اقتصاد خانواده: تفاوت میان نسخه‌ها

'''<big>اقتصاد خانواده</big>'''؛ منابع مالی خانواده و مهارت برقراری تعادل دخل و خرج خانواده.<br>

==مفهوم‌شناسی==

اقتصاد خانواده علم یا مهارتی است که به چگونگی بسیج منابع و امکانات در راستای رفع نیازهای اقتصادی گوناگون خانواده در سطح جامعه می‌پردازد. اعضای خانواده از طریق اقتصاد خانواده یاد می‌گیرند که چگونه برای رفع نیازهای گوناگون و رو به گسترش خود، با تلاش و هزینۀ منطقی، بیشترین نتیجۀ مطلوب و رضایت‌مندی را از کار، تولید و مصرف داشته باشند.<ref>فرزانه، اقتصاد خانواده، 1390ش، ص24-32.</ref>  خانواده با برخورداري از دو عامل مهم توليد يعني «سرمايه» و «نيروي انساني» يک واحد اقتصادي است.<ref>[http://eco172.blogfa.com/page/khanevadeh.aspx گلمکانی، «اقتصاد خانواده»، وب‌سایتEco172.]</ref> برخی از محققان اقتصاد خانواده را تخصیص منابع محدود قابل دسترس به مهم‌ترین نیازها و خواسته‌های خانواده به‌دور از اسراف و تبذیر دانسته‌اند.<ref>اصغری، «خانواده و نقش آن در اقتصاد مقاومتی»، 1393ش، ص84.</ref>  منظور از منابع همان راه‌های درآمدی خانواده است که طبیعتاً محدود، اما قابل حصول است و نیازها همان مسایل متعددی است که بقای خانواده به آن بستگی دارد.<ref>عطاریان بجستان، «زنان و اقتصاد در خانواده»، 1392ش، ص80.</ref>  

اقتصاد خانواده نقش مهمی در اقتصاد کشورها دارد. بخش قابل توجهی از کسب‌وکارهای موجود بر پایة مدیریت یا مالکیت خانوادگی استوار است، به‌طوری که حدود نیمی از تولید ناخالص ملی از طریق این کسب‌وکارها تأمین می‌شود. شیوۀ مدیریت اقتصادی خانواده‌ها امروزه بخش عمده‌ای از هویت آنان را تشکیل می‌دهد.<ref>[https://basirat.ir/fa/news/284728/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D9%86%D9%82-%D9%88-%D8%B4%DA%A9%D9%88%D9%81%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8% «نقش اقتصاد خانواده در رونق و شکوفایی اقتصادی کشور»، وب‌سایت بصیرت.]</ref>  

==اقتصاد خانواده در اسلام==

==شاخص‌های اقتصاد خانواده==

===الف) درآمد===

بخش ديگري از راه‌هاي کسب‌درآمد خانواده از طريق هدايا، ارث، جوايز و عيدي‌ها است که با نگاه اقتصادی مي‌تواند به سرمايه تبديل و در درازمدت از سود سرمايه‌گذاري آن‌ها استفاده شود.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/127242/%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-1 «اقتصاد در خانواده1»، وب‌سایت راسخون.]</ref>  

===ب) مدیریت هزینه===

==نقش زنان در اقتصاد خانواده==

در سبک ‌زندگی اسلامی مرد به‌عنوان مدیر خانواده دارای مسئولیت‌های مختلفی است که تأمین نیازهای خانواده و نان‌آور بودن، یکی از آنها است؛<ref>[https://www.mehrnews.com/news/4571973/%D9%BE%D8%AF%D8%B1-%D9%88-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%AA%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87 باقری‌راد، «پدر و نقش‌هایی فراتر از تامین مالی خانواده»، خبرگزاری مهر.]</ref>  اما نقش زن نیز برای مدیریت اقتصاد خانواده دارای اهمیت است.<ref>[https://gama.ir/dars/detail/2863/%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4%DB%8C-%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%88-%D8%B3%D8%A8%DA%A9-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D9%B «درسنامه آموزشی مدیریت خانواده و سبک زندگی»، گنجینة آزمون و محتوی آموزشی.]</ref>  در فرهنگ اسلامی مهم‌ترین وظیفة زن خانه‌داری و پرورش فرزندان است.<ref>حیدری شیخ‌طبقی، «جایگاه اشتغال زنان در الگوی اسلامی – ایرانی پیشرفت»، 1392ش، ج2، ص809.</ref>  در جوامع غربی، زن و خانواده و اهداف تربیتی آنها در خدمت توسعة اقتصادی و منفعت‌طلبی مادی است. این نوع نگاه به زن وظیفة اصلی او در رشد و تربیت فرزندان صالح و کارآمد در جامعه را هم خدشه‌دار کرده<ref>‌موسوی ‌لقمان و همکاران «تحلیل مضمون سیاست‌های اقتصاد خانواده در ایران»، 1398ش، ص83.</ref>  و جایگاه زن را در حد یک کالای لوکس تنزل داده است.<ref>[https://www.pishkhan.com/news/251297 «نگاه ابزاری سرمایه‌داری به زن اوج تحقیر زن در غرب است»، وب‌سایت پیشخوان.]</ref>  در سبک ‌زندگی غربی، زن و مرد نقش مساوی در زندگی دارند<ref>[https://khanehkhobeman.ir/%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D8%BA%D8%B1%D8%A8/ افشاری، «جایگاه زن در نظام اندیشه غرب»، وب‌سایت خانه خوبمان.]</ref>  و این مسئله تأثیر اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی روی جامعه می‌گذارد که از جملۀ آن کم‌اهمیت شدن نقش خانواده در تربیت فرزند و تقلیل فرزندآوری است.<ref>[https://www.farsnews.ir/news/14010211000929/%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%BA%D8%B1%D8%A8-%D8%AF%D9%86%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D8%AA%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%AC-%D8%B3%D9%82%D8%B7-%D8%AC%D9%86%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%A همتی، «چرا غرب دنبال ترویج سقط جنین است؟/نظام سرمایه‌داری سقط جنین را دوست دارد»، خبرگزاری فارس.]</ref>  با نگاه اسلامی، زنان می‌توانند از راه درآمد و کنترل مصرف، در اقتصاد خانواده نقش محوری داشته باشند<ref>بی‌ریا، «بررسی دیدگاه اسلام در مورد عملکرد اقتصادی زنان و نقش آنان در توسعة اقتصادی»، 1400ش، ص84.</ref>  چون زن به‌عنوان مدیر اقتصادی خانواده در خرید و نحوة مصرف کالا و خدمات نقش مهمی به عهده داشته و از مسائل و نیاز‌های خانواده به خوبی آگاه هستند. بانوان می‌دانند برای گذراندن چرخة زندگی خانواده به چه وسایلی احتیاج است و با توجه به درآمد خانواده خرج خانه را مدیریت می‌کنند.<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/740355/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%A8%DB%8C-%D8%A8%D8%AF%DB%8C%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%D8%B1%D9%81%D8%AA-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87 «نقش بی‌بدیل زنان در پیشرفت اقتصاد خانواده»، خبرگزاری میزان.]</ref>  زنان می‌توانند با اتحاد و همبستگی در بین اعضای خانواده نسبت به شناخت عادت‌های اشتباه هزینه‌ها و حذف باورهای غلط اقدام کنند.<ref>شادمانی، «نقش زنان در اصلاح الگوی مصرف و اقتصاد مقاومتی»، 1395ش، ص3.</ref>  

آموزش چگونگی مصرف، نخست از خانواده آغاز می‌شود؛ ازاین جهت برای بهینه‌سازی مصرف و بهره‌برداری درست از درآمدها، باید از افراد خانواده آغاز کرد، والدین برای مدیریت اقتصاد خانواده باید اصول بنیادین مصرف را در اندیشة خود جایگزین و به آن‌ها باور داشته باشند و در عمل نیز به کار بندند.<ref>حکیمی، همراهی و همگامی- روش مصرف- ، 1395ش، ص59.</ref>  از آن‌جا که مصرف براي تأمين نياز بوده و نيازها نیز هر روز تنوع بيشتري مي‌يابد و از طرف ديگر منابع درآمدي خانواده محدود است، بايد نيازها را اولويت‌بندی کرد تا بين درآمد و هزينه‌ها ايجاد تعادل شود.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/127243/%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-2 «اقتصاد خانواده2»، وب‌سایت راسخون.]</ref>  

===اصول اولیۀ مصرف===

با حفظ تعادل میان درآمد‌ و هزینه، بودجۀ خانواده با کسری مواجه نمی‌شود و بلکه پس‌انداز هم به‌وجود می‌آید تا خانواده از این پس‌انداز برای مصارفی مثل حوادث ناگهانی یا خرید کالاهای عمده مثل خانه، ماشین یا وسایل آیندة فرزندان خود استفاده کند.<ref>کاکیا، نگرشی نو بر اقتصاد خانواده، 1388ش، ص215.</ref>  

از مجموع درآمد خانواده ابتدا باید هزینة امور ضروری، کنار گذاشته شود. تخصیص بودجه برای هر بخش از هزینه‌های خانوار، تأثیر بسیاری برایجاد نظم در اقتصاد خانواده دارد.<ref>کاکیا، نگرشی نو بر اقتصاد خانواده، 1388ش، ص215.</ref>  

==تأثیر اقتصاد خانواده در سبک زندگی==

==تقویت اقتصاد خانواده==

خانواده برای پیشرفت در زندگی و کسب آرامش و آسایش، نیازمند برنامه‌ریزی اقتصادی است.<ref>«مهارت‌های مدیریت هزینة خانواده»، روزنامة دنیای اقتصاد، 18 آذر 1395ش.</ref>  بی‌برنامگی موجب نابسامانی درآمد و هزینۀ خانواده می‌شود<ref>حکیمی، همراهی و همگامی- روش مصرف-، 1395ش، ص21.</ref>  و در گزاره‌های دینی از آن به کلید فقر یاد شده است.<ref>حکیمی، الحیاه، 1367ش، ج4، ص480.</ref>  نبود برنامه‌ریزی برای هزینه‌های جاری در خانواده، حتی درآمدهای زیاد را تباه می‌کند، و خانواده را با کمبود روبه‌رو می‌سازد.<ref>حکیمی، الحیاه، 1367ش، ج4، ص488.</ref>  بر اساس این نگاه، امام رضا کمال حقیقی ایمان را برنامه‌ریزی در زندگی دانسته است.<ref>عطاردی، مستندالامام الرضا، 1413ق، ج1، ص285.</ref>  

بعضی خانواده‌ها در مدیریت اقتصادی خود از توان لازم برخوردار نیستند و یا با مسائل و مشکلاتی مواجه می‌شوند که به‌تنهایی از عهدۀ آن بر نمی‌آیند، دراین‌صورت مراجعه به مشاوران اقتصادی لازم است.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/132361/%D8%B1%D8%A7%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%88%D9%81%D9%82%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87 «راه هایی برای موفقیت اقتصاد خانواده»، وب‌سایت راسخون.]</ref>  

رکن اصلی اقتصاد خانواده را خانم‌ها تشکیل می‌دهند.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-63/3320891-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D9%87%D8%B1%D9%87-%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D8%AE%D8 «نقش زنان در بهره‌وری اقتصاد خانواده»، روزنامة دنیای اقتصاد.]</ref>  زمانی‌که درآمد وارد خانواده می‌شود، مدیریت خرج با خانم خانه است. خانم‌ها می‌توانند مدیریت اقتصاد را به فرزندان خود آموزش دهند. خیلی از مادران در خانه هوشمندانه عمل می‌کنند و سرمایۀ اولیه برای فرزندان در جوانی وجود دارد. ارائة آموزش‌های لازم به فرزندان و ارتقای سطح عمومی دانش اقتصادی خانواده می‌تواند زمینة خوبی برای تصمیم‌گیری‌های صحیح اقتصادی باشد.<ref>[https://www.tebna.ir/news/%D8%AF%D8%B1%D8%A2%D9%85%D8%AF-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%88%D8%AF%D8%AC%D9%87%E2%80%8C%D8%A8%D9%86%D8%AF%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF-%D8%AE%D8%A7/%D8%AF%D8%B1%D8%A2%D9%85%D8%AF-%D8 عندلیب، «درآمد خانواده باید بودجه‌بندی شود/ خانواده‌ها منابع درآمدی خود را افزایش دهند»، خبرگزاری سلامت.]</ref>  

تقویت و سلامت اقتصاد خانواده در گرو تعامل مناسب بین اعضای خانواده و هم ‌چنین اولویت‌بندی نیازهای اقتصادی است.<ref>خطيب، مهارت‌های زندگی، 1396ش، ص221.</ref>  

سحرخیزی یکی از شاخصه‌های سبک زندگی اسلامی است که تأثیرات مفیدی در تمامی حیطه‌های زندگی از جمله در کسب و کار دارد؛ سَحر یکی از بهترین اوقات است که برکات زیادی برای انسان سحرخیز به همراه دارد و یکی از والاترین این برکات برای انسان طلب و دریافت رزق و روزی از خداوند در این زمان است.<ref>[https://pasokhgoo.ir/node/55252 «فواید سحرخیزی را توضیح داده و تأثیرات آن را بر اعضای بدن توضیح دهید»، وب‌سایت مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی.]</ref>  سحرخیزی موجب بهبود وضعیت جسمی، افزایش تمرکز، نظم و توفیق بیشتر می‌شود.<ref>[https://atlaspress.news/%D8%A8%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%D8%AD%D8%B1%D8%AE%DB%8C%D8%B2%DB%8C/ «آثار و برکات سحرخیزی، از زیبا شدن چهره تا وسعت رزق و روزی»، وب‌سایت اطلس پلاس.]</ref>  در روایات، یکی از پیامدهای سحرخیزی، وسعت رزق و رزی دانسته شده است.<ref>[https://pasokhgoo.ir/node/55252 «فواید سحرخیزی را توضیح داده و تأثیرات آن را بر اعضای بدن توضیح دهید»، وب‌سایت مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی.]</ref>  

خوش‌خلقی سرمایۀ بی‌هزینه‌ای است که امام صادق از آن به عنوان عامل گوارايىِ زندگى ياد كرده، که با بودنش زندگی آرام و گوارا<ref>محمدی ری‌شهری، الگوى شادى از نگاه قرآن و حديث، 1391ش، ص91.</ref>  و در نبودش زندگی پر از تنش و تلخی است.<ref>تمیمی‌آمدی، غررالحکم و دررالکلم، 1383ش، ص256.</ref>  خداوند به کسانی که با خانواده و اعضای آن به خوش‌خُلقی رفتار می‌کنند، روزی فراوان عطا می‌کند.<ref>محمدی ری‌شهری، میزان الحکمه، 1379ش، ج4، ص117.</ref>  چون اخلاق خوب شخص را مورد توجه مردم قرار مي‌دهد و آن‌ها براي رفع نيازهاي‌شان به او مراجعه مي‌كنند و او را بر ديگران ترحيج مي‌دهند. و چون معاشرت با او را خوشايند مي‌دارند، در روابط مالي و اقتصادي نيز به سراغ او مي‌آيند.<ref>[https://www.farsnews.ir/news/13940805000021/%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%AE%DB%8C-%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7% «تحلیل اقتصادی برخی آموزه‌های اخلاقی اسلام»، خبرگزاری فارس.]</ref>  

به نظر کارشناسان نوع عملکرد والدین به فرزندان منتقل می‌شود. مادران مدیر، قانع و صرفه‌جو، فرزندانی قانع و مدیر تربیت می‌کنند و مادران اسراف‌کار و تجمل‌گرا فرزندانی تنوع طلب و مصرف‌زده به جامعه تحویل می‌دهند؛ اولین گام در آموزش مهارت‌های اقتصادی به فرزندان، تصحیح عملکرد والدین است.<ref>[https://basirat.ir/fa/news/284728/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D9%86%D9%82-%D9%88-%D8%B4%DA%A9%D9%88%D9%81%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8% «نقش اقتصاد خانواده در رونق و شکوفایی اقتصادی کشور»، وب‌سایت بصیرت. ]</ref>  خانواده، نخستين کانونی است که فرزندان در آن زندگی جمعی را آغاز می‌کنند و خود را در کنار دیگران و با دیگران می‌نگرند، و رفتار درست در جامعه انسانی را می‌آموزند.<ref>حکیمی، همراهی و همگامی- روش مصرف- ، 1395ش، ص5.</ref>  همچنین والدین به‌گونه‌ای مستقیم با گفتگو دربارة مسایل اقتصادی هنگام خرید کالا یا مصرف آب، برق، مواد غذایی و نگهداری وسایل، آموزش‌های ضروری را به آن‌ها ارائه می‌کنند.<ref>[https://basirat.ir/fa/news/284728/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D9%86%D9%82-%D9%88-%D8%B4%DA%A9%D9%88%D9%81%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8% «نقش اقتصاد خانواده در رونق و شکوفایی اقتصادی کشور»، وب‌سایت بصیرت. ]</ref>