علی‌شیر نوایی: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-<big>'''امیر علیشیر نوایی،'''</big> شاعر، ادیب و سیاست‌مدار فرهنگ‌دوست دورۀ تیموریان.
+<big>'''علی‌شیر نوایی،'''</big> شاعر، ادیب و سیاست‌مدار فرهنگ‌دوست دورۀ تیموریان.
 امیر علی‌شیر نوایی شاعر، عارف، نویسنده، وزیر و مشاور «سلطان‌حسین بایقرا» و مؤسس مراکز عام‌المنفعه در [[ایران]]، [[افغانستان]] و ماواءالنهر بود. وی در ادبیات، هنر و معماری آثار زیادی خلق کرده و نقش بسیار مهمی در گسترش هنر، دانش، آبادانی و ترویج نیکوکاری در حوزۀ تمدنی و فرهنگی ایران داشته است.
@@ خط ۲۱: / خط ۲۱: @@
 نوایی، مراکز آموزشی زیادی در [[هرات]] و اطراف آن تأسیس و بخشی بزرگی از ثروت خود را صرف بناهای مقدس و ایجاد مدرسه‌های دینی کرد که ‌مشهورترین آنها عبارت‌اند از: «مدرسۀ اخلاصیه»، «خانقاه اخلاصیه»، «مدرسه شفائیه» و «مدرسۀ نظامیه» در هرات و «مدرسۀ خسرویه» در مرو.<ref>[https://radionowruz.com/amir-ali-shir-nawayi-role-in-culture-and-arts/ امید، «نقش امیر علی‌شیر نوایی در توسعۀ فرهنگ و هنر تیموریان»، وب‌سایت رادیو نوروز.]</ref>
-===2. حمایت از فرهنگیان و ادیبان===
+===۲.حمایت از فرهنگیان و ادیبان===
-نوایی در طول فعالیت خود در هرات، بزرگترین جریان علمی، فرهنگی و ادبی را پایه‌ریزی و با تمام توان از فرهنگیان، عارفان، نویسندگان و ادبیان حمایت مادی و معنوی کرد. در دوران او تشکل‌های صنفی ادیبان، تاریخ‌نگاران، مفسران، انشاپردازان، شاعران، خطاطان، تصویرگران، نویسندگان، تعمیرکاران فنی، ریاضی‌دانان، شطرنج‌‌بازان، موسیقی‌دانان، پهلوانان، زرگران و خیاطان متناسب با حوزۀ تخصص خود، کتاب‌های علمی تألیف ‌کردند. <ref>[https://radionowruz.com/amir-ali-shir-nawayi-role-in-culture-and-arts/ امید، «نقش امیر علی‌شیر نوایی در توسعۀ فرهنگ و هنر تیموریان»، وب‌سایت رادیو نوروز.]</ref>  از شخصیت‌های مشهور آنها می‌توان «میرخواند» و «خواندمیر» از مورخان نامدار، «[[کمال الدین بهزاد]]» نقاش سرشناس، «سلطان‌علی مشهدی» خوشنویس پرآوازه، «واعظ کاشفی» و «الهی اردبیلی» از عالمان مشهور و «جامی» شاعر و عارف بزرگ، یاد کرد. <ref>[https://www.farsnews.ir/news/13991118000046/%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%B1-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%B4%DB%8C%D8%B1-%D9%86%D9%88%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B2%D8%A8%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 «امیر علی‌شیر نوایی به روایت سفیر ایران در ازبکستان»، خبرگزاری فارس.]</ref>
+نوایی در طول فعالیت خود در [[هرات]]، بزرگترین جریان علمی، فرهنگی و ادبی را پایه‌ریزی و با تمام توان از فرهنگیان، عارفان، نویسندگان و ادبیان حمایت مادی و معنوی کرد. در دوران او تشکل‌های صنفی ادیبان، تاریخ‌نگاران، مفسران، انشاپردازان، شاعران، خطاطان، تصویرگران، نویسندگان، تعمیرکاران فنی، ریاضی‌دانان، شطرنج‌‌بازان، موسیقی‌دانان، پهلوانان، زرگران و خیاطان متناسب با حوزۀ تخصص خود، کتاب‌های علمی تألیف ‌کردند. <ref>[https://radionowruz.com/amir-ali-shir-nawayi-role-in-culture-and-arts/ امید، «نقش امیر علی‌شیر نوایی در توسعۀ فرهنگ و هنر تیموریان»، وب‌سایت رادیو نوروز.]</ref>  از شخصیت‌های مشهور آنها می‌توان «میرخواند» و «خواندمیر» از مورخان نامدار، «[[کمال الدین بهزاد]]» نقاش سرشناس، «سلطان‌علی مشهدی» خوشنویس پرآوازه، «واعظ کاشفی» و «الهی اردبیلی» از عالمان مشهور و «جامی» شاعر و عارف بزرگ، یاد کرد. <ref>[https://www.farsnews.ir/news/13991118000046/%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%B1-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%B4%DB%8C%D8%B1-%D9%86%D9%88%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B2%D8%A8%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 «امیر علی‌شیر نوایی به روایت سفیر ایران در ازبکستان»، خبرگزاری فارس.]</ref>
-===3. اماکن فرهنگی و تاریخی===
+===۳.اماکن فرهنگی و تاریخی===
-امیر علی‌شیر نوایی، بناهای عام‌المنفعۀ بسیاری را در خراسان قدیم به‌ویژه در اطراف هرات احداث یا بازسازی کرده است که شمار آنها را بیش از ۳۷۰ بنا دانسته‌اند. برای مثال می‌توان از ساخت ایوان جنوبی حرم [[امام رضا]]، مزار [[عطار نیشابوری]]، سد آجری قریۀ طرق در خراسان، <ref>[https://ana.press/fa/news/448036/%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%B1-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%B4%DB%8C%D8%B1-%D9%86%D9%88%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D9%87%D9%86%D8%B1%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA-%D8%B9%D9%87%D8%AF-%D8%AA%DB%8C%D9%85%D9%88%D8%B1%DB%8C «امیر علی‌شیر نوایی؛ وزیر هنردوست عهد تیموری»، خبرگزاری آنا.]</ref>  «باغ جهان‌آرا» و بازسازی «مسجد جامع» در هرات نام برد.<ref>[https://radionowruz.com/amir-ali-shir-nawayi-role-in-culture-and-arts/ امید، «نقش امیر علی‌شیر نوایی در توسعۀ فرهنگ و هنر تیموریان»، وب‌سایت رادیو نوروز.]</ref>
+امیر علی‌شیر نوایی، بناهای عام‌المنفعۀ بسیاری را در خراسان قدیم به‌ویژه در اطراف هرات احداث یا بازسازی کرده است که شمار آنها را بیش از ۳۷۰ بنا دانسته‌اند. برای مثال می‌توان از ساخت ایوان جنوبی حرم [[امام رضا]]، مزار [[عطار نیشابوری]]، سد آجری قریۀ طرق در خراسان، <ref>[https://ana.press/fa/news/448036/%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%B1-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%B4%DB%8C%D8%B1-%D9%86%D9%88%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D9%87%D9%86%D8%B1%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA-%D8%B9%D9%87%D8%AF-%D8%AA%DB%8C%D9%85%D9%88%D8%B1%DB%8C «امیر علی‌شیر نوایی؛ وزیر هنردوست عهد تیموری»، خبرگزاری آنا.]</ref>  «باغ جهان‌آرا» و بازسازی «مسجد جامع» در [[هرات]] نام برد.<ref>[https://radionowruz.com/amir-ali-shir-nawayi-role-in-culture-and-arts/ امید، «نقش امیر علی‌شیر نوایی در توسعۀ فرهنگ و هنر تیموریان»، وب‌سایت رادیو نوروز.]</ref>
-===4. کتاب و کتابخانه===
+===۴.کتاب و کتابخانه===
 در دوران نوایی، کتابخانه‌های متعددی تأسیس شد و خوش‌نویسان زیادی موظف شده بودند تا روز و شب به‌نگارش و استنساخ برای کتاب‌خانه‌ها مشغول باشند. گفته می‌شود که گاهی تا چهل‌هزار نفر هنرمند در رشته‌های مختلف در کارگاه‌های کتاب‌سازی سلطان مشغول به‌کار بوده‌اند. <ref>[https://ana.press/fa/news/448036/%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%B1-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%B4%DB%8C%D8%B1-%D9%86%D9%88%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D9%87%D9%86%D8%B1%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA-%D8%B9%D9%87%D8%AF-%D8%AA%DB%8C%D9%85%D9%88%D8%B1%DB%8C «امیر علی‌شیر نوایی؛ وزیر هنردوست عهد تیموری»، خبرگزاری آنا.]</ref>  «باغ جهان‌آرا» و بازسازی «مسجد جامع» در هرات نام برد.<ref>[https://radionowruz.com/amir-ali-shir-nawayi-role-in-culture-and-arts/ امید، «نقش امیر علی‌شیر نوایی در توسعۀ فرهنگ و هنر تیموریان»، وب‌سایت رادیو نوروز.]</ref>
-===5. احیای زبان ترکی جغتایی===
+===۵. احیای زبان ترکی جغتایی===
 امیر نوایی، زبان ترکی جغتایی و ازبکی را دوباره زنده و وارد ادبیات رسمی کرد. پیش از نوایی برخی از ترک‌تباران سروردن شعر به زبان ترکی را آغاز کرده بودند اما نوایی توانست قدرت‌مندانه در این مسیر اقدام کند و با سرودن و نگارش به این زبان، جایگاه ادبی ترکی جغتایی را بالا ببرد. بعد از آن این زبان در خراسان، ماورالنهر، کاخ‌های ترک در [[هندوستان]]، خوارزم، قازان، کریمه و [[ایران]]، به‌عنوان زبان مستقل و زبان فرهنگی‌ غنی تلقی‌ <ref>[https://ana.press/fa/news/448036/%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%B1-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%B4%DB%8C%D8%B1-%D9%86%D9%88%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D9%87%D9%86%D8%B1%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA-%D8%B9%D9%87%D8%AF-%D8%AA%DB%8C%D9%85%D9%88%D8%B1%DB%8C «امیر علی‌شیر نوایی؛ وزیر هنردوست عهد تیموری»، خبرگزاری آنا.]</ref>  «باغ جهان‌آرا» و بازسازی «مسجد جامع» در هرات نام برد.<ref>[https://radionowruz.com/amir-ali-shir-nawayi-role-in-culture-and-arts/ امید، «نقش امیر علی‌شیر نوایی در توسعۀ فرهنگ و هنر تیموریان»، وب‌سایت رادیو نوروز.]</ref> و سرودن شعر به دو زبان ترکی و فارسی به یک سنّت ادبی تبدیل شد. <ref>[https://www.irna.ir/news/84222673/%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%B4%DB%8C%D8%B1-%D9%86%D9%88%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D8%A8-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%B1-%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D9%85%D9%84%D8%AA-%D9%87%D8%A7-%D8%B4%D8%AF «علی‌شیر نوایی، ادیب دولتمردی که سفیر دوستی ملت‌ها شد»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
-===6. ترویج مدارای فرهنگی و اجتماعی===
+===۶.ترویج مدارای فرهنگی و اجتماعی===
 نوایی با بسترسازی برای نشر کتب، فعالیت‌های ادبی و هنری در میان دو زبان مختلف فارسی و ترکی، به ترویج مدارای فرهنگی، همدلی و پیوستگی اجتماعی کمک کرد. <ref>[https://radionowruz.com/amir-ali-shir-nawayi-role-in-culture-and-arts/ امید، «نقش امیر علی‌شیر نوایی در توسعۀ فرهنگ و هنر تیموریان»، وب‌سایت رادیو نوروز.]</ref>
 ==آثار==
 علی‌شیر نوایی دارای حدود سی اثر بوده است که مهمترین آنها عبارت‌اند از: