دسته عزا: تفاوت میان نسخه‌ها

(۴ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد)

خط ۹:

==تاریخچه==

ابن‌اثیر ~~مورخ مشهور،~~ شروع دسته‌های سینه‌زنی را مربوط به دورۀ آل‌بویه در سال ۳۵۲ ‌ق می‌داند.<ref>حسام مظاهری، تراژدی جهان اسلام، ۱۳۹۷ش، ج۳، ص۱۵۸۳.</ref> بعضی دیگر با اعتقاد به این‌که شکل‌گیری دسته‌جات عزاداری در یک فرآیند طبیعی در بستر زمان رخ داده و به‌تدریج تبدیل به سنت شده است،<ref> [https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwjM5tyHp5KJAxXNxQIHHawTEsAQFnoECBQQAQ&url=http%3A%2F%2Fpanahian.ir%2Fpost%2F260&usg=AOvVaw3lEe0UtNWBrv7qneCXagqv&opi=89978449 پناهیان، «اهمیت دستجات عزاداری/ چرا نباید از دسته‌های عزاداری غفلت کرد؟»، وب‌سایت پناهیان.]</ref> بنیان‌گذار اولین دستۀ عزاداری را حضرت زینب می‌دانند که در مدینه و همراه زنان اهل‌بیت، با نظم خاص و با گریه و آه و ناله و بر سر زنان به سمت مسجد و حرم [[حضرت محمد|رسول خدا]] حرکت و عزاداری می‌کردند. دسته‌های عزاداری در طول تاریخ فراز و نشیب‌های فراوانی داشته و بسیاری از دوره‌ها با مخالفت حکومت و چالش‌هایی همراه بوده است.<ref>واحد پژوهش مؤسسه فرهنگی فخرالائمه، هیئت، ۱۳۹۵ش، ص۴۷.</ref> در دورۀ آل‌بویه که شیعیان آزادی نسبی یافته بودند بازهم دسته‌های عزاداری از سوی بعضی مخالفان متعصب به جدال‌های خونین کشیده می‌شدند. در دورۀ [[سلجوقیان|سلجوقی]] نیز مخالفت‌ها ادامه داشت. در دورۀ [[صفویه|صفوی]]، شاهان صفوی به عزاداری‌ها رسمیت داده و سعی کردند امنیت را برای حرکت دسته‌های عزاداری فراهم کنند.<ref>مشهدی نوش‌آبادی، تصوف ایرانی و عزاداری عاشور؛ نقش صوفیه، اهل فتوت و قلندریه در بنیان‌گذاری آیین‌های محرم، ۱۳۹۹ش، ص۱۹۰-191.</ref> دسته‌های عزاداری در دورۀ صفوی، با خواندن اشعار در رثای امام حسین در کوچه‌ها و خیابان‌ها می‌گشتند؛<ref>[http://ensani.ir/fa/article/45697/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%B9%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%89-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%89-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85- محرمی، «تاریخ عزادارى براى امام حسین»، ۱۳۸۲ش، ص۲96.]</ref> به‌گونه‌ای که این دسته‌جات عزاداری مورد توجه گردشگران اروپایی قرار گرفت و آنها در سفرنامه‌های خود به این دسته‌های عزاداری اشاره کرده‌اند.<ref>مشهدی نوش‌آبادی، تصوف ایرانی و عزاداری عاشور؛ نقش صوفیه، اهل فتوت و قلندریه در بنیان‌گذاری آیین‌های محرم، ۱۳۹۹ش، ص۱۸۸.</ref> بعضی معتقدند که ادوات نظامی مانند شیپور و [[علم (نشان)|علم]] و همچنین طبل و سنج از همین دوره وارد دسته‌های عزاداری شد.<ref> [http://ensani.ir/fa/article/45697/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%B9%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%89-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%89-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85- محرمی، «تاریخ عزادارى براى امام حسین»، ۱۳۸۲ش، ص۲97.]</ref> تاریخ‌نویسان دورۀ [[قاجاریه|قاجار]]، تعداد دسته‌های عزاداری در [[تهران]] را تا دوهزار برشمرده‌اند.<ref>ر[http://ensani.ir/fa/article/46093/%D8%B9%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%89-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B5%D8%B1-%D9%82%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%B1 مضان نرگسی، «عزادارى در عصر قاجار»، ۱۳۸۵ش، ص۶۹.] </ref> در اواخر دورۀ قاجار دسته‌جات عزاداری به قدری رونق و رواج یافته بود که رضا پهلوی برای کسب محبوبیت و مقبولیت میان مردم، دستۀ قزاق‌ها را تشکیل داده و در ایام عزاداری دسته راه می‌انداخت، اما بعد از رسیدن به قدرت، مراسم عزاداری از جمله دسته‌های عزا را ممنوع ساخت. بعد از پهلوی اول و در آشفتگی‌های ناشی از جنگ جهانی دوم و کمتر شدن فضای خفقان در کشور، علما و مردم دوباره خواهان آزاد شدن مراسم عزاداری شدند و شاه جدید مجبور به پذیرش خواستۀ آنها شد.<ref>[https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwjS0MXjkp2JAxUdh_0HHZCWLL4QFnoECBgQAQ&url=https%3A%2F%2Frasekhoon.net%2Farticle%2Fshow%2F938345%2F%25DA%25A9%25D8%25A7%25D8%25B1%25DA%25A9%25D8%25B1%25D8%25AF-%25D8%25 «کارکرد سیاسی و اجتماعی عزاداری در دوره پهلوی اول»، وب‌سایت راسخون.]</ref> در سال‌های بعد و به‌ویژه با شروع نهضت امام خمینی دسته‌های عزاداری بیش از پیش کارکرد سیاسی و اعتراضی به حکومت شاه پیدا کردند و بعضی دسته‌داران بزرگ مانند طیب حاج‌رضایی در همین‌راه جان خود را از دست دادند.<ref>[https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwjAka3nqJ2JAxV_SKQEHY3HJGUQFnoECBMQAQ&url=https%3A%2F%2Firdc.ir%2Ffa%2Fnews%2F1341%2F%25D9%2586%25DA%25AF%25D8%25A7%25D9%2587%25DB%258C-%25D8%25A8%25D9%2587-%25D9%2581 «نگاهی به فعالیت‌های هیئات مذهبی در مبارزه با رژیم پهلوی»،وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.]</ref> رهبران انقلاب اسلامی منشأ شکل‌گیری نهضت و انقلاب اسلامی را همین مجالس عزا و دسته‌های سینه‌زنی دانسته‌اند.<ref>خمينى، اسلام ناب در كلام و پيام امام خمينى، ۱۳۷۸ش، ص۱۲۰.</ref>

ابن‌اثیر مورخ، شروع دسته‌های سینه‌زنی را مربوط به دورۀ آل‌بویه در سال ۳۵۲ ‌ق می‌داند.<ref>حسام مظاهری، تراژدی جهان اسلام، ۱۳۹۷ش، ج۳، ص۱۵۸۳.</ref> بعضی دیگر با اعتقاد به این‌که شکل‌گیری دسته‌جات عزاداری در یک فرآیند طبیعی در بستر زمان رخ داده و به‌تدریج تبدیل به سنت شده است،<ref> [https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwjM5tyHp5KJAxXNxQIHHawTEsAQFnoECBQQAQ&url=http%3A%2F%2Fpanahian.ir%2Fpost%2F260&usg=AOvVaw3lEe0UtNWBrv7qneCXagqv&opi=89978449 پناهیان، «اهمیت دستجات عزاداری/ چرا نباید از دسته‌های عزاداری غفلت کرد؟»، وب‌سایت پناهیان.]</ref> بنیان‌گذار اولین دستۀ عزاداری را حضرت زینب می‌دانند که در مدینه و همراه زنان اهل‌بیت، با نظم خاص و با گریه و آه و ناله و بر سر زنان به سمت مسجد و حرم [[حضرت محمد|رسول خدا]] حرکت و عزاداری می‌کردند. دسته‌های عزاداری در طول تاریخ فراز و نشیب‌های فراوانی داشته و بسیاری از دوره‌ها با مخالفت حکومت و چالش‌هایی همراه بوده است.<ref>واحد پژوهش مؤسسه فرهنگی فخرالائمه، هیئت، ۱۳۹۵ش، ص۴۷.</ref> در دورۀ آل‌بویه که شیعیان آزادی نسبی یافته بودند بازهم دسته‌های عزاداری از سوی بعضی مخالفان متعصب به جدال‌های خونین کشیده می‌شدند. در دورۀ [[سلجوقیان|سلجوقی]] نیز مخالفت‌ها ادامه داشت. در دورۀ [[صفویه|صفوی]]، شاهان صفوی به عزاداری‌ها رسمیت داده و سعی کردند امنیت را برای حرکت دسته‌های عزاداری فراهم کنند.<ref>مشهدی نوش‌آبادی، تصوف ایرانی و عزاداری عاشور؛ نقش صوفیه، اهل فتوت و قلندریه در بنیان‌گذاری آیین‌های محرم، ۱۳۹۹ش، ص۱۹۰-191.</ref> دسته‌های عزاداری در دورۀ صفوی، با خواندن اشعار در رثای امام حسین در کوچه‌ها و خیابان‌ها می‌گشتند؛<ref>[http://ensani.ir/fa/article/45697/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%B9%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%89-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%89-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85- محرمی، «تاریخ عزادارى براى امام حسین»، ۱۳۸۲ش، ص۲96.]</ref> به‌گونه‌ای که این دسته‌جات عزاداری مورد توجه گردشگران اروپایی قرار گرفت و آنها در سفرنامه‌های خود به این دسته‌های عزاداری اشاره کرده‌اند.<ref>مشهدی نوش‌آبادی، تصوف ایرانی و عزاداری عاشور؛ نقش صوفیه، اهل فتوت و قلندریه در بنیان‌گذاری آیین‌های محرم، ۱۳۹۹ش، ص۱۸۸.</ref> بعضی معتقدند که ادوات نظامی مانند شیپور و [[علم (نشان)|علم]] و همچنین طبل و سنج از همین دوره وارد دسته‌های عزاداری شد.<ref> [http://ensani.ir/fa/article/45697/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%B9%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%89-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%89-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85- محرمی، «تاریخ عزادارى براى امام حسین»، ۱۳۸۲ش، ص۲97.]</ref> تاریخ‌نویسان دورۀ [[قاجاریه|قاجار]]، تعداد دسته‌های عزاداری در [[تهران]] را تا دوهزار برشمرده‌اند.<ref>ر[http://ensani.ir/fa/article/46093/%D8%B9%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%89-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B5%D8%B1-%D9%82%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%B1 مضان نرگسی، «عزادارى در عصر قاجار»، ۱۳۸۵ش، ص۶۹.] </ref> در اواخر دورۀ قاجار دسته‌جات عزاداری به قدری رونق و رواج یافته بود که رضا پهلوی برای کسب محبوبیت و مقبولیت میان مردم، دستۀ قزاق‌ها را تشکیل داده و در ایام عزاداری دسته راه می‌انداخت، اما بعد از رسیدن به قدرت، مراسم عزاداری از جمله دسته‌های عزا را ممنوع ساخت. بعد از پهلوی اول و در آشفتگی‌های ناشی از جنگ جهانی دوم و کمتر شدن فضای خفقان در کشور، علما و مردم دوباره خواهان آزاد شدن مراسم عزاداری شدند و شاه جدید مجبور به پذیرش خواستۀ آنها شد.<ref>[https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwjS0MXjkp2JAxUdh_0HHZCWLL4QFnoECBgQAQ&url=https%3A%2F%2Frasekhoon.net%2Farticle%2Fshow%2F938345%2F%25DA%25A9%25D8%25A7%25D8%25B1%25DA%25A9%25D8%25B1%25D8%25AF-%25D8%25 «کارکرد سیاسی و اجتماعی عزاداری در دوره پهلوی اول»، وب‌سایت راسخون.]</ref> در سال‌های بعد و به‌ویژه با شروع نهضت امام خمینی دسته‌های عزاداری بیش از پیش کارکرد سیاسی و اعتراضی به حکومت شاه پیدا کردند و بعضی دسته‌داران بزرگ مانند طیب حاج‌رضایی در همین‌راه جان خود را از دست دادند.<ref>[https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwjAka3nqJ2JAxV_SKQEHY3HJGUQFnoECBMQAQ&url=https%3A%2F%2Firdc.ir%2Ffa%2Fnews%2F1341%2F%25D9%2586%25DA%25AF%25D8%25A7%25D9%2587%25DB%258C-%25D8%25A8%25D9%2587-%25D9%2581 «نگاهی به فعالیت‌های هیئات مذهبی در مبارزه با رژیم پهلوی»،وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.]</ref> رهبران انقلاب اسلامی منشأ شکل‌گیری نهضت و انقلاب اسلامی را همین مجالس عزا و دسته‌های سینه‌زنی دانسته‌اند.<ref>خمينى، اسلام ناب در كلام و پيام امام خمينى، ۱۳۷۸ش، ص۱۲۰.</ref>

==دسته‌های عزا در ایران==

در ایران، هر شهر و روستا و نیز هر محله‌ای برای خود دسته‌ای دارد. به‌طور معمول عزاداران یک دستۀ خاص، به‌مناسبتی مانند هم‌محله‌ای، هم‌هیئتی، هم‌صنفی و یا هم‌قومیتی با یکدیگر ارتباط و اشتراک دارند. به همین دلیل گاهی آن دسته با همان ویژگی مشترک نام‌گذاری و یا مشهور می‌شود. دسته‌های عزاداری در ایران با توجه به فرهنگ و قومیت آن شهر و محله دارای شکل و محتوای متفاوت هستند.<ref>حسام مظاهری، فرهنگ سوگ شیعی، 1395ش، ص221.</ref> در بعضی مناطق ایران، دسته‌های عزا با گشتن در کوچه‌ها، علم خود را نیز داخل خانه‌ها برده و آنجا سینه‌زنی می‌کنند.<ref> [https://www.cgie.org.ir/fa/article/258453/%D8%B9%D9%84%D9%85-%D9%88-%D8%B9%D9%84%D9%85%E2%80%8E%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C باقی، «علم و علم‎گردانی»، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> بزرگان دینی به برپایی دسته‌های عزاداری اهتمام زیادی داشته و حتی با کهولت سن و ضعف جسمانی، سعی می‌کنند در صفوف دسته‌های عزاداری حضور داشته باشند.<ref>[https://borna.news/fa/news/2137277/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%B9%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1-%D8%A2%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D «دسته عزاداری با حضور آیت‌الله وحید خراسانی در قم برگزار می‌شود»، خبرگزاری برنا.] </ref> بعضی بزرگان دینی در ایران علاوه‌بر اینکه دسته‌های عزاداری راه می‌انداختند، برای احترام به دستۀ عزا، خود با پای برهنه در آن شرکت می‌کردند. در فرهنگ ایرانیان حتی گِل و خاکی که بر روی عزادارن دسته می‌نشیند مورد احترام بوده و معروف است که آیت‌الله [[سید حسین طباطبایی بروجردی|بروجردی]] ~~از مراجع دینی بزرگ،~~ برای شفای چشم خود از گِلی که دستۀ عزاداران به سر و روی خود می‌مالیدند استشفا کرد.<ref>[https://tahzib.ismc.ir/2752/ علی‌محمدی، «۳۵ نکته از سیره علما و بزرگان در توسل به سیدالشهدا»، وب‌سایت معاونت تهذیب و تربیت حوزه های علمیه.]</ref> در گذشته دسته‌های عزاداری مختص ایام محرم بود، اما امروزه دسته‌های عزاداری به‌مناسبت‌های مختلفی مانند شهادت [[امام حسن مجتبی]]،<ref>[https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwi2-5WExp2JAxVAUaQEHf_9IlwQFnoECBUQAQ&url=https%3A%2F%2Fwww.mehrnews.com%2Fnews%2F5869923%2F%25D8%25AD%25D8%25B1%25DA%25A9%25D8%25AA-%25D8%25AF%25D8%25B3%25D8%25AA%25D «حرکت دسته عزاداری به مناسبت شهادت امام حسن مجتبی در قرچک»، خبرگزاری مهر.‌] </ref> شهادت امام حسن عسکری<ref>[https://www.bing.com/ck/a?!&&p=d57c269784d448b8JmltdHM9MTcyOTM4MjQwMCZpZ3VpZD0xZGZhZjNlOC04MDZmLTY2ZTEtM2MxNS1lNzgzODE2NjY3MjMmaW5zaWQ9NTI0OA&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=1dfaf3e8-806f-66e1-3c15-e78381666723&psq=%d8%af%d8%b3%d8%aa%d9%87+%d8%b9%d8%b2%d8%a7%d8%a «برپایی دسته عزاداری شهادت امام حسن عسکری در گیلان»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.] </ref> و شهادت دیگر امامان و به‌ویژه [[ایام فاطمیه]] تشکیل می‌شود و بزرگان و مراجع دینی با پای پیاده در این مراسم شرکت و ادای احترام می‌کنند.<ref>[https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwiGr5-5yZ2JAxUhVqQEHcG1Np4QFnoECBIQAQ&url=https%3A%2F%2Fwww.mashreghnews.ir%2Fnews%2F400112%2F%25D9%25BE%25DB%258C%25D8%25A7%25D8%25AF%25D9%2587-%25D8%25B1%25D9%2588%2 «پیاده‌روی و عزاداری مراجع تقلید در قم»، وب‌سایت خبري-تحليلي مشرق نيوز.] </ref>

در ایران، هر شهر و روستا و نیز هر محله‌ای برای خود دسته‌ای دارد. به‌طور معمول عزاداران یک دستۀ خاص، به‌مناسبتی مانند هم‌محله‌ای، هم‌هیئتی، هم‌صنفی و یا هم‌قومیتی با یکدیگر ارتباط و اشتراک دارند. به همین دلیل گاهی آن دسته با همان ویژگی مشترک نام‌گذاری و یا مشهور می‌شود. دسته‌های عزاداری در ایران با توجه به فرهنگ و قومیت آن شهر و محله دارای شکل و محتوای متفاوت هستند.<ref>حسام مظاهری، فرهنگ سوگ شیعی، 1395ش، ص221.</ref> در بعضی مناطق ایران، دسته‌های عزا با گشتن در کوچه‌ها، علم خود را نیز داخل خانه‌ها برده و آنجا سینه‌زنی می‌کنند.<ref> [https://www.cgie.org.ir/fa/article/258453/%D8%B9%D9%84%D9%85-%D9%88-%D8%B9%D9%84%D9%85%E2%80%8E%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C باقی، «علم و علم‎گردانی»، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> بزرگان دینی به برپایی دسته‌های عزاداری اهتمام زیادی داشته و حتی با کهولت سن و ضعف جسمانی، سعی می‌کنند در صفوف دسته‌های عزاداری حضور داشته باشند.<ref>[https://borna.news/fa/news/2137277/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%B9%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1-%D8%A2%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D «دسته عزاداری با حضور آیت‌الله وحید خراسانی در قم برگزار می‌شود»، خبرگزاری برنا.] </ref> بعضی بزرگان دینی در ایران علاوه‌بر اینکه دسته‌های عزاداری راه می‌انداختند، برای احترام به دستۀ عزا، خود با پای برهنه در آن شرکت می‌کردند. در فرهنگ ایرانیان حتی گِل و خاکی که بر روی عزادارن دسته می‌نشیند مورد احترام بوده و معروف است که آیت‌الله [[سید حسین طباطبایی بروجردی|بروجردی]]، برای شفای چشم خود از گِلی که دستۀ عزاداران به سر و روی خود می‌مالیدند استشفا کرد.<ref>[https://tahzib.ismc.ir/2752/ علی‌محمدی، «۳۵ نکته از سیره علما و بزرگان در توسل به سیدالشهدا»، وب‌سایت معاونت تهذیب و تربیت حوزه های علمیه.]</ref> در گذشته دسته‌های عزاداری مختص ایام محرم بود، اما امروزه دسته‌های عزاداری به‌مناسبت‌های مختلفی مانند شهادت [[امام حسن مجتبی]]،<ref>[https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwi2-5WExp2JAxVAUaQEHf_9IlwQFnoECBUQAQ&url=https%3A%2F%2Fwww.mehrnews.com%2Fnews%2F5869923%2F%25D8%25AD%25D8%25B1%25DA%25A9%25D8%25AA-%25D8%25AF%25D8%25B3%25D8%25AA%25D «حرکت دسته عزاداری به مناسبت شهادت امام حسن مجتبی در قرچک»، خبرگزاری مهر.‌] </ref> شهادت [[امام حسن عسکری]]<ref>[https://www.bing.com/ck/a?!&&p=d57c269784d448b8JmltdHM9MTcyOTM4MjQwMCZpZ3VpZD0xZGZhZjNlOC04MDZmLTY2ZTEtM2MxNS1lNzgzODE2NjY3MjMmaW5zaWQ9NTI0OA&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=1dfaf3e8-806f-66e1-3c15-e78381666723&psq=%d8%af%d8%b3%d8%aa%d9%87+%d8%b9%d8%b2%d8%a7%d8%a «برپایی دسته عزاداری شهادت امام حسن عسکری در گیلان»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.] </ref> و شهادت دیگر امامان و به‌ویژه [[ایام فاطمیه]] تشکیل می‌شود و بزرگان و مراجع دینی با پای پیاده در این مراسم شرکت و ادای احترام می‌کنند.<ref>[https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwiGr5-5yZ2JAxUhVqQEHcG1Np4QFnoECBIQAQ&url=https%3A%2F%2Fwww.mashreghnews.ir%2Fnews%2F400112%2F%25D9%25BE%25DB%258C%25D8%25A7%25D8%25AF%25D9%2587-%25D8%25B1%25D9%2588%2 «پیاده‌روی و عزاداری مراجع تقلید در قم»، وب‌سایت خبري-تحليلي مشرق نيوز.] </ref>

==دسته‌های عزادار در جهان==

خط ۲۲:

==چالش‌ها==

===کم‌اهمیت انگاشتن دسته‌روی در شهر:===

امروزه هیئت‌های اصیل و با سابقه کمتر دسته بیرون برده و بیشتر بر همان مکان خاص مانند داخل [[حسینیه|حسینیه‌ها]] و [[مساجد]] تمرکز دارند. در حالی‌که بر اساس فرهنگ شیعیان، عزاداری ~~برای~~ امام حسین علاوه‌بر آثار فردی که دارد یک وظیفۀ اجتماعی به شمار می‌رود. از این منظر، حرکت دسته در کوی و برزن، گامی برای زنده‌کردن شعارهای امام حسین در جامعه است.<ref>[https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwjM5tyHp5KJAxXNxQIHHawTEsAQFnoECBQQAQ&url=http%3A%2F%2Fpanahian.ir%2Fpost%2F260&usg=AOvVaw3lEe0UtNWBrv7qneCXagqv&opi=89978449 پناهیان، «اهمیت دستجات عزاداری/ چرا نباید از دسته‌های عزاداری غفلت کرد؟»، وب‌سایت پناهیان.]</ref>

امروزه هیئت‌های اصیل و با سابقه کمتر دسته بیرون برده و بیشتر بر همان مکان خاص مانند داخل [[حسینیه|حسینیه‌ها]] و [[مساجد]] تمرکز دارند. در حالی‌که بر اساس فرهنگ شیعیان، [[عزاداری امام حسین]] علاوه‌بر آثار فردی که دارد یک وظیفۀ اجتماعی به شمار می‌رود. از این منظر، حرکت دسته در کوی و برزن، گامی برای زنده‌کردن شعارهای امام حسین در جامعه است.<ref>[https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwjM5tyHp5KJAxXNxQIHHawTEsAQFnoECBQQAQ&url=http%3A%2F%2Fpanahian.ir%2Fpost%2F260&usg=AOvVaw3lEe0UtNWBrv7qneCXagqv&opi=89978449 پناهیان، «اهمیت دستجات عزاداری/ چرا نباید از دسته‌های عزاداری غفلت کرد؟»، وب‌سایت پناهیان.]</ref>

===تداخل حرکت دسته با مدیریت شهری:===

در دوران معاصر بافت شهری دگرگون شده و دسته‌روی در بعضی شهرها با مدیریت شهری تداخل کرده که موجب کم‌تر شدن حرکت دسته‌ها به‌ویژه در شهرهای بزرگ شده است.<ref>حسام مظاهری، فرهنگ سوگ شیعی، 1395ش، ص22۵.</ref> در این مورد پیشنهاد بعضی کارشناسان این‌است‌که مسؤلین شهری و شهرداری شرایطی را برای حضور دسته‌ها فراهم کند.<ref>[https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwjM5tyHp5KJAxXNxQIHHawTEsAQFnoECBQQAQ&url=http%3A%2F%2Fpanahian.ir%2Fpost%2F260&usg=AOvVaw3lEe0UtNWBrv7qneCXagqv&opi=89978449 پناهیان، «اهمیت دستجات عزاداری/ چرا نباید از دسته‌های عزاداری غفلت کرد؟»، وب‌سایت پناهیان.]</ref>

===انجام کارهای هنجارشکن در دسته:===

در بعضی دسته‌ها به اسم عزاداری رفتارهایی مانند قمه‌زنی شکل می‌گیرد<ref>حسام مظاهری، فرهنگ سوگ شیعی، 1395ش، ص222.</ref> و یا بر بدن خود قفل می‌زنند،<ref>[https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwjMgvCz8p6JAxUyBfsDHTehB_0QFnoECCgQAQ&url=https%3A%2F%2Fpajhoh.masjed.ir%2Ffa%2Farticle%2F2212%2F%25D8%25A2%25D8%25B3%25DB%258C%25D8%25A8-%25D8%25B4%25D9%2586%25D8%25A «آسیب‌شناسی عزاداری‌های محرم»، وب‌سایت تخصصی مسجد.]</ref> در حالی‌که بزرگان دینی این‌گونه رفتارها را موجب ضایع کردن عزاداری دانسته‌اند.<ref>خامنه‌ای، دیار بصیرت، جهاد و اجتهاد، 1394ش، ص185.</ref> همچنین بعضی با بی‌اعتنایی به حجاب اسلامی، در دستۀ عزاداری حضور پیدا می‌کنند که موجب بی‌احترامی به شأن و جایگاه مجلس سوگواری و دستۀ عزا دانسته می‌شود.<ref> [https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwi_jsLw2p2JAxUFgP0HHbiDJcU4FBAWegQIIBAB&url=https%3A%2F%2F7sobh.com%2F%25D8%25A8%25D8%25AE%25D8%25B4-%25D8%25A7%25D8%25AC%25D8%25AA%25D9%2585%25D8%25A7%25D8%25B9%25DB% عالی، «واکنش حجت‌الاسلام عالی به بی‌حجابی زنان در مراسم عزاداری»، وب‌سایت روزنامه هفت صبح.]</ref> همچنین اصالت دادن به بعضی از فواید فرعی و غفلت از بعد شناختی، توجه نکردن به حقوق عامه در حرکت دسته مانند صدای بلند آزارنده و یا رقابت‌ها از دیگر آسیب‌هایی است که گاهی گریبانگیر دسته‌های عزاداری می‌شود.<ref>[https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwjMgvCz8p6JAxUyBfsDHTehB_0QFnoECCgQAQ&url=https%3A%2F%2Fpajhoh.masjed.ir%2Ffa%2Farticle%2F2212%2F%25D8%25A2%25D8%25B3%25DB%258C%25D8%25A8-%25D8%25B4%25D9%2586%25D8%25A «آسیب‌شناسی عزاداری‌های محرم»، وب‌سایت تخصصی مسجد.]</ref>

در بعضی دسته‌ها به اسم [[عزاداری]] رفتارهایی مانند [[قمه‌زنی]] شکل می‌گیرد<ref>حسام مظاهری، فرهنگ سوگ شیعی، 1395ش، ص222.</ref> و یا بر بدن خود قفل می‌زنند،<ref>[https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwjMgvCz8p6JAxUyBfsDHTehB_0QFnoECCgQAQ&url=https%3A%2F%2Fpajhoh.masjed.ir%2Ffa%2Farticle%2F2212%2F%25D8%25A2%25D8%25B3%25DB%258C%25D8%25A8-%25D8%25B4%25D9%2586%25D8%25A «آسیب‌شناسی عزاداری‌های محرم»، وب‌سایت تخصصی مسجد.]</ref> در حالی‌که بزرگان دینی این‌گونه رفتارها را موجب ضایع کردن عزاداری دانسته‌اند.<ref>خامنه‌ای، دیار بصیرت، جهاد و اجتهاد، 1394ش، ص185.</ref> همچنین بعضی با بی‌اعتنایی به حجاب اسلامی، در دستۀ عزاداری حضور پیدا می‌کنند که موجب بی‌احترامی به شأن و جایگاه مجلس سوگواری و دستۀ عزا دانسته می‌شود.<ref> [https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwi_jsLw2p2JAxUFgP0HHbiDJcU4FBAWegQIIBAB&url=https%3A%2F%2F7sobh.com%2F%25D8%25A8%25D8%25AE%25D8%25B4-%25D8%25A7%25D8%25AC%25D8%25AA%25D9%2585%25D8%25A7%25D8%25B9%25DB% عالی، «واکنش حجت‌الاسلام عالی به بی‌حجابی زنان در مراسم عزاداری»، وب‌سایت روزنامه هفت صبح.]</ref> همچنین اصالت دادن به بعضی از فواید فرعی و غفلت از بعد شناختی، توجه نکردن به حقوق عامه در حرکت دسته مانند صدای بلند آزارنده و یا رقابت‌ها از دیگر آسیب‌هایی است که گاهی گریبانگیر دسته‌های عزاداری می‌شود.<ref>[https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwjMgvCz8p6JAxUyBfsDHTehB_0QFnoECCgQAQ&url=https%3A%2F%2Fpajhoh.masjed.ir%2Ffa%2Farticle%2F2212%2F%25D8%25A2%25D8%25B3%25DB%258C%25D8%25A8-%25D8%25B4%25D9%2586%25D8%25A «آسیب‌شناسی عزاداری‌های محرم»، وب‌سایت تخصصی مسجد.]</ref>

==پانویس==

@@ خط ۹: / خط ۹: @@
 ==تاریخچه==
-ابن‌اثیر مورخ مشهور، شروع دسته‌های سینه‌زنی را مربوط به دورۀ آل‌بویه در سال ۳۵۲ ‌ق می‌داند.<ref>حسام مظاهری، تراژدی جهان اسلام، ۱۳۹۷ش، ج۳، ص۱۵۸۳.</ref> بعضی دیگر با اعتقاد به این‌که شکل‌گیری دسته‌جات عزاداری در یک فرآیند طبیعی در بستر زمان رخ داده و به‌تدریج تبدیل به سنت شده است،<ref> [https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwjM5tyHp5KJAxXNxQIHHawTEsAQFnoECBQQAQ&url=http%3A%2F%2Fpanahian.ir%2Fpost%2F260&usg=AOvVaw3lEe0UtNWBrv7qneCXagqv&opi=89978449 پناهیان، «اهمیت دستجات عزاداری/ چرا نباید از دسته‌های عزاداری غفلت کرد؟»، وب‌سایت پناهیان.]</ref>  بنیان‌گذار اولین دستۀ عزاداری را حضرت زینب می‌دانند که در مدینه و همراه زنان اهل‌بیت، با نظم خاص و با گریه و آه و ناله و بر سر زنان به سمت مسجد و حرم [[حضرت محمد|رسول خدا]] حرکت و عزاداری می‌کردند. دسته‌های عزاداری در طول تاریخ فراز و نشیب‌های فراوانی داشته و بسیاری از دوره‌ها با مخالفت حکومت و چالش‌هایی همراه بوده است.<ref>واحد پژوهش مؤسسه فرهنگی فخرالائمه، هیئت، ۱۳۹۵ش، ص۴۷.</ref>  در دورۀ آل‌بویه که شیعیان آزادی نسبی یافته بودند بازهم دسته‌های عزاداری از سوی بعضی مخالفان متعصب به جدال‌های خونین کشیده می‌شدند. در دورۀ [[سلجوقیان|سلجوقی]] نیز مخالفت‌ها ادامه داشت. در دورۀ [[صفویه|صفوی]]، شاهان صفوی به عزاداری‌ها رسمیت داده و سعی کردند امنیت را برای حرکت دسته‌های عزاداری فراهم کنند.<ref>مشهدی نوش‌آبادی، تصوف ایرانی و عزاداری عاشور؛ نقش صوفیه، اهل فتوت و قلندریه در بنیان‌گذاری آیین‌های محرم، ۱۳۹۹ش، ص۱۹۰-191.</ref>  دسته‌های عزاداری در دورۀ صفوی، با خواندن اشعار در رثای امام حسین در کوچه‌ها و خیابان‌ها می‌گشتند؛<ref>[http://ensani.ir/fa/article/45697/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%B9%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%89-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%89-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85- محرمی، «تاریخ عزادارى براى امام حسین»، ۱۳۸۲ش، ص۲96.]</ref>  به‌گونه‌ای که این دسته‌جات عزاداری مورد توجه گردشگران اروپایی قرار گرفت و آنها در سفرنامه‌های خود به این دسته‌های عزاداری اشاره کرده‌اند.<ref>مشهدی نوش‌آبادی، تصوف ایرانی و عزاداری عاشور؛ نقش صوفیه، اهل فتوت و قلندریه در بنیان‌گذاری آیین‌های محرم، ۱۳۹۹ش، ص۱۸۸.</ref>  بعضی معتقدند که ادوات نظامی مانند شیپور و [[علم (نشان)|علم]] و همچنین طبل و سنج از همین دوره وارد دسته‌های عزاداری شد.<ref> [http://ensani.ir/fa/article/45697/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%B9%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%89-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%89-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85- محرمی، «تاریخ عزادارى براى امام حسین»، ۱۳۸۲ش، ص۲97.]</ref>  تاریخ‌نویسان دورۀ [[قاجاریه|قاجار]]، تعداد دسته‌های عزاداری در [[تهران]] را تا دوهزار برشمرده‌اند.<ref>ر[http://ensani.ir/fa/article/46093/%D8%B9%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%89-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B5%D8%B1-%D9%82%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%B1 مضان نرگسی، «عزادارى در عصر قاجار»، ۱۳۸۵ش، ص۶۹.] </ref>  در اواخر دورۀ قاجار دسته‌جات عزاداری به قدری رونق و رواج یافته بود که رضا پهلوی برای کسب محبوبیت و مقبولیت میان مردم، دستۀ قزاق‌ها را تشکیل داده و در ایام عزاداری دسته راه می‌انداخت، اما بعد از رسیدن به قدرت، مراسم عزاداری از جمله دسته‌های عزا را ممنوع ساخت. بعد از پهلوی اول و در آشفتگی‌های ناشی از جنگ جهانی دوم  و کمتر شدن فضای خفقان در کشور، علما و مردم دوباره خواهان آزاد شدن مراسم عزاداری شدند و شاه جدید مجبور به پذیرش خواستۀ آنها شد.<ref>[https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwjS0MXjkp2JAxUdh_0HHZCWLL4QFnoECBgQAQ&url=https%3A%2F%2Frasekhoon.net%2Farticle%2Fshow%2F938345%2F%25DA%25A9%25D8%25A7%25D8%25B1%25DA%25A9%25D8%25B1%25D8%25AF-%25D8%25 «کارکرد سیاسی و اجتماعی عزاداری در دوره پهلوی اول»، وب‌سایت راسخون.]</ref>  در سال‌های بعد و به‌ویژه با شروع نهضت امام خمینی دسته‌های عزاداری بیش از پیش کارکرد سیاسی و اعتراضی به حکومت شاه پیدا کردند و بعضی دسته‌داران بزرگ مانند طیب حاج‌رضایی در همین‌راه جان خود را از دست دادند.<ref>[https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwjAka3nqJ2JAxV_SKQEHY3HJGUQFnoECBMQAQ&url=https%3A%2F%2Firdc.ir%2Ffa%2Fnews%2F1341%2F%25D9%2586%25DA%25AF%25D8%25A7%25D9%2587%25DB%258C-%25D8%25A8%25D9%2587-%25D9%2581 «نگاهی به فعالیت‌های هیئات مذهبی در مبارزه با رژیم پهلوی»،وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.]</ref>  رهبران انقلاب اسلامی منشأ شکل‌گیری نهضت و انقلاب اسلامی را همین مجالس عزا و دسته‌های سینه‌زنی دانسته‌اند.<ref>خمينى، اسلام ناب در كلام و پيام امام خمينى، ۱۳۷۸ش، ص۱۲۰.</ref>
+ابن‌اثیر مورخ، شروع دسته‌های سینه‌زنی را مربوط به دورۀ آل‌بویه در سال ۳۵۲ ‌ق می‌داند.<ref>حسام مظاهری، تراژدی جهان اسلام، ۱۳۹۷ش، ج۳، ص۱۵۸۳.</ref> بعضی دیگر با اعتقاد به این‌که شکل‌گیری دسته‌جات عزاداری در یک فرآیند طبیعی در بستر زمان رخ داده و به‌تدریج تبدیل به سنت شده است،<ref> [https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwjM5tyHp5KJAxXNxQIHHawTEsAQFnoECBQQAQ&url=http%3A%2F%2Fpanahian.ir%2Fpost%2F260&usg=AOvVaw3lEe0UtNWBrv7qneCXagqv&opi=89978449 پناهیان، «اهمیت دستجات عزاداری/ چرا نباید از دسته‌های عزاداری غفلت کرد؟»، وب‌سایت پناهیان.]</ref>  بنیان‌گذار اولین دستۀ عزاداری را حضرت زینب می‌دانند که در مدینه و همراه زنان اهل‌بیت، با نظم خاص و با گریه و آه و ناله و بر سر زنان به سمت مسجد و حرم [[حضرت محمد|رسول خدا]] حرکت و عزاداری می‌کردند. دسته‌های عزاداری در طول تاریخ فراز و نشیب‌های فراوانی داشته و بسیاری از دوره‌ها با مخالفت حکومت و چالش‌هایی همراه بوده است.<ref>واحد پژوهش مؤسسه فرهنگی فخرالائمه، هیئت، ۱۳۹۵ش، ص۴۷.</ref>  در دورۀ آل‌بویه که شیعیان آزادی نسبی یافته بودند بازهم دسته‌های عزاداری از سوی بعضی مخالفان متعصب به جدال‌های خونین کشیده می‌شدند. در دورۀ [[سلجوقیان|سلجوقی]] نیز مخالفت‌ها ادامه داشت. در دورۀ [[صفویه|صفوی]]، شاهان صفوی به عزاداری‌ها رسمیت داده و سعی کردند امنیت را برای حرکت دسته‌های عزاداری فراهم کنند.<ref>مشهدی نوش‌آبادی، تصوف ایرانی و عزاداری عاشور؛ نقش صوفیه، اهل فتوت و قلندریه در بنیان‌گذاری آیین‌های محرم، ۱۳۹۹ش، ص۱۹۰-191.</ref>  دسته‌های عزاداری در دورۀ صفوی، با خواندن اشعار در رثای امام حسین در کوچه‌ها و خیابان‌ها می‌گشتند؛<ref>[http://ensani.ir/fa/article/45697/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%B9%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%89-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%89-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85- محرمی، «تاریخ عزادارى براى امام حسین»، ۱۳۸۲ش، ص۲96.]</ref>  به‌گونه‌ای که این دسته‌جات عزاداری مورد توجه گردشگران اروپایی قرار گرفت و آنها در سفرنامه‌های خود به این دسته‌های عزاداری اشاره کرده‌اند.<ref>مشهدی نوش‌آبادی، تصوف ایرانی و عزاداری عاشور؛ نقش صوفیه، اهل فتوت و قلندریه در بنیان‌گذاری آیین‌های محرم، ۱۳۹۹ش، ص۱۸۸.</ref>  بعضی معتقدند که ادوات نظامی مانند شیپور و [[علم (نشان)|علم]] و همچنین طبل و سنج از همین دوره وارد دسته‌های عزاداری شد.<ref> [http://ensani.ir/fa/article/45697/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%B9%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%89-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%89-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85- محرمی، «تاریخ عزادارى براى امام حسین»، ۱۳۸۲ش، ص۲97.]</ref>  تاریخ‌نویسان دورۀ [[قاجاریه|قاجار]]، تعداد دسته‌های عزاداری در [[تهران]] را تا دوهزار برشمرده‌اند.<ref>ر[http://ensani.ir/fa/article/46093/%D8%B9%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%89-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B5%D8%B1-%D9%82%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%B1 مضان نرگسی، «عزادارى در عصر قاجار»، ۱۳۸۵ش، ص۶۹.] </ref>  در اواخر دورۀ قاجار دسته‌جات عزاداری به قدری رونق و رواج یافته بود که رضا پهلوی برای کسب محبوبیت و مقبولیت میان مردم، دستۀ قزاق‌ها را تشکیل داده و در ایام عزاداری دسته راه می‌انداخت، اما بعد از رسیدن به قدرت، مراسم عزاداری از جمله دسته‌های عزا را ممنوع ساخت. بعد از پهلوی اول و در آشفتگی‌های ناشی از جنگ جهانی دوم  و کمتر شدن فضای خفقان در کشور، علما و مردم دوباره خواهان آزاد شدن مراسم عزاداری شدند و شاه جدید مجبور به پذیرش خواستۀ آنها شد.<ref>[https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwjS0MXjkp2JAxUdh_0HHZCWLL4QFnoECBgQAQ&url=https%3A%2F%2Frasekhoon.net%2Farticle%2Fshow%2F938345%2F%25DA%25A9%25D8%25A7%25D8%25B1%25DA%25A9%25D8%25B1%25D8%25AF-%25D8%25 «کارکرد سیاسی و اجتماعی عزاداری در دوره پهلوی اول»، وب‌سایت راسخون.]</ref>  در سال‌های بعد و به‌ویژه با شروع نهضت امام خمینی دسته‌های عزاداری بیش از پیش کارکرد سیاسی و اعتراضی به حکومت شاه پیدا کردند و بعضی دسته‌داران بزرگ مانند طیب حاج‌رضایی در همین‌راه جان خود را از دست دادند.<ref>[https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwjAka3nqJ2JAxV_SKQEHY3HJGUQFnoECBMQAQ&url=https%3A%2F%2Firdc.ir%2Ffa%2Fnews%2F1341%2F%25D9%2586%25DA%25AF%25D8%25A7%25D9%2587%25DB%258C-%25D8%25A8%25D9%2587-%25D9%2581 «نگاهی به فعالیت‌های هیئات مذهبی در مبارزه با رژیم پهلوی»،وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.]</ref>  رهبران انقلاب اسلامی منشأ شکل‌گیری نهضت و انقلاب اسلامی را همین مجالس عزا و دسته‌های سینه‌زنی دانسته‌اند.<ref>خمينى، اسلام ناب در كلام و پيام امام خمينى، ۱۳۷۸ش، ص۱۲۰.</ref>
 ==دسته‌های عزا در ایران==
-در ایران، هر شهر و روستا و نیز هر محله‌ای برای خود دسته‌ای دارد. به‌طور معمول عزاداران یک دستۀ خاص، به‌مناسبتی مانند هم‌محله‌ای، هم‌هیئتی، هم‌صنفی و یا هم‌قومیتی با یکدیگر ارتباط و اشتراک دارند. به همین دلیل گاهی آن دسته با همان ویژگی مشترک نام‌گذاری و یا مشهور می‌شود. دسته‌های عزاداری در ایران با توجه به فرهنگ و قومیت آن شهر و محله دارای شکل و محتوای متفاوت هستند.<ref>حسام مظاهری، فرهنگ سوگ شیعی، 1395ش، ص221.</ref>  در بعضی مناطق ایران، دسته‌های عزا با گشتن در کوچه‌ها، علم خود را نیز داخل خانه‌ها برده و آنجا سینه‌زنی می‌کنند.<ref> [https://www.cgie.org.ir/fa/article/258453/%D8%B9%D9%84%D9%85-%D9%88-%D8%B9%D9%84%D9%85%E2%80%8E%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C باقی، «علم و علم‎گردانی»، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref>  بزرگان دینی به برپایی دسته‌های عزاداری اهتمام زیادی داشته و حتی با کهولت سن و ضعف جسمانی، سعی می‌کنند در صفوف دسته‌های عزاداری حضور داشته باشند.<ref>[https://borna.news/fa/news/2137277/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%B9%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1-%D8%A2%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D «دسته عزاداری با حضور آیت‌الله وحید خراسانی در قم برگزار می‌شود»، خبرگزاری برنا.] </ref>  بعضی بزرگان دینی در ایران علاوه‌بر اینکه دسته‌های عزاداری راه می‌انداختند، برای احترام به دستۀ عزا، خود با پای برهنه در آن شرکت می‌کردند. در فرهنگ ایرانیان حتی گِل و خاکی که بر روی عزادارن دسته می‌نشیند مورد احترام بوده و معروف است که آیت‌الله [[سید حسین طباطبایی بروجردی|بروجردی]] از مراجع دینی بزرگ، برای شفای چشم خود از گِلی که دستۀ عزاداران به سر و روی خود می‌مالیدند استشفا کرد.<ref>[https://tahzib.ismc.ir/2752/ علی‌محمدی، «۳۵ نکته از سیره علما و بزرگان در توسل به سیدالشهدا»، وب‌سایت معاونت تهذیب و تربیت حوزه های علمیه.]</ref>  در گذشته دسته‌های عزاداری مختص ایام محرم بود، اما امروزه دسته‌های عزاداری به‌مناسبت‌های مختلفی مانند شهادت [[امام حسن مجتبی]]،<ref>[https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwi2-5WExp2JAxVAUaQEHf_9IlwQFnoECBUQAQ&url=https%3A%2F%2Fwww.mehrnews.com%2Fnews%2F5869923%2F%25D8%25AD%25D8%25B1%25DA%25A9%25D8%25AA-%25D8%25AF%25D8%25B3%25D8%25AA%25D «حرکت دسته عزاداری به مناسبت شهادت امام حسن مجتبی در قرچک»، خبرگزاری مهر.‌] </ref>  شهادت امام حسن عسکری<ref>[https://www.bing.com/ck/a?!&&p=d57c269784d448b8JmltdHM9MTcyOTM4MjQwMCZpZ3VpZD0xZGZhZjNlOC04MDZmLTY2ZTEtM2MxNS1lNzgzODE2NjY3MjMmaW5zaWQ9NTI0OA&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=1dfaf3e8-806f-66e1-3c15-e78381666723&psq=%d8%af%d8%b3%d8%aa%d9%87+%d8%b9%d8%b2%d8%a7%d8%a «برپایی دسته عزاداری شهادت امام حسن عسکری در گیلان»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.] </ref> و شهادت دیگر امامان و به‌ویژه [[ایام فاطمیه]] تشکیل می‌شود و بزرگان و مراجع دینی با پای پیاده در این مراسم شرکت و ادای احترام می‌کنند.<ref>[https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwiGr5-5yZ2JAxUhVqQEHcG1Np4QFnoECBIQAQ&url=https%3A%2F%2Fwww.mashreghnews.ir%2Fnews%2F400112%2F%25D9%25BE%25DB%258C%25D8%25A7%25D8%25AF%25D9%2587-%25D8%25B1%25D9%2588%2 «پیاده‌روی و عزاداری مراجع تقلید در قم»، وب‌سایت خبري-تحليلي مشرق نيوز.] </ref>
+در ایران، هر شهر و روستا و نیز هر محله‌ای برای خود دسته‌ای دارد. به‌طور معمول عزاداران یک دستۀ خاص، به‌مناسبتی مانند هم‌محله‌ای، هم‌هیئتی، هم‌صنفی و یا هم‌قومیتی با یکدیگر ارتباط و اشتراک دارند. به همین دلیل گاهی آن دسته با همان ویژگی مشترک نام‌گذاری و یا مشهور می‌شود. دسته‌های عزاداری در ایران با توجه به فرهنگ و قومیت آن شهر و محله دارای شکل و محتوای متفاوت هستند.<ref>حسام مظاهری، فرهنگ سوگ شیعی، 1395ش، ص221.</ref>  در بعضی مناطق ایران، دسته‌های عزا با گشتن در کوچه‌ها، علم خود را نیز داخل خانه‌ها برده و آنجا سینه‌زنی می‌کنند.<ref> [https://www.cgie.org.ir/fa/article/258453/%D8%B9%D9%84%D9%85-%D9%88-%D8%B9%D9%84%D9%85%E2%80%8E%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C باقی، «علم و علم‎گردانی»، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref>  بزرگان دینی به برپایی دسته‌های عزاداری اهتمام زیادی داشته و حتی با کهولت سن و ضعف جسمانی، سعی می‌کنند در صفوف دسته‌های عزاداری حضور داشته باشند.<ref>[https://borna.news/fa/news/2137277/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%B9%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1-%D8%A2%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D «دسته عزاداری با حضور آیت‌الله وحید خراسانی در قم برگزار می‌شود»، خبرگزاری برنا.] </ref>  بعضی بزرگان دینی در ایران علاوه‌بر اینکه دسته‌های عزاداری راه می‌انداختند، برای احترام به دستۀ عزا، خود با پای برهنه در آن شرکت می‌کردند. در فرهنگ ایرانیان حتی گِل و خاکی که بر روی عزادارن دسته می‌نشیند مورد احترام بوده و معروف است که آیت‌الله [[سید حسین طباطبایی بروجردی|بروجردی]]، برای شفای چشم خود از گِلی که دستۀ عزاداران به سر و روی خود می‌مالیدند استشفا کرد.<ref>[https://tahzib.ismc.ir/2752/ علی‌محمدی، «۳۵ نکته از سیره علما و بزرگان در توسل به سیدالشهدا»، وب‌سایت معاونت تهذیب و تربیت حوزه های علمیه.]</ref>  در گذشته دسته‌های عزاداری مختص ایام محرم بود، اما امروزه دسته‌های عزاداری به‌مناسبت‌های مختلفی مانند شهادت [[امام حسن مجتبی]]،<ref>[https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwi2-5WExp2JAxVAUaQEHf_9IlwQFnoECBUQAQ&url=https%3A%2F%2Fwww.mehrnews.com%2Fnews%2F5869923%2F%25D8%25AD%25D8%25B1%25DA%25A9%25D8%25AA-%25D8%25AF%25D8%25B3%25D8%25AA%25D «حرکت دسته عزاداری به مناسبت شهادت امام حسن مجتبی در قرچک»، خبرگزاری مهر.‌] </ref>  شهادت [[امام حسن عسکری]]<ref>[https://www.bing.com/ck/a?!&&p=d57c269784d448b8JmltdHM9MTcyOTM4MjQwMCZpZ3VpZD0xZGZhZjNlOC04MDZmLTY2ZTEtM2MxNS1lNzgzODE2NjY3MjMmaW5zaWQ9NTI0OA&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=1dfaf3e8-806f-66e1-3c15-e78381666723&psq=%d8%af%d8%b3%d8%aa%d9%87+%d8%b9%d8%b2%d8%a7%d8%a «برپایی دسته عزاداری شهادت امام حسن عسکری در گیلان»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.] </ref> و شهادت دیگر امامان و به‌ویژه [[ایام فاطمیه]] تشکیل می‌شود و بزرگان و مراجع دینی با پای پیاده در این مراسم شرکت و ادای احترام می‌کنند.<ref>[https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwiGr5-5yZ2JAxUhVqQEHcG1Np4QFnoECBIQAQ&url=https%3A%2F%2Fwww.mashreghnews.ir%2Fnews%2F400112%2F%25D9%25BE%25DB%258C%25D8%25A7%25D8%25AF%25D9%2587-%25D8%25B1%25D9%2588%2 «پیاده‌روی و عزاداری مراجع تقلید در قم»، وب‌سایت خبري-تحليلي مشرق نيوز.] </ref>
 ==دسته‌های عزادار در جهان==
@@ خط ۲۲: / خط ۲۲: @@
 ==چالش‌ها==
 ===کم‌اهمیت انگاشتن دسته‌روی در شهر:===
-امروزه هیئت‌های اصیل و با سابقه کمتر دسته بیرون برده و بیشتر بر همان مکان خاص مانند داخل [[حسینیه|حسینیه‌ها]] و [[مساجد]] تمرکز دارند. در حالی‌که بر اساس فرهنگ شیعیان، عزاداری برای امام حسین علاوه‌بر آثار فردی که دارد یک وظیفۀ اجتماعی به شمار می‌رود. از این منظر، حرکت دسته در کوی و برزن، گامی برای زنده‌کردن شعارهای امام حسین در جامعه است.<ref>[https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwjM5tyHp5KJAxXNxQIHHawTEsAQFnoECBQQAQ&url=http%3A%2F%2Fpanahian.ir%2Fpost%2F260&usg=AOvVaw3lEe0UtNWBrv7qneCXagqv&opi=89978449 پناهیان، «اهمیت دستجات عزاداری/ چرا نباید از دسته‌های عزاداری غفلت کرد؟»، وب‌سایت پناهیان.]</ref>
+امروزه هیئت‌های اصیل و با سابقه کمتر دسته بیرون برده و بیشتر بر همان مکان خاص مانند داخل [[حسینیه|حسینیه‌ها]] و [[مساجد]] تمرکز دارند. در حالی‌که بر اساس فرهنگ شیعیان، [[عزاداری امام حسین]] علاوه‌بر آثار فردی که دارد یک وظیفۀ اجتماعی به شمار می‌رود. از این منظر، حرکت دسته در کوی و برزن، گامی برای زنده‌کردن شعارهای امام حسین در جامعه است.<ref>[https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwjM5tyHp5KJAxXNxQIHHawTEsAQFnoECBQQAQ&url=http%3A%2F%2Fpanahian.ir%2Fpost%2F260&usg=AOvVaw3lEe0UtNWBrv7qneCXagqv&opi=89978449 پناهیان، «اهمیت دستجات عزاداری/ چرا نباید از دسته‌های عزاداری غفلت کرد؟»، وب‌سایت پناهیان.]</ref>
 ===تداخل حرکت دسته با مدیریت شهری:===
 در دوران معاصر بافت شهری دگرگون شده و دسته‌روی در بعضی شهرها با مدیریت شهری تداخل کرده که موجب کم‌تر شدن حرکت دسته‌ها به‌ویژه در شهرهای بزرگ شده است.<ref>حسام مظاهری، فرهنگ سوگ شیعی، 1395ش، ص22۵.</ref>  در این مورد پیشنهاد بعضی کارشناسان این‌است‌که مسؤلین شهری و شهرداری شرایطی را برای حضور دسته‌ها فراهم کند.<ref>[https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwjM5tyHp5KJAxXNxQIHHawTEsAQFnoECBQQAQ&url=http%3A%2F%2Fpanahian.ir%2Fpost%2F260&usg=AOvVaw3lEe0UtNWBrv7qneCXagqv&opi=89978449 پناهیان، «اهمیت دستجات عزاداری/ چرا نباید از دسته‌های عزاداری غفلت کرد؟»، وب‌سایت پناهیان.]</ref>
 ===انجام کارهای هنجارشکن در دسته:===
-در بعضی دسته‌ها به اسم عزاداری رفتارهایی مانند قمه‌زنی شکل می‌گیرد<ref>حسام مظاهری، فرهنگ سوگ شیعی، 1395ش، ص222.</ref>  و یا بر بدن خود قفل می‌زنند،<ref>[https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwjMgvCz8p6JAxUyBfsDHTehB_0QFnoECCgQAQ&url=https%3A%2F%2Fpajhoh.masjed.ir%2Ffa%2Farticle%2F2212%2F%25D8%25A2%25D8%25B3%25DB%258C%25D8%25A8-%25D8%25B4%25D9%2586%25D8%25A «آسیب‌شناسی عزاداری‌های محرم»، وب‌سایت تخصصی مسجد.]</ref>  در حالی‌که بزرگان دینی این‌گونه رفتارها را موجب ضایع کردن عزاداری دانسته‌اند.<ref>خامنه‌ای، دیار بصیرت، جهاد و اجتهاد، 1394ش، ص185.</ref>  همچنین بعضی با بی‌اعتنایی به حجاب اسلامی، در دستۀ عزاداری حضور پیدا می‌کنند که موجب بی‌احترامی به شأن و جایگاه مجلس سوگواری و دستۀ عزا دانسته می‌شود.<ref> [https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwi_jsLw2p2JAxUFgP0HHbiDJcU4FBAWegQIIBAB&url=https%3A%2F%2F7sobh.com%2F%25D8%25A8%25D8%25AE%25D8%25B4-%25D8%25A7%25D8%25AC%25D8%25AA%25D9%2585%25D8%25A7%25D8%25B9%25DB% عالی، «واکنش حجت‌الاسلام عالی به بی‌حجابی زنان در مراسم عزاداری»، وب‌سایت روزنامه هفت صبح.]</ref>  همچنین اصالت دادن به بعضی از فواید فرعی و غفلت از بعد شناختی، توجه نکردن به حقوق عامه در حرکت دسته مانند صدای بلند آزارنده و یا رقابت‌ها از دیگر آسیب‌هایی است که گاهی گریبانگیر دسته‌های عزاداری می‌شود.<ref>[https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwjMgvCz8p6JAxUyBfsDHTehB_0QFnoECCgQAQ&url=https%3A%2F%2Fpajhoh.masjed.ir%2Ffa%2Farticle%2F2212%2F%25D8%25A2%25D8%25B3%25DB%258C%25D8%25A8-%25D8%25B4%25D9%2586%25D8%25A «آسیب‌شناسی عزاداری‌های محرم»، وب‌سایت تخصصی مسجد.]</ref>
+در بعضی دسته‌ها به اسم [[عزاداری]] رفتارهایی مانند [[قمه‌زنی]] شکل می‌گیرد<ref>حسام مظاهری، فرهنگ سوگ شیعی، 1395ش، ص222.</ref>  و یا بر بدن خود قفل می‌زنند،<ref>[https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwjMgvCz8p6JAxUyBfsDHTehB_0QFnoECCgQAQ&url=https%3A%2F%2Fpajhoh.masjed.ir%2Ffa%2Farticle%2F2212%2F%25D8%25A2%25D8%25B3%25DB%258C%25D8%25A8-%25D8%25B4%25D9%2586%25D8%25A «آسیب‌شناسی عزاداری‌های محرم»، وب‌سایت تخصصی مسجد.]</ref>  در حالی‌که بزرگان دینی این‌گونه رفتارها را موجب ضایع کردن عزاداری دانسته‌اند.<ref>خامنه‌ای، دیار بصیرت، جهاد و اجتهاد، 1394ش، ص185.</ref>  همچنین بعضی با بی‌اعتنایی به حجاب اسلامی، در دستۀ عزاداری حضور پیدا می‌کنند که موجب بی‌احترامی به شأن و جایگاه مجلس سوگواری و دستۀ عزا دانسته می‌شود.<ref> [https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwi_jsLw2p2JAxUFgP0HHbiDJcU4FBAWegQIIBAB&url=https%3A%2F%2F7sobh.com%2F%25D8%25A8%25D8%25AE%25D8%25B4-%25D8%25A7%25D8%25AC%25D8%25AA%25D9%2585%25D8%25A7%25D8%25B9%25DB% عالی، «واکنش حجت‌الاسلام عالی به بی‌حجابی زنان در مراسم عزاداری»، وب‌سایت روزنامه هفت صبح.]</ref>  همچنین اصالت دادن به بعضی از فواید فرعی و غفلت از بعد شناختی، توجه نکردن به حقوق عامه در حرکت دسته مانند صدای بلند آزارنده و یا رقابت‌ها از دیگر آسیب‌هایی است که گاهی گریبانگیر دسته‌های عزاداری می‌شود.<ref>[https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwjMgvCz8p6JAxUyBfsDHTehB_0QFnoECCgQAQ&url=https%3A%2F%2Fpajhoh.masjed.ir%2Ffa%2Farticle%2F2212%2F%25D8%25A2%25D8%25B3%25DB%258C%25D8%25A8-%25D8%25B4%25D9%2586%25D8%25A «آسیب‌شناسی عزاداری‌های محرم»، وب‌سایت تخصصی مسجد.]</ref>
 ==پانویس==