کسب‌وکار اینترنتی

کسب‌وکار اینترنتی؛ مشاغلی که در فضای مجازی و بستر وب صورت می‌گیرد.

امروزه بسیاری از صاحبان کسب‌وکار، محصولات و خدمات خود را با استفاده از بازار اینترنتی عرضه می‌کنند. ابزارهای تکنولوژیک برای راه‌اندازی این گونۀ نوپدید از تجارت و اشتغال، انواع پلتفرم‌هایی هستند که کاربران اینترنت به آنها مراجعه کرده و پس از آشنایی با مزایای سرویس‌دهنده و محصولات عرضه شده، اقدام به خرید و فروش می‌کنند.

مفهوم‌شناسی

کسب‌وکار اینترنتی، به کار و کسب در فضای مجازی و به مشاغلی گفته می‌شود که در بستر وب انجام می‌شود و با ترکیبی از خلاقیّت، مهارت، توانایی و دانش فنی، به درآمدزایی می‌انجامد.

تاریخچه

تاریخچۀ کسب‌وکار اینترنتی، کوتاه ولی پر فراز و نشیب است. امروزه گسترش چشم‌گیر کسب‌وکار اینترنتی و رونق مشاغل زیادی بر بستر اینترنت دیده می‌شود که در گذشته از چنین رونقی برخوردار نبوده است. آنچه سبب این توسعه و شهرت شده، یکی همه‌گیر شدن اینترنت و فضای مجازی است و دیگری پیدایش تلفن‌های همراه هوشمند که انواع کسب‌کار اینترنتی را تسهیل کرده و اغلب به‌عنوان شغل دوم به آن نگریسته و از آن کسب درآمد می‌کنند.

اولین کسب‌وکارهای اینترنتی در سال‌های پایانی قرن بیستم میلادی پدید آمد. سرمایه‌داران زیادی برای سرمایه‌گذاری روی این نوع مشاغل آمادگی داشتند و شرکت‌هایی که بر بستر اینترنت فعالیت داشتند به‌ دات‌کام معروف بودند، ولی دیری نپایید که شور و شوق اولیه فروکش کرد و از رونق افتاد. باورود گوشی‌های هوشمند در سال 2007م، صنعت روبه‌رشد فن‌آوری اطلاعات، تحولات شگرفی را تجربه کرد و پس از آن دوباره کسب‌کار اینترنتی رونق گرفت و سایت‌ها و شرکت‌های زیادی در این حوزه شروع به ‌کار کردند، آن‌گونه که امروزه اغلب کسب‌کارها از بستر سنتی کوچ کرده و تحت تأثیر دنیای الکترونیک و فضای روبه‌رشد مجازی و اینترنت قرار گرفته و اکثر افراد تمایل دارند، خریدهای خود را از طریق سامانه‌های اینترنتی انجام دهند.

گستره

در پی پیشرفت تکنولوژی و ارتباطات، مشاغل و خدمات اداری و آموزشی، بنگاه‌های مسکن و املاک، کارتل‌های اقتصادی، باشگاه‌های ورزشی، فروشگاه‌ها و هر نوع خدمات و مشاغلی که در جامعه رایج بود، بر بستر اینترنت دوباره شکوفا شد و طرفداران زیادی پیدا کرد. کوچ مشاغل سنتی به دنیای مجازی و بازار آنلاین بسیار سریع رشد کرد، به‌طوری که مشاغل محلی ناشناخته در تمام جهان گسترش یافت و موجب فراهم شدن فرصت‌های شغلی فراوانی شد. با رونق کسب‌وکار اینترنتی، هم تعداد مشتریان در سطح بین‌المللی افزایش یافت و هم کسب‌وکارها به رقابتی تنگاتنگ روی آوردند و گاهی سرمایه‌های هنگفت در برابر یک کسب‌کار کوچک ولی قابل اعتماد و پرطرفدار، شکست خورده و نابود شدند.

ویژگی‌ها

کسب‌وکار اینترنتی به‌عنوان یک گونۀ نوپدید از ارائه خدمت و محصول، دارای مزایا و چالش‌های ویژه‌ای است.

1- محدود نبودن به زمان

مزایایی بسیاری در مشاغل اینترنتی، مورد توجه کارشناسان و پژوهشگران قرار گرفته است؛ از جمله این‌که هر لحظه بدون حضور فیزیکی این امکان وجود دارد که افراد جامعه با دسترسی به فضای وب، درآمد داشته باشند و به شکل دلخواه، زمان کاری و اشتغال خود را مدیریت کنند.

2- فراجنسیتی

در فضای وب، افراد جامعه از هر قشر و جنسی، به‌عنوان کارآفرین‌های کوچک، با صاحبان مشاغل بزرگتر رقابت می‌کنند و به‌دلیل فرصت برابر، چه بسا بر مشاغل بزرگ، برتری می‌یابند.

3- هزینۀکم و درآمد بالا

در کسب‌وکار اینترنتی، نیاز به اجارۀ مکان‌های فیزیکی و پرداخت هزینۀ استخدام افراد برای مراقبت نیز وجود ندارد و این مسأله، هزینه‌ها را به‌طور چشم‌گیری کاهش می‌دهد. درآمد بالا و قابلیت گسترش شغل، امتیاز دیگر مشاغل اینترنتی است.

4- دسترسی به بازار جهانی

اینترنت دسترسی صاحبان مشاغل به بازارهای جهانی را فراهم آورده است تا افراد بتوانند محصولات تولیدی و خدمات خود را برای مخاطبان جهانی عرضه کنند و از آن طریق درآمد بیشتری را به‌دست آورند.

5- فرصت آموزشی

کسب‌وکارهای اینترنتی، فرصت‌های آموزشی آنلاین و همیشه در دسترس، محسوب می‌شوند که افراد می‌توانند با استفاده از آن، مهارت‌های جدیدی را فرا بگیرند مانند: مهارت در مدیریت و بازاریابی، مهارت ارتباطی برای جذب افراد بیشتر، مهارت زبان برای برقراری ارتباط با افراد خارجی در سطح جهان و مهارت معامله و تجارت آنلاین.

چالش‌ها

1- تنبلی و خودسانسوری

کسب‌وکار اینترنتی با چالش‌هایی نیز روبرو است، از جمله آن‎که سبب تنبلی، بی‌تحرکی، چاقی و عادت به رسانه‌های تکنولوژیک و گوشی‌های هوشمند می‌شود که برآیند آن، انواع بیماری‌های روانی و جسمانی است. یک بیماری روانی معروف در اینترنت و کسب‌وکارهای اینترنتی، خودسانسوری است؛ صاحبان مشاغل اینترنتی و فروشندگان و مدیران آنلاین، در صفحات مجازی، آن چهره‌ای را که دوست دارند، از خود نشان می‌دهند؛ تصویرهایی که دیگران آرزوی داشتن آن را دارند، در حالی‌که در واقعیت، چنان زندگی‌های آرمانی وجود ندارد. این مسئله به گفتۀ روان‌شناسان، عامل افسردگی، اضطراب، تشویش، استرس، بیگانه‌پنداری، عزت‌نفس کاذب، خودکم‌بینی و بدریخت‌انگاری، توجه افراطی به قضاوت دیگران، احساس یأس و ناامیدی، حس رقابت منفی، حسادت و بدبینی، خودبرتربینی و انواع اختلالات روانی و فیزیکی دیگر است.

2- مدگرایی افراطی

چالش دیگر مشاغل اینترنتی، فرهنگی است؛ کسب‌وکارهای اینترنتی، هرکدام دارای فرهنگ و ذائقۀ فردی، جمعی و اجتماعی خاصی است که به‌میزان استفاده و بهره‌مندی از آنها در رفتار و کردار افراد جامعه نیز تغییراتی ظاهر می‌شود، مانند گونه‌هایی از مدلینگ، که پوشاک و آرایش ناسازگار با ارزش‌های فرهنگی در جامعه را تبلیغ می‌کنند.

3- واقعیت کاذب

بر خلاف خرید و فروش حضوری که افراد کالاها را به‌صورت فیزیکی لمس می‌کنند و معایب و امتیازات آن را به‌چشم می‌بینند و تصمیم می‌گیرند، در کسب‌وکارهای اینترنتی، تصاویر کالاها ممکن است واقعیت را نشان ندهند. این وضعیت از یک‌سو، نارضایتی مشتری را در پی دارد و از سوی دیگر می‌تواند صاحبان کالا و مشاغل را از گردونۀ رقابت در بازار آنلاین، خارج کند.

4- وابستگی به جذابیت‌های رسانه‌ای

وابستگی به دنبال‌کننده (فالوور) نیز از چالش‌های کسب‌کارهای اینترنتی است که معمولا صاحبان مشاغل و خدمات را به استفاده از جذابیت‌های رسانه‌ای، هنری و جنسی در تبلیغات، سوق می‌دهد. این روند در بازار آنلاین، امروزه چنان گسترش یافته که اگر ارائه‌دهندۀ محصول و خدمات به‌دلیل پای‌بندی به ارزش‌های فرهنگی، به سراغ این گونه از تبلیغات نرود ارزش‌ کالا و خدمات او در بازار آنلاین به شهرت و اعتبار نمی‌رسد.

انواع کسب‌وکارهای اینترنتی

کسب‌وکارهای اینترنتی، بسیار متنوع هستند و تمامی مشاغل سنتی قابلیت کوچ در فضاهای مجازی و آنلاین را دارند؛ اما کارشناسان این حوزه تمامی مشاغل اینترنتی را در یک دسته‌بندی کلان به دو طیف تقسیم کرده‌اند:

الف) کاروکسب‌های خودگردان؛ هر فردی خودش این نوع کاروکسب را راه‌اندازی و مدیریت می‌کند.

ب) کاروکسب‌های خدماتی؛ افراد به‌عنوان کارشناس یا بازاریاب در خدمت شرکت‌ها قرار می‌گیرند.

مهم‌ترین کسب‌وکارهای اینترنتی عبارت‌اند از:

1.    فروشگاه‌های آنلاین

در ایران از پر رونق‌ترین کسب‌وکارهای اینترنتی، فروشگاه‌های آنلاین است؛ دیجی‌کالا نخستین فروشگاه آنلاین ایرانی، فعالیت خود را در سال 1385ش در زمینۀ نقد و بررسی دوربین‌های عکاسی و موبایل شروع کرد، اما امروزه در زمینه‌های مختلف به ارائۀ محصول می‌پردازد. از دیگر نمونه‌های موفق فروشگاه آنلاین و برخط در ایران، فروشگاه بدون مرز «باسلام» است. در این فروشگاه اینترنتی، هر چیزی پیدا می‌شود و متولیان این فروشگاه، کالاهای خریداری شدۀ مشتریان را رایگان به درب خانه‌های آنها می‌برند. از خوراک و پوشاک گرفته تا لوازم خانگی، ساختمانی، ماشین و لوازم الکترونیکی و بهداشتی، فرش و قالی و از اجناس لوکس، در این فروشگاه‌ها مورد معامله و خرید و فروش واقع می‌شود.

2.    مدیریت و فعالیت در شبکه‌های اجتماعی

امروزه شبکه‌های اجتماعی مانند یوتیوب، اینستاگرام، تویتر، بلاگر، تیک‌تاک، ایتا، بله و سیمرغ بسترهایی را فراهم کرده‌اند که افراد با مدیریت خوب، تولید و پخش محتواهای جذاب، با داشتن بازدیدکننده و دنبال‌کنندۀ زیاد می‌توانند به درآمد برسند. یوتیوبر، بلاگر، تیک‌تاکر و کاربران فیسبوک، ایتا، اینستاگرام و تلگرام و حتی تماشاگران فیلم و کلیپ‌های تصویری به‌اندازۀ وقتی که برای کاروکسب و سرگرمی با شبکه‌های اجتماعی صرف می‌کنند، درآمدهایی به‌دست می‌آورند. این افراد با تولید محتواهای جذاب و کاربردی در راستای رفع نیازهای مردم و هم‌چنین مطابق علایق و پسند عمومی، بازدیدهای زیاد و دنبال‌کننده‌های بیشتر گرفته و از طریق تبلیغات کالاها و محصولات شرکت‌های دیگر در وبلاگ و وب‌سایت خود درآمدزایی می‌کنند.

3.    تولید محتوا

تولید محتوا، از مشاغل پرسود در فضای آنلاین محسوب می‌شود، مانند نویسندگی، گویندگی، محتوای ویدئویی، صوتی، محتواهای تبلیغاتی، تجاری، آموزشی، تفریحی، طنز، هنری، آشپزی، علمی و فنی که افراد می‌توانند با مهارت و تخصص لازم در این زمینه‌ها وارد بازار آنلاین شده و تعداد زیادی بازدیدکننده، دنبال‌کننده لایک و سابسکرایب بگیرند و به درآمدهای بالایی از طریق فروش محتواهای خود برسند.

4.    طراحی سایت و وبلاگ

افراد زیادی با طراحی سایت و وبلاگ و تبلیغ کالاهای تولیدی و خدمات آموزشی و مشاوره‌ای، کسب درآمد می‌کنند. هم‌چنین در روش بازاریابی مشارکتی، افراد هر نوع کالایی را از طریق وبلاگ و وب‌سایت خود تبلیغ می‌کنند و بابت آن از صاحبان کالا و شرکت‌های تبلیغاتی، کمیسیون دریافت می‌کنند. از طریق وبلاگ و وب‌سایت می‌توان محصولات دیجیتال مانند کتاب‌های الکترونیکی تولید کرد و آن را به فروش رساند و یا با طرح دوره‌های آموزشی ویژه زبان، ریاضی، شعر و هنر از طریق وبلاگ و وب‌سایت به کسب درآمد پرداخت.

5.    ساخت اپلیکیشن‌های کاربردی

اپلیکیشن‌ها، بخش جدایی‌ناپذیر زندگی امروزی انسان‌ها محسوب می‌شوند؛ مانند اپلیکیشن‌های مسیریاب که بسیار کاربردی است و افراد زیادی روزانه از آن استفاده می‌کنند. امروزه اغلب مردم یک گوشی هوشمند دارند و افرادی که از دانش برنامه‌نویسی بهره دارند، از طریق ساخت اپلیکیشن‌های کاربردی، درآمد بالایی را به‌دست می‌آورند. برای ساخت اپلیکیشن، ابتدا باید نیاز جامعه را شناسایی کرد و آنگاه با ساخت اپلیکیشن آن نیاز را برآورده ساخته و با ارائۀ چنین خدمتی به جامعه به ‌سود مادی هنگفتی خواهند رسید. برای ساخت اپلیکیشن‌های کاربردی، شرکت‌ها و افراد مبالغ هنگفتی را سرمایه‌گذاری می‌کنند.

6.    دستیار مجازی

انواع فعالیت منشی‌ها در ادارات، دفاتر شخصی، شرکت‌ها، مطب‌های پزشکی و ادرات فرهنگی و آموزشی، امروزه به‌صورت مجازی و بدون حضور فیزیکی در اداره و تنها از طریق وصل به اینترنت با لب‌تاب یا گوشی‌های هوشمند انجام می‌شود. خیلی از افراد برای پیش‌برد کار خود به دستیار مجازی نیاز پیدا می‌کنند.

منابع

• افروز، زینب، «10 قدم برای شروع یک کسب‌وکار اینترنتی با کمترین هزینه»، وب‌سایت پلازا، تاریخ درج مطلب: 22 آذر 1398ش.

• «ایده‌های ناب برای راه‌اندازی کسب‌وکار اینترنتی»، وب‌سایت الوکام، تاریخ درج مطلب: 25 بهمن 1400ش.

• «بررسی مزایا و معایب کسب‌وکار اینترنتی»، خبرگزاری دانشجویان ایران: ایسنا، تاریخ درج مطلب: 9 دی 1400ش.

• «بیماری‌ها و اختلالات ناشی از استفاده مداوم از اینترنت و موبایل (عکس و فیلم)»، وب‌سایت گرداب، تاریخ درج مطلب: 29 فروردین 1400ش.

• حیدری، میلاد، «تاریخچۀ کسب‌وکار اینترنتی»، وب‌سایت گاسی وب، تاریخ درج مطلب: 10 تیر 1400ش.

• خزایی، مهدی، «انواع کسب‌وکارهای آنلاین و اینترنتی»، وب‌سایت ام.آر.تی، تاریخ درج مطلب: 16 شهریور 1399ش.

• دادار، محسن، «12 مهارت ضروری و دورۀ آنلاین تجارت الکترونیک (E-Commerce)»، وب‌سایت اول پرداخت، تاریخ درج مطلب: 5 مهر 1401ش.

• شاه‌رجبیان و عمادی چاشمی، «بررسی علل اعتیاد به تلفن هوشمند و رابطۀ آن با اضطراب و افسردگی»، مجلۀ پیشرفت‌های نوین در علوم رفتاری، دورۀ پنجم، شمارۀ 44، 1399ش.

• شهروی، علی‌رضا، «چرا باید به دنیای کسب‌وکار آنلاین وارد شویم؟»، وب‌سایت تهران سرور، تاریخ درج مطلب: 26 سبتامبر 2023م.

• صادقی، زهرا، «فرهنگ اینترنتی و چالش‌های فرهنگی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، منبع: پگاه حوزه، تاریخ درج مطلب: 18 بهمن 1391ش.

• فانی، فرزانه، «انواع مدل‌های کسب‌وکار اینترنتی»، وب‌سایت رشدانا، پلتفرم توانمند سازی منابع انسانی، تاریخ بازدید: 26 دی 1402ش.

• «فروشگاه اینترنتی و خانگی»، وب‌سایت باسلام کالا، تاریخ بازدید: 26 دی 1402ش.

• «کسب‌وکار اینترنتی چیست؟»، وب‌سایت وب24، تاریخ درج مطلب: 1دی 1401ش.

• منصوری‌فر، مهران، «15 شغل اینترنتی در ایران که جیبتان را پر از پول خواهد کرد!»، وب‌سایت مدیروب، تاریخ درج مطلب: 4 بهمن 1401ش.

• نصیری‌نیا، مهسا، «معرفی انواع شغل‌های اینترنتی»، وب‌سایت ایرانی‌کارت، تاریخ درج مطلب: 15 آذر 1402ش.

• «7 اثر منفی شبکه‌های اجتماعی در نابود کردن کسب‌وکار اینترنتی»، وب‌سایت ژاکت، تاریخ به‌روزرسانی: 4 اردیبهشت 1401ش.

• «10 فروشگاه اینترنتی برتر ایران در سال 1402ش»، وب‌سایت مدیروب، تاریخ درج مطلب: 8 دی 1402ش.