صفحهای تازه حاوی «بندانگشتی|عزاداری در [[شهادت امام حسین، در یک هیئت مذهبی]] {{درشت|'''عزاداری؛'''}} آیین و سنت به سوگ نشستن در مرگ کسی یا شهادت پیشوایان دینی و مذهبی. عزاداری سنتی اجتماعی، انسانی و جهانی برای گرامیداشت یاد درگذشتگان ا...» ایجاد کرد |
برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
||
| (۲۵ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۴ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات مفهوم | |||
| تصویر =عزاداری.jpg | |||
| زیرنویس تصویر =دسته [[عزاداری حسینیه اعظم زنجان]] در یوم العباس | |||
| image_alt =دسته عزاداری حسینیه اعظم زنجان در یوم العباس | |||
| فایل پادکست =عزاداری.ogg | |||
| حجم فایلپادکست =9/50 | |||
| تاریخ پادکست =25-3-1405 | |||
| زیرنویس عنوان = | |||
عزاداری سنتی اجتماعی، انسانی و جهانی برای گرامیداشت یاد درگذشتگان است که در فرهنگهای مختلف با آداب و رسوم گوناگون برگزار میشود. هدف اصلی آن یادآوری مرگ بهعنوان واقعیتی اجتنابناپذیر و تسکین غم فقدان عزیزان است. این آیین به افراد کمک میکند تا احساسات خود را بیان کرده و با حمایت اجتماعی و فرهنگی، فقدان را بهتر بپذیرند. در عرف مسلمانان بهویژه شیعیان، عزاداری به آیین گرامیداشت رحلت پیامبر | | عنوان اصلی = | ||
| عنوان انگلیسی = | |||
| عنوان عربی = | |||
| عنوان علمی = | |||
| شاخه علمی = | |||
| نوع مفهوم = | |||
| معنای اصطلاحی = | |||
| حوزه کاربرد = | |||
| گستره جغرافیایی = | |||
| منشأ تاریخی = | |||
| نخستین کاربرد = | |||
| ریشه واژه = | |||
| مرتبط با = | |||
| اهمیت = | |||
| مبدع = | |||
| مروج = | |||
| مقدس برای = | |||
| مورد احترام = | |||
| آثار مرتبط = | |||
}} | |||
{{درشت|'''عزاداری؛'''}} آیین و سنت به سوگ نشستن در مرگ کسی یا [[شهادت]] پیشوایان دینی و مذهبی. | |||
عزاداری سنتی اجتماعی، انسانی و جهانی برای گرامیداشت یاد درگذشتگان است که در فرهنگهای مختلف با آداب و رسوم گوناگون برگزار میشود. هدف اصلی آن یادآوری مرگ بهعنوان واقعیتی اجتنابناپذیر و تسکین غم فقدان عزیزان است. این آیین به افراد کمک میکند تا احساسات خود را بیان کرده و با حمایت اجتماعی و فرهنگی، فقدان را بهتر بپذیرند. در عرف مسلمانان بهویژه شیعیان، عزاداری به آیین گرامیداشت رحلت [[پیامبر اکرم]] یا [[شهادت]] خاندان او اطلاق میشود. این آیین کارکردهای دینی، اجتماعی، سیاسی، روانشناختی و اخلاقی دارد و با وجود مخالفت برخی گروهها، نقش مهمی در هویت و همبستگی شیعیان ایفا میکند. | |||
== مفهومشناسی عزاداری == | == مفهومشناسی عزاداری == | ||
واژهٔ «عزا» در لغت بهمعنی اندوه شدیدی است که بر اثر مرگ کسی برای دیگری پیش میآید و «عزاداری» بهمعنی در سوگ کسی اندوهگین بودن، ناله و زاری کردن یا مراسمی آمده است که در مرگ کسی برگزار میشود.<ref>انوری، فرهنگ بزرگ سخن، 1381ش، ج5، ص5011-5012.</ref> در عرف [[مسلمان|مسلمانان]] بهویژه [[شیعه|شیعیان]]، «عزاداری» به مراسمی اطلاق میشود که در غم رحلت [[حضرت محمد | واژهٔ «عزا» در لغت بهمعنی اندوه شدیدی است که بر اثر مرگ کسی برای دیگری پیش میآید و «عزاداری» بهمعنی در سوگ کسی اندوهگین بودن، ناله و زاری کردن یا مراسمی آمده است که در مرگ کسی برگزار میشود.<ref>انوری، فرهنگ بزرگ سخن، 1381ش، ج5، ص5011-5012.</ref> در عرف [[مسلمان|مسلمانان]] بهویژه [[شیعه|شیعیان]]، «عزاداری» به مراسمی اطلاق میشود که در غم رحلت [[حضرت محمد]] یا [[شهادت]] خاندان او بر پا میشود که اوج آن در [[ماه محرم]] و [[ماه صفر]] است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/4385/6085/63790/فلسفه-عزاداری محدثی، «فلسفۀ عزاداری»، پایگاه اطلاعرسانیحوزه.]</ref> | ||
=== تفاوت داغدیدگی و عزاداری === | === تفاوت داغدیدگی و عزاداری === | ||
| خط ۱۷: | خط ۴۶: | ||
=== پیشینه سوگواری به روایت شاهنامه === | === پیشینه سوگواری به روایت شاهنامه === | ||
تاریخ فرهنگی ایران، نمونههای متعددی از آیینهای سوگواری را به خود دیده است. [[فردوسی]]، در [[شاهنامه]] به آدابورسوم ایرانیان عهد باستان در برپایی عزاداریها اشاره میکند. او به نمونههایی چون سوگواری کیومرث در مرگ سیاوش،<ref>[https://ganjoor.net/ferdousi/shahname/siavosh/sh14 فردوسی، شاهنامه «داستان سیاوش»، وبسایت گنجور.]</ref> فریدون در فقدان فرزندش<ref>[https://ganjoor.net/ferdousi/shahname/fereydoon/sh11 فردوسی، شاهنامه «فریدون»، وبسایت گنجور.]</ref> و سیاوش در مرگ مادرش<ref>[//fa.wikisource.org/wiki/شاهنامه_(تصحیح_ژول_مل)/وفات_یافتن_مادر_سیاوش «وفات یافتن مادر سیاوش»، ویکینبشته.]</ref> اشاره میکند و جزئیاتی از نحوه عزاداریها و نمادهای آن را برمیشمارد. این آداب شامل گریستن و بر سر و روی زدن، موی کندن، خاک بر سر و روی ریختن، روی خراشیدن و کندن گوشت بازو با دندان، سیاهپوشیدن، | [[پرونده:عزاداری۱.jpg|جایگزین=تصویر مینیاتوری سوگواری فریدون در مرگ پسرش ایرج در شاهنامه|بندانگشتی|تصویر مینیاتوری سوگواری فریدون در مرگ پسرش ایرج در [[شاهنامه]]]] | ||
تاریخ فرهنگی ایران، نمونههای متعددی از آیینهای [[سوگواری]] را به خود دیده است. [[فردوسی]]، در [[شاهنامه]] به آدابورسوم ایرانیان عهد باستان در برپایی عزاداریها اشاره میکند. او به نمونههایی چون سوگواری کیومرث در مرگ سیاوش،<ref>[https://ganjoor.net/ferdousi/shahname/siavosh/sh14 فردوسی، شاهنامه «داستان سیاوش»، وبسایت گنجور.]</ref> فریدون در فقدان فرزندش<ref>[https://ganjoor.net/ferdousi/shahname/fereydoon/sh11 فردوسی، شاهنامه «فریدون»، وبسایت گنجور.]</ref> و سیاوش در مرگ مادرش<ref>[//fa.wikisource.org/wiki/شاهنامه_(تصحیح_ژول_مل)/وفات_یافتن_مادر_سیاوش «وفات یافتن مادر سیاوش»، ویکینبشته.]</ref> اشاره میکند و جزئیاتی از نحوه عزاداریها و نمادهای آن را برمیشمارد. این آداب شامل گریستن و بر سر و روی زدن، موی کندن، خاک بر سر و روی ریختن، روی خراشیدن و کندن گوشت بازو با دندان، سیاهپوشیدن، [[نوحهخوانی]]، عزاداری زنانه، دادن خیرات و برگزاری تعزیه و شبیهخوانی میشد که نشان از تنوع و عمق این آیینها دارد.<ref>[https://iranianstudies.org/fa/1398/06/10/بررسی-تطبیقی-شيوه-ها-و-كاركردهاي-عزاد/ ربانی، «بررسی تطبیقی شیوهها و کارکردهای عزاداری در سیره معصومین ع و سنتهای جاری در میان شیعیان»، آکادمی مطالعات ایرانی لندن.]</ref> | |||
== جایگاه عزاداری در اسلام == | == جایگاه عزاداری در اسلام == | ||
[[پرونده:عزاداری۲.jpg|جایگزین=تابلو عصر عاشورا اثر محمود فرشچیان|بندانگشتی|تابلو عصر عاشورا اثر [[محمود فرشچیان]]]] | |||
در متون دینی اسلام، اشاراتی به سوگواری اولیای الهی و جواز آن وجود دارد. قرآن کریم به سوگواری حضرت یعقوب در فراق حضرت یوسف اشاره میکند.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/آیه_84_سوره_یوسف سورۀ یوسف، آیۀ 84.]</ref> همچنین، روایات متعددی از [[اهلبیت]] بر جواز گریه و عزاداری دلالت دارد. [[امام جعفر صادق|امام صادق]] نیز در این باره بر ضرورت جاریشدن اشک و نوحهسرایی زنان در مصیبتها تأکید دارد، مشروط بر آنکه سخنان باطل بر زبان نیاورند.<ref>[https://lib.eshia.ir/10083/8/325 طوسی، تهذیب الأحکام فی شرح المقنعة للشیخ المفید، 1365ش، ج8، ص325.]</ref> | در متون دینی اسلام، اشاراتی به سوگواری اولیای الهی و جواز آن وجود دارد. قرآن کریم به سوگواری حضرت یعقوب در فراق حضرت یوسف اشاره میکند.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/آیه_84_سوره_یوسف سورۀ یوسف، آیۀ 84.]</ref> همچنین، روایات متعددی از [[اهلبیت]] بر جواز گریه و عزاداری دلالت دارد. [[امام جعفر صادق|امام صادق]] نیز در این باره بر ضرورت جاریشدن اشک و نوحهسرایی زنان در مصیبتها تأکید دارد، مشروط بر آنکه سخنان باطل بر زبان نیاورند.<ref>[https://lib.eshia.ir/10083/8/325 طوسی، تهذیب الأحکام فی شرح المقنعة للشیخ المفید، 1365ش، ج8، ص325.]</ref> | ||
| خط ۲۵: | خط ۵۶: | ||
=== نمونههای عزاداری در صدر اسلام === | === نمونههای عزاداری در صدر اسلام === | ||
عزاداری میان مسلمانان سابقهای طولانی دارد. پس از جنگ احد، مردم مدینه بر شهدای مسلمان گریستند و [[حضرت محمد | عزاداری میان مسلمانان سابقهای طولانی دارد. پس از جنگ احد، مردم مدینه بر شهدای مسلمان گریستند و [[حضرت محمد]] از اینکه برای عمویش حمزه کسی نمیگریست، ابراز اندوه کرد. خود پیامبر نیز در سوگ حمزه بسیار گریست و با صدای بلند، اوصاف نیک وی را برشمرد. همچنین پیامبر در شهادت جعفر در جنگ موته و در سوگ فرزندش ابراهیم گریست. پس از رحلت پیامبر نیز، مردم مدینه به گریه و ندبه پرداختند. در شهادت [[امام علی]] و [[امام حسن]] نیز، مردم به سوگواری پرداختند و محمّد حنفیه برای امام حسن مرثیهسرایی کرد.<ref>[https://iranianstudies.org/fa/1398/06/10/بررسی-تطبیقی-شيوه-ها-و-كاركردهاي-عزاد/ ربانی، «بررسی تطبیقی شیوهها و کارکردهای عزاداری در سیره معصومین ع و سنتهای جاری در میان شیعیان»، آکادمی مطالعات ایرانی لندن.]</ref> | ||
در سالهای آغازین ظهور اسلام، عزاداریها اغلب بهشیوه واکنشهای احساسی و ابراز تأثر در سوگ درگذشتگان، شامل گریه، ذکر احوال، سوگواری توسط زنان، لطمه زدن بر سر و صورت و نوحهسرایی صورت میگرفت. تا پیش از واقعه [[کربلا]]، این عزاداریها بیشتر با هدف ابراز همدردی با بازماندگان و بزرگداشت یاد و خاطره از دست رفتگان و در قالب سنتهای قبیلهای و خانوادگی برگزار میشد و بار سیاسی و اجتماعی چندانی نداشت. شیوههای عزاداری در این دوره، ادامهٔ همان سنتهای رایج میان مردم پیش از اسلام بود.<ref>[https://iranianstudies.org/fa/1398/06/10/بررسی-تطبیقی-شيوه-ها-و-كاركردهاي-عزاد/ ربانی، «بررسی تطبیقی شیوهها و کارکردهای عزاداری در سیره معصومین ع و سنتهای جاری در میان شیعیان»، آکادمی مطالعات ایرانی لندن.]</ref> | در سالهای آغازین ظهور اسلام، عزاداریها اغلب بهشیوه واکنشهای احساسی و ابراز تأثر در سوگ درگذشتگان، شامل گریه، ذکر احوال، سوگواری توسط زنان، لطمه زدن بر سر و صورت و نوحهسرایی صورت میگرفت. تا پیش از واقعه [[کربلا]]، این عزاداریها بیشتر با هدف ابراز همدردی با بازماندگان و بزرگداشت یاد و خاطره از دست رفتگان و در قالب سنتهای قبیلهای و خانوادگی برگزار میشد و بار سیاسی و اجتماعی چندانی نداشت. شیوههای عزاداری در این دوره، ادامهٔ همان سنتهای رایج میان مردم پیش از اسلام بود.<ref>[https://iranianstudies.org/fa/1398/06/10/بررسی-تطبیقی-شيوه-ها-و-كاركردهاي-عزاد/ ربانی، «بررسی تطبیقی شیوهها و کارکردهای عزاداری در سیره معصومین ع و سنتهای جاری در میان شیعیان»، آکادمی مطالعات ایرانی لندن.]</ref> | ||
== عزاداری مذهبی == | == عزاداری مذهبی == | ||
عزاداری مذهبی، بیشتر در فرهنگ مسلمانان و بهویژه شیعیان، نمود یافته است. شیعیان بهمناسبت رحلت پیامبر | عزاداری مذهبی، بیشتر در فرهنگ مسلمانان و بهویژه شیعیان، نمود یافته است. شیعیان بهمناسبت رحلت [[پیامبر اکرم]] و شهادت خاندان او، از صدر اسلام تاکنون، آیین و سنت عزاداری را برپا داشتهاند. اوج سنت عزاداری شیعیان در [[ماه محرم]] و [[ماه صفر]] بهمناسبت شهادت [[امام حسین]]، اسارت [[اهلبیت]] او و نیز در سالروز رحلت پیامبر اکرم و [[ایام فاطمیه]] به مناسبت [[شهادت]] [[حضرت فاطمه]] است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3814/7111/86459/تاریخ-عزاداری-و-عزای-تاریخی آقاجانی، « تاریخ عزاداری و عزای تاریخی»، پایگاه اطلاعرسانیحوزه].</ref> در فرهنگ شیعیان، عزاداری نشانهٔ وفاداری و پیوند دوستی با خاندان پیامبر اکرم است که در غم رحلت و شهادت آنها ماتم به پا میکنند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/4385/6085/63790/فلسفه-عزاداری محدثی، «فلسفۀ عزاداری»، پایگاه اطلاعرسانیحوزه.]</ref> سنت عزاداری در سیرهٔ پیامبر خدا و امامان تأیید شده و برای آن ثوابهای زیادی ذکر کردهاند.<ref>[https://lib.eshia.ir/86827/1/100 ابنقولویه، کاملالزیارات، 1356ش، ج1، ص100.]</ref> | ||
=== آداب عزاداری === | === آداب عزاداری === | ||
| خط ۴۹: | خط ۸۰: | ||
=== مناسبتهای عزاداری در فرهنگ شیعیان === | === مناسبتهای عزاداری در فرهنگ شیعیان === | ||
==== دهه آخر ماه صفر ==== | ==== دهه آخر ماه صفر ==== | ||
در روزهای دهه آخر [[ | [[پرونده:عزاداری۳.jpg|جایگزین=موکبهای عزاداری ماه صفر در مشهد|بندانگشتی|موکبهای عزاداری دهه پایانی ماه صفر در مشهد]] | ||
در روزهای دهه آخر [[ماه صفر]]، شیعیان به مناسبت [[اربعین]] شهادت [[امام حسین]]، رحلت [[حضرت محمد]]، شهادت [[امام حسن|امام حسن مجتبی]] و شهادت امام رضا، عزاداری میکنند. در روز ۲۸ ماه صفر به مناسبت رحلت پیامبر و همچنین در روز آخر ماه صفر بهمناسبت شهادت امام رضا، ایران غرق در سوگواری است؛ بهویژه [[مشهد]] که میزبان هیئتها و عزاداران بیشماری از سراسر کشور میشود. این آیینها، که شامل [[تعزیهخوانی]]، [[نذری]] دادن، و حضور پرشور جوانان در [[دسته عزا|دستههای عزاداری]] است، به قدری اهمیت دارد که به ثبت ملی رسیده است. پس از [[پیادهروی اربعین]]، تعداد زیادی از زائران پیاده از شهرها و استانهای مجاور به سوی [[مشهد]] حرکت میکنند و در طول مسیر در [[ایستگاه صلواتی|ایستگاههای صلواتی]] پذیرایی میشوند. خطبهخوانی در شب شهادت [[امام رضا]] از جمله آیینهای رایج در حرم رضوی است.<ref>[https://www.beytoote.com/art/city-country/khorasan-during2-imamreza.html «آداب و رسوم خراسان رضوی در ایام شهادت امام رضا (ع)»، وبسایت بیتوته.]</ref> | |||
==== دهه اول ماه محرم ==== | ==== دهه اول ماه محرم ==== | ||
در ۱۰ روز نخست [[ماه محرم]] و بهویژه در روزهای [[تاسوعا]] و [[عاشورا]]، شیعیان به مناسبت واقعه کربلا و شهادت امام حسین، بهصورت گسترده، عزاداری میکنند. پیشینهٔ سنت عزاداری بهمناسبت شهادت امام حسین، به عصر عاشورای سال ۶۱ق بازمیگردد که توسط خانوادههای شهدا در کربلا برگزار شد و توسط زنان بنیاسد در کربلا و اسرای [[اهلبیت]] در شام و مدینه ادامه یافت. [[امام سجاد]]، [[امام باقر]]، [[ | [[پرونده:عزاداری۴.jpg|جایگزین=نمایش تعزیه دوره قاجار، تکیه دولت|بندانگشتی|تماشاگران زن و نمایش تعزیه، دوره قاجار، تکیه دولت]] | ||
در ۱۰ روز نخست [[ماه محرم]] و بهویژه در روزهای [[تاسوعا]] و [[عاشورا]]، شیعیان به مناسبت واقعه کربلا و شهادت امام حسین، بهصورت گسترده، عزاداری میکنند. پیشینهٔ سنت عزاداری بهمناسبت شهادت امام حسین، به عصر عاشورای سال ۶۱ق بازمیگردد که توسط خانوادههای شهدا در کربلا برگزار شد و توسط زنان بنیاسد در کربلا و اسرای [[اهلبیت]] در شام و مدینه ادامه یافت. [[امام سجاد]]، [[امام باقر]]، [[امام صادق]] و [[امام رضا]] با برپایی مجالس سوگواری ضمن تقدیر از نوحهسرایان، شیعیان را به عزاداری در [[شهادت]] [[امام حسین]] تشویق میکردند تا فلسفه نهضت کربلا را زنده نگهدارند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3814/7111/86459/تاریخ-عزاداری-و-عزای-تاریخی آقاجانی، «تاریخ عزاداری و عزای تاریخی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> از دورهٔ آلبویه، عزاداری روز عاشورا رسمیت پیدا کرد و احمد معزالدوله در محرم ۳۵۲ق، دستور داد که بازارها تعطیل و خریدوفروش ممنوع شود و سقاخانههایی در بازارها برای آب دادن به عزاداران دایر شود. بعد از آلبویه، در عصر تیموریان عزاداری گسترش پیدا کرد و در عصر صفویه به اوج خود رسید.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3814/7111/86459/تاریخ-عزاداری-و-عزای-تاریخی آقاجانی، «تاریخ عزاداری و عزای تاریخی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> | |||
==== شهادت امام علی ==== | ==== شهادت امام علی ==== | ||
| خط ۵۸: | خط ۹۱: | ||
==== ایام فاطمیه ==== | ==== ایام فاطمیه ==== | ||
بهدلیل اختلاف در تاریخ دقیق شهادت [[حضرت فاطمه]]، دو دهه عزاداری با نامهای فاطمیه اول و دوم برگزار میشود. در این ایام، با بیان فضایل، مصائب و سیره عملی حضرت زهرا، یاد وی گرامی داشته میشود. این مراسم در [[مسجد|مساجد]]، [[حسینیه]]ها و منازل برگزار میشود. در ایران، روز سوم [[ | [[پرونده:عزاداری۵.jpg|جایگزین=طرحهای عزاداری به مناسبت ایام فاطمیه در سطح شهر تهران|بندانگشتی|اکران طرحهای عزاداری به مناسبت ایام فاطمیه در سطح شهر تهران]] | ||
{{اصلی|ایام فاطمیه}} | |||
بهدلیل اختلاف در تاریخ دقیق شهادت [[حضرت فاطمه]]، دو دهه عزاداری با نامهای فاطمیه اول و دوم برگزار میشود. در این ایام، با بیان فضایل، مصائب و سیره عملی حضرت زهرا، یاد وی گرامی داشته میشود. این مراسم در [[مسجد|مساجد]]، [[حسینیه]]ها و منازل برگزار میشود. در ایران، روز سوم [[جمادیالثانی]] بهمناسبت [[شهادت]] حضرت فاطمه تعطیل رسمی است.<ref>[https://rasekhoon.net/news/show/1644093/آیا-در-واقع-ایام-فاطمیه-20-روز-است «آیا در واقع ایام فاطمیه 20 روز است؟»، وبسایت راسخون.]</ref> | |||
=== انحرافات عزاداری مذهبی === | === انحرافات عزاداری مذهبی === | ||
| خط ۶۹: | خط ۱۰۴: | ||
== عزاداری شیعیان در جهان == | == عزاداری شیعیان در جهان == | ||
=== ایران === | === ایران === | ||
ایرانیان از دوران آلبویه، عزاداری در شهادت امام حسین را رسمیت بخشیدند. با پیروزی [[انقلاب اسلامی]] در ۱۳۵۷ش، دامنه و شکل عزاداری گسترش پیدا کرد. امروزه، عزاداری در [[مساجد]]، [[حسینیه]]ها، بیوت مراجع تقلید و نیز در خیابانهای سراسر ایران، باشکوه برگزار میشود. سینهزنی و زنجیرزنی، از جمله رسمهای عزاداری در ایران است.<ref>آ[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3814/7111/86459/تاریخ-عزاداری-و-عزای-تاریخی قاجانی، «تاریخ عزاداری و عزای تاریخی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> مراسم آتشزنی خیمه، علمکِشی، [[ | [[پرونده:عزاداری۶.jpg|جایگزین=آیین گل مالی روز عاشورا در خرم آباد|بندانگشتی|آیین گل مالی روز [[عاشورا]] در خرم آباد]] | ||
ایرانیان از دوران آلبویه، عزاداری در شهادت [[امام حسین]] را رسمیت بخشیدند. با پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران]] در ۱۳۵۷ش، دامنه و شکل عزاداری گسترش پیدا کرد. امروزه، عزاداری در [[مساجد]]، [[حسینیه]]ها، بیوت مراجع تقلید و نیز در خیابانهای سراسر ایران، باشکوه برگزار میشود. سینهزنی و زنجیرزنی، از جمله رسمهای عزاداری در ایران است.<ref>آ[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3814/7111/86459/تاریخ-عزاداری-و-عزای-تاریخی قاجانی، «تاریخ عزاداری و عزای تاریخی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> مراسم آتشزنی خیمه، علمکِشی، [[نخلگردانی]] در [[شهر یزد|یزد]]، سنج و [[دمام]] در [[عزاداری بوشهری|بوشهر]]، بیلزنی خراسانیها، گِلمالی لُرستانیها و قربانی هزاران رأس دام در [[عزاداری حسینیه اعظم زنجان|حسینیه اعظم زنجان]] از دیگر برنامههای ایرانیان در مراسم عزاداری بر شهادت امام حسین است.<ref>[https://www.otaghak.com/blog/customs-of-moharram-days-in-iran/ شریفی، «آداب و رسوم روزهای محرم در شهرهای ایران»، وبسایت مجلۀ اتاقک.]</ref> | |||
==== افغانستان ==== | ==== افغانستان ==== | ||
مراسم عزاداری در افغانستان هر سال در نقاط مختلف این کشور با آداب و رسوم خاصی برگزار میشود. مراسم عزاداری، با ذکر [[صلوات]] آغاز و با قرائت اشعار ذاکر، روضهٔ دیباچهخوان و سخنرانی ادامه یافته و با مراسم سینهزنی و زنجیرزنی پایان مییابد. [[منقبتخوانی]]، گهوارهگردانی و دادن غذای [[نذری]] به عزاداران از دیگر برنامههای شیعیان افغانستان در [[عزاداری امام حسین]] است.<ref>[https://af.shafaqna.com/FA/160917 آداب و رسوم مردم افغانستان در عزاداری اباعبدالله الحسین»، خبرگزاری شفقنا.]</ref> | مراسم عزاداری در افغانستان هر سال در نقاط مختلف این کشور با آداب و رسوم خاصی برگزار میشود. مراسم عزاداری، با ذکر [[صلوات]] آغاز و با قرائت اشعار ذاکر، روضهٔ دیباچهخوان و سخنرانی ادامه یافته و با مراسم سینهزنی و زنجیرزنی پایان مییابد. [[منقبتخوانی]]، گهوارهگردانی و دادن غذای [[نذری]] به عزاداران از دیگر برنامههای شیعیان افغانستان در [[عزاداری امام حسین]] است.<ref>[https://af.shafaqna.com/FA/160917 آداب و رسوم مردم افغانستان در عزاداری اباعبدالله الحسین»، خبرگزاری شفقنا.]</ref> | ||
==== پاکستان ==== | ==== پاکستان ==== | ||
[[پرونده:عزاداری | [[پرونده:عزاداری۷.png|جایگزین=دسته عزاداری عاشورای حسینی در شهر کویته پاکستان|بندانگشتی|دسته عزاداری عاشورای حسینی در شهر کویته پاکستان]] | ||
عزاداری در پاکستان با شور خاصی برگزار میشود و روز [[عاشورا]] از تعطیلات رسمی در این کشور است. پوشیدن جامهٔ سیاه، خاموشکردن چراغهای منازل، جمعکردن رختخواب، خاموشکردن اجاق پختوپز، پرهیز از اصلاح سروصورت و آرایش و زیورآلات، روضهخوانی، سینهزنی، زنجیرزنی، تزیین علم حضرت عباس، ساختن ماکت حرم امام حسین، تابوت شهدای کربلا، آراستن ذوالجناح و سردادن نعرهٔ حیدری از آداب و رسوم عزاداری در پاکستان است.<ref>[https://www.beytoote.com/art/city-country/customs-pakistan1-muharram.html «آداب و رسوم مردم پاکستان در ماه محرم»، وبسایت بیتوته.]</ref> | عزاداری در پاکستان با شور خاصی برگزار میشود و روز [[عاشورا]] از تعطیلات رسمی در این کشور است. پوشیدن جامهٔ سیاه، خاموشکردن چراغهای منازل، جمعکردن رختخواب، خاموشکردن اجاق پختوپز، پرهیز از اصلاح سروصورت و آرایش و زیورآلات، روضهخوانی، سینهزنی، زنجیرزنی، تزیین علم حضرت عباس، ساختن ماکت حرم امام حسین، تابوت شهدای کربلا، آراستن ذوالجناح و سردادن نعرهٔ حیدری از آداب و رسوم عزاداری در پاکستان است.<ref>[https://www.beytoote.com/art/city-country/customs-pakistan1-muharram.html «آداب و رسوم مردم پاکستان در ماه محرم»، وبسایت بیتوته.]</ref> | ||
| خط ۸۳: | خط ۱۱۸: | ||
==== عراق ==== | ==== عراق ==== | ||
شیعیان عراق از زمان شهادت امام | شیعیان عراق از زمان شهادت [[امام حسین]]، برای او عزاداری میکردند؛ اما در عصر عباسیان بهویژه عصر مأمون، عزاداری رونق بیشتری داشت. در عصر آلبویه و فتح بغداد در ۳۳۴ق، توسط احمد معزالدوله، عزاداری بهصورت عمومی رسمیت یافت.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3814/7111/86459/تاریخ-عزاداری-و-عزای-تاریخی آقاجانی، «تاریخ عزاداری و عزای تاریخی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> نصب پرچمهای عزا بر بام خانهها، کوچهها، خیابانها، سیاهپوش کردن شهرها و اماکن زیارتی، مقتلخوانی و تشکیل [[دسته عزا|دستههای عزاداری]] از جمله رسمهای شیعیان عراق در عزاداریها است.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/1833360/ «عراق و سوگواری ماه محرم»، خبرگزاری صدا و سیما.]</ref> | ||
==== لبنان ==== | ==== لبنان ==== | ||
[[پرونده:عزاداری۸.jpg|جایگزین=دسته عزاداریهای زنان لبنانی در روز عاشورا|بندانگشتی|دسته عزاداریهای زنان لبنانی در روز عاشورا]] | |||
مردم شامات در عصر امویان، از برگزاری مراسم عزاداری امام حسین محروم بودند؛ اما امروزه در لبنان، عزاداری رونق یافته و مجالس عزاداری باشکوهی بهویژه در جبلعامل برگزار میشود.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3814/7111/86459/تاریخ-عزاداری-و-عزای-تاریخی آقاجانی، «تاریخ عزاداری و عزای تاریخی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> | مردم شامات در عصر امویان، از برگزاری مراسم عزاداری امام حسین محروم بودند؛ اما امروزه در لبنان، عزاداری رونق یافته و مجالس عزاداری باشکوهی بهویژه در جبلعامل برگزار میشود.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3814/7111/86459/تاریخ-عزاداری-و-عزای-تاریخی آقاجانی، «تاریخ عزاداری و عزای تاریخی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> | ||
| خط ۹۹: | خط ۱۳۵: | ||
== سوگواری غیرمذهبی == | == سوگواری غیرمذهبی == | ||
[[پرونده:عزاداری۹.jpg|جایگزین=سوگواری مردم کره شمالی برای مرگ رهبرشان کیم جونگ ایل |بندانگشتی|سوگواری مردم کره شمالی در پیونگ یانگ برای مرگ رهبرشان کیم جونگ ایل ]] | |||
سوگواری غیرمذهبی عموماً معطوف به برپایی آیینهای سوگ در مرگ عزیزان و آشنایان است. ابراز احساسات عاطفی بازماندگان به فرد درگذشته، امری فراتر از [[دین]]، مذهب، قومیت و ملیت خاص است و سوگواری بهخاطر درگذشت عزیزان، همواره به شیوههای گوناگون وجود داشته است. بهعنوان مثال در کره جنوبی، فقط همجنسهای متوفی که قبل از مرگ او حضور داشتهاند، حق حضور در مراسم و گریه بر میت را دارند. آنها تا سه روز غذا بر مزار متوفی میبرند و برای او عزاداری میکنند. در آفریقای جنوبی، سوگواری در مرگ عزیزان، از یک هفته تا یک ماه ادامه دارد. عزاداران با پوشیدن لباس سیاه، یا گرهزدن پارچهٔ مشکی در لباس خود، در سوگ عزیز ازدسترفته، گریه میکنند. مردم هند ۱۳ روز برای شخصی متوفی عزاداری کرده و در این مدت از پوشیدن لباس نو و خوردن غذاهای شیرین پرهیز میکنند.<ref>[https://www.beytoote.com/art/city-country/peculiar-burial2-world.html «عجیبترین رسوم کفن و دفن در دنیا»، وبسایت بیتوته].</ref> | سوگواری غیرمذهبی عموماً معطوف به برپایی آیینهای سوگ در مرگ عزیزان و آشنایان است. ابراز احساسات عاطفی بازماندگان به فرد درگذشته، امری فراتر از [[دین]]، مذهب، قومیت و ملیت خاص است و سوگواری بهخاطر درگذشت عزیزان، همواره به شیوههای گوناگون وجود داشته است. بهعنوان مثال در کره جنوبی، فقط همجنسهای متوفی که قبل از مرگ او حضور داشتهاند، حق حضور در مراسم و گریه بر میت را دارند. آنها تا سه روز غذا بر مزار متوفی میبرند و برای او عزاداری میکنند. در آفریقای جنوبی، سوگواری در مرگ عزیزان، از یک هفته تا یک ماه ادامه دارد. عزاداران با پوشیدن لباس سیاه، یا گرهزدن پارچهٔ مشکی در لباس خود، در سوگ عزیز ازدسترفته، گریه میکنند. مردم هند ۱۳ روز برای شخصی متوفی عزاداری کرده و در این مدت از پوشیدن لباس نو و خوردن غذاهای شیرین پرهیز میکنند.<ref>[https://www.beytoote.com/art/city-country/peculiar-burial2-world.html «عجیبترین رسوم کفن و دفن در دنیا»، وبسایت بیتوته].</ref> | ||
=== فلسفهٔ سوگواری === | === فلسفهٔ سوگواری === | ||
به گفته کارشناسان، فلسفه اصلی برگزاری مراسم | به گفته کارشناسان، فلسفه اصلی برگزاری مراسم [[ترحیم]]، یادآوری مرگ بهعنوان یک واقعیت حتمی برای زندگان است. در این میان، دور هم جمع شدن افراد در شرایط سخت و بحرانی، به آنها آرامش روحی و روانی میبخشد و از میزان تألم ناشی از فقدان عزیزان میکاهد. این سنت حسنه، نسل به نسل منتقل شده و تا به امروز بهعنوان یکی از راهکارهای التیامبخش در مواجهه با غم و اندوه، جایگاه خود را حفظ کرده است.<ref>[https://shahraranews.ir/fa/news/347954/درباره-بدعت-نوازندگی-در-مراسم-ترحیم-%7C-سوگواری-زیر-سایه-سازها «درباره بدعت نوازندگی در مراسم ترحیم| سوگواری، زیر سایه سازها»، شهرآرانیوز.]</ref> | ||
=== سوگواری از منظر ادیان و مذاهب === | === سوگواری از منظر ادیان و مذاهب === | ||
[[پرونده:عزاداری۱۰.jpg|جایگزین=مراسم سوگواری و تشییع جنازه ناخمن و رایزل گلوبر|بندانگشتی|یهودیان ارتدکس ساتمار، روز یکشنبه مراسم سوگواری و تشییع جنازه ناخمن و رایزل گلوبر را برگزار کردند.]] | |||
* '''سوگواری در آیین یهود''': یهودیان در مراسم عزاداری سرودهای مذهبی و نوحه میخوانند و گریه میکنند. مدت سوگواری اصلی برای اعضای خانواده متوفی، یک هفته تعیین شده است که بیشتر این دوره در کنیسه برگزار میشود. در طول این مدت، شمعی را در خانه فرد درگذشته روشن نگه میدارند و روی آینههای خانه را میپوشانند تا فضایی متناسب با سوگواری ایجاد شود. معمولاً سوگواری تا یک ماه ادامه پیدا میکند. همچنین، پسر برای مرگ پدر و مادرش، به مدت یازده ماه، دعاهایی از تورات را میخواند.<ref>[https://chaharfasl.net/مراسم-سوگواری-در-ادیان-مختلف «مراسم سوگواری در ادیان مختلف»، وبسایت چهارفصل.]</ref> | * '''سوگواری در آیین یهود''': یهودیان در مراسم عزاداری سرودهای مذهبی و نوحه میخوانند و گریه میکنند. مدت سوگواری اصلی برای اعضای خانواده متوفی، یک هفته تعیین شده است که بیشتر این دوره در کنیسه برگزار میشود. در طول این مدت، شمعی را در خانه فرد درگذشته روشن نگه میدارند و روی آینههای خانه را میپوشانند تا فضایی متناسب با سوگواری ایجاد شود. معمولاً سوگواری تا یک ماه ادامه پیدا میکند. همچنین، پسر برای مرگ پدر و مادرش، به مدت یازده ماه، دعاهایی از تورات را میخواند.<ref>[https://chaharfasl.net/مراسم-سوگواری-در-ادیان-مختلف «مراسم سوگواری در ادیان مختلف»، وبسایت چهارفصل.]</ref> | ||
* '''سوگواری در آیین مسیحیت''': مسیحیان، بهویژه کاتولیکها، مراسم سوگواری خود را پیش از خاکسپاری برگزار میکنند. این مراسم در کلیسا و همراه با عشای ربانی انجام میشود. عشای ربانی، یادبودی از شام آخر عیسی مسیح و یاران او است. در این مراسم، زنان لباس سیاه بر تن میکنند و تور یا روسری سیاه بر سر میاندازند.<ref>[https://chaharfasl.net/مراسم-سوگواری-در-ادیان-مختلف «مراسم سوگواری در ادیان مختلف»، وبسایت چهارفصل.]</ref> | * '''سوگواری در آیین مسیحیت''': مسیحیان، بهویژه کاتولیکها، مراسم سوگواری خود را پیش از خاکسپاری برگزار میکنند. این مراسم در کلیسا و همراه با عشای ربانی انجام میشود. عشای ربانی، یادبودی از شام آخر عیسی مسیح و یاران او است. در این مراسم، زنان لباس سیاه بر تن میکنند و تور یا روسری سیاه بر سر میاندازند.<ref>[https://chaharfasl.net/مراسم-سوگواری-در-ادیان-مختلف «مراسم سوگواری در ادیان مختلف»، وبسایت چهارفصل.]</ref> | ||
| خط ۱۲۰: | خط ۱۵۸: | ||
=== سوگواری در فرهنگ ایرانی === | === سوگواری در فرهنگ ایرانی === | ||
[[پرونده:عزاداری۱۱.jpg|جایگزین=حجله عزا علی انصاریان پیشکسوت تیم پرسپولیس|بندانگشتی|حجله عزا علی انصاریان پیشکسوت تیم پرسپولیس در خیابان مولوی در [[تهران]]]] | |||
شیعیان ایران، عموماً در برگزاری مجالس سوگواری به آموزههای دین اسلام، توجه ویژهای دارند و این آیین را با نام مجلس ترحیم برگزار میکنند. در فقه شیعه، سفارش شده است که مدت عزاداری و برپایی مجلس سوگواری بر عزیزان بیش از سه روز نباشد.<ref>[https://iranianstudies.org/fa/1398/06/10/بررسی-تطبیقی-شيوه-ها-و-كاركردهاي-عزاد/ ربانی، «بررسی تطبیقی شیوهها و کارکردهای عزاداری در سیره معصومین ع و سنتهای جاری در میان شیعیان»، آکادمی مطالعات ایرانی لندن.]</ref> همچنین ایرانیان از دیرباز، مجالس ترحیم را در مساجد برگزار میکردهاند.<ref>[https://shahraranews.ir/fa/news/347954/درباره-بدعت-نوازندگی-در-مراسم-ترحیم-%7C-سوگواری-زیر-سایه-سازها «درباره بدعت نوازندگی در مراسم ترحیم| سوگواری، زیر سایه سازها»، شهرآرانیوز.]</ref> مراسم مهم شامل هفتم، چهلم و سالگرد فوت است که در آنها قرآنخوانی، مدیحهسرایی و پذیرایی با [[حلوا]] و [[خرما]] صورت میگیرد. عزاداران بر سر مزار حاضر شده و برای متوفا فاتحه میخوانند و از خدا برای او آمرزش میطلبند. پس از چهلم و سالگرد، خویشان هدایایی برای صاحبان عزا میآورند تا لباس سیاه را از تن بهدر کنند. در برخی مناطق مراسم شام غریبان شب اول پس از مرگ برگزار میشود که شامل روشن کردن شمع، قرآنخوانی و [[دعا]] برای آمرزش است. خانوادههایی که فرزند جوان از دست دادهاند نیز ممکن است حجله ببندند.<ref>[https://chaharfasl.net/مراسم-سوگواری-در-ادیان-مختلف «مراسم سوگواری در ادیان مختلف»، وبسایت چهارفصل.]</ref> | شیعیان ایران، عموماً در برگزاری مجالس سوگواری به آموزههای دین اسلام، توجه ویژهای دارند و این آیین را با نام مجلس ترحیم برگزار میکنند. در فقه شیعه، سفارش شده است که مدت عزاداری و برپایی مجلس سوگواری بر عزیزان بیش از سه روز نباشد.<ref>[https://iranianstudies.org/fa/1398/06/10/بررسی-تطبیقی-شيوه-ها-و-كاركردهاي-عزاد/ ربانی، «بررسی تطبیقی شیوهها و کارکردهای عزاداری در سیره معصومین ع و سنتهای جاری در میان شیعیان»، آکادمی مطالعات ایرانی لندن.]</ref> همچنین ایرانیان از دیرباز، مجالس ترحیم را در مساجد برگزار میکردهاند.<ref>[https://shahraranews.ir/fa/news/347954/درباره-بدعت-نوازندگی-در-مراسم-ترحیم-%7C-سوگواری-زیر-سایه-سازها «درباره بدعت نوازندگی در مراسم ترحیم| سوگواری، زیر سایه سازها»، شهرآرانیوز.]</ref> مراسم مهم شامل هفتم، چهلم و سالگرد فوت است که در آنها قرآنخوانی، مدیحهسرایی و پذیرایی با [[حلوا]] و [[خرما]] صورت میگیرد. عزاداران بر سر مزار حاضر شده و برای متوفا فاتحه میخوانند و از خدا برای او آمرزش میطلبند. پس از چهلم و سالگرد، خویشان هدایایی برای صاحبان عزا میآورند تا لباس سیاه را از تن بهدر کنند. در برخی مناطق مراسم شام غریبان شب اول پس از مرگ برگزار میشود که شامل روشن کردن شمع، قرآنخوانی و [[دعا]] برای آمرزش است. خانوادههایی که فرزند جوان از دست دادهاند نیز ممکن است حجله ببندند.<ref>[https://chaharfasl.net/مراسم-سوگواری-در-ادیان-مختلف «مراسم سوگواری در ادیان مختلف»، وبسایت چهارفصل.]</ref> | ||
| خط ۱۲۵: | خط ۱۶۴: | ||
== تفاوتهای عزاداری مذهبی و سوگواری غیرمذهبی == | == تفاوتهای عزاداری مذهبی و سوگواری غیرمذهبی == | ||
عزاداری بر اولیای الهی از سوگواری بر میت معمولی متفاوت است؛ زیرا گریه و سوگواری بر نزدیکان و خویشان بیشتر جنبه عاطفی و ترحمی دارد و ارتباط زیادی با مسائل دینی ندارد. از سوی دیگر، گریه و عزاداری بر مصائب اولیای الهی وجه دینی و الهی دارد و روایات بسیاری در مورد یادآوری و گریه بر آنان وارد شده است. این تفاوت باعث میشود که در مواردی مانند عزاداری بر | عزاداری بر اولیای الهی از سوگواری بر میت معمولی متفاوت است؛ زیرا گریه و سوگواری بر نزدیکان و خویشان بیشتر جنبه عاطفی و ترحمی دارد و ارتباط زیادی با مسائل دینی ندارد. از سوی دیگر، گریه و عزاداری بر مصائب اولیای الهی وجه دینی و الهی دارد و روایات بسیاری در مورد یادآوری و گریه بر آنان وارد شده است. این تفاوت باعث میشود که در مواردی مانند عزاداری بر [[اهلبیت]]، گریه و یادآوری مصائبشان تشویق و حتی سفارش شود؛ در حالی که دربارهٔ سایر مصیبتها صبر و شکیبایی توصیه شده است. روایات متعددی بر اهمیت گریه و حتی گریاندن دیگران در مصیبت اهل بیت وارد شده است؛ چنانکه حتی جزع و بیتابی در این مصیبت روا شمرده شده، در حالی که جزع بر میت معمولی حرام است.<ref>[https://www.porseman.com/article/سه-روز-عزاداري-براي-ميت!/131955 «سه روز عزاداری برای میت!»، وبسایت پرسمان.]</ref> | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
