ماه صفر: تفاوت میان نسخه‌ها

صفر، دومین ماه از ماه‌های دوازده‌گانة قمری است. این ماه، پیش از اسلام نیز مورد توجه بوده و بعد از اسلام، به‌دلیل برخی مناسبت‌ها همچون اسارت اهل‌بیت امام حسین، بازگشت اسرای اهل‌بیت از شام به کربلا، رحلت پیامبر خدا، شهادت امام حسن مجتبی، شهادت امام رضا و پیاده‌روی اربعین از اهمیت خاصی نزد شیعیان برخوردار است.

از نظر دین اسلام ماه صفر مانند بقیهٔ ماه‌ها از ایام‌الله است. هیچ دلیل نقلی (آیه، روایت) و عقلی معتبر برای نحوست و شوم‌بودن ماه صفر وجود ندارد.<ref>«[http://nahad.kaums.ac.ir/Default.aspx?PageID=72&NewsID=676 تمام شدن ماه صفر را مژده ندهید»، نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری.]</ref>بسیاری از عالمان شیعهٔ معاصر همچون علامهٔ طباطبایی، مکارم شیرازی، محمدتقی بهجت، سیدعلی سیستانی، لطف‌الله صافی و میرزا جواد ملکی، نحس انگاشتن ماه صفر را نکوهش کرده‌اند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5027296/ «نظر علما راجع به نحس بودن ماه صفر چیست- اهتمام بیشتر به صدقه» خبرگزاری مهر].</ref>

ماه صفر به‌دلیل مناسبت‌های مذهبی که در آن وجود دارد، از اهمیت خاصی نزد شیعیان برخوردار است. شیعیان به‌پاس حرمت شهادت امام حسین و اسارت اهل‌بیت او، ماه‌های محرم و صفر را، ماه عزا دانسته و با برگزاری مجالس روضه به عزاداری می‌پردازند. آنها، در این ماه از برپایی هرگونه مراسم جشن و سرور خودداری می‌کنند. بزرگان دینی همچون امام خمینی، محرم و صفر را از جمله ماه‌های زنده ماندن اسلام و تشیع دانسته و بر برپایی مجالس مصائب اهل‌بیت در آن تأکید می‌کنند.<ref>خمینی، صحیفهٔ امام، 1378ش، ج15، ص330.</ref>

بیستم صفر معروف به اربعین امام حسین، اهمیت و جایگاه خاصی در فرهنگ تشیع دارد. برپایی مراسم عزاداری، در اماکن عمومی و مذهبی و دادن نذری از برنامه‌های شیعیان در بیستم صفر است. از مهم‌ترین اعمال در این روز، زیارت اربعین امام حسین است که در روایات آن را از نشانه‌های مؤمن دانسته‌اند.<ref>طوسی، تهذیب الاحکام، 1407ش، ج6، ص52.</ref>

ماه صفر از جایگاه خاصی نزد مردم عراق برخوردار است. آنها به پیاده‌روی تا حرم امام حسین در اربعین توجه زیادی دارند. این مراسم، چند روز مانده به اربعین، شروع می‌شود. پیاده‌روی اربعین حسینی، در زمان حکومت صدام دارای محدودیت بود که با سقوط او، در سال ۲۰۰۳م، هر سال به‌صورت گسترده‌تر از سال قبل برگزار می‌شود. اقشار مختلف از سراسر عراق اعم از شیعیان، اهل سنت، مسیحیان و ایزدیان، با هدف گرامیداشت شهادت امام حسین، تجلیل از شهدای کربلا و اسرای اهل‌بیت، در آن شرکت می‌کنند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5585068 مرتضوی، «تاریخچۀ شکل‌گیری زیارت و پیاده‌روی اربعین»، خبرگزاری مهر.]</ref>برپایی اربعین در عراق، با آداب‌ورسوم خاصی همراه است. هوسه‌خوانی، برگزاری عزاداری همراه با نوحه‌خوانی، سینه‌زنی، زنجیرزنی، برپایی موکب و جایگاه‌های پذیرایی از زائران در طول مسیر، از جملهٔ آنها است.<ref>اباذری، «پیاده‌روی اربعین حسینی در سیره و سخن بزرگان»، مجلهٔ فرهنگ زیارت، 1393ش، ص146-147.</ref>امروزه پیاده‌روی اربعین با همراهی میلیون‌ها شیعه از سراسر جهان برگزار می‌شود.<ref>«[https://www.mashreghnews.ir/news/1003088/آمار-و-ارقام-حیرت-انگیز-از-مراسم-پیاده-روی-اربعین-حسینی آمار و ارقام حیرت‌انگیز از مراسم پیاده‌روی اربعین حسینی»، مشرق نیوز.]</ref>

ایرانیان، با حلول ماه صفر آیین‌های خاصی را به‌جا می‌آورند. صدقه دادن، برپایی مجالس عزاداری در بیستم، بیست‌وهشتم و آخر صفر، پخش نذری و شله‌زرد در بیستم صفر، تعزیه‌خوانی و شمع‌گردانی از جملة آداب و سنن مردم ایران در ماه صفر است. در برخی مناطق، سیزدهم صفر را همانند ۱۳ فروردین، نحس می‌دانند و در این روز از خانه بیرون می‌روند. همچنین در برخی شهرها در چهارشنبهٔ آخر صفر آتش روشن می‌کنند و کوزه می‌شکنند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/247377/ اکبری، «صفر»، مرکز دایرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>

رحلت پیامبر خدا (۲۸ صفر).

شهادت امام حسن مجتبی (۲۸ صفر).

شهادت امام رضا (آخر صفر).

ورود امام سجاد و اسرای اهل‌بیت امام حسین به شام (۱ صفر).

اربعین امام حسین (۲۰ صفر)؛<ref>عباسی، «صفر»، دایرةالمعارف تشیع، 1383ش، ج10، ص346.</ref>

صدقه، استغفار، خواندن دعای «یَا شَدِیدَ الْقُوَی یَا شَدِیدَ الْمِحَالِ» و زیارت اربعین امام حسین از جمله اعمال ماه صفر است.<ref>قمی، مفاتیح‌الجنان، 1370ش، اعمال ماه صفر.</ref>

شاعران فارسی‌زبان، همچون خاقانی و انوری در قصیده‌های خود از ماه صفر یادکرده‌اند؛ برای مثال، خاقانی گفته است:<ref>دهخدا، لغت‌نامه، 1373ش، ج9، ذیل واژه صفر.</ref>