بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| (۶۷ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۵ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
''' | '''{{درشت|رابطه جنسی}}'''؛ تحریک و برانگیختگی جنسی با هدف لذتجویی یا تولیدمثل. | ||
رابطه جنسی | رابطه جنسی یکی از نیازهای طبیعی و غریزی انسان است که در همه [[فرهنگ|فرهنگها]] با احترام و آداب ویژهای همراه بوده و معمولاً در سایه [[ازدواج]]، معنا و مشروعیت مییابد. یک رابطهٔ جنسی رضایتبخش، پیش از هر چیز با آمادگی روانی و عاطفی آغاز میشود. [[زن]] و [[مرد]] به دلیل تفاوتهای طبیعیای که در میزان میل و واکنشهای جنسی دارند، نیازمند [[صبر]]، درک متقابل و هماهنگی هستند تا بتوانند به تجربهای شیرین و آرامشبخش دست یابند. رعایت [[بهداشت جنسی|بهداشت]]، انتخاب زمان و مکان مناسب و آگاهی از حقوق و مسئولیتهای یکدیگر نیز در ایجاد احساس امنیت و رضایت از این [[روابط جنسی زناشویی|رابطه]]، نقشی کلیدی دارد. | ||
== مفهومشناسی == | == مفهومشناسی == | ||
رابطه جنسی به رفتاری گفته میشود که با هدف تحریک و برانگیختگی جنسی طرفین انجام میگیرد. معاشقه، نوازشکردن،<ref>امامیخواه و دبیری اژدری، هوش جنسی زوجین، ۱۴۰۱ش، ص۲۸.</ref> نزدیکیکردن، همبستری،<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/هم-بستری دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه هم-بستری.]</ref> جِماع، مُواقعه، وَطی، دخول و مباشرت، عناوینی هستند که به رابطهٔ جنسی اشاره دارند.<ref>[https://ar.lib.eshia.ir/23017/1/161/آمیزش هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۲ش، ج۱، ص۱۶۱.]</ref> رابطهٔ جنسی (به انگلیسی: Sex) در انسان با هدف تولیدمثل یا لذتجویی انجام میشود.<ref>[https://doctoreto.com/blog/what-is-sex/ مسعودیفر، «سکس چیست و قبل و بعد از رابطه جنسی چه نکاتی را باید بدانیم؟»، وبسایت دکترتو.]</ref> برای نزدیکیکردن حیوانات با یکدیگر از واژه جفتگیری استفاده میشود<ref>[https://vajehyab.com/moein/جفت-گیری معین، فرهنگ معین، ذیل واژه جفتگیری.]</ref> و دورهٔ جفتگیری بعضی حیوانات، محدود است.<ref>[https://www.roshdmag.ir/fa/article/22450/تطور-آموزش-جنسی-در-غرب-و-نهادهای-بین-المللی احمدی، «تطور آموزش جنسی در غرب و نهادهای بینالمللی»، وبسایت دفتر انتشارات و فناوری آموزشی.]</ref> | |||
== انواع == | |||
رابطهٔ جنسی به دو نوع اصلی تقسیم میشود: | |||
* رابطهٔ کامل که با دخول، همراه است<ref>[https://www.beytoote.com/wedlock/doran-zendegi/excitability-fans.html «آمیزش جنسی چیست؟»، وبسایت بیتوته.]</ref> و برداشت عمومی از رابطه جنسی نیز به همین نوع بازمیگردد. رابطه جنسی کامل، دو شکل دارد: آمیزش طبیعی و آمیزش مقعدی.<ref>[https://psychology.avije.org/sexual-counseling/روش-های-ارضای-صحیح-زن-بدون-دخول/ «چگونه زنان را بدون دخول ارضا کنید»، وبسایت کلینیک روانشناسی آویژه.]</ref> | |||
* رابطهٔ بدون دخول که با کارهایی مانند بوسیدن، نوازش، لمس اندامهای جنسی یا نواحی حساس مانند سینهها میتواند به تحریک، برانگیختگی، ارگاسم و ارضای جنسی منجر شود.<ref>[https://psychology.avije.org/sexual-counseling/روش-های-ارضای-صحیح-زن-بدون-دخول/ «چگونه زنان را بدون دخول ارضا کنید»، وبسایت کلینیک روانشناسی آویژه.]</ref> این شیوه در شرایط گوناگون کاربرد دارد؛ ازجمله: در دوران عقد که زوجین امکان دخول ندارند،<ref>[https://www.beytoote.com/wedlock/doran-zendegi/excitability-fans.html «آمیزش جنسی چیست؟»، وبسایت بیتوته.]</ref> زمانی که یکی از طرفین دچار محدودیت جسمی یا روانی است،<ref>[https://drnejatclinic.com/رابطه-جنسی-بدون-دخول/ «رابطه جنسی بدون دخول»، وبسایت کلینیک دکتر نجات.]</ref> یا برای جلوگیری از [[بارداری]].<ref>[https://psychology.avije.org/sexual-counseling/روش-های-ارضای-صحیح-زن-بدون-دخول/ «چگونه زنان را بدون دخول ارضا کنید»، وبسایت کلینیک روانشناسی آویژه.]</ref> | |||
== | == مراحل == | ||
متخصصان، رابطهٔ جنسی کامل را یک فرایند میدانند که از چند مرحله تشکیل شده است:<ref>نورعلیزاده میانجی، سلامت و اختلال جنسی همسران، رویکردی اسلامی و روانشناختی، ۱۴۰۱ش، ص۱۱۲.</ref> | |||
# مرحلهٔ میل یا تمایل: این مرحله با پیشنوازی و دلبری شروع میشود و با ملاعبه و بازیهای جنسی، شهوت همسر تحریک میگردد.<ref>نورعلیزاده میانجی، سلامت و اختلال جنسی همسران، رویکردی اسلامی و روانشناختی، ۱۴۰۱ش، ص۱۱۳.</ref> در زنان، معمولاً [[میل جنسی]] تا زمانی که از سوی مرد تحریک نشوند، خودبهخود بروز نمیکند.<ref>نورعلیزاده میانجی، سلامت و اختلال جنسی همسران، رویکردی اسلامی و روانشناختی، ۱۴۰۱ش، ص۲۷۷–۲۷۸.</ref> | |||
# مرحلهٔ برانگیختگی و تهییج: در این مرحله، تمرکز بر فعالیت جنسی افزایش مییابد و خون به اندامهای تناسلی میرود. نشانه آن در مردان نعوظ<ref>جمشیدی، بحث دربارهٔ بدکارکردی جنسی، ۱۳۹۹ش، ص۱۴.</ref> و در زنان، مرطوب و لیز شدن عضو جنسی است.<ref>نورعلیزاده میانجی، سلامت و اختلال جنسی همسران، رویکردی اسلامی و روانشناختی، ۱۴۰۱ش، ص۳۰۶.</ref> | |||
# مرحلهٔ ثبات لذت: عمل جنسی با شدت معمولی و بهطور مداوم برای مدتی ادامه مییابد.<ref>نورعلیزاده میانجی، سلامت و اختلال جنسی همسران، رویکردی اسلامی و روانشناختی، ۱۴۰۱ش، ص۱۱۳.</ref> | |||
# مرحلهٔ اوج لذت یا ارگاسم<ref>نورعلیزاده میانجی، سلامت و اختلال جنسی همسران، رویکردی اسلامی و روانشناختی، ۱۴۰۱ش، ص۱۱۲.</ref>: این دوره، اوج هیجان و لذت جنسی است.<ref>نورعلیزاده میانجی، سلامت و اختلال جنسی همسران، رویکردی اسلامی و روانشناختی، ۱۴۰۱ش، ص۱۱۴.</ref> در مردان، ارگاسم با انزال همراه است<ref>هال، فیزیولوژی پزشکی گایتون و هال، ۱۳۹۹ش، ص۲۲۶.</ref> و در زنان نیز هنگامی رخ میدهد که تحریک به حداکثر شدت رسیده باشد. برخی دانشمندان احتمال میدهند که ارگاسم زنان با باروری تخمکها در ارتباط باشد.<ref>هال، فیزیولوژی پزشکی گایتون و هال، ۱۳۹۹ش، ص۲۶۹.</ref> | |||
# مرحلهٔ فرونشینی: آخرین مرحله، بازگشت بدن به حالت آرامش است؛ ضربان قلب، تنفس و پرخونی اندام تناسلی به حالت عادی برمیگردد.<ref>جمشیدی، بحث دربارهٔ بدکارکردی جنسی، ۱۳۹۹ش، ص۱۷.</ref> در مردان، با پایان ارگاسم، نعوظ در یکی دو دقیقه از بین میرود.<ref>هال، فیزیولوژی پزشکی گایتون و هال، ۱۳۹۹ش، ص۲۲۶.</ref> | |||
== | == وضعیت == | ||
وضعیت زن و مرد در هنگام آمیزش، که گاهی پوزیشن نامیده میشود، شکلهای گوناگونی دارد.<ref>[https://impo.app/sex-position?currentCategory=sex-therapy شریعتی، «انواع پوزیشن سکس به همراه عکس»، وبسایت ایمپو.]</ref> از نظر الگوی رفتاری، وضعیت چهرهبهچهره متداولترین حالت برای شروع رابطه است و مورد تأکید متخصصان قرار دارد؛ زیرا افزون بر سهولت دخول، ارتباط عاطفی و هیجانی بیشتری میان همسران ایجاد میکند؛<ref>نورعلیزاده میانجی، سلامت و اختلال جنسی همسران، رویکردی اسلامی و روانشناختی، ۱۴۰۱ش، ص۳۲۱.</ref> اما گاهی انتخاب وضعیت خاص، دلیل پزشکی یا فیزیولوژیک دارد؛ مانند [[مراقبتهای دوران بارداری|دوران بارداری]] (برای ایمنی [[جنین]]) یا برای افرادی که مشکلات مفصلی یا کمردرد دارند تا از آسیب جسمانی پیشگیری شود.<ref>[https://impo.app/sex-position?currentCategory=sex-therapy شریعتی، «انواع پوزیشن سکس به همراه عکس»، وبسایت ایمپو.]</ref> | |||
== تفاوتهای مرد و زن در رابطه جنسی == | |||
پژوهشها نشان میدهند که مردان و زنان به دلیل تفاوتهای زیستی، از نظر میزان و نوع میل جنسی و نیز خودِ رابطه، تفاوتهای چشمگیری دارند.<ref>[https://qccpc.atu.ac.ir/article_17868.html?lang=fa صالحنیا و دیگران، «ادراک زنان از نقش کارکرد تنظیم رابطه جنسی در خانواده بر کیفیت زندگی زناشویی»، ۱۴۰۳ش، ص۷.]</ref> واکنش جنسی مردان سریعتر از زنان است؛ مردان حتی بدون تحریک از سوی همسر<ref>[https://sid.ir/paper/1123929/fa رجایی و گرجی، «مطالعه کیفیت روابط جنسی زوجین متقاضی طلاق»، ۱۴۰۱ش، ص۳۴.]</ref> و با دیدن صحنههای تحریککننده مانند [[برهنگی]] یا رفتار عشوهگرانه به آسانی برانگیخته میشوند<ref>موسوی و امامیراد، کتاب جامع رضایت جنسی همسران: عوامل و موانع، ۱۳۹۹ش، ص۱۶۴.</ref> و معمولاً به دنبال نزدیکی فیزیکی، تخلیهٔ نیاز و رسیدن به آرامش جنسی هستند؛<ref>نورعلیزاده میانجی، سلامت و اختلال جنسی همسران، رویکردی اسلامی و روانشناختی، ۱۴۰۱ش، ص۱۴۱.</ref> اما چرخهٔ پاسخ جنسی زنان پدیدهای زیستی-روانی است و از روابط عاطفی و زناشویی اثر میپذیرد؛<ref>[https://sid.ir/paper/1123929/fa رجایی و گرجی، «مطالعه کیفیت روابط جنسی زوجین متقاضی طلاق»، ۱۴۰۱ش، ص۳۴.]</ref> ازاینرو زنان در طول رابطه، به ابراز محبت و کلمات عاطفی از سوی همسر نیاز دارند.<ref>موسوی و امامیراد، کتاب جامع رضایت جنسی همسران: عوامل و موانع، ۱۳۹۹ش، ص۱۶۶.</ref> | |||
بر پایهٔ مطالعات تجربی، مردان به طور معمول در حدود ۵ دقیقه به اوج لذت (ارگاسم) میرسند، در حالی که این زمان برای زنان حدود ۲۰ دقیقه طول میکشد.<ref>نورعلیزاده میانجی، سلامت و اختلال جنسی همسران، رویکردی اسلامی و روانشناختی، ۱۴۰۱ش، ص۳۲۳.</ref> به همین دلیل، کارشناسان توصیه میکنند که مرد بر انزال خود کنترل داشته باشد و زمان آن را به گونهای تنظیم کند که زن نیز به ارضای کامل برسد.<ref>نورعلیزاده میانجی، سلامت و اختلال جنسی همسران، رویکردی اسلامی و روانشناختی، ۱۴۰۱ش، ص۳۰۷.</ref> | |||
== پیامدها == | |||
آمیزش جنسی مشروع، افزون بر لذتبخش بودن، آثار مثبت جسمی، روانی و زناشویی فراوانی دارد.<ref>[https://mom.ir/blog/Women-and-men-health/benefits-of-intercourse بابکانراد، «فواید رابطه جنسی برای زنان و مردان»، وبسایت مام.]</ref> این رابطه به زوجین در حل مشکلات زناشویی کمک میکند<ref>نورعلیزاده میانجی، سلامت و اختلال جنسی همسران، رویکردی اسلامی و روانشناختی، ۱۴۰۱ش، ص۲۴۳.</ref> و موجب آرامش روانی،<ref>[https://www.porseman.com/article/آميزش-جنسي-فوايد-آميزش-جنسي-فلسفه-لذت-جنسي/4903 «آمیزش جنسی-فواید آمیزش جنسی-فلسفه لذت جنسی»، وبسایت پرسمان.]</ref> نشاط، افزایش هوشیاری، کاهش خشم، دوری از افکار منفی و وسواس<ref>[https://tandorostan.ir/health/84/نزدیکی-جنسی-و-طب-سنتی رضاییپور، «آمیزش جنسی از دیدگاه طب سنتی ایرانی»، وبسایت پیام تندرستی.]</ref> و کاهش [[استرس]] و اضطراب میشود.<ref>نورعلیزاده میانجی، سلامت و اختلال جنسی همسران، رویکردی اسلامی و روانشناختی، ۱۴۰۱ش، ص۲۴۳.</ref> | |||
[[ابنسینا|ابوعلی سینا]] نیز بر فواید آن تأکید کرده است. به باور او، آمیزش جنسی مواد زائد بدن را دفع میکند، بدن را برای رشد آماده میسازد و بیماریهایی مانند مالیخولیا و بیماریهای بلغمی را درمان میکند. از دیدگاه او، ترک آمیزش در برخی افراد با مزاجهای خاص، باعث سردی بدن، پریشانی و بیاشتهایی میشود. همچنین ماندن منی در بدن، آن را سمی کرده و بخارات سمی آن به قلب و مغز آسیب میزند. در زنان نیز ترک آمیزش باعث تنگی رحم، سنگینی و سردی بدن و دشواری در حرکت میشود.<ref>ابنسینا، القانون فی الطب، ۱۴۲۶ق، ج۳، ص۴۰۷.</ref> | |||
آمیزش | |||
== مدیریت رابطه جنسی == | |||
دفعات و مدت زمان رابطهٔ جنسی برای هر زوجی متفاوت است و به عواملی مانند سن، توان جسمی، آمادگی روحی و شرایط زمانی و مکانی بستگی دارد. به گفتهٔ کارشناسان، مهمترین معیار، وضعیت جسمانی زوجین است. از آنجا که اسپرم برای بازگشت به کیفیت ایدهآل به حدود ۳ تا ۴ روز زمان نیاز دارد، در حالت معمول، هفتهای دو بار رابطه مناسب دانسته شده است. از نظر زمان نیز، اگرچه رابطه در شب و پیش از خواب رایجتر است، اما برخی پژوهشگران معتقدند که صبحگاه و پس از استراحت کامل از نظر پزشکی بهترین زمان است.<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/179961/بررسی-میزان-آگاهی-و-نیازهای-آموزشی-زوج-های-جوان-نسبت-به-رابطه-جنسی-سالم-در-استان-گیلان تیزرو، «بررسی میزان آگاهی و نیازهای آموزشی زوجهای جوان نسبت به رابطه جنسی سالم در استان گیلان»، ۱۳۸۴ش، ص۸۹.]</ref> | |||
از | برای بارورسازی (بارداری)، پزشکان توصیه میکنند که رابطه در فاصلهٔ ۴ تا ۵ روز پیش از تخمکگذاری تا چند ساعت پس از آن انجام شود.<ref>هال، فیزیولوژی پزشکی گایتون و هال، ۱۳۹۹ش، ص۲۷۰.</ref> زمان تخمکگذاری با کمکردن ۱۳ تا ۱۵ روز از سیکل قاعدگی محاسبه میشود؛ مثلاً در سیکل ۲۸ روزه، تخمکگذاری حدود روز ۱۴ و در سیکل ۴۰ روزه، حدود روز ۲۶ رخ میدهد.<ref>هال، فیزیولوژی پزشکی گایتون و هال، ۱۳۹۹ش، ص۲۷۱.</ref> | ||
در منابع اسلامی، از آمیزش روبهقبله یا پشتبهقبله نهی شده است<ref>صدوق، من لایحضرهالفقیه، 1413ق، ج3، ص404.</ref> و در [[آداب فرزندآوری]] توصیه شده است که از آمیزش در اول، نیمه و آخر ماه قمری پرهیز شود.<ref>کلینی، الکافی، 1430ق، ج11، ص140.</ref> | |||
== | == رابطه جنسی سالم == | ||
{{اصلی|رابطه جنسی سالم}} | |||
از دیدگاه متخصصان حوزه سلامت جنسی و روانشناسی رابطه، رابطهٔ جنسی سالم، فراتر از یک عمل بیولوژیک،<ref>[https://sid.ir/paper/1123929/fa رجایی و گرجی، «مطالعه کیفیت روابط جنسی زوجین متقاضی طلاق»، ۱۴۰۱ش، ص۳۴.]</ref> یک فرایند پویا، تعاملی و چندبعدی محسوب میشود<ref>[https://qccpc.atu.ac.ir/article_17868.html?lang=fa صالحنیا و دیگران، «ادراک زنان از نقش کارکرد تنظیم رابطه جنسی در خانواده بر کیفیت زندگی زناشویی»، ۱۴۰۳ش، ص۷.]</ref> که ابعاد جسمی و روانی طرفین را بهطور همزمان در بر میگیرد.<ref>[http://madarsho.com/blogpost/blog-نکاتی-برای-داشتن-رابطهٔ-جنسی-سالمتر «نکاتی برای داشتن رابطهٔ جنسی سالمتر»، وبسایت مادرشو.]</ref> کارشناسان علاوهبر توصیه به رعایت اصول بهداشت فردی و حفظ سلامت، بر احترام گذاشتن حین رابطه و داشتن علاقهٔ دوطرفه برای برقراری رابطهٔ جنسی بدون احساس فشار، اجبار یا تحقیر تأکید دارند.<ref>[https://www.yarijoo.ir/blog/چگونه-رابطه-جنسی-سالم-به-ازدواج-پایدار-کمک-میکند؟ «چگونه رابطه جنسی سالم به ازدواج پایدار کمک میکند؟»، وبسایت یاریجو.]</ref> آنها توصیه میکنند که زوجین بهجای سرکوب خواستهها و نیازهای جنسی خود،<ref>امامیخواه و دبیری اژدری، هوش جنسی زوجین، ۱۴۰۱ش، ص۱۶۰.</ref> با همسر، گفتگوی صادقانه داشته باشند و همسران نیز با درک تفاوتهای جنسی یکدیگر و پذیرش آن،<ref>نورعلیزاده میانجی، سلامت و اختلال جنسی همسران، رویکردی اسلامی و روانشناختی، ۱۴۰۱ش، ص۱۴۶.</ref> ترجیحات جنسی همسر را بهرسمیت بشناسند.<ref>نورعلیزاده میانجی، سلامت و اختلال جنسی همسران، رویکردی اسلامی و روانشناختی، ۱۴۰۱ش، ص۲۹۵.</ref> | |||
برخی افراد به رفتارهای غیرمتعارف مانند آمیزش دهانی یا مقعدی و نیز رفتارهای خشونتآمیز روی میآورند<ref>نورعلیزاده میانجی، سلامت و اختلال جنسی همسران، رویکردی اسلامی و روانشناختی، ۱۴۰۱ش، ص۳۲۷.</ref> که از نظر پزشکی و بهداشتی توصیه نمیشود.<ref>[https://www.sid.ir/paper/195216/fa رمضانزاده و دیگران، «آمیزش نامتعارف و پیامدهای فقهی آن»، ۱۳۹۷ش، ص۹۳.]</ref> در فقه اسلامی نیز با وجود آزادی زوجین در بهرهمندی از یکدیگر،<ref>کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۵، ص۴۹۷.</ref> بر حفظ [[کرامت انسان|کرامت انسانی]] و پرهیز از اعمال آسیبزا و غیراخلاقی، تأکید شده است.<ref>[https://portal.anhar.ir/node/2552/?ref=rnd#gsc.tab=0 مکارم شیرازی، «مسائل جنسی»، وبسایت انهار.]</ref> | |||
== موانع رضایت جنسی == | |||
عوامل متعددی، مانع رضایت زوجین در آمیزش جنسی میشوند، ازجمله: | |||
* '''عوامل شناختی''': ناآگاهی از حقوق جنسی یکدیگر،<ref>موسوی و امامیراد، کتاب جامع رضایت جنسی همسران: عوامل و موانع، ۱۳۹۹ش، ص۳۴۸.</ref> باورهای نادرست و کلیشههای جنسی غلط،<ref>[https://www.jgfs.ir/article_169356.html گلابی و دیگران، «بررسی عوامل فردی و زمینهای مرتبط با رضایت جنسی زنان (مطالعه زنان متأهل در شهر تبریز)»، ۱۴۰۰ش، ص۱۲۱.]</ref> احساس گناه یا [[شرم]] و [[حیا|حیای]] بیجا،<ref>[https://www.jgfs.ir/article_169356.html گلابی و دیگران، «بررسی عوامل فردی و زمینهای مرتبط با رضایت جنسی زنان (مطالعه زنان متأهل در شهر تبریز)»، ۱۴۰۰ش، ص۱۱۹.]</ref> تصویر منفی از اندامهای جنسی خود<ref>موسوی و امامیراد، کتاب جامع رضایت جنسی همسران: عوامل و موانع، ۱۳۹۹ش، ص۳۶۸.</ref> و اثرپذیری از الگوهای ناسالم یا ناآگاهی از الگوهای سالم.<ref>موسوی و امامی راد، کتاب جامع رضایت جنسی همسران: عوامل و موانع، ۱۳۹۹ش، ص۳۵۵.</ref> | |||
عوامل | * '''عوامل عاطفی''': رابطهٔ جنسی با عواطف و احساسات گره خورده است<ref>[https://qccpc.atu.ac.ir/article_52.html قیصری و کریمیان، «بررسی مدل علی رضایت جنسی بر اساس متغیرهای کیفیت زناشویی، رضایت از رابطه، اضطراب ارتباط جنسی، احقاق جنسی و دفعات آمیزش در دانشجویان زن متأهل بندرعباس»، ۱۳۹۲ش، ص۸۸.]</ref> و بدخلقی یا نبود تفاهم عاطفی موجب میشود رابطه جنسی رضایتبخش شکل نگیرد.<ref>موسوی و امامیراد، کتاب جامع رضایت جنسی همسران: عوامل و موانع، ۱۳۹۹ش، ص۴۰۸.</ref><ref>موسوی و امامیراد، کتاب جامع رضایت جنسی همسران: عوامل و موانع، ۱۳۹۹ش، ص۳۷۶.</ref> | ||
* '''عوامل رفتاری''': مانند رعایت نکردن آراستگی،<ref>موسوی و امامیراد، کتاب جامع رضایت جنسی همسران: عوامل و موانع، ۱۳۹۹ش، ص۴۱۰.</ref> نداشتن توافق بر سر زمان، مکان و تعداد دفعات رابطه.<ref>موسوی و امامیراد، کتاب جامع رضایت جنسی همسران: عوامل و موانع، ۱۳۹۹ش، ص۳۵۴.</ref> | |||
* '''اختلالات جنسی''': گاهی نارضایتی ریشه در اختلال عملکرد جنسی دارد. بر اساس راهنمای تشخیصی و آماری اختلالهای روانی (ویرایش پنجم)، اختلالات جنسی به سه گروه اصلی تقسیم میشوند: اختلالات میل یا برانگیختگی، اختلالات ارگاسمی و اختلالات درد جنسی.<ref>فرشی جلالی و دیگران، «بررسی عملکرد جنسی دانشجویان متأهل شهر تهران»، ۱۳۹۹ش، ص۴۲.</ref> این اختلالات میتوانند ریشهٔ زیستی یا روانی داشته باشند؛<ref>فرشی جلالی و دیگران، «بررسی عملکرد جنسی دانشجویان متأهل شهر تهران»، ۱۳۹۹ش، ص۴۲.</ref> برای نمونه، دیابت میتواند میل، نعوظ و توان جنسی را کاهش دهد.<ref>[https://applications.emro.who.int/imemrf/Sci_Res_J_Army_Univ_Med_Sci/Sci_Res_J_Army_Univ_Med_Sci_2007_4_4_1041_1045.pdf رضاخانیها و صفرینژاد، «بررسی فراوانی انواع ''اختلال'' جنسی و عوامل مرتبط در بیماران مرد مراجعه کننده به درمانگاه اورولوژی بیمارستان ۵۰۱ ارتش طی سالهای ۸۴-۱۳۸۳ »، ۱۳۸۵ش.]</ref> | |||
== تنظیم رابطه جنسی == | |||
{{اصلی|تنظیم روابط جنسی}} | |||
رابطهٔ جنسی در چارچوب خانواده، دارای نظامی جامع است<ref>نورعلیزاده میانجی، سلامت و اختلال جنسی همسران، رویکردی اسلامی و روانشناختی، ۱۴۰۱ش، ص۱۹۲.</ref> که رفتار جنسی را در ابعاد گوناگون مانند مراقبت، انگیزه و خودِ آمیزش، با شاخصههایی چون تعهد جنسی، کنترل نگاه، حفظ وقار و [[حجاب]]، آراستگی، تمایز جنسی، نگرش مثبت، محبت و ملاعبه سامان میدهد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/306828/خانواده-و-شاخص-های-تنظیم-روابط-جنسی محبی، «خانواده و شاخصهای تنظیم روابط جنسی»،۱۳۹۰ش، ص۵۷.]</ref> هدف از این تنظیم، صیانت از نهاد خانواده،<ref>نورعلیزاده میانجی، سلامت و اختلال جنسی همسران، رویکردی اسلامی و روانشناختی، ۱۴۰۱ش، ص۱۹۲.</ref> تأمین امنیت روانی و عاطفی زوجین، و پیشگیری از نابهنجاریها و انحرافات اجتماعی است.<ref>نورعلیزاده میانجی، سلامت و اختلال جنسی همسران، رویکردی اسلامی و روانشناختی، ۱۴۰۱ش، ص۱۹۷.</ref> | |||
از آنجا که خانواده بر پایهٔ تعهد زناشویی بنا شده و رابطهٔ جنسی یکی از ارکان این تعهد است، هرگونه رابطهٔ جنسی خارج از این چارچوب که در ادبیات علمی با عنوان روابط فرازناشویی، بیوفایی یا [[خیانت جنسی|خیانت]] شناخته میشود، بنیان خانواده را سست میکند.<ref>[https://refahj.uswr.ac.ir/browse.php?a_id=4233&sid=1&slc_lang=fa علیوردینیا و دیگران، «تحلیل جامعهشناختی نوع نگرش و رفتار زنان متأهل دارای روابط فرازناشویی نسبت به این نوع روابط»، ۱۴۰۲ش، ص۲۲۰-۲۲۲.]</ref> پژوهشها نشان داده است که رعایت اصول تنظیم رفتار جنسی،<ref>عباسی، الگوی تنظیم رفتار جنسی با رویکرد اسلامی، ۱۳۹۸ش، ص۱۰۰.</ref> افزون بر بهبود کیفیت زندگی زناشویی و افزایش رضایت زوجین،<ref>[https://qccpc.atu.ac.ir/article_17868.html?lang=fa صالحنیا و دیگران، «ادراک زنان از نقش کارکرد تنظیم رابطه جنسی در خانواده بر کیفیت زندگی زناشویی»، ۱۴۰۳ش، ص۲۰.]</ref> عاملی مهم برای صیانت از خانواده و پیشگیری از روابط فرازناشویی است.<ref>[https://refahj.uswr.ac.ir/browse.php?a_id=4233&sid=1&slc_lang=fa علیوردینیا و دیگران، «تحلیل جامعهشناختی نوع نگرش و رفتار زنان متأهل دارای روابط فرازناشویی نسبت به این نوع روابط»، ۱۴۰۲ش، ص۲۲۶.]</ref> | |||
== رابطه جنسی در میانسالی == | |||
پژوهشها نشان میدهد که میل جنسی در انسان در تمام مراحل زندگی، از [[بلوغ]] و شیردهی تا دوران [[سالمندی|پیری]]، فعال باقی میماند.<ref>[https://www.roshdmag.ir/fa/article/22450/تطور-آموزش-جنسی-در-غرب-و-نهادهای-بین-المللی احمدی، «تطور آموزش جنسی در غرب و نهادهای بینالمللی»، وبسایت دفتر انتشارات و فناوری آموزشی.]</ref> هرچند تعداد دفعات رابطه با افزایش سن کاهش مییابد، اما لذت جنسی همچنان ادامه دارد و در صورت سلامت جسمی و روانی، حتی در دهههای ۸۰ و ۹۰ سالگی نیز امکانپذیر است.<ref>فلدمن، روانشناسی تحولی، ج۲، ۱۴۰۰ش، ص۶۹۷.</ref> زنان حدود ۴۵ سالگی وارد [[یائسگی]] میشوند و پس از آن رابطه جنسی به [[بارداری]] نمیانجامد.<ref>فلدمن، روانشناسی تحولی، ج۲، ۱۴۰۰ش، ص۵۱۵.</ref> | |||
برای برخی زوجها، دوره میانسالی بهدلیل نبودن فرزندان در [[خانه]]، آزادی بیشتری در رابطه ایجاد میکند؛ اما در این دوره ممکن است چالشهایی نیز پیش آید؛ مانند کاهش سرعت نعوظ و کاهش مایع منی و هورمون جنسی در مردان. در زنان نیز با افزایش سن، دیواره واژن نازکتر شده و انعطافپذیری آن کم میشود که گاهی باعث دردناکشدن آمیزش میگردد، هرچند به گفتهٔ متخصصان، این تغییرات معمولاً به حدی نیست که از لذت جنسی بکاهد.<ref>فلدمن، روانشناسی تحولی، ج۲، ۱۴۰۰ش، ص۶۱۴.</ref> | |||
== حکم فقهی رابطهٔ جنسی == | |||
در فقه اسلامی، رابطهٔ جنسی به دو دستهٔ کلی حلال و حرام تقسیم میشود. رابطهٔ حلال تنها در چارچوب [[روابط جنسی زناشویی|پیوند زناشویی]] (عقد شرعی) مجاز است و هرگونه رابطهٔ جنسی خارج از آن، مانند [[زنا]]، [[لواط]]، [[مساحقه]] و آمیزش با حیوان، [[رابطه نامشروع|حرام]] شمرده میشود.<ref>هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۲ش، ج۱، ص۱۶۱–۱۶۲.</ref> همچنین بر اساس فقه اسلامی، ترک آمیزش مرد با همسر دائم خود برای بیش از چهار ماه، حرام است.<ref>هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۲ش، ج۱، ص۱۶۲.</ref> | |||
اگر هنگام رابطه، به اندازهٔ ختنهگاه یا بیشتر دخول صورت گیرد، احکامی بر آن مترتب میشود؛ ازجمله: | |||
* [[غسل جنابت|غسل]] بر مرد و زن واجب میشود؛<ref>[https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=26775 خامنهای، «غسل؛ قسمت دوم»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.]</ref> | |||
* در عقد دائم، تمام [[مهریه]] بر عهدهٔ مرد قرار میگیرد.<ref>هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۲ش، ج۱، ص۱۶۱.</ref> | |||
* همچنین، رابطهٔ همراه با دخول در برخی مواقع حرام است؛ مانند: آمیزش در [[حیض]]، [[نفاس]]، [[روزه]]، [[اعتکاف]]، [[احرام]] و نیز پیش از رسیدن همسر به سن ۹ سال قمری.<ref>[https://portal.anhar.ir/node/22545/?ref=sbttl مکارم، «اوقات آمیزش با همسر»، وبسایت انهار.]</ref> | |||
* آمیزش در حال روزه، موجب پرداخت [[کفاره]] میشود.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5191079/فتاوای-مراجع-تقلید-درباره-اعمال-زناشویی-روزه-دار «فتاوای مراجع تقلید درباره اعمال زناشویی روزهدار»، خبرگزاری مهر.]</ref> | |||
== تحولات الگوی روابط جنسی == | |||
در جوامع سنتی و دینی از جمله [[ایران]]، رابطه جنسی همواره در نهاد خانواده تعریف شده است.<ref>[https://risi.ihss.ac.ir/Article/39876/FullText کاظمیپور، «تحولات خانواده در ایران معاصر با تأکید بر ازدواج و طلاق»، ۱۴۰۱ش، ص۱۰۳.]</ref><ref>فاضلی، تاریخ فرهنگی ایران مدرن، ۱۳۹۳ش، ص۳۵۵.</ref> با این حال، در دهههای اخیر، الگوهای جدیدی مانند همخانگی در جوامع غربی رواج یافته و گاه جایگزین ازدواج رسمی شده است.<ref>[https://risi.ihss.ac.ir/Article/39876/FullText کاظمیپور، «تحولات خانواده در ایران معاصر با تأکید بر ازدواج و طلاق»، ۱۴۰۱ش، ص۱۰۶.]</ref> به عنوان نمونه، در [[استرالیا]] (۲۰۰۱م) ۷۲ درصد همبالینیها پیش از ازدواج رسمی رخ داده است.<ref>فاضلی، تاریخ فرهنگی ایران مدرن، ۱۳۹۳ش، ص۳۳۸.</ref> اگرچه آمار رسمی برای ایران وجود ندارد، برخی پژوهشگران نسبت به نشانههایی از رواج این پدیده در کشور هشدار دادهاند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/1041107/fa چیتساز، «بررسی وضعیت همباشی در ایران: فراترکیب پژوهشهای همباشی»، ۱۴۰۱ش، ص۷۱.]</ref> | |||
== دیدگاههای نظری == | |||
رفتار جنسی انسان، برخلاف حیوانات، الگوی غریزی ثابتی ندارد و حاصل یادگیری و [[تربیت]] است. بر این اساس، دو رویکرد کلی در این زمینه شکل گرفته است:<ref>[https://www.roshdmag.ir/fa/article/22450/تطور-آموزش-جنسی-در-غرب-و-نهادهای-بین-المللی احمدی، «تطور آموزش جنسی در غرب و نهادهای بینالمللی»، وبسایت دفتر انتشارات و فناوری آموزشی.]</ref> | |||
۱. در چارچوب آموزههای ادیان توحیدی، رابطه جنسی تنها در چارچوب ازدواج<ref>[https://fa.shafaqna.com/news/712788/ «یک استاد دانشگاه آلمان: برخی از زنان آلمانی به دلیل ابعاد زیبایی»، پایگاه خبری شفقنا.]</ref> و نهاد خانواده مشروعیت دارد<ref>[https://www.porseman.com/article/ازدواج-در-اديان/206349 «ازدواج در ادیان»، وبسایت پرسمان.]</ref> و هرگونه ارتباط خارج از این چارچوب ممنوع است.<ref>[https://www.pasokhgoo.ir/node/62751 «روابط دختر وپسر از نگاه سایر مذاهب»، وبسایت مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی.]</ref> | |||
۲. در فرهنگ غربی، رابطه جنسی با تکیه بر اصالت لذت و آزادی غریزه، تعریف میشود. اندیشمندانی همچون [[زیگموند فروید|فروید]] با تأکید بر [[نظریه جنسیتی فروید|آسیبهای سرکوب جنسی]] و [[برتراند راسل]] با دفاع از [[آزادی جنسی]]، هنجارهای سنتی را تضعیف کردند. در ادامه، برخی مطالعات با طرح مفهوم [[جنسیت]] بهعنوان پدیدهای طیفی، زمینه را برای خروج رابطه جنسی از نهاد خانواده به [[حوزه عمومی در امر جنسی|عرصه عمومی]] فراهم آوردند.<ref>[https://www.roshdmag.ir/fa/article/22450/تطور-آموزش-جنسی-در-غرب-و-نهادهای-بین-المللی احمدی، «تطور آموزش جنسی در غرب و نهادهای بینالمللی»، وبسایت دفتر انتشارات و فناوری آموزشی.]</ref> | |||
نظریهپردازان مسلمان با پذیرش غریزۀ جنسی، بر این باورند که آزادی این غریزه تنها در صورتی ارزشمند است که با استعدادهای عالی انسان هماهنگ باشد و مانع شکوفایی آن نشود. از این منظر، رابطه جنسی قانونمند در چارچوب خانواده، افزونبر لذتجویی، زمینهساز شکلگیری روابط عاطفی پایدار، تربیت نسل آینده و شکوفایی عواطف انسانی است.<ref>مطهری، اخلاق جنسی در اسلام و جهان غرب، ۱۳۸۹ش، ص۴۶–۵۳.</ref> | |||
== پانویس == | == پانویس == | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
{{آغاز منابع}} | |||
== منابع == | == منابع == | ||
* «آمیزش جنسی چیست؟»، وبسایت بیتوته، تاریخ بازدید: ۲ خرداد ۱۴۰۵ش. | |||
* «آمیزش جنسی-فواید آمیزش جنسی-فلسفه لذت جنسی»، وبسایت پرسمان، تاریخ درج مطلب: ۲۴ فروردین ۱۳۸۷ش. | * «آمیزش جنسی-فواید آمیزش جنسی-فلسفه لذت جنسی»، وبسایت پرسمان، تاریخ درج مطلب: ۲۴ فروردین ۱۳۸۷ش. | ||
* | * احمدی، علیاصغر، «تطور آموزش جنسی در غرب و نهادهای بینالمللی»، وبسایت دفتر انتشارات و فناوری آموزشی، تاریخ درج مطلب: ۲۸ فروردین ۱۳۹۸ش. | ||
* | * ابنسینا، حسین بن عبدالله، القانون فی الطب، لبنان، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۲۶ق. | ||
* | * «ازدواج در ادیان»، وبسایت پرسمان، تاریخ درج مطلب: ۹ مهر ۱۴۰۴ش. | ||
* امامیخواه، صدف و دبیری اژدری، مهسا، هوش جنسی زوجین، گرگان، نوروزی، ۱۴۰۱ش. | |||
* بابکانراد، المیرا، «فواید رابطه جنسی برای زنان و مردان»، وبسایت مام، تاریخ درج مطلب: ۲۱ تیر ۱۴۰۱ش. | * بابکانراد، المیرا، «فواید رابطه جنسی برای زنان و مردان»، وبسایت مام، تاریخ درج مطلب: ۲۱ تیر ۱۴۰۱ش. | ||
* | * تیزرو، فیروز، «بررسی میزان آگاهی و نیازهای آموزشی زوجهای جوان نسبت به رابطه جنسی سالم در استان گیلان»، مجله خانواده و پژوهش، سال دوم، شماره ۲، ۱۳۸۴ش. | ||
* خامنهای، سیدعلی، «غسل؛ قسمت دوم»، | * جمشیدی، مهنازسادات، بحث دربارهٔ بدکارکردی جنسی، تهران، گیوا، ۱۳۹۹ش. | ||
* «چگونه رابطه جنسی سالم به ازدواج پایدار کمک میکند؟»، وبسایت یاریجو، تاریخ درج مطلب: ۲۵ بهمن ۱۴۰۳ش. | |||
* «چگونه زنان را بدون دخول ارضا کنید»، وبسایت کلینیک روانشناسی آویژه، تاریخ بازدید مطلب: ۱۹ خرداد ۱۴۰۵ش. | |||
* چیتساز، محمدجواد، «بررسی وضعیت همباشی در ایران: فراترکیب پژوهشهای همباشی»، فصلنامه علمی پژوهشی مسائل اجتماعی ایران، دوره ۲، شماره پنجم، ۱۴۰۱ش. | |||
* خامنهای، سیدعلی، «غسل؛ قسمت دوم»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۵ تیر ۱۳۹۳ش. | |||
* دهخدا، علی اکبر، لغتنامه دهخدا، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۱۰ خرداد ۱۴۰۴ش. | * دهخدا، علی اکبر، لغتنامه دهخدا، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۱۰ خرداد ۱۴۰۴ش. | ||
* «رابطه جنسی بدون دخول»، وبسایت کلینیک دکتر نجات، تاریخ بازدید مطلب: ۱۹ خرداد ۱۴۰۵ش. | |||
* رجایی، فهیمه و گرجی، یوسف، «مطالعه کیفیت روابط جنسی زوجین متقاضی طلاق»، فصلنامه مددکاری اجتماعی، ش۱، دوره ۱۱، ۱۴۰۱ش. | |||
* رضاخانیها، بیژن و صفرینژاد، محمدرضا، «بررسی فراوانی انواع اختلال جنسی و عوامل مرتبط در بیماران مرد مراجعه کننده به درمانگاه اورولوژی بیمارستان ۵۰۱ ارتش طی سالهای ۸۴–۱۳۸۳»، مجله دانشگاه علوم پزشکی ارتش جمهوری اسلامی ایران، دوره ۴، شماره ۴، ۱۳۸۵ش. | |||
* رضاییپور، ناصر، «آمیزش جنسی از دیدگاه طب سنتی ایرانی»، وبسایت پیام تندرستی، تاریخ بازدید: ۲۰ خرداد ۱۴۰۴ش. | * رضاییپور، ناصر، «آمیزش جنسی از دیدگاه طب سنتی ایرانی»، وبسایت پیام تندرستی، تاریخ بازدید: ۲۰ خرداد ۱۴۰۴ش. | ||
* رمضانزاده، امالبنین و دیگران، «آمیزش نامتعارف و پیامدهای فقهی آن»، مجله علمی پژوهشی فقه پزشکی، دورهٔ ۱۰، شمارهٔ | * رمضانزاده، امالبنین و دیگران، «آمیزش نامتعارف و پیامدهای فقهی آن»، مجله علمی پژوهشی فقه پزشکی، دورهٔ ۱۰، شمارهٔ ۳۴ و ۳۵، ۱۳۹۷ش. | ||
* | * «روابط دختر وپسر از نگاه سایر مذاهب»، وبسایت مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی، تاریخ درج مطلب: ۵ اسفند ۱۳۹۰ش. | ||
* صدوق، | * شریعتی، مهلا، «انواع پوزیشن سکس به همراه عکس»، وبسایت ایمپو، تاریخ درج مطلب: تیر ۱۴۰۵ش. | ||
* | * صالحنیا، محبوبه و دیگران، «ادراک زنان از نقش کارکرد تنظیم روابط جنسی در خانواده بر کیفیت زندگی زناشویی»، فصلنامه فرهنگ مشاوره و رواندرمانی، سال پانزدهم، شماره ۵۸، ۱۴۰۳ش. | ||
* | * صدوق، محمد بن علی، من لایحضرهالفقیه، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چ۲، ۱۴۱۳ق. | ||
* عباسی، مهدی، الگوی تنظیم رفتار جنسی با رویکرد اسلامی، قم، دارالحدیث، چ۳، ۱۳۹۸ش. | |||
* علیوردینیا، اکبر و دیگران، «تحلیل جامعهشناختی نوع نگرش و رفتار زنان متأهل دارای روابط فرازناشویی نسبت به این نوع روابط»، فصلنامه رفاه اجتماعی، سال ۲۳، شماره ۹۰، ۱۴۰۲ش. | |||
* فاضلی، نعمتالله، تاریخ فرهنگی ایران مدرن، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ۱۳۹۳ش. | |||
* «فتاوای مراجع تقلید دربارهٔ اعمال زناشویی روزهدار»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱ اردیبهشت ۱۴۰۰ش. | * «فتاوای مراجع تقلید دربارهٔ اعمال زناشویی روزهدار»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱ اردیبهشت ۱۴۰۰ش. | ||
* فرشی جلالی، مائده و دیگران، «شیوع اختلالات عملکرد جنسی در دانشجویان متأهل»، مجله مهارتهای روانشناسی تربیتی، شماره ۴۳، ۱۳۹۹ش. | |||
* فلدمن، رابرت، روانشناسی تحولی، ترجمه مهدی عبدالهزاده رافی، تهران، ارجمند، ۱۴۰۰ش. | |||
* قیصری، سهیلا و کریمیان، نادر، «بررسی مدل علی رضایت جنسی بر اساس متغیرهای کیفیت زناشویی، رضایت از رابطه، اضطراب ارتباط جنسی، احقاق جنسی و دفعات آمیزش در دانشجویان زن متأهل بندرعباس»، فرهنگ مشاوره و رواندرمانی، سال چهارم، شمارهٔ ۱۶، ۱۳۹۲ش. | * قیصری، سهیلا و کریمیان، نادر، «بررسی مدل علی رضایت جنسی بر اساس متغیرهای کیفیت زناشویی، رضایت از رابطه، اضطراب ارتباط جنسی، احقاق جنسی و دفعات آمیزش در دانشجویان زن متأهل بندرعباس»، فرهنگ مشاوره و رواندرمانی، سال چهارم، شمارهٔ ۱۶، ۱۳۹۲ش. | ||
* کلینی، | * کاظمیپور، شهلا، «تحولات خانواده در ایران معاصر با تأکید بر ازدواج و طلاق»، فصلنامه علمی پژوهشی انحرافات و مسائل اجتماعی، شماره ۴، دوره ۲، ۱۴۰۱ش. | ||
* کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، قم، دارالحدیث، ۱۴۳۰ق. | |||
* گلابی، فاطمه و دیگران، «بررسی عوامل فردی و زمینهای مرتبط با رضایت جنسی زنان (مطالعه زنان متأهل در شهر تبریز)»، فصلنامه علمی پژوهشی مطالعات جنسیت و خانواده، دورهٔ ۹، شمارهٔ ۲، ۱۴۰۰ش. | * گلابی، فاطمه و دیگران، «بررسی عوامل فردی و زمینهای مرتبط با رضایت جنسی زنان (مطالعه زنان متأهل در شهر تبریز)»، فصلنامه علمی پژوهشی مطالعات جنسیت و خانواده، دورهٔ ۹، شمارهٔ ۲، ۱۴۰۰ش. | ||
* | * محبی، محمدعارف، «خانواده و شاخصهای تنظیم روابط جنسی»، مجله معرفت، سال بیستم، شماره ۱۲، ۱۳۹۰ش. | ||
* معین، محمد، فرهنگ معین، وبسایت | * مسعودیفر، محسن، «سکس چیست و قبل و بعد از رابطه جنسی چه نکاتی را باید بدانیم؟»، وبسایت دکترتو، تاریخ درج مطلب: ۹ تیر ۱۴۰۵ش. | ||
* مطهری، مرتضی، اخلاق جنسی در اسلام و جهان غرب، تهران، صدرا، چ۲۹، ۱۳۸۹ش. | |||
* معین، محمد، فرهنگ معین، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۲۳ تیر ۱۴۰۵. | |||
* مکارم شیرازی، ناصر، «اوقات آمیزش با همسر»، وبسایت انهار، تاریخ بازدید: ۲۶ دی ۱۴۰۳ش. | * مکارم شیرازی، ناصر، «اوقات آمیزش با همسر»، وبسایت انهار، تاریخ بازدید: ۲۶ دی ۱۴۰۳ش. | ||
* موسوی، سیدعباس و امامیراد، احمد، کتاب جامع رضایت جنسی همسران: عوامل و موانع، تهران، | * مکارم شیرازی، ناصر، «مسائل جنسی»، وبسایت انهار، تاریخ درج مطلب: ۲۴ مرداد ۱۳۹۱ش. | ||
* موسوی، سیدعباس و امامیراد، احمد، کتاب جامع رضایت جنسی همسران: عوامل و موانع، تهران، بینالملل، چ۲، ۱۳۹۹ش. | |||
* «نکاتی برای داشتن رابطه جنسی سالمتر»، وبسایت مادرشو، تاریخ درج مطلب: ۱۴ آذر ۱۴۰۱ش. | |||
* نورعلیزاده میانجی، مسعود، سلامت و اختلال جنسی همسران: رویکردی اسلامی و روانشناختی، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، چ۲، ۱۴۰۱ش. | * نورعلیزاده میانجی، مسعود، سلامت و اختلال جنسی همسران: رویکردی اسلامی و روانشناختی، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، چ۲، ۱۴۰۱ش. | ||
* هاشمی شاهرودی، سیدمحمود، فرهنگ فقه فارسی، قم، مؤسسه دائرةالمعارف الفقه الاسلامی، ۱۳۸۳ش. | |||
* هال، جان ادوارد، فیزیولوژی پزشکی گایتون و هال (بخش ۱۴)، ترجمه محمدرضا بیگدلی، تهران، تیمورزاده، ۱۳۹۹ش. | |||
* «یک استاد دانشگاه آلمان: برخی از زنان آلمانی به دلیل ابعاد زیبایی»، پایگاه خبری شفقنا، تاریخ درج مطلب: ۶ اسفند۱۳۹۷ش. | |||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||
