پرش به محتوا

تک‌همسری: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
بدون خلاصۀ ویرایش
ابرابزار
 
(یک نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
<big>'''تک­‌همسری'''</big>؛ داشتن یک همسر در زمان واحد. <br>
{{درشت|'''تک‌همسری'''}}؛ داشتن یک همسر در زمان واحد.


تک‌همسری به نوعی از رابطه زناشویی اشاره دارد که در آن یک فرد تنها با یک شریک زندگی در یک زمان رابطه دارد. این شکل از رابطه، رایج‌ترین نوع [[ازدواج]] در بسیاری از فرهنگ‌ها و جوامع است. تک‌همسری در ادیان و فرهنگ‌های مختلف نمودهای متفاوتی یافته است. در رویکردهای نظری، جامعه‌شناسانی مثل مورگان، دورکیم و اشتراوس به این موضوع توجه نشان داده‌اند.  
تک‌همسری به نوعی از رابطه زناشویی اشاره دارد که در آن یک فرد تنها با یک شریک زندگی در یک زمان رابطه دارد. این شکل از رابطه، رایج‌ترین نوع [[ازدواج]] در بسیاری از فرهنگ‌ها و جوامع است. تک‌همسری در ادیان و فرهنگ‌های مختلف نمودهای متفاوتی یافته است. در رویکردهای نظری، جامعه‌شناسانی مثل مورگان، دورکیم و اشتراوس به این موضوع توجه نشان داده‌اند.
==تعریف تک‌همسری==


واژه Monogamy به‌معنای تک‌همسری، از ریشه یونانی gamos به‌معنای عروسی، ازدواج یا مقاربت جنسی، گرفته شده است.<ref>. آریان‌پور کاشانی، فرهنگ دانشگاهی انگلیسی به فارسی، 1375ش، ج1، ص934؛ [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/93071d9b5b1890b04b4c91a571b5a4b4 وحدانی، «بررسی دیدگاه مستشرقان در مورد آیات تعدد زوجات»،  1395ش، ص13.]</ref> این شکل از ازدواج به‌معنای داشتن یک همسر در یک زمان است و در این نوع رابطه، یک زن و یک مرد به‌صورت انحصاری با یکدیگر ازدواج می‌کنند.<ref>. آبرکرامبی و همکاران، فرهنگ جامعه­شناسی، 1367ش، ص288.</ref>
== مفهوم‌شناسی ==
واژه Monogamy به‌معنای تک‌همسری، از ریشه یونانی gamos به‌معنای عروسی، ازدواج یا مقاربت جنسی، گرفته شده است.<ref>. آریان‌پور کاشانی، فرهنگ دانشگاهی انگلیسی به فارسی، 1375ش، ج1، ص934؛ [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/93071d9b5b1890b04b4c91a571b5a4b4 وحدانی، «بررسی دیدگاه مستشرقان در مورد آیات تعدد زوجات»،  1395ش، ص13.]</ref><ref>[http://pajoohe.ir/تک-همسری-و-چندهمسری-Monogamy--Polygamy__a-38680.aspx «تک‌همسری و چندهمسری»،  وب‌سایت پژوهه.]</ref> این شکل از ازدواج به‌معنای داشتن یک همسر در یک زمان است و در این نوع رابطه، یک زن و یک مرد به‌صورت انحصاری با یکدیگر ازدواج می‌کنند.<ref>. آبرکرامبی و همکاران، فرهنگ جامعهشناسی، 1367ش، ص288.</ref> تک‌همسری به نوعی از ازدواج گفته می‌شود که بر اساس آن هر فرد در یک زمان تنها با یک همسر رسمی ارتباط جنسی و عاطفی دارد.<ref>[https://www.rouydad24.ir/fa/news/369884/ایده‌هایی-که-جهان-را-تغییر-دادند-تک‌همسر ایده‌هایی که جهان را تغییر دادند: تک‌همسری چگونه به وجود آمد و چه تأثیری بر جوامع بشری گذاشت؟،  وب‌سایت رویداد24.]</ref> تک‌همسری و انتخاب یک زن برای مرد در مقابل چندهمسری قرار دارد و متعارف‌ترین شکل پیمان زناشویی است.<ref>[https://jwsps.alzahra.ac.ir/article_1300.html رفیعی، «بررسی جامعه‌شناختی ـ حقوقی تک‌همسری در ایران»،  1386ش، ص9.]</ref> فرد تک‌همسر همیشه دارای یک همسر است، اگر چه چندین ازدواج پی‌درپی کند. جامعه‌شناسان این پدیده را «تک‌همسری پی‌درپی» نامیده‌اند.<ref>[https://www.rouydad24.ir/fa/news/369884/ایده‌هایی-که-جهان-را-تغییر-دادند-تک‌همسر ایده‌هایی که جهان را تغییر دادند: تک‌همسری چگونه به وجود آمد و چه تأثیری بر جوامع بشری گذاشت؟،  وب‌سایت رویداد24.]</ref>


تک‌همسری به‌عنوان شکل اصلی [[ازدواج در مسیحیت]] ترویج شده است و بسیاری از جوامع غربی تحت ‌تاثیر این آموزه‌ها، تک‌همسری را به‌عنوان شکل اصلی و مشروع ازدواج پذیرفته‌اند. این شکل از ازدواج در حال حاضر در بسیاری از کشورهای جهان به‌عنوان شکل قانونی ازدواج شناخته می‌شود.<ref>. مور، دیباچه­ای بر جامعه­شناسی، 1376ش، ص33.</ref>
== انواع تک‌همسری ==
==انواع تک‌­همسری==
تک‌همسری بر اساس معیارهای مختلفی مانند مدت‌زمان رابطه، تعداد شرکای زندگی و الگوهای رفتاری دسته‌بندی می‌شود.<ref>. ساروخانی، مقدمهای بر جامعهشناسی خانواده، 1375ش، ص24.</ref>
* تک‌همسری متوالی: در تک‌همسری متوالی (Serial Monogamy)، فرد در طول زندگی خود چندین رابطهٔ تک‌همسری را تجربه می‌کند، اما در هر زمان، تنها با یک شریک زندگی رابطه دارد. این الگو در جوامع مدرن رایج است و معمولاً پس از پایان یک رابطه مانند [[طلاق]] یا مرگ همسر، فرد وارد رابطهٔ جدیدی می‌شود.
* تک‌همسری مادام‌العمر: در تک‌همسری مادام‌العمر (Lifelong Monogamy)، فرد تنها یک شریک زندگی در طول عمر خود دارد و رابطه تا پایان عمر ادامه می‌یابد. این الگو در بسیاری از فرهنگ‌ها و ادیان به‌عنوان شکل ایدئال ازدواج تلقی می‌شود.
* تک‌همسری اجتماعی: در تک‌همسری اجتماعی (Social Monogamy)، زوجین به‌عنوان یک واحد اجتماعی با هم زندگی می‌کنند و ممکن است فرزندان خود را با هم بزرگ کنند، اما لزوماً از نظر جنسی به یکدیگر وفادار نیستند. این الگو در برخی گونه‌های جانوری و همچنین در برخی جوامع انسانی دیده می‌شود.
* تک‌همسری جنسی: در تک‌همسری جنسی (Sexual Monogamy)، زوجین تنها با یکدیگر [[رابطه جنسی سالم|رابطه جنسی]] دارند و به یکدیگر از نظر جنسی وفادار هستند. این الگو در بسیاری از فرهنگ‌ها به‌عنوان بخشی از تعهدات زناشویی تلقی می‌شود.
* تک‌همسری عاطفی: در تک‌همسری عاطفی (Emotional Monogamy)، زوجین تنها با یکدیگر رابطهٔ عاطفی عمیق دارند و به یکدیگر از نظر عاطفی وفادار هستند. این الگو بر پایه عشق، احترام و تعهد استوار است.
* تک‌همسری انتخابی: در تک‌همسری انتخابی (Elective Monogamy)، زوجین به‌صورت آگاهانه و داوطلبانه تصمیم می‌گیرند که رابطه خود را به‌صورت تک‌همسری ادامه دهند. این الگو بر پایه انتخاب آگاهانه و توافق متقابل استوار است.
* تک‌همسری نهادی: در تک‌همسری نهادی (Institutional Monogamy)، تک‌همسری به‌عنوان یک نهاد اجتماعی و قانونی پذیرفته شده است. این الگو در بسیاری از جوامع به‌عنوان تنها شکل قانونی ازدواج به‌رسمیت شناخته شده است.
* تک‌همسری دینی: در تک‌همسری دینی (Religious Monogamy)، تک‌همسری بر اساس تعالیم دینی و مذهبی توصیه و ترویج می‌شود. این الگو در ادیان ابراهیمی مانند [[ازدواج در اسلام|اسلام]]، مسیحیت و [[ازدواج در آیین یهودیت|یهودیت]] به‌عنوان شکل ایدئال ازدواج مطرح شده است.


تک­‌همسری بر اساس معیارهای مختلفی مانند مدت‌زمان رابطه، تعداد شرکای زندگی و الگوهای رفتاری دسته‌بندی می‌شود.<ref>. ساروخانی، مقدمه­ای بر جامعه­شناسی خانواده، 1375ش، ص24.</ref>
== در ادیان ==
===تک‌همسری متوالی===
خاستگاه ازدواج بشر در شکل تک‌همسری به آدم و حوا نسبت داده می‌شود. همچنین گزارش‌های تاریخی گویای تک‌همسری برخی پیامبران مانند موسی است. حضرت محمد نیز تا ۵۳ سالگی، تک‌همسری را اختیار کرده بود.<ref>[https://jwsps.alzahra.ac.ir/article_1300.html رفیعی، «بررسی جامعه‌شناختی ـ حقوقی تک‌همسری در ایران»،  1386ش، ص10.]</ref> از سوی دیگر، مطالعات تاریخی جوامع نشان می‌دهد روابط زن و مرد در هیچ دورهٔ تاریخی انحصار در تک‌همسری نداشته و چندهمسری قانون‌مند یا انتخاب شریک جنسی غیرقانونی نیز صورت گرفته است.<ref>[http://ensani.ir/file/download/article/20120329111356-2108-27.pdf عارف نظری و مظاهری، «سبک‌های دلبستگی و شیوه همسرگزینی (چندهمسری – تک‌همسری)»،  1384ش، ص394.]</ref> بر اساس پژوهشی در سال ۲۰۱۲م هنوز هم اکثریت خانواده‌ها در بسیاری از جوامع به صورت تک‌همسری شکل می‌گیرد.<ref>[https://www.rouydad24.ir/fa/news/369884/ایده‌هایی-که-جهان-را-تغییر-دادند-تک‌همسر ایده‌هایی که جهان را تغییر دادند: تک‌همسری چگونه به وجود آمد و چه تأثیری بر جوامع بشری گذاشت؟،  وب‌سایت رویداد24.]</ref> یک تحقیق دانشجویی در شهرستان ملکشاهی از توابع استان ایلام در اواخر دهه ۱۳۹۰ش نشان داد که ۹۰ درصد پاسخ‌دهندگان بهترین شکل زندگی را زندگی یک مرد با یک زن تا پایان عمر می‌دانند.<ref>[https://www.isna.ir/news/98081609422/خانواده-ی-تک-همسری-مطلوب-ترین-شکل-زندگی-خان%25 «خانواده تک‌همسری، مطلوب‌ترین شکل زندگی خانوادگی»،  وب‌سایت ایسنا.]</ref>


در تک‌همسری متوالی (Serial Monogamy)، فرد در طول زندگی خود چندین رابطۀ تک‌همسری را تجربه می‌کند، اما در هر زمان، تنها با یک شریک زندگی رابطه دارد. این الگو در جوامع مدرن رایج است و معمولاً پس از پایان یک رابطه مانند [[طلاق]] یا مرگ همسر، فرد وارد رابطۀ جدیدی می‌شود.<ref>[https://psipp.itb-ad.ac.id/wp-content/uploads/2020/10/Anthony-Giddens-The-Transformation-of-Intimacy_-Sexuality-Love-and-Eroticism-in-Modern-Societies-1992-Stanford-University-Press.pdf . Giddens، The Transformation of Intimacy، 1992، p. 141-142.]</ref>
=== هندوئیسم ===
===تک‌همسری مادام‌العمر===
در هندوئیسم، مفهوم ازدواج و روابط زناشویی از دیرباز موضوعی پیچیده و چندوجهی بوده است. در متون باستانی هندوئیسم، مانند وداها، پوراناها و قوانین مانو، هم به تک‌همسری و هم به چندهمسری اشاره شده است. در قانون سنتی، به‌ویژه در متون حقوقی و دینی مانند مانوسمریتی (قانون‌نامه مانو)، به مردان اجازه داده می‌شد که تا چهار همسر اختیار کنند. در برخی مقاطع تاریخی، تعدد زوجات در جامعه هندو، به‌ویژه میان بزرگان، حاکمان و ثروتمندان، رواج داشته است، اما با گذشت زمان، این عمل به‌تدریج مذموم شمرده شد و در برخی موارد حتی ممنوع شد. در دوره وده‌ای (حدود ۱۵۰۰ تا ۵۰۰ پیش از میلاد)، تک‌همسری به‌عنوان الگوی غالب ازدواج در جامعه هندو رواج داشت. برای مثال، رابطه راما و سیتا در رامایانا به‌عنوان الگویی از تک‌همسری و وفاداری مطرح شده است.


در تک‌همسری مادام‌العمر (Lifelong Monogamy)، فرد تنها یک شریک زندگی در طول عمر خود دارد و رابطه تا پایان عمر ادامه می‌یابد. این الگو در بسیاری از فرهنگ‌ها و ادیان به‌عنوان شکل ایدئال ازدواج تلقی می‌شود.<ref>[https://archive.org/details/TheElementaryStructuresOfKinshipLeviStrauss . Lévi-Strauss، The Elementary Structures of Kinship، 1949، p. 45-46.]</ref>
=== بودیسم ===
===تک‌همسری اجتماعی===
در آیین بودا مفهوم ازدواج و [[رابطه جنسی سالم|روابط زناشویی]] به‌اندازه توجه ادیان دیگر نیست و اصول اخلاقی و تعالیم بودایی فقط راهنمایی‌هایی را برای رفتار درست در روابط زناشویی ارائه می‌دهد. آیین بودا بیشتر بر پایه اخلاقیات (سیلا)، ذهن‌آگاهی و پرهیز از ایجاد رنج استوار است و این اصول می‌توانند در زمینه روابط زناشویی نیز اعمال شوند.


در تک‌همسری اجتماعی (Social Monogamy)،  زوجین به‌عنوان یک واحد اجتماعی با هم زندگی می‌کنند و ممکن است فرزندان خود را با هم بزرگ کنند، اما لزوماً از نظر جنسی به یکدیگر وفادار نیستند. این الگو در برخی گونه‌های جانوری و همچنین در برخی جوامع انسانی دیده می‌شود.<ref>[https://www.goodreads.com/book/show/764783.The_Myth_of_Monogamy . Barash and Lipton، The Myth of Monogamy: Fidelity and Infidelity in Animals and People، 2001، p. 123.]</ref>
=== مسیحیت ===
===تک‌همسری جنسی===
تک‌همسری به‌عنوان شکل اصلی [[ازدواج در مسیحیت]] ترویج شده است و بسیاری از جوامع غربی تحت تأثیر این آموزه‌ها، تک‌همسری را به‌عنوان شکل اصلی و مشروع ازدواج پذیرفته‌اند. این شکل از ازدواج در حال حاضر در بسیاری از کشورهای جهان به‌عنوان شکل قانونی ازدواج شناخته می‌شود.<ref>. مور، دیباچهای بر جامعهشناسی، 1376ش، ص33.</ref> کاتولیک‌ها معتقدند که تک‌همسری بیشترین هم‌خوانی را با تصویری از وحدانیت خدا دارد.<ref>[https://www.johnpaulii.edu/wp-content/uploads/2021-2023-Catalog.pdf . The Identity, The Mission, The Projects, The Pontifical John Paul II Institute, p. 6.]</ref> در الهیات مسیحی، ازدواج به‌عنوان یک پیوند مقدس و بازتاب‌دهندهٔ رابطه مسیح و کلیسا در نظر گرفته می‌شود. تک‌همسری به‌عنوان الگویی از وفاداری، تعهد و وحدت تلقی می‌شود که با وحدانیت و یگانگی خداوند هم‌خوانی دارد و رابطه بین زن و شوهر به‌عنوان نمادی از رابطه مسیح با کلیسا توصیف شده است.<ref>[https://sites.google.com/view/biblefarsi/انجیل-عهد-جدید/افسسیان/افسسیان-5 . عهد جدید، رساله افسسیان، باب5، آیه22 تا 33.]</ref> در عهد عتیق به‌ویژه در کلیسای مسیحی، چندهمسری به‌عنوان عملی غیراخلاقی و مغایر با تعالیم مسیحی معرفی شد.<ref>. جمعی از اساقفه مسیحی، تعالیم کلیسای کاتولیک، 1394ش، بند 2387؛ لحام، تعدد الازوجات، 1422م، ص29.</ref> در عهد جدید، مطلبی که آشکارا چندهمسری را حرام کرده باشد، وجود ندارد.<ref>. مطهری، مجموعه آثار، 1377ش، ج19، ص325؛ دورانت، تاریخ تمدن، 1380ش، ج1، ص433-465.</ref> با این حال، برخی از متون عهد جدید به‌گونه‌ای تفسیر شده‌اند که می‌توانند حاوی اشاراتی به تک‌همسری به‌ویژه در مورد رهبران مذهبی مانند اسقف‌ها<ref>. عهد جدید، رساله تیتوس، باب1، آیه6.</ref> و خادمان کلیسا باشند.<ref>. عهد جدید، رساله اول تیموتائوس، باب3، آیه2 و 12.</ref> به گفته کشیش، اوجین هیلمان در کتاب «نگاهی دوباره به تعدد زوجات»، در کتاب انجیل دستور صریحی بر تک‌همسری و ممنوعیت چندهمسری وجود ندارد.<ref>[http://ensani.ir/fa/article/111420/زن-در-اسلام-و-در-فرهنگ-یهودی-ـ-مسیحی «زن در اسلام و در فرهنگ یهودی ـ مسیحی»،  وب‌سایت پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.]</ref>


در تک‌همسری جنسی (Sexual Monogamy)، زوجین تنها با یکدیگر [[رابطه جنسی سالم|رابطه جنسی]] دارند و به یکدیگر از نظر جنسی وفادار هستند. این الگو در بسیاری از فرهنگ‌ها به‌عنوان بخشی از تعهدات زناشویی تلقی می‌شود. <ref>[https://www.goodreads.com/book/show/132420 . Fisher، The Anatomy Of Love: A Natural History of Monogamy، Adultery & Divorce، 1992، p. 353-358.]</ref>
=== یهودیت ===
===تک‌همسری عاطفی===
در دین یهود، موضوع تک‌همسری و [[چندهمسری]] به‌طور متفاوتی در طول تاریخ و بر اساس تفسیرهای مختلف فقهی و فرهنگی مورد توجه قرار گرفته است. تعدد ازدواج برای مرد هیچ محدودیتی نداشته و تنها شرطش این است که مرد بتواند [[نفقه]] همسران خود را تأمین کند.<ref>[https://www.porseman.com/article/زن-در-دين-يهود/54945 . «زن در دین یهود»،  در وب‌سایت پرسمان دانشگاهیان.]</ref> در متون مقدس یهودی همانند تورات و تلمود چندهمسری به‌طور صریح تحریم نشده است<ref>. فرحات، تعدد الزوجات فی الادیان، 1422ق، ص11-13؛ عبدالحمید محمد، حقوق المراه بین الاسلام و الدیانات الاخری، 1406ق، ج1، ص150-151.</ref> و حتی تا قرن یازدهم میلادی در برخی جوامع یهودی به‌عنوان امری مباح شمرده شده بود.<ref>. لحام، تعدد الازوجات، 1422م، ص28.</ref> در دوران معاصر، تک‌همسری به‌عنوان هنجار غالب در جوامع یهودی پذیرفته شده است. پذیرش حکم تک‌همسری مردان یهودی، معروف به «تقانای ربی گرشوم بن یهودا»، در میان یهودیان اشکنازی -یهودیان اروپای مرکزی و شرقی- از تحولات مهم در تاریخ فقه و جامعهٔ یهودی بود. این حکم که در قرن یازدهم میلادی صادر شد، تأثیر عمیقی بر زندگی اجتماعی و خانوادگی یهودیان اشکنازی گذاشت و به‌تدریج به‌عنوان هنجار غالب در این جوامع پذیرفته شد.<ref>[https://kosherrivercruise.com/rabbenu-gershom-and-the-ban-on-polygamy-in-the-11th-century/ . Epstein, "The Takkanot of Rabbenu Gershom and the Evolution of Jewish Family Law"، 1919، pp. 143-198.]</ref>


در تک‌همسری عاطفی (Emotional Monogamy)، زوجین تنها با یکدیگر رابطۀ عاطفی عمیق دارند و به یکدیگر از نظر عاطفی وفادار هستند. این الگو بر پایه عشق، احترام و تعهد استوار است. <ref>[https://www.goodreads.com/book/show/849380.The_Seven_Principles_for_Making_Marriage_Work . Gottman and Silve The Seven Principles for Making Marriage Work، 1999، p. 54.]</ref>
=== اسلام ===
===تک‌همسری انتخابی===
در اسلام، ازدواج به‌عنوان یکی از سنت‌های مهم و پسندیده پیامبران و اولیای الهی شناخته می‌شود. تعبیر ازدواج از سنت‌های پیامبران بوده و نشان‌دهنده اهمیت و قداست این نهاد در دین اسلام است.<ref>. قمی، سفینه البحار و مدینة الحکم و الآثار، 1414ق، ج3، ص509.</ref> به‌طور کلی، آیات ۳ و ۱۲۹ سوره نساء، به موضوع [[تعدد زوجات]] اشاره دارند؛ هرچند غیر از این دو آیه، آیات ۶، ۲۸، ۳۰٬۳۲ و ۵۰ سوره احزاب<ref>. عبدالمنعم، من افترائات المستشرقین علی الاصول العقدیه فی الاسلام، 1421ق، ص219.</ref> و آیات ۱، ۳ و ۵ سوره تحریم نیز راجع به تعدد زوجات است که به همسران پیامبر ارتباط دارد.<ref>. رضایی، تحلیلی از آیات تعدد زوجات، 1357ش، ج1، ص92؛ [https://lib.eshia.ir/23019/1/3619 میرسلیم، دانشنامه جهان اسلام، 1375ش، ج1، ص3619.]</ref> مفسران قرآن دربارهٔ جواز تعدد زوجات، دیدگاه‌های متفاوتی دارند. تعدد زوجات نزد اعراب پیش از اسلام، شایع بود.<ref>. حکیمپور، حقوق زن در کشاکش سنت و تجدد، 1382ش، ص282.</ref> در ایران نیز این امر به چشم می‌خورد و رسم تعدد زوجات میان همهٔ اقوام شرقی شایع بوده است؛<ref>. لوبون، تمدن اسلام و عرب، 1385ش، ص71.</ref> اما با ظهور اسلام، تعدد زوجات شکلی قاعده‌مند پیدا کرد و تحت ضوابط مشخصی درآمد.<ref>. طباطبایی، المیزان فی تفسیر القران، 1390ش، ج4، ص182؛ قرطبی، الجامع لاحکام القران، 1364ش، ج5، ص12.</ref> آموزه‌های اسلام به ازدواج دائمی مرد با حداکثر چهار زن، مشروعیت است. بر اساس روایات، یکی از حکمت‌های حلیت چهار همسر برای مرد و حرمت بیشتر از یک شوهر برای زن، پرهیز ار اختلاط نسل شمرده شده است.<ref>. مجلسی، بحار الانوار، 1363ش، ج2، ص103.</ref>


در تک‌همسری انتخابی (Elective Monogamy)، زوجین به‌صورت آگاهانه و داوطلبانه تصمیم می‌گیرند که رابطه خود را به‌صورت تک‌همسری ادامه دهند. این الگو بر پایه انتخاب آگاهانه و توافق متقابل استوار است.<ref>[https://psipp.itb-ad.ac.id/wp-content/uploads/2020/10/Anthony-Giddens-The-Transformation-of-Intimacy_-Sexuality-Love-and-Eroticism-in-Modern-Societies-1992-Stanford-University-Press.pdf . Giddens، The Transformation of Intimacy، 1992، p. 146.]</ref>
برخی محققان اصل اولی و رویکرد اسلام در موضوع ازدواج را تک‌همسری می‌دانند.<ref>[https://jwsps.alzahra.ac.ir/article_1300.html رفیعی، «بررسی جامعه‌شناختی ـ حقوقی تک‌همسری در ایران»،  1386ش، ص22، «آیا در اسلام اصل بر تک‌همسری است؟»،  وب‌سایت راسخون.]</ref> آن‌ها چندهمسری را پدیدهٔ اجتماعی و واقعیت موجود در جامعه قلمداد کرده‌اند که دین اسلام آن را به شکل قانونمند و بر طبق مصالحی تأیید کرد.<ref>[https://rasekhoon.net/faq/show/495675/آیا-در-اسلام-اصل-بر-تک-همسری-است/ «آیا در اسلام اصل بر تک‌همسری است؟»،  وب‌سایت راسخون.]</ref> شیخ طوسی از فقیهان شیعه اختیار یک زن برای مرد را مستحب دانسته و بر این حکم ادعای اجماع و اتفاق‌نظر فقیهان شیعه را دارد.<ref>[https://lib.eshia.ir/10015/5/111 شیخ طوسی، الخلاف، 1407ق، ج5، ص111.]</ref> مرتضی مطهری در تبیین جواز تعدد زوجات بر تعداد بیشتر زنان آماده ازدواج نسبت به مردان آماده ازدواج تأکید می‌کند.<ref>. مطهری، مجموعه آثار، 1377ش، ج19، ص325.</ref> البته وی معتقد است که تک‌همسری طبیعی‌ترین فرم زناشویی است.<ref>. مطهری، نظام حقوق زن در اسلام، 1402ش، ص289.</ref> در تک‌همسری، روح اختصاص، یعنی مالکیت فردی و خصوصی حکم‌فرما است و زن و شوهر، احساسات و عواطف و منافع جنسی دیگری را از آن خود و مخصوص شخص خود می‌داند.<ref>. مطهری، مجموعه آثار، 1377ش، ج19، ص299.</ref>


===تک‌همسری نهادی===
برخی نویسندگان بر این باورند که غالباً خانواده‌های مسلمان طبق واقعیت میدانی تک‌همسر بوده‌اند.<ref>[https://jwsps.alzahra.ac.ir/article_1300.html رفیعی، «بررسی جامعه‌شناختی ـ حقوقی تک‌همسری در ایران»،  1386ش، ص22.]</ref> مرتضی مطهری تک‌همسری را بهتر از چندهمسری توصیف می‌کند. وی در ارزیابی خود از جواز چندهمسری در اسلام آن را محصول ضرورت اجتماعی جوامع به‌ویژه در افزایش آماری تعداد زنان نیازمند ازدواج در مقایسه با مردان می‌داند. وی با کنارزدن گزینه معشوقه‌بازی در پاسخ به افزایش آماری زنان نیازمند ازدواج، گزینه چندهمسری و پذیرش مشروعیت آن را به نفع خود زنان می‌داند.<ref>[https://lib.eshia.ir/50013/1/423 مطهری، نظام حقوق زن در اسلام، بی‌تا، ص423-424.]</ref> وی با این نگاه، چندهمسری را رهایی جنس زن از بازیچه‌شدن در دست مردان هوس‌باز و بزرگ‌ترین خدمت به آنان می‌داند که دارای ویژگی تعهد به زندگی است؛ علاوه بر اینکه مشخص می‌شود روگردانی چنین مردانی از چندهمسری به دلیل گناه است، نه وفاداری.<ref>[https://lib.eshia.ir/50013/1/452 مطهری، نظام حقوق زن در اسلام، بی‌تا، ص452-453.]</ref> ازدواج در قالب چندهمسری با حفظ شرایط آن، از سوی فقیهان شیعه بدون اختلاف نظر جایز است.<ref>[https://lib.eshia.ir/10015/5/111 شیخ طوسی، الخلاف، 1407ق، ج5، ص111.]</ref>


در تک‌همسری نهادی (Institutional Monogamy)، تک‌همسری به‌عنوان یک نهاد اجتماعی و قانونی پذیرفته شده است. این الگو در بسیاری از جوامع به‌عنوان تنها شکل قانونی ازدواج به‌رسمیت شناخته شده است.<ref>[http://fs2.american.edu/dfagel/www/Class%20Readings/Durkheim/Division%20Of%20Labor%20Final%20Version.pdf . Durkheim، The Division of Labor in Society، 1893، p. 321.]</ref>
== رویکردها ==
===تک‌همسری دینی===
=== رویکرد جامعه‌شناختی ===
گسترده‌ترین نوع ازدواج در بسیاری از جوامع بشری بر تک‌همسری بنا نهاده شده است.<ref>[http://pajoohe.ir/تک-همسری-و-چندهمسری-Monogamy--Polygamy__a-38680.aspx «تک‌همسری و چندهمسری»،  وب‌سایت پژوهه.]</ref> تک‌همسری طبیعی‌ترین شکل زناشویی است و در این چارچوب، هر یک از زن و شوهر، عواطف و منافع جنسی دیگری را از آن خود دانسته و در حصار شخص خود می‌یابد.<ref>[https://makarem.ir/maaref/fa/article/index/409675/معنای-%c2«Ø²ÙˆØ¬ÛŒÙ‘ت-اشتراکی%c2»-و-اقسام-آن «معنای زوجیّت اشتراکی و اقسام آن»،  وب‌سایت آئین رحمت.]</ref> این موضوع برای افرادی که معتقد به عشق رمانتیک هستند نقشی حیاتی داشته و گاه جایگاهی برابر با باورهای مقدس پیدا می‌کند.<ref>[https://www.rouydad24.ir/fa/news/369884/ایده‌هایی-که-جهان-را-تغییر-دادند-تک‌همسر ایده‌هایی که جهان را تغییر دادند: تک‌همسری چگونه به وجود آمد و چه تأثیری بر جوامع بشری گذاشت؟،  وب‌سایت رویداد24.]</ref> در فرهنگ عامیانه ایرانیان نیز ضرب‌المثل‌هایی رایج است که این انگاره را بازنمایی می‌کند، ازجمله «خدا یکی، زن یکی».<ref>[https://lib.eshia.ir/50013/1/432 مطهری، نظام حقوق زن در اسلام، بی‌تا، ص431.]</ref> تک‌همسری در ردیف مهم‌ترین عوامل رشد نسل بشر و گسترش توانایی‌ها قرار دارد. بر اساس پژوهشی در سال ۲۰۱۲م روشن شد بیشتر مردم بر تعهد و وفاداری پایدار در برقراری روابط عاطفی و جنسی اصرار دارند.<ref>[https://www.rouydad24.ir/fa/news/369884/ایده‌هایی-که-جهان-را-تغییر-دادند-تک‌همسر ایده‌هایی که جهان را تغییر دادند: تک‌همسری چگونه به وجود آمد و چه تأثیری بر جوامع بشری گذاشت؟،  وب‌سایت رویداد24.]</ref>


در تک‌همسری دینی (Religious Monogamy)، تک‌همسری بر اساس تعالیم دینی و مذهبی توصیه و ترویج می‌شود. این الگو در ادیان ابراهیمی مانند [[ازدواج در اسلام|اسلام]]، مسیحیت و [[ازدواج در آیین یهودیت|یهودیت]] به‌عنوان شکل ایدئال ازدواج مطرح شده است.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%A2%DB%8C%D9%87_3_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%D9%86%D8%B3%D8%A7%D8%A1 . سوره نساء، آیه 3.]</ref>
بر اساس مطالعات مختلف و تحقیقات میدانی پژوهشگران جامعه‌شناسی در خانواده‌های تک‌همسر سطح ارتباطات عاطفی، امنیت روانی، عاطفی و اقتصادی بهتری اتفاق می‌افتد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1541070/نقش-ساختار-خانواده-بر-عملکرد-ان-در-خانوØ%25A فرهمند و رضوانی، «نقش ساختار خانواده بر عملکرد آن در خانواده‌های تک‌همسری و چندهمسری»،  1398ش، ص136 و 137.]</ref> بر اساس مطالعه‌ای میان خانواده‌های عربستانی مشخص شد حتی فرزندان نوجوان در خانواده‌های تک‌همسر دارای سلامت روانی بالاتری در شاخص‌های عزت نفس، افسردگی و رضایت از زندگی هستند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1541070/نقش-Ø³Ø§Ø®ØªØ فرهمند و رضوانی، «نقش ساختار خانواده بر عملکرد آن در خانواده‌های تک‌همسری و چندهمسری»،  1398ش، ص138.]</ref> از دیدگاه مرتضی مطهری هم خانوادهٔ تک‌همسر نسبت به خانوادهٔ چندهمسر برای بیشتر مردان آسایش و خوشی بیشتری به دنبال دارد.<ref>[https://lib.eshia.ir/50013/1/432 مطهری، نظام حقوق زن در اسلام، بی‌تا، ص432.]</ref> تحقیقات دانشمندان نشان می‌دهد رفتار جنسی انسان‌ها در تمایل به تک‌همسری یا چندهمسری در اثر مجموعه عوامل ژنتیکی و مسائل فرهنگی و تجربیات اجتماعی است.<ref>[https://public-psychology.ir/1393/12/تک-همسری-یا-چند-همسری/ نوربخش، «تک‌همسری یا چندهمسری»،  وب‌سایت دانشنامه روان‌شناسی مردمی.]</ref>
==تک‌همسری در ادیان و فرهنگ‌ها==
===تک‌همسری در اسلام===


در اسلام، ازدواج به‌عنوان یکی از سنت‌های مهم و پسندیده‌ پیامبران و اولیای الهی شناخته می‌شود. تعبیر ازدواج از سنت‌های پیامبران بوده و نشان‌دهنده‌ اهمیت و قداست این نهاد در دین اسلام است.<ref>. قمی، سفینه البحار و مدینة الحکم و الآثار، 1414ق، ج3، ص509.</ref>
در اندیشه مورگان، [[خانواده]] جزئی از کلیت جامعه است و بر این اساس تک‌همسری و چندهمسری را تحت تأثیر فرهنگ عمومی جامعه می‌داند. وی همچنین حرکت تاریخی خانواده و ازدواج را به‌سوی نظمی مشخص و به‌سوی ارتقا دانسته است. بر این اساس حرکت تاریخی به‌سمت تک‌همسری، نشانه تکامل است.<ref>. ساروخانی، مقدمهای بر جامعهشناسی خانواده، 1375ش، ص145.</ref>


به‌طور کلی، آیات ۳ و ۱۲۹ سوره نساء، به موضوع [[تعدد زوجات]] اشاره دارند؛ هرچند غیر از این دو آیه، آیات ۶ ، ۲۸، ۳۰،۳۲ و ۵۰ سوره احزاب<ref>. عبدالمنعم، من افترائات المستشرقین علی الاصول العقدیه فی الاسلام، 1421ق، ص219.</ref> و آیات ۱ ، ۳ و ۵ سوره تحریم نیز راجع به تعدد زوجات است که به همسران پیامبر ارتباط دارد.<ref>. رضایی، تحلیلی از آیات تعدد زوجات، 1357ش، ج1، ص92؛ [https://lib.eshia.ir/23019/1/3619 میرسلیم، دانشنامه جهان اسلام، 1375ش، ج1، ص3619.]</ref> مفسران قرآن دربارۀ جواز تعدد زوجات، دیدگاه‌های متفاوتی دارند. تعدد زوجات نزد اعراب پیش از اسلام، شایع بود.<ref>. حکیم­پور، حقوق زن در کشاکش سنت و تجدد، 1382ش، ص282.</ref> در ایران نیز این امر به چشم می­‌خورد و رسم تعدد زوجات میان همۀ اقوام شرقی شایع بوده است؛ <ref>. لوبون، تمدن اسلام و عرب، 1385ش، ص71.</ref> اما با ظهور اسلام، تعدد زوجات شکلی قاعده­‌مند پیدا کرد و تحت ضوابط مشخصی در آمد.<ref>. طباطبایی، المیزان فی تفسیر القران، 1390ش، ج4، ص182؛ قرطبی، الجامع لاحکام القران، 1364ش، ج5، ص12.</ref>
از نظر دورکیم، خانواده و ازدواج در مسیری مشخص و عام حرکت می‌کند و بدین ترتیب خط سیر تاریخی آن قابل تعمیم به جهان است. با توجه به این‌که اغلب جوامع کنونی از چندهمسری به تک‌همسری گرایش یافته‌اند، می‌توان آن را قاعده‌ای عام برای بشریت دانست.<ref>. ساروخانی، مقدمهای بر جامعهشناسی خانواده، 1375ش، ص149.</ref>


آموزه‌های اسلام به ازدواج دائمی مرد با حداکثر چهار زن، مشروعیت است. بر اساس روایات، یکی از حکمت‌های حلیت چهار همسر برای مرد و حرمت بیشتر از یک شوهر برای زن، پرهیز ار اختلاط نسل شمرده شده است.<ref>. مجلسی، بحار الانوار، 1363ش، ج2، ص103.</ref>
اندیشه اشتراوس اغلب با مفهوم منع زنای با محارم شناخته می‌شود. طبق این نظریه، اولین شکل پدیداری ازدواج بر اساس قاعده منع ازدواج با محارم شکل گرفته است. می‌توان طبق نظر اشتراوس قاعده‌مندی چندهمسری را نتیجهٔ قاعدهٔ منع زنای با محارم دانست؛ زیرا این اصل سبب می‌شود که چندهمسری نیز تابع قانون و قاعده شود و دست‌کم ازدواج با محارم از چندهمسری استثنا شود.<ref>. ساروخانی، مقدمهای بر جامعهشناسی خانواده، 1375ش، ص154</ref>


مرتضی مطهری در تبیین جواز تعدد زوجات بر تعداد بیشتر زنان آماده ازدواج نسبت به مردان آماده ازدواج تاکید می­‌کند.<ref>. مطهری، مجموعه آثار، 1377ش، ج19، ص325.</ref> البته وی معتقد است که تک‌همسری طبیعی­‌ترین فرم زناشویی است.<ref>. مطهری، نظام حقوق زن در اسلام، 1402ش، ص289.</ref> در تک‌همسری، روح اختصاص، یعنی مالکیت فردی و خصوصی حکم‌فرما است و زن و شوهر، احساسات و عواطف و منافع جنسی دیگری را از آن خود و مخصوص شخص خود می‌‌داند.<ref>. مطهری، مجموعه آثار، 1377ش، ج19، ص299.</ref>
== پانویس ==
===تک­‌همسری در مسیحیت===
{{پانویس}}


کاتولیک‌ها معتقدند که تک‌همسری بیشترین هم‌خوانی را با تصویری از وحدانیت خدا دارد.<ref>[https://www.johnpaulii.edu/wp-content/uploads/2021-2023-Catalog.pdf . The Identity، The Mission، The Projects، The Pontifical John Paul II Institute، p. 6.]</ref> در الهیات مسیحی، ازدواج به‌عنوان یک پیوند مقدس و بازتاب‌دهندۀ‌ رابطه‌ مسیح و کلیسا در نظر گرفته می‌شود. تک‌همسری به‌عنوان الگویی از وفاداری، تعهد و وحدت تلقی می‌شود که با وحدانیت و یگانگی خداوند هم‌خوانی دارد و رابطه‌ بین زن و شوهر به‌عنوان نمادی از رابطه‌ مسیح با کلیسا توصیف شده است.<ref>[https://sites.google.com/view/biblefarsi/%D8%A7%D9%86%D8%AC%DB%8C%D9%84-%D8%B9%D9%87%D8%AF-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF/%D8%A7%D9%81%D8%B3%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D9%86/%D8%A7%D9%81%D8%B3%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D9%86-5 . عهد جدید، رساله افسسیان، باب5، آیه22 تا 33.]</ref>
== منابع ==
 
{{آغاز منابع}}
در عهد عتیق به‌ویژه در کلیسای مسیحی، چندهمسری به‌عنوان عملی غیراخلاقی و مغایر با تعالیم مسیحی معرفی شد.<ref>. جمعی از اساقفه مسیحی، تعالیم کلیسای کاتولیک، 1394ش، بند 2387؛ لحام، تعدد الازوجات، 1422م، ص29.</ref> در عهد جدید، مطلبی که آشکارا چندهمسری را حرام کرده باشد، وجود ندارد.<ref>. مطهری، مجموعه آثار، 1377ش، ج19، ص325؛ دورانت، تاریخ تمدن، 1380ش، ج1، ص433-465.</ref> با این حال، برخی از متون عهد جدید به‌گونه‌ای تفسیر شده‌اند که می‌توانند حاوی اشاراتی به تک‌همسری به‌ویژه در مورد رهبران مذهبی مانند اسقف‌ها<ref>. عهد جدید، رساله تیتوس، باب1، آیه6.</ref> و خادمان کلیسا باشند.<ref>. عهد جدید، رساله اول تیموتائوس، باب3، آیه2 و 12.</ref>
* قرآن کریم.
===تک­‌همسری در یهودیت===
* کتاب مقدس.
 
* «آیا در اسلام اصل بر تک‌همسری است؟»، وب‌سایت راسخون، تاریخ درج مطلب: ۲۵ اسفند ۱۳۸۹ش.
در دین یهود، موضوع تک‌همسری و [[چندهمسری]] به‌طور متفاوتی در طول تاریخ و بر اساس تفسیرهای مختلف فقهی و فرهنگی مورد توجه قرار گرفته است. تعدد ازدواج برای مرد هیچ محدودیتی نداشته و تنها شرطش این است که مرد بتواند [[نفقه]] همسران خود را تامین کند.<ref>[https://www.porseman.com/article/%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%8A%D9%86-%D9%8A%D9%87%D9%88%D8%AF/54945 . «زن در دین یهود»،  در وب‌سایت پرسمان دانشگاهیان.]</ref> در متون مقدس یهودی همانند تورات و تلمود چندهمسری به‌طور صریح تحریم نشده است<ref>. فرحات، تعدد الزوجات فی الادیان، 1422ق، ص11-13؛ عبدالحمید محمد، حقوق المراه بین الاسلام و الدیانات الاخری، 1406ق، ج1، ص150-151.</ref> و حتی تا قرن یازدهم میلادی در برخی جوامع یهودی به‌عنوان امری مباح شمرده شده بود.<ref>. لحام، تعدد الازوجات، 1422م، ص28.</ref>
* «ایده‌هایی که جهان را تغییر دادند: تک‌همسری چگونه به وجود آمد و چه تأثیری بر جوامع بشری گذاشت؟»، وب‌سایت رویداد۲۴، تاریخ درج مطلب: ۲۷ اردیبهشت ۱۴۰۳ش.
 
* «تک‌همسری و چندهمسری»، وب‌سایت پژوهه. تاریخ درج مطلب: ۲۴ آبان ۱۳۹۳ش.
در دوران معاصر، تک‌همسری به‌عنوان هنجار غالب در جوامع یهودی پذیرفته شده است. پذیرش حکم تک‌همسری مردان یهودی، معروف به «تقانای ربی گرشوم بن یهودا»، در میان یهودیان اشکنازی -یهودیان اروپای مرکزی و شرقی- از تحولات مهم در تاریخ فقه و جامعۀ‌ یهودی بود. این حکم که در قرن یازدهم میلادی صادر شد، تاثیر عمیقی بر زندگی اجتماعی و خانوادگی یهودیان اشکنازی گذاشت و به‌تدریج به‌عنوان هنجار غالب در این جوامع پذیرفته شد.<ref>[https://kosherrivercruise.com/rabbenu-gershom-and-the-ban-on-polygamy-in-the-11th-century/ . Epstein، "The Takkanot of Rabbenu Gershom and the Evolution of Jewish Family Law"، 1919، pp. 143-198.]</ref>
* «خانواده تک‌همسری، مطلوب‌ترین شکل زندگی خانوادگی»، وب‌سایت ایسنا، ۲۶ آبان ۱۳۹۸ش.
===تک­‌همسری در هندوئیسم===
* «زن در اسلام و در فرهنگ یهودی ـ مسیحی»، وب‌سایت پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تاریخ بازدید: ۱۷ مهر ۱۴۰۳ش.
 
* «زن در دین یهود»، در وب‌سایت پرسمان دانشگاهیان، تاریخ درج مطلب: ۲ اسفند ۱۳۹۴ش.
در هندوئیسم، مفهوم ازدواج و روابط زناشویی از دیرباز موضوعی پیچیده و چندوجهی بوده است. در متون باستانی هندوئیسم، مانند وداها، پوراناها و قوانین مانو، هم به تک‌همسری و هم به چندهمسری اشاره شده است. در قانون سنتی، به‌ویژه در متون حقوقی و دینی مانند مانوسمریتی (قانون‌نامه مانو)،  به مردان اجازه داده می‌شد که تا چهار همسر اختیار کنند.<ref>[https://journals.iau.ir/article_685910.html . حق‌پرست و ابراهیم، «آیین ازدواج در دین هندویی شیوایی»،  1400ش، ص18.]</ref>
* «معنای زوجیّت اشتراکی و اقسام آن»، وب‌سایت آیین رحمت، تاریخ بازدید: ۴ آبان ۱۴۰۳ش.
 
* آبرکرامبی، نیکلاس و همکاران، فرهنگ جامعه‌شناسی، ترجمه حسن پویان، تهران، چاپخش، ۱۳۶۷ش.
در برخی مقاطع تاریخی، تعدد زوجات در جامعه هندو، به‌ویژه میان بزرگان، حاکمان و ثروتمندان، رواج داشته است، اما با گذشت زمان، این عمل به‌تدریج مذموم شمرده شد و در برخی موارد حتی ممنوع شد. در دوره وده‌ای (حدود ۱۵۰۰ تا ۵۰۰ پیش از میلاد)،  تک‌همسری به‌عنوان الگوی غالب ازدواج در جامعه هندو رواج داشت.<ref>. غلامی و حاجی‌اسماعیلی، زن و خانواده در ادیان با رویکرد تطبیقی، 1398ش، ص‌275.</ref> برای مثال، رابطه راما و سیتا در رامایانا به‌عنوان الگویی از تک‌همسری و وفاداری مطرح شده است.<ref>. میکی و داس، رامایانا، کهن­ترین متن حماسی عاشقانه هند، 1379ش، ص8.</ref>
* آریان‌پور کاشانی، عباس و آریان‌پور کاشانی، منوچهر، فرهنگ دانشگاهی انگلیسی به فارسی، تهران، سپهر، ۱۳۷۵ش.
===تک‌­همسری در بودیسم===
* جعفری، حسین‌علی و دهقانی‌زاده، محمدرضا، زن، ازدواج و خانواده در دین بودایی، تهران، حکمت و عرفان، ۱۳۹۸ش.
 
* جمعی از اساقفه مسیحی، تعالیم کلیسای کاتولیک، ترجمه احمدرضا مفتاح و دیگران، قم، دانشگاه ادیان و مذاهب، ۱۳۹۴ش.
در آیین بودا مفهوم ازدواج و [[رابطه جنسی سالم|روابط زناشویی]] به‌اندازه توجه ادیان دیگر نیست و اصول اخلاقی و تعالیم بودایی فقط راهنمایی‌هایی را برای رفتار درست در روابط زناشویی ارائه می‌دهد. آیین بودا بیشتر بر پایه اخلاقیات (سیلا)، ذهن‌آگاهی و پرهیز از ایجاد رنج استوار است و این اصول می‌توانند در زمینه روابط زناشویی نیز اعمال شوند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1100721/%D8%B2%D9%86-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%88-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D9%88%D8%AF%D8%A7 . جعفری و دهقانی‌زاده، زن، ازدواج و خانواده در دین بودایی، 1398ش، ص78-79.]</ref>
* حق‌پرست، زهرا و ابراهیم، علیرضا، «آیین ازدواج در دین هندویی شیوایی»، نامه الهیات، سال سیزدهم، شماره ۵۴، بهار۱۴۰۰ش.
==رویکردهای نظری درباره تک‌همسری==
* حکیم‌پور، محمد، حقوق زن در کشاکش سنت و تجدد، تهران، نغمه نواندیش، ۱۳۸۲ش.
===مورگان===
* دورانت، ویل و ویلیام، جیمز، تاریخ تمدن، تهران، علمی‌فرهنگی، ۱۳۸۰ش.
 
* رضایی، محبوبه، تحلیلی از آیات تعدد زوجات، تهران، میلاد، ۱۳۵۷ش.
در‌ اندیشه مورگان، [[خانواده]] جزئی از کلیت جامعه است و بر این اساس تک‌همسری و چندهمسری را تحت تاثیر فرهنگ عمومی جامعه می‌داند. وی همچنین حرکت تاریخی خانواده و ازدواج را به‌سوی نظمی مشخص و به‌سوی ارتقا دانسته است. بر این اساس حرکت تاریخی به‌سمت تک­‌همسری، نشانه تکامل است.<ref>. ساروخانی، مقدمه­ای بر جامعه­شناسی خانواده، 1375ش، ص145.</ref>
* رفیعی، محمدتقی، «بررسی جامعه‌شناختی ـ حقوقی تک‌همسری در ایران»، در فصل‌نامه مطالعات اجتماعی روان‌شناختی زنان، دوره ۵، شماره ۳، دی ۱۳۸۶ش.
===دورکیم===
* ساروخانی، باقر، مقدمه‌ای بر جامعه‌شناسی خانواده، تهران، سروش، ۱۳۷۵ش.
 
* شیخ طوسی، محمد بن حسن، الخلاف، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۰۷ق.
از نظر دورکیم، خانواده و ازدواج در مسیری مشخص و عام حرکت می­‌کند و بدین ترتیب خط سیر تاریخی آن قابل تعمیم به جهان است. با توجه به این‌که اغلب جوامع کنونی از چندهمسری به تک‌همسری گرایش یافته­‌اند، می‌­توان آن را قاعده‌­ای عام برای بشریت دانست.<ref>. ساروخانی، مقدمه­ای بر جامعه­شناسی خانواده، 1375ش، ص149.</ref>
* طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القران، بیروت، مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۰ق.
===اشتراوس===
* عارف نظری، مسعود و محمدعلی مظاهری، «سبک‌های دلبستگی و شیوه همسرگزینی (چندهمسری- تک‌همسری)»، در فصلنامه خانواده‌پژوهی، شماره ۴، زمستان ۱۳۸۴ش.
 
* عبدالحمید محمد، محمود، حقوق المراه بین الاسلام و الدیانات الاخری، کویت، دارالنشر الکویتیه، ۱۴۰۶ق.
اندیشه اشتراوس اغلب با مفهوم منع زنای با محارم شناخته می­‌شود. طبق این نظریه، اولین شکل پدیداری ازدواج بر اساس قاعده منع ازدواج با محارم شکل گرفته است. می­‌توان طبق نظر اشتراوس قاعده­‌مندی چندهمسری را نتیجۀ قاعدۀ منع زنای با محارم دانست؛ زیرا این اصل سبب می‌­شود که چندهمسری نیز تابع قانون و قاعده شود و دست­‌کم ازدواج با محارم از چندهمسری استثنا شود.<ref>. ساروخانی، مقدمه­ای بر جامعه­شناسی خانواده، 1375ش، ص154</ref>
* عبدالمنعم، فؤاد، من افترائات المستشرقین علی الاصول العقدیه فی الاسلام، ریاض، مکتبه العصیان، ۱۴۱۲ق.
 
* غلامی، علی و حاجی‌اسماعیلی، سمیه، زن و خانواده در ادیان با رویکرد تطبیقی، قم، جامعه‌الزهرا، ۱۳۹۹ش.
==پانویس==
* فرحات، کرم، تعدد الزوجات فی الادیان، قاهره، دارالافاق العربیه، ۱۴۲۲ق.
{{پانویس}}
* فرهمند، مهناز و زهره رضوانی، «نقش ساختار خانواده بر عملکرد آن در خانواده‌های تک‌همسری و چندهمسری»، در مجله جامعه‌شناسی کاربردی شماره ۷۵، پاییز ۱۳۹۸ش.
 
* قرطبی، محمد، الجامع الاحکام القران، تهران، ناصر خسرو، ۱۳۶۴ش.
==منابع==
* قمی، شیخعباس، سفینه البحار و مدینه الحکم و الآثار، قم، اسوه، ۱۴۱۴ق.
 
* قنادیان، منصور و همکاران، جامعه‌شناسی (مفاهیم کلیدی)، تهران، آوای نور، ۱۳۷۵ش.
*قرآن کریم.
* لحام، شاکر، تعدد الازوجات، دمشق، دارالتوفیق، ۱۴۲۲ق.
*
* لوبون، گوستاو، تمدن اسلام و عرب، ترجمه سیدهاشم حسینی، تهران، اسلامیه، ۱۳۸۵ش.
*آبرکرامبی، نیکلاس و همکاران، فرهنگ جامعه‌­شناسی، ترجمه حسن پویان، تهران، چاپخش، 1367ش.
* مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ترجمه ابوالفضل موسوی همدانی، تهران، کتابخانه مسجد ولی‌عصر، ۱۳۶۳ش.
*
* مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، قم، صدرا، ۱۳۷۷ش.
*آریان‌پور کاشانی، عباس و آریان‌پور کاشانی، منوچهر، فرهنگ دانشگاهی انگلیسی به فارسی، تهران، سپهر، 1375ش.
* مطهری، مرتضی، نظام حقوق زن در اسلام، تهران، صدرا، ۱۴۰۲ش.
*
* مور، استفن، دیباچه‌ای بر جامعه‌شناسی، ترجمه مرتضی ثاقبفر، تهران، ققنوس، ۱۳۷۶ش.
*جعفری، حسین‌علی و دهقانی‌زاده، محمدرضا، زن، ازدواج و خانواده در دین بودایی، تهران، حکمت و عرفان، 1398ش.
* میرسلیم، سیدمصطفی، دانشنامه جهان اسلام، تهران، بنیاد دائره المعارف اسلامی، ۱۳۷۵ش.
*
* میکی، وان و داس، تلس، رامایانا، کهنترین متن حماسی عاشقانه هند، ترجمه امر سنکهه و امریر نکاش، تهران، مؤسسه فرهنگی هنری الست فردا، ۱۳۷۰ش.
*جمعی از اساقفه مسیحی، تعالیم کلیسای کاتولیک، ترجمه احمدرضا مفتاح و دیگران، قم، دانشگاه ادیان و مذاهب، 1394ش.
* نوربخش، علیرضا، «تک‌همسری یا چندهمسری»، وب‌سایت دانشنامه روان‌شناسی مردمی، تاریخ بازدید: ۴ آبان ۱۴۰۳ش.
*
* وحدانی، هادی، «بررسی دیدگاه مستشرقان در مورد آیات تعدد زوجات»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، مشهد، دانشکده علوم قرآنی مشهد، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، ۱۳۹۵ش.
*حق‌پرست، زهرا و ابراهیم، علیرضا، «آیین ازدواج در دین هندویی شیوایی»، نامه الهیات، سال سیزدهم، شماره 54، بهار1400ش.
{{آغاز چپ‌چین}}
*
* Barash, David P. and Judith Eve Lipton, The Myth of Monogamy: Fidelity and Infidelity in Animals and People, New York, W. H. Freeman، ۲۰۰۱.
*حکیم‌­پور، محمد، حقوق زن در کشاکش سنت و تجدد، تهران، نغمه نواندیش، 1382ش.
* Durkheim، Émile, The Division of Labor in Society, George Simpson, trans. New York: Macmillan، ۱۸۹۳.
*
* - Epstein, Louis, "The Takkanot of Rabbenu Gershom and the Evolution of Jewish Family Law", Jewish Quarterly Review, Vol. 10، No. 2 (1919)، pp. 143-198.
*دورانت، ویل و ویلیام، جیمز، تاریخ تمدن، تهران، علمی‌فرهنگی، 1380ش.
* Fisher, Helen, The Anatomy Of Love: A Natural History of Monogamy, Adultery & Divorce, (New York, NY، ۱۹۹۲.
*
* Giddens, Anthony, The Transformation of Intimacy, California, Stanford University Press Stanford، ۱۹۹۲.
*رضایی، محبوبه، تحلیلی از آیات تعدد زوجات، تهران، میلاد، 1357ش.
* Gottman, John and Silve, Nan, The Seven Principles for Making Marriage Work, Publisher, Three Rivers Press، ۱۹۹۹.
*
* Levi-Strauss, Claude, The Elementary Structures of Kinship. Boston, MA: Beacon Press، ۱۹۴۹.
*«زن در دین یهود»، در وب‌سایت پرسمان دانشگاهیان، تاریخ درج مطلب: 2 اسفند 1394ش.
* The Identity, The Mission, The Projects, The Pontifical John Paul II Institute.
*
{{پایان چپ‌چین}}
*ساروخانی، باقر، مقدمه­‌ای بر جامعه­‌شناسی خانواده، تهران، سروش، 1375ش.
{{پایان منابع}}
*
*طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القران، بیروت، مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، 1390ق.
*
*عبدالحمید محمد، محمود، حقوق المراه بین الاسلام و الدیانات الاخری، کویت، دارالنشر الکویتیه، 1406ق.
*
*عبدالمنعم، فواد، من افترائات المستشرقین علی الاصول العقدیه فی الاسلام، ریاض، مکتبه العصیان، 1412ق.
*
*غلامی، علی و حاجی‌اسماعیلی، سمیه، زن و خانواده در ادیان با رویکرد تطبیقی، قم، جامعه‌‌الزهرا، 1399ش.
*
*فرحات، کرم، تعدد الزوجات فی الادیان، قاهره، دارالافاق العربیه، 1422ق.
*
*قرطبی، محمد، الجامع الاحکام القران، تهران، ناصر خسرو، 1364ش.
*
*قمی، شیخ­عباس، سفینه البحار و مدینه الحکم و الآثار، قم، اسوه، 1414ق.
*
*قنادیان، منصور و همکاران، جامعه­‌شناسی (مفاهیم کلیدی)، تهران، آوای نور، 1375ش.
*
*کتاب مقدس.
*
*لحام، شاکر، تعدد الازوجات، دمشق، دارالتوفیق، 1422ق.
*
*لوبون، گوستاو، تمدن اسلام و عرب، ترجمه سیدهاشم حسینی، تهران، اسلامیه، 1385ش.
*
*مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ترجمه ابوالفضل موسوی همدانی، تهران، کتابخانه مسجد ولی‌عصر، 1363ش.
*
*مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، قم، صدرا، 1377ش.
*
*مطهری، مرتضی، نظام حقوق زن در اسلام، تهران، صدرا، 1402ش.
*
*مور، استفن، دیباچه‌­ای بر جامعه­‌شناسی، ترجمه مرتضی ثاقب­فر، تهران، ققنوس، 1376ش.
*
*میرسلیم، سیدمصطفی، دانشنامه جهان اسلام، تهران، بنیاد دائره المعارف اسلامی، 1375ش.
*
*میکی، وان و داس، تلس، رامایانا، کهن­ترین متن حماسی عاشقانه هند، ترجمه امر سنکهه و امریر نکاش، تهران، مؤسسه فرهنگی هنری الست فردا، 1370ش.
*
*وحدانی،‌هادی، «بررسی دیدگاه مستشرقان در مورد آیات تعدد زوجات»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، مشهد، دانشکده علوم قرآنی مشهد، دانشگاه علوم و معارف قرآن‌ کریم، 1395ش.
*
*Barash، David P. and Judith Eve Lipton، The Myth of Monogamy: Fidelity and Infidelity in Animals and People، New York، W. H. Freeman، 2001.
*
*Durkheim، Émile، The Division of Labor in Society، George Simpson، trans. New York: Macmillan، 1893.
*
*- Epstein، Louis، "The Takkanot of Rabbenu Gershom and the Evolution of Jewish Family Law"، Jewish Quarterly Review، Vol. 10، No. 2 (1919)، pp. 143-198.
*
*Fisher، Helen، The Anatomy Of Love: A Natural History of Monogamy، Adultery & Divorce، (New York، NY، 1992.
*
*Giddens، Anthony، The Transformation of Intimacy، California، Stanford University Press
Stanford، 1992.
*
*Gottman، John and Silve، Nan، The Seven Principles for Making Marriage Work، Publisher، Three Rivers Press، 1999.
*
*Levi-Strauss، Claude، The Elementary Structures of Kinship. Boston، MA: Beacon Press، 1949.
*
*The Identity، The Mission، The Projects، The Pontifical John Paul II Institute.  
ویکی ج
 
'''<big>تک‌همسری</big>'''؛ بسنده‌کردن مرد به یک همسر.
 
تک‌همسری مرسوم‌ترین پیمان زندگی در جهان و نقطه مقابل چند‌همسری است. این پدیده با پیدایش بشر شکل گرفته و تا‌کنون بیشترین آمار نوع زندگی میان جوامع انسانی را به خود اختصاص داده است. زن و شوهر در این نوع ازدواج، عواطف و منافع جنسی شریک زندگی را در حصار خود می‌بینند. اصل اولی در اسلام تک‌همسری دانسته شده است و البته بنا بر مصالح اجتماعی، ، چند‌همسری مردان نیز جایز شمرده می‌شود.
 
==مفهوم‌شناسی==
تک‌همسری به نوعی از ازدواج گفته می‌شود که بر اساس آن هر فرد در یک زمان تنها با یک همسر رسمی ارتباط جنسی و عاطفی دارد.<ref>[https://www.rouydad24.ir/fa/news/369884/%D8%A7%DB%8C%D8%AF%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%86%D8%AF-%D8%AA%DA%A9%E2%80%8C%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1 ایده‌هایی که جهان را تغییر دادند: تک‌همسری چگونه به وجود آمد و چه تاثیری بر جوامع بشری گذاشت؟،  وب‌سایت رویداد24.]</ref> تک‌همسری و انتخاب یک زن برای مرد در مقابل چند‌همسری قرار دارد و متعارف‌ترین شکل پیمان زناشویی است.<ref>[https://jwsps.alzahra.ac.ir/article_1300.html رفیعی، «بررسی جامعه‌شناختی ـ حقوقی تک‌همسری در ایران»،  1386ش، ص9.]</ref> فرد تک‌همسر همیشه دارای یک همسر است، اگر چه چندین ازدواج پی‌در‌پی کند. جامعه‌شناسان این پدیده را «تک‌همسری پی‌در‌پی» نامیده‌اند.<ref>[https://www.rouydad24.ir/fa/news/369884/%D8%A7%DB%8C%D8%AF%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%86%D8%AF-%D8%AA%DA%A9%E2%80%8C%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1 ایده‌هایی که جهان را تغییر دادند: تک‌همسری چگونه به وجود آمد و چه تاثیری بر جوامع بشری گذاشت؟،  وب‌سایت رویداد24.]</ref> تک‌همسری در زبان انگلیسی با واژه مونوگامی (Monogamy) شناخته می‌شود و ازدواج میان مسیحیان فقط بر طبق آن شکل می‌گیرد.<ref> [http://pajoohe.ir/%D8%AA%DA%A9-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%DA%86%D9%86%D8%AF%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%DB%8C-Monogamy--Polygamy__a-38680.aspx «تک‌همسری و چند‌همسری»،  وب‌سایت پژوهه.]</ref> البته به گفته کشیش، اوجین هیلمان در کتاب «نگاهی دوباره به تعدد زوجات»،  در کتاب انجیل دستور صریحی بر تک‌همسری و ممنوعیت چند‌همسری وجود ندارد.<ref> [http://ensani.ir/fa/article/111420/%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D9%88-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%DB%8C%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C-%D9%80-%D9%85%D8%B3%DB%8C%D8%AD%DB%8C «زن در اسلام و در فرهنگ یهودی ـ مسیحی»،  وب‌سایت پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.]</ref>
 
==پیشینه==
خاستگاه ازدواج بشر در شکل تک‌همسری به آدم و حوا نسبت داده می‌شود. همچنین گزارش‌های تاریخی گویای تک‌همسری برخی پیامبران مانند موسی است. حضرت محمد نیز تا 53 سالگی، تک‌همسری را اختیار کرده بود.<ref>[https://jwsps.alzahra.ac.ir/article_1300.html رفیعی، «بررسی جامعه‌شناختی ـ حقوقی تک‌همسری در ایران»،  1386ش، ص10.]</ref> از سوی دیگر، مطالعات تاریخی جوامع نشان می‌دهد روابط زن و مرد در هیچ دورۀ تاریخی انحصار در تک‌همسری نداشته و چند‌همسری قانون‌مند یا انتخاب شریک جنسی غیر قانونی نیز صورت گرفته است.<ref>[http://ensani.ir/file/download/article/20120329111356-2108-27.pdf عارف نظری و مظاهری، «سبک‌های دلبستگی و شیوه همسرگزینی (چندهمسری – تک‌همسری)»،  1384ش، ص394.]</ref> بر اساس پژوهشی در سال 2012م هنوز هم اکثریت خانواده‌ها در بسیاری از جوامع به صورت تک‌همسری شکل می‌گیرد.<ref>[https://www.rouydad24.ir/fa/news/369884/%D8%A7%DB%8C%D8%AF%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%86%D8%AF-%D8%AA%DA%A9%E2%80%8C%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1 ایده‌هایی که جهان را تغییر دادند: تک‌همسری چگونه به وجود آمد و چه تاثیری بر جوامع بشری گذاشت؟،  وب‌سایت رویداد24.]</ref> یک تحقیق دانشجویی در شهرستان ملکشاهی از توابع استان ایلام در اواخر دهه 1390ش نشان داد که 90 درصد پاسخ‌دهندگان بهترین شکل زندگی را زندگی یک مرد با یک زن تا پایان عمر می‌دانند.<ref> [https://www.isna.ir/news/98081609422/%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%DB%8C-%D8%AA%DA%A9-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D8%B7%D9%84%D9%88%D8%A8-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B4%DA%A9%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%86%25 «خانواده‌ تک‌همسری، مطلوب‌ترین شکل زندگی خانوادگی»،  وب‌سایت ایسنا.]</ref>
 
==جایگاه اجتماعی==
گسترده‌ترین نوع ازدواج در بسیاری از جوامع بشری بر تک‌همسری بنا نهاده شده است.<ref> [http://pajoohe.ir/%D8%AA%DA%A9-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%DA%86%D9%86%D8%AF%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%DB%8C-Monogamy--Polygamy__a-38680.aspx «تک‌همسری و چند‌همسری»،  وب‌سایت پژوهه.]</ref> تک‌همسری طبیعی‌ترین شکل زناشویی است و در این چارچوب، هر یک از زن و شوهر، عواطف و منافع جنسی دیگری را از آن خود دانسته و در حصار شخص خود می‌یابد.<ref> [https://makarem.ir/maaref/fa/article/index/409675/%d9%85%d8%b9%d9%86%d8%a7%db%8c-%c2%ab%d8%b2%d9%88%d8%ac%db%8c%d9%91%d8%aa-%d8%a7%d8%b4%d8%aa%d8%b1%d8%a7%da%a9%db%8c%c2%bb-%d9%88-%d8%a7%d9%82%d8%b3%d8%a7%d9%85-%d8%a2%d9%86 «معنای زوجیّت اشتراکی و اقسام آن»،  وب‌سایت آئین رحمت.]</ref> این موضوع برای افرادی که معتقد به عشق رمانتیک هستند نقشی حیاتی داشته و گاه جایگاهی برابر با باورهای مقدس پیدا می‌کند.<ref>[https://www.rouydad24.ir/fa/news/369884/%D8%A7%DB%8C%D8%AF%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%86%D8%AF-%D8%AA%DA%A9%E2%80%8C%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1 ایده‌هایی که جهان را تغییر دادند: تک‌همسری چگونه به وجود آمد و چه تاثیری بر جوامع بشری گذاشت؟،  وب‌سایت رویداد24.]</ref> در فرهنگ عامیانه ایرانیان نیز ضرب‌المثل‌هایی رایج است که این انگاره را بازنمایی می‌کند، ازجمله «خدا یکی، زن یکی».  <ref>[https://lib.eshia.ir/50013/1/432 مطهری، نظام حقوق زن در اسلام، بی‌تا، ص431.]</ref>
 
تک‌همسری در ردیف مهم‌ترین عوامل رشد نسل بشر و گسترش توانایی‌ها قرار دارد. بر اساس پژوهشی در سال 2012م روشن شد بیشتر مردم بر تعهد و وفاداری پایدار در برقراری روابط عاطفی و جنسی اصرار دارند.<ref>[https://www.rouydad24.ir/fa/news/369884/%D8%A7%DB%8C%D8%AF%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%86%D8%AF-%D8%AA%DA%A9%E2%80%8C%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1 ایده‌هایی که جهان را تغییر دادند: تک‌همسری چگونه به وجود آمد و چه تاثیری بر جوامع بشری گذاشت؟،  وب‌سایت رویداد24.]</ref>
 
==کیفیت شاخص‌های جامعه‌شناسی==
بر اساس مطالعات مختلف و تحقیقات میدانی پژوهشگران جامعه‌شناسی در خانواده‌های تک‌همسر سطح ارتباطات عاطفی، امنیت روانی، عاطفی و اقتصادی بهتری اتفاق می‌افتد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1541070/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D8%B1-%D8%B9%D9%85%D9%84%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%25A فرهمند و رضوانی، «نقش ساختار خانواده بر عملکرد آن در خانواده‌های تک‌همسری و چندهمسری»،  1398ش، ص136 و 137.]</ref> بر اساس مطالعه‌ای میان خانواده‌های عربستانی مشخص شد حتی فرزندان نوجوان در خانواده‌های تک‌همسر دارای سلامت روانی بالاتری در شاخص‌های عزت ‌نفس، افسردگی و رضایت از زندگی هستند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1541070/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8 فرهمند و رضوانی، «نقش ساختار خانواده بر عملکرد آن در خانواده‌های تک‌همسری و چندهمسری»،  1398ش، ص138.]</ref> از دیدگاه مرتضی مطهری هم خانوادۀ تک‌همسر نسبت به خانوادۀ چندهمسر برای بیشتر مردان آسایش و خوشی بیشتری به دنبال دارد.<ref>[https://lib.eshia.ir/50013/1/432 مطهری، نظام حقوق زن در اسلام، بی‌تا، ص432.]</ref>
 
تحقیقات دانشمندان نشان می‌دهد رفتار جنسی انسان‌ها در تمایل به تک‌همسری یا چند‌همسری در اثر مجموعه عوامل ژنتیکی و مسائل فرهنگی و تجربیات اجتماعی است.<ref>[https://public-psychology.ir/1393/12/%D8%AA%DA%A9-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%DB%8C-%DB%8C%D8%A7-%DA%86%D9%86%D8%AF-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%DB%8C/ نوربخش، «تک‌همسری یا چند‌همسری»،  وب‌سایت دانشنامه روانشناسی مردمی.]</ref>
 
==نظر اسلام==
برخی محققان اصل اولی و رویکرد اسلام در موضوع ازدواج را تک‌همسری می‌دانند.<ref>[https://jwsps.alzahra.ac.ir/article_1300.html رفیعی، «بررسی جامعه‌شناختی ـ حقوقی تک‌همسری در ایران»،  1386ش، ص22، «آیا در اسلام اصل بر تک‌همسری است؟»،  وب‌سایت راسخون.]</ref> آن‌ها چندهمسری را پدیدۀ اجتماعی و واقعیت موجود در جامعه قلمداد کرده‌اند که دین اسلام آن را به شکل قانونمند و بر طبق مصالحی تایید کرد.<ref> [https://rasekhoon.net/faq/show/495675/%D8%A2%DB%8C%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%B5%D9%84-%D8%A8%D8%B1-%D8%AA%DA%A9-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA/ «آیا در اسلام اصل بر تک‌همسری است؟»،  وب‌سایت راسخون.]</ref> شیخ طوسی از فقیهان شیعه اختیار یک زن برای مرد را مستحب دانسته و بر این حکم ادعای اجماع و اتفاق‌نظر فقیهان شیعه را دارد.<ref>[https://lib.eshia.ir/10015/5/111 شیخ طوسی، الخلاف، 1407ق، ج5، ص111.]</ref>
 
برخی نویسندگان بر این باورند که غالبا خانواده‌های مسلمان طبق واقعیت میدانی تک‌همسر بوده‌اند.<ref>[https://jwsps.alzahra.ac.ir/article_1300.html رفیعی، «بررسی جامعه‌شناختی ـ حقوقی تک‌همسری در ایران»،  1386ش، ص22.]</ref> مرتضی مطهری تک‌همسری را بهتر از چند‌همسری توصیف می‌کند. وی در ارزیابی خود از جواز چندهمسری در اسلام آن را محصول ضرورت اجتماعی جوامع به‌ویژه در افزایش آماری تعداد زنان نیازمند ازدواج در مقایسه با مردان می‌داند. وی با کنارزدن گزینه معشوقه‌بازی در پاسخ به افزایش آماری زنان نیازمند ازدواج، گزینه چندهمسری و پذیرش مشروعیت آن را به نفع خود زنان می‌داند.<ref>[https://lib.eshia.ir/50013/1/423 مطهری، نظام حقوق زن در اسلام، بی‌تا، ص423-424.]</ref> وی با این نگاه، چند‌همسری را رهایی جنس زن از بازیچه‌شدن در دست مردان هوس‌باز و بزرگترین خدمت به آنان می‌داند که دارای ویژگی تعهد به زندگی است؛ علاوه بر اینکه مشخص می‌شود روگردانی چنین مردانی از چند‌همسری به دلیل گناه است، نه وفاداری.<ref>[https://lib.eshia.ir/50013/1/452 مطهری، نظام حقوق زن در اسلام، بی‌تا، ص452-453.]</ref> ازدواج در قالب چند‌همسری با حفظ شرایط آن، از سوی فقیهان شیعه بدون اختلاف نظر جایز است.<ref>[https://lib.eshia.ir/10015/5/111 شیخ طوسی، الخلاف، 1407ق، ج5، ص111.]</ref>
 
==پانویس==
{{پانویس}}  
 
==منابع==
*«آیا در اسلام اصل بر تک‌همسری است؟»،  وب‌سایت راسخون، تاریخ درج مطلب: 25 اسفند 1389ش.
*«ایده‌هایی که جهان را تغییر دادند: تک‌همسری چگونه به وجود آمد و چه تاثیری بر جوامع بشری گذاشت؟»،  وب‌سایت رویداد24، تاریخ درج مطلب: 27 اردیبهشت 1403ش.
*«تک‌همسری و چند‌همسری»،  وب‌سایت پژوهه.، تاریخ درج مطلب: 24 آبان 1393ش.
*«خانواده‌ تک‌همسری، مطلوب‌ترین شکل زندگی خانوادگی»،  وب‌سایت ایسنا، 26 آبان 1398ش.
*رفیعی، محمدتقی، «بررسی جامعه‌شناختی ـ حقوقی تک‌همسری در ایران»،  در فصل‌نامه مطالعات اجتماعی روان‌شناختی زنان، دوره 5، شماره 3، دی 1386ش.
*«زن در اسلام و در فرهنگ یهودی ـ مسیحی»،  وب‌سایت پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تاریخ بازدید: 17 مهر 1403ش.
*شیخ طوسی، محمد بن حسن، الخلاف، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1407ق.
*عارف نظری، مسعود و محمد‌علی مظاهری، «سبک‌های دلبستگی و شیوه همسرگزینی (چندهمسری- تک‌همسری)»،  در فصلنامه خانواده‌پژوهی، شماره 4، زمستان 1384ش.
*فرهمند، مهناز و زهره رضوانی، «نقش ساختار خانواده بر عملکرد آن در خانواده‌های تک‌همسری و چندهمسری»،  در مجله جامعه‌شناسی کاربردی شماره 75، پاییز 1398ش.
*مطهری، مرتضی، نظام حقوق زن در اسلام، تهران، صدرا، 1402ش.
*«معنای زوجیّت اشتراکی و اقسام آن»،  وب‌سایت آیین رحمت، تاریخ بازدید: 4 آبان 1403ش.
*نوربخش، علیرضا، «تک‌همسری یا چند‌همسری»،  وب‌سایت دانشنامه روانشناسی مردمی، تاریخ بازدید: 4 آبان 1403ش.
ویکی ز

نسخهٔ کنونی تا ۱۹ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۱:۰۳

تک‌همسری؛ داشتن یک همسر در زمان واحد.

تک‌همسری به نوعی از رابطه زناشویی اشاره دارد که در آن یک فرد تنها با یک شریک زندگی در یک زمان رابطه دارد. این شکل از رابطه، رایج‌ترین نوع ازدواج در بسیاری از فرهنگ‌ها و جوامع است. تک‌همسری در ادیان و فرهنگ‌های مختلف نمودهای متفاوتی یافته است. در رویکردهای نظری، جامعه‌شناسانی مثل مورگان، دورکیم و اشتراوس به این موضوع توجه نشان داده‌اند.

مفهوم‌شناسی

واژه Monogamy به‌معنای تک‌همسری، از ریشه یونانی gamos به‌معنای عروسی، ازدواج یا مقاربت جنسی، گرفته شده است.[۱][۲] این شکل از ازدواج به‌معنای داشتن یک همسر در یک زمان است و در این نوع رابطه، یک زن و یک مرد به‌صورت انحصاری با یکدیگر ازدواج می‌کنند.[۳] تک‌همسری به نوعی از ازدواج گفته می‌شود که بر اساس آن هر فرد در یک زمان تنها با یک همسر رسمی ارتباط جنسی و عاطفی دارد.[۴] تک‌همسری و انتخاب یک زن برای مرد در مقابل چندهمسری قرار دارد و متعارف‌ترین شکل پیمان زناشویی است.[۵] فرد تک‌همسر همیشه دارای یک همسر است، اگر چه چندین ازدواج پی‌درپی کند. جامعه‌شناسان این پدیده را «تک‌همسری پی‌درپی» نامیده‌اند.[۶]

انواع تک‌همسری

تک‌همسری بر اساس معیارهای مختلفی مانند مدت‌زمان رابطه، تعداد شرکای زندگی و الگوهای رفتاری دسته‌بندی می‌شود.[۷]

  • تک‌همسری متوالی: در تک‌همسری متوالی (Serial Monogamy)، فرد در طول زندگی خود چندین رابطهٔ تک‌همسری را تجربه می‌کند، اما در هر زمان، تنها با یک شریک زندگی رابطه دارد. این الگو در جوامع مدرن رایج است و معمولاً پس از پایان یک رابطه مانند طلاق یا مرگ همسر، فرد وارد رابطهٔ جدیدی می‌شود.
  • تک‌همسری مادام‌العمر: در تک‌همسری مادام‌العمر (Lifelong Monogamy)، فرد تنها یک شریک زندگی در طول عمر خود دارد و رابطه تا پایان عمر ادامه می‌یابد. این الگو در بسیاری از فرهنگ‌ها و ادیان به‌عنوان شکل ایدئال ازدواج تلقی می‌شود.
  • تک‌همسری اجتماعی: در تک‌همسری اجتماعی (Social Monogamy)، زوجین به‌عنوان یک واحد اجتماعی با هم زندگی می‌کنند و ممکن است فرزندان خود را با هم بزرگ کنند، اما لزوماً از نظر جنسی به یکدیگر وفادار نیستند. این الگو در برخی گونه‌های جانوری و همچنین در برخی جوامع انسانی دیده می‌شود.
  • تک‌همسری جنسی: در تک‌همسری جنسی (Sexual Monogamy)، زوجین تنها با یکدیگر رابطه جنسی دارند و به یکدیگر از نظر جنسی وفادار هستند. این الگو در بسیاری از فرهنگ‌ها به‌عنوان بخشی از تعهدات زناشویی تلقی می‌شود.
  • تک‌همسری عاطفی: در تک‌همسری عاطفی (Emotional Monogamy)، زوجین تنها با یکدیگر رابطهٔ عاطفی عمیق دارند و به یکدیگر از نظر عاطفی وفادار هستند. این الگو بر پایه عشق، احترام و تعهد استوار است.
  • تک‌همسری انتخابی: در تک‌همسری انتخابی (Elective Monogamy)، زوجین به‌صورت آگاهانه و داوطلبانه تصمیم می‌گیرند که رابطه خود را به‌صورت تک‌همسری ادامه دهند. این الگو بر پایه انتخاب آگاهانه و توافق متقابل استوار است.
  • تک‌همسری نهادی: در تک‌همسری نهادی (Institutional Monogamy)، تک‌همسری به‌عنوان یک نهاد اجتماعی و قانونی پذیرفته شده است. این الگو در بسیاری از جوامع به‌عنوان تنها شکل قانونی ازدواج به‌رسمیت شناخته شده است.
  • تک‌همسری دینی: در تک‌همسری دینی (Religious Monogamy)، تک‌همسری بر اساس تعالیم دینی و مذهبی توصیه و ترویج می‌شود. این الگو در ادیان ابراهیمی مانند اسلام، مسیحیت و یهودیت به‌عنوان شکل ایدئال ازدواج مطرح شده است.

در ادیان

خاستگاه ازدواج بشر در شکل تک‌همسری به آدم و حوا نسبت داده می‌شود. همچنین گزارش‌های تاریخی گویای تک‌همسری برخی پیامبران مانند موسی است. حضرت محمد نیز تا ۵۳ سالگی، تک‌همسری را اختیار کرده بود.[۸] از سوی دیگر، مطالعات تاریخی جوامع نشان می‌دهد روابط زن و مرد در هیچ دورهٔ تاریخی انحصار در تک‌همسری نداشته و چندهمسری قانون‌مند یا انتخاب شریک جنسی غیرقانونی نیز صورت گرفته است.[۹] بر اساس پژوهشی در سال ۲۰۱۲م هنوز هم اکثریت خانواده‌ها در بسیاری از جوامع به صورت تک‌همسری شکل می‌گیرد.[۱۰] یک تحقیق دانشجویی در شهرستان ملکشاهی از توابع استان ایلام در اواخر دهه ۱۳۹۰ش نشان داد که ۹۰ درصد پاسخ‌دهندگان بهترین شکل زندگی را زندگی یک مرد با یک زن تا پایان عمر می‌دانند.[۱۱]

هندوئیسم

در هندوئیسم، مفهوم ازدواج و روابط زناشویی از دیرباز موضوعی پیچیده و چندوجهی بوده است. در متون باستانی هندوئیسم، مانند وداها، پوراناها و قوانین مانو، هم به تک‌همسری و هم به چندهمسری اشاره شده است. در قانون سنتی، به‌ویژه در متون حقوقی و دینی مانند مانوسمریتی (قانون‌نامه مانو)، به مردان اجازه داده می‌شد که تا چهار همسر اختیار کنند. در برخی مقاطع تاریخی، تعدد زوجات در جامعه هندو، به‌ویژه میان بزرگان، حاکمان و ثروتمندان، رواج داشته است، اما با گذشت زمان، این عمل به‌تدریج مذموم شمرده شد و در برخی موارد حتی ممنوع شد. در دوره وده‌ای (حدود ۱۵۰۰ تا ۵۰۰ پیش از میلاد)، تک‌همسری به‌عنوان الگوی غالب ازدواج در جامعه هندو رواج داشت. برای مثال، رابطه راما و سیتا در رامایانا به‌عنوان الگویی از تک‌همسری و وفاداری مطرح شده است.

بودیسم

در آیین بودا مفهوم ازدواج و روابط زناشویی به‌اندازه توجه ادیان دیگر نیست و اصول اخلاقی و تعالیم بودایی فقط راهنمایی‌هایی را برای رفتار درست در روابط زناشویی ارائه می‌دهد. آیین بودا بیشتر بر پایه اخلاقیات (سیلا)، ذهن‌آگاهی و پرهیز از ایجاد رنج استوار است و این اصول می‌توانند در زمینه روابط زناشویی نیز اعمال شوند.

مسیحیت

تک‌همسری به‌عنوان شکل اصلی ازدواج در مسیحیت ترویج شده است و بسیاری از جوامع غربی تحت تأثیر این آموزه‌ها، تک‌همسری را به‌عنوان شکل اصلی و مشروع ازدواج پذیرفته‌اند. این شکل از ازدواج در حال حاضر در بسیاری از کشورهای جهان به‌عنوان شکل قانونی ازدواج شناخته می‌شود.[۱۲] کاتولیک‌ها معتقدند که تک‌همسری بیشترین هم‌خوانی را با تصویری از وحدانیت خدا دارد.[۱۳] در الهیات مسیحی، ازدواج به‌عنوان یک پیوند مقدس و بازتاب‌دهندهٔ رابطه مسیح و کلیسا در نظر گرفته می‌شود. تک‌همسری به‌عنوان الگویی از وفاداری، تعهد و وحدت تلقی می‌شود که با وحدانیت و یگانگی خداوند هم‌خوانی دارد و رابطه بین زن و شوهر به‌عنوان نمادی از رابطه مسیح با کلیسا توصیف شده است.[۱۴] در عهد عتیق به‌ویژه در کلیسای مسیحی، چندهمسری به‌عنوان عملی غیراخلاقی و مغایر با تعالیم مسیحی معرفی شد.[۱۵] در عهد جدید، مطلبی که آشکارا چندهمسری را حرام کرده باشد، وجود ندارد.[۱۶] با این حال، برخی از متون عهد جدید به‌گونه‌ای تفسیر شده‌اند که می‌توانند حاوی اشاراتی به تک‌همسری به‌ویژه در مورد رهبران مذهبی مانند اسقف‌ها[۱۷] و خادمان کلیسا باشند.[۱۸] به گفته کشیش، اوجین هیلمان در کتاب «نگاهی دوباره به تعدد زوجات»، در کتاب انجیل دستور صریحی بر تک‌همسری و ممنوعیت چندهمسری وجود ندارد.[۱۹]

یهودیت

در دین یهود، موضوع تک‌همسری و چندهمسری به‌طور متفاوتی در طول تاریخ و بر اساس تفسیرهای مختلف فقهی و فرهنگی مورد توجه قرار گرفته است. تعدد ازدواج برای مرد هیچ محدودیتی نداشته و تنها شرطش این است که مرد بتواند نفقه همسران خود را تأمین کند.[۲۰] در متون مقدس یهودی همانند تورات و تلمود چندهمسری به‌طور صریح تحریم نشده است[۲۱] و حتی تا قرن یازدهم میلادی در برخی جوامع یهودی به‌عنوان امری مباح شمرده شده بود.[۲۲] در دوران معاصر، تک‌همسری به‌عنوان هنجار غالب در جوامع یهودی پذیرفته شده است. پذیرش حکم تک‌همسری مردان یهودی، معروف به «تقانای ربی گرشوم بن یهودا»، در میان یهودیان اشکنازی -یهودیان اروپای مرکزی و شرقی- از تحولات مهم در تاریخ فقه و جامعهٔ یهودی بود. این حکم که در قرن یازدهم میلادی صادر شد، تأثیر عمیقی بر زندگی اجتماعی و خانوادگی یهودیان اشکنازی گذاشت و به‌تدریج به‌عنوان هنجار غالب در این جوامع پذیرفته شد.[۲۳]

اسلام

در اسلام، ازدواج به‌عنوان یکی از سنت‌های مهم و پسندیده پیامبران و اولیای الهی شناخته می‌شود. تعبیر ازدواج از سنت‌های پیامبران بوده و نشان‌دهنده اهمیت و قداست این نهاد در دین اسلام است.[۲۴] به‌طور کلی، آیات ۳ و ۱۲۹ سوره نساء، به موضوع تعدد زوجات اشاره دارند؛ هرچند غیر از این دو آیه، آیات ۶، ۲۸، ۳۰٬۳۲ و ۵۰ سوره احزاب[۲۵] و آیات ۱، ۳ و ۵ سوره تحریم نیز راجع به تعدد زوجات است که به همسران پیامبر ارتباط دارد.[۲۶] مفسران قرآن دربارهٔ جواز تعدد زوجات، دیدگاه‌های متفاوتی دارند. تعدد زوجات نزد اعراب پیش از اسلام، شایع بود.[۲۷] در ایران نیز این امر به چشم می‌خورد و رسم تعدد زوجات میان همهٔ اقوام شرقی شایع بوده است؛[۲۸] اما با ظهور اسلام، تعدد زوجات شکلی قاعده‌مند پیدا کرد و تحت ضوابط مشخصی درآمد.[۲۹] آموزه‌های اسلام به ازدواج دائمی مرد با حداکثر چهار زن، مشروعیت است. بر اساس روایات، یکی از حکمت‌های حلیت چهار همسر برای مرد و حرمت بیشتر از یک شوهر برای زن، پرهیز ار اختلاط نسل شمرده شده است.[۳۰]

برخی محققان اصل اولی و رویکرد اسلام در موضوع ازدواج را تک‌همسری می‌دانند.[۳۱] آن‌ها چندهمسری را پدیدهٔ اجتماعی و واقعیت موجود در جامعه قلمداد کرده‌اند که دین اسلام آن را به شکل قانونمند و بر طبق مصالحی تأیید کرد.[۳۲] شیخ طوسی از فقیهان شیعه اختیار یک زن برای مرد را مستحب دانسته و بر این حکم ادعای اجماع و اتفاق‌نظر فقیهان شیعه را دارد.[۳۳] مرتضی مطهری در تبیین جواز تعدد زوجات بر تعداد بیشتر زنان آماده ازدواج نسبت به مردان آماده ازدواج تأکید می‌کند.[۳۴] البته وی معتقد است که تک‌همسری طبیعی‌ترین فرم زناشویی است.[۳۵] در تک‌همسری، روح اختصاص، یعنی مالکیت فردی و خصوصی حکم‌فرما است و زن و شوهر، احساسات و عواطف و منافع جنسی دیگری را از آن خود و مخصوص شخص خود می‌داند.[۳۶]

برخی نویسندگان بر این باورند که غالباً خانواده‌های مسلمان طبق واقعیت میدانی تک‌همسر بوده‌اند.[۳۷] مرتضی مطهری تک‌همسری را بهتر از چندهمسری توصیف می‌کند. وی در ارزیابی خود از جواز چندهمسری در اسلام آن را محصول ضرورت اجتماعی جوامع به‌ویژه در افزایش آماری تعداد زنان نیازمند ازدواج در مقایسه با مردان می‌داند. وی با کنارزدن گزینه معشوقه‌بازی در پاسخ به افزایش آماری زنان نیازمند ازدواج، گزینه چندهمسری و پذیرش مشروعیت آن را به نفع خود زنان می‌داند.[۳۸] وی با این نگاه، چندهمسری را رهایی جنس زن از بازیچه‌شدن در دست مردان هوس‌باز و بزرگ‌ترین خدمت به آنان می‌داند که دارای ویژگی تعهد به زندگی است؛ علاوه بر اینکه مشخص می‌شود روگردانی چنین مردانی از چندهمسری به دلیل گناه است، نه وفاداری.[۳۹] ازدواج در قالب چندهمسری با حفظ شرایط آن، از سوی فقیهان شیعه بدون اختلاف نظر جایز است.[۴۰]

رویکردها

رویکرد جامعه‌شناختی

گسترده‌ترین نوع ازدواج در بسیاری از جوامع بشری بر تک‌همسری بنا نهاده شده است.[۴۱] تک‌همسری طبیعی‌ترین شکل زناشویی است و در این چارچوب، هر یک از زن و شوهر، عواطف و منافع جنسی دیگری را از آن خود دانسته و در حصار شخص خود می‌یابد.[۴۲] این موضوع برای افرادی که معتقد به عشق رمانتیک هستند نقشی حیاتی داشته و گاه جایگاهی برابر با باورهای مقدس پیدا می‌کند.[۴۳] در فرهنگ عامیانه ایرانیان نیز ضرب‌المثل‌هایی رایج است که این انگاره را بازنمایی می‌کند، ازجمله «خدا یکی، زن یکی».[۴۴] تک‌همسری در ردیف مهم‌ترین عوامل رشد نسل بشر و گسترش توانایی‌ها قرار دارد. بر اساس پژوهشی در سال ۲۰۱۲م روشن شد بیشتر مردم بر تعهد و وفاداری پایدار در برقراری روابط عاطفی و جنسی اصرار دارند.[۴۵]

بر اساس مطالعات مختلف و تحقیقات میدانی پژوهشگران جامعه‌شناسی در خانواده‌های تک‌همسر سطح ارتباطات عاطفی، امنیت روانی، عاطفی و اقتصادی بهتری اتفاق می‌افتد.[۴۶] بر اساس مطالعه‌ای میان خانواده‌های عربستانی مشخص شد حتی فرزندان نوجوان در خانواده‌های تک‌همسر دارای سلامت روانی بالاتری در شاخص‌های عزت نفس، افسردگی و رضایت از زندگی هستند.[۴۷] از دیدگاه مرتضی مطهری هم خانوادهٔ تک‌همسر نسبت به خانوادهٔ چندهمسر برای بیشتر مردان آسایش و خوشی بیشتری به دنبال دارد.[۴۸] تحقیقات دانشمندان نشان می‌دهد رفتار جنسی انسان‌ها در تمایل به تک‌همسری یا چندهمسری در اثر مجموعه عوامل ژنتیکی و مسائل فرهنگی و تجربیات اجتماعی است.[۴۹]

در اندیشه مورگان، خانواده جزئی از کلیت جامعه است و بر این اساس تک‌همسری و چندهمسری را تحت تأثیر فرهنگ عمومی جامعه می‌داند. وی همچنین حرکت تاریخی خانواده و ازدواج را به‌سوی نظمی مشخص و به‌سوی ارتقا دانسته است. بر این اساس حرکت تاریخی به‌سمت تک‌همسری، نشانه تکامل است.[۵۰]

از نظر دورکیم، خانواده و ازدواج در مسیری مشخص و عام حرکت می‌کند و بدین ترتیب خط سیر تاریخی آن قابل تعمیم به جهان است. با توجه به این‌که اغلب جوامع کنونی از چندهمسری به تک‌همسری گرایش یافته‌اند، می‌توان آن را قاعده‌ای عام برای بشریت دانست.[۵۱]

اندیشه اشتراوس اغلب با مفهوم منع زنای با محارم شناخته می‌شود. طبق این نظریه، اولین شکل پدیداری ازدواج بر اساس قاعده منع ازدواج با محارم شکل گرفته است. می‌توان طبق نظر اشتراوس قاعده‌مندی چندهمسری را نتیجهٔ قاعدهٔ منع زنای با محارم دانست؛ زیرا این اصل سبب می‌شود که چندهمسری نیز تابع قانون و قاعده شود و دست‌کم ازدواج با محارم از چندهمسری استثنا شود.[۵۲]

پانویس

  1. ↑ . آریان‌پور کاشانی، فرهنگ دانشگاهی انگلیسی به فارسی، 1375ش، ج1، ص934؛ وحدانی، «بررسی دیدگاه مستشرقان در مورد آیات تعدد زوجات»، 1395ش، ص13.
  2. ↑ «تک‌همسری و چندهمسری»، وب‌سایت پژوهه.
  3. ↑ . آبرکرامبی و همکاران، فرهنگ جامعهشناسی، 1367ش، ص288.
  4. ↑ ایده‌هایی که جهان را تغییر دادند: تک‌همسری چگونه به وجود آمد و چه تأثیری بر جوامع بشری گذاشت؟، وب‌سایت رویداد24.
  5. ↑ رفیعی، «بررسی جامعه‌شناختی ـ حقوقی تک‌همسری در ایران»، 1386ش، ص9.
  6. ↑ ایده‌هایی که جهان را تغییر دادند: تک‌همسری چگونه به وجود آمد و چه تأثیری بر جوامع بشری گذاشت؟، وب‌سایت رویداد24.
  7. ↑ . ساروخانی، مقدمهای بر جامعهشناسی خانواده، 1375ش، ص24.
  8. ↑ رفیعی، «بررسی جامعه‌شناختی ـ حقوقی تک‌همسری در ایران»، 1386ش، ص10.
  9. ↑ عارف نظری و مظاهری، «سبک‌های دلبستگی و شیوه همسرگزینی (چندهمسری – تک‌همسری)»، 1384ش، ص394.
  10. ↑ ایده‌هایی که جهان را تغییر دادند: تک‌همسری چگونه به وجود آمد و چه تأثیری بر جوامع بشری گذاشت؟، وب‌سایت رویداد24.
  11. ↑ «خانواده تک‌همسری، مطلوب‌ترین شکل زندگی خانوادگی»، وب‌سایت ایسنا.
  12. ↑ . مور، دیباچهای بر جامعهشناسی، 1376ش، ص33.
  13. ↑ . The Identity, The Mission, The Projects, The Pontifical John Paul II Institute, p. 6.
  14. ↑ . عهد جدید، رساله افسسیان، باب5، آیه22 تا 33.
  15. ↑ . جمعی از اساقفه مسیحی، تعالیم کلیسای کاتولیک، 1394ش، بند 2387؛ لحام، تعدد الازوجات، 1422م، ص29.
  16. ↑ . مطهری، مجموعه آثار، 1377ش، ج19، ص325؛ دورانت، تاریخ تمدن، 1380ش، ج1، ص433-465.
  17. ↑ . عهد جدید، رساله تیتوس، باب1، آیه6.
  18. ↑ . عهد جدید، رساله اول تیموتائوس، باب3، آیه2 و 12.
  19. ↑ «زن در اسلام و در فرهنگ یهودی ـ مسیحی»، وب‌سایت پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
  20. ↑ . «زن در دین یهود»، در وب‌سایت پرسمان دانشگاهیان.
  21. ↑ . فرحات، تعدد الزوجات فی الادیان، 1422ق، ص11-13؛ عبدالحمید محمد، حقوق المراه بین الاسلام و الدیانات الاخری، 1406ق، ج1، ص150-151.
  22. ↑ . لحام، تعدد الازوجات، 1422م، ص28.
  23. ↑ . Epstein, "The Takkanot of Rabbenu Gershom and the Evolution of Jewish Family Law"، 1919، pp. 143-198.
  24. ↑ . قمی، سفینه البحار و مدینة الحکم و الآثار، 1414ق، ج3، ص509.
  25. ↑ . عبدالمنعم، من افترائات المستشرقین علی الاصول العقدیه فی الاسلام، 1421ق، ص219.
  26. ↑ . رضایی، تحلیلی از آیات تعدد زوجات، 1357ش، ج1، ص92؛ میرسلیم، دانشنامه جهان اسلام، 1375ش، ج1، ص3619.
  27. ↑ . حکیمپور، حقوق زن در کشاکش سنت و تجدد، 1382ش، ص282.
  28. ↑ . لوبون، تمدن اسلام و عرب، 1385ش، ص71.
  29. ↑ . طباطبایی، المیزان فی تفسیر القران، 1390ش، ج4، ص182؛ قرطبی، الجامع لاحکام القران، 1364ش، ج5، ص12.
  30. ↑ . مجلسی، بحار الانوار، 1363ش، ج2، ص103.
  31. ↑ رفیعی، «بررسی جامعه‌شناختی ـ حقوقی تک‌همسری در ایران»، 1386ش، ص22، «آیا در اسلام اصل بر تک‌همسری است؟»، وب‌سایت راسخون.
  32. ↑ «آیا در اسلام اصل بر تک‌همسری است؟»، وب‌سایت راسخون.
  33. ↑ شیخ طوسی، الخلاف، 1407ق، ج5، ص111.
  34. ↑ . مطهری، مجموعه آثار، 1377ش، ج19، ص325.
  35. ↑ . مطهری، نظام حقوق زن در اسلام، 1402ش، ص289.
  36. ↑ . مطهری، مجموعه آثار، 1377ش، ج19، ص299.
  37. ↑ رفیعی، «بررسی جامعه‌شناختی ـ حقوقی تک‌همسری در ایران»، 1386ش، ص22.
  38. ↑ مطهری، نظام حقوق زن در اسلام، بی‌تا، ص423-424.
  39. ↑ مطهری، نظام حقوق زن در اسلام، بی‌تا، ص452-453.
  40. ↑ شیخ طوسی، الخلاف، 1407ق، ج5، ص111.
  41. ↑ «تک‌همسری و چندهمسری»، وب‌سایت پژوهه.
  42. ↑ «معنای زوجیّت اشتراکی و اقسام آن»، وب‌سایت آئین رحمت.
  43. ↑ ایده‌هایی که جهان را تغییر دادند: تک‌همسری چگونه به وجود آمد و چه تأثیری بر جوامع بشری گذاشت؟، وب‌سایت رویداد24.
  44. ↑ مطهری، نظام حقوق زن در اسلام، بی‌تا، ص431.
  45. ↑ ایده‌هایی که جهان را تغییر دادند: تک‌همسری چگونه به وجود آمد و چه تأثیری بر جوامع بشری گذاشت؟، وب‌سایت رویداد24.
  46. ↑ فرهمند و رضوانی، «نقش ساختار خانواده بر عملکرد آن در خانواده‌های تک‌همسری و چندهمسری»، 1398ش، ص136 و 137.
  47. ↑ فرهمند و رضوانی، «نقش ساختار خانواده بر عملکرد آن در خانواده‌های تک‌همسری و چندهمسری»، 1398ش، ص138.
  48. ↑ مطهری، نظام حقوق زن در اسلام، بی‌تا، ص432.
  49. ↑ نوربخش، «تک‌همسری یا چندهمسری»، وب‌سایت دانشنامه روان‌شناسی مردمی.
  50. ↑ . ساروخانی، مقدمهای بر جامعهشناسی خانواده، 1375ش، ص145.
  51. ↑ . ساروخانی، مقدمهای بر جامعهشناسی خانواده، 1375ش، ص149.
  52. ↑ . ساروخانی، مقدمهای بر جامعهشناسی خانواده، 1375ش، ص154

منابع

  • قرآن کریم.
  • کتاب مقدس.
  • «آیا در اسلام اصل بر تک‌همسری است؟»، وب‌سایت راسخون، تاریخ درج مطلب: ۲۵ اسفند ۱۳۸۹ش.
  • «ایده‌هایی که جهان را تغییر دادند: تک‌همسری چگونه به وجود آمد و چه تأثیری بر جوامع بشری گذاشت؟»، وب‌سایت رویداد۲۴، تاریخ درج مطلب: ۲۷ اردیبهشت ۱۴۰۳ش.
  • «تک‌همسری و چندهمسری»، وب‌سایت پژوهه. تاریخ درج مطلب: ۲۴ آبان ۱۳۹۳ش.
  • «خانواده تک‌همسری، مطلوب‌ترین شکل زندگی خانوادگی»، وب‌سایت ایسنا، ۲۶ آبان ۱۳۹۸ش.
  • «زن در اسلام و در فرهنگ یهودی ـ مسیحی»، وب‌سایت پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تاریخ بازدید: ۱۷ مهر ۱۴۰۳ش.
  • «زن در دین یهود»، در وب‌سایت پرسمان دانشگاهیان، تاریخ درج مطلب: ۲ اسفند ۱۳۹۴ش.
  • «معنای زوجیّت اشتراکی و اقسام آن»، وب‌سایت آیین رحمت، تاریخ بازدید: ۴ آبان ۱۴۰۳ش.
  • آبرکرامبی، نیکلاس و همکاران، فرهنگ جامعه‌شناسی، ترجمه حسن پویان، تهران، چاپخش، ۱۳۶۷ش.
  • آریان‌پور کاشانی، عباس و آریان‌پور کاشانی، منوچهر، فرهنگ دانشگاهی انگلیسی به فارسی، تهران، سپهر، ۱۳۷۵ش.
  • جعفری، حسین‌علی و دهقانی‌زاده، محمدرضا، زن، ازدواج و خانواده در دین بودایی، تهران، حکمت و عرفان، ۱۳۹۸ش.
  • جمعی از اساقفه مسیحی، تعالیم کلیسای کاتولیک، ترجمه احمدرضا مفتاح و دیگران، قم، دانشگاه ادیان و مذاهب، ۱۳۹۴ش.
  • حق‌پرست، زهرا و ابراهیم، علیرضا، «آیین ازدواج در دین هندویی شیوایی»، نامه الهیات، سال سیزدهم، شماره ۵۴، بهار۱۴۰۰ش.
  • حکیم‌پور، محمد، حقوق زن در کشاکش سنت و تجدد، تهران، نغمه نواندیش، ۱۳۸۲ش.
  • دورانت، ویل و ویلیام، جیمز، تاریخ تمدن، تهران، علمی‌فرهنگی، ۱۳۸۰ش.
  • رضایی، محبوبه، تحلیلی از آیات تعدد زوجات، تهران، میلاد، ۱۳۵۷ش.
  • رفیعی، محمدتقی، «بررسی جامعه‌شناختی ـ حقوقی تک‌همسری در ایران»، در فصل‌نامه مطالعات اجتماعی روان‌شناختی زنان، دوره ۵، شماره ۳، دی ۱۳۸۶ش.
  • ساروخانی، باقر، مقدمه‌ای بر جامعه‌شناسی خانواده، تهران، سروش، ۱۳۷۵ش.
  • شیخ طوسی، محمد بن حسن، الخلاف، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۰۷ق.
  • طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القران، بیروت، مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۰ق.
  • عارف نظری، مسعود و محمدعلی مظاهری، «سبک‌های دلبستگی و شیوه همسرگزینی (چندهمسری- تک‌همسری)»، در فصلنامه خانواده‌پژوهی، شماره ۴، زمستان ۱۳۸۴ش.
  • عبدالحمید محمد، محمود، حقوق المراه بین الاسلام و الدیانات الاخری، کویت، دارالنشر الکویتیه، ۱۴۰۶ق.
  • عبدالمنعم، فؤاد، من افترائات المستشرقین علی الاصول العقدیه فی الاسلام، ریاض، مکتبه العصیان، ۱۴۱۲ق.
  • غلامی، علی و حاجی‌اسماعیلی، سمیه، زن و خانواده در ادیان با رویکرد تطبیقی، قم، جامعه‌الزهرا، ۱۳۹۹ش.
  • فرحات، کرم، تعدد الزوجات فی الادیان، قاهره، دارالافاق العربیه، ۱۴۲۲ق.
  • فرهمند، مهناز و زهره رضوانی، «نقش ساختار خانواده بر عملکرد آن در خانواده‌های تک‌همسری و چندهمسری»، در مجله جامعه‌شناسی کاربردی شماره ۷۵، پاییز ۱۳۹۸ش.
  • قرطبی، محمد، الجامع الاحکام القران، تهران، ناصر خسرو، ۱۳۶۴ش.
  • قمی، شیخعباس، سفینه البحار و مدینه الحکم و الآثار، قم، اسوه، ۱۴۱۴ق.
  • قنادیان، منصور و همکاران، جامعه‌شناسی (مفاهیم کلیدی)، تهران، آوای نور، ۱۳۷۵ش.
  • لحام، شاکر، تعدد الازوجات، دمشق، دارالتوفیق، ۱۴۲۲ق.
  • لوبون، گوستاو، تمدن اسلام و عرب، ترجمه سیدهاشم حسینی، تهران، اسلامیه، ۱۳۸۵ش.
  • مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ترجمه ابوالفضل موسوی همدانی، تهران، کتابخانه مسجد ولی‌عصر، ۱۳۶۳ش.
  • مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، قم، صدرا، ۱۳۷۷ش.
  • مطهری، مرتضی، نظام حقوق زن در اسلام، تهران، صدرا، ۱۴۰۲ش.
  • مور، استفن، دیباچه‌ای بر جامعه‌شناسی، ترجمه مرتضی ثاقبفر، تهران، ققنوس، ۱۳۷۶ش.
  • میرسلیم، سیدمصطفی، دانشنامه جهان اسلام، تهران، بنیاد دائره المعارف اسلامی، ۱۳۷۵ش.
  • میکی، وان و داس، تلس، رامایانا، کهنترین متن حماسی عاشقانه هند، ترجمه امر سنکهه و امریر نکاش، تهران، مؤسسه فرهنگی هنری الست فردا، ۱۳۷۰ش.
  • نوربخش، علیرضا، «تک‌همسری یا چندهمسری»، وب‌سایت دانشنامه روان‌شناسی مردمی، تاریخ بازدید: ۴ آبان ۱۴۰۳ش.
  • وحدانی، هادی، «بررسی دیدگاه مستشرقان در مورد آیات تعدد زوجات»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، مشهد، دانشکده علوم قرآنی مشهد، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، ۱۳۹۵ش.
  • Barash, David P. and Judith Eve Lipton, The Myth of Monogamy: Fidelity and Infidelity in Animals and People, New York, W. H. Freeman، ۲۰۰۱.
  • Durkheim، Émile, The Division of Labor in Society, George Simpson, trans. New York: Macmillan، ۱۸۹۳.
  • - Epstein, Louis, "The Takkanot of Rabbenu Gershom and the Evolution of Jewish Family Law", Jewish Quarterly Review, Vol. 10، No. 2 (1919)، pp. 143-198.
  • Fisher, Helen, The Anatomy Of Love: A Natural History of Monogamy, Adultery & Divorce, (New York, NY، ۱۹۹۲.
  • Giddens, Anthony, The Transformation of Intimacy, California, Stanford University Press Stanford، ۱۹۹۲.
  • Gottman, John and Silve, Nan, The Seven Principles for Making Marriage Work, Publisher, Three Rivers Press، ۱۹۹۹.
  • Levi-Strauss, Claude, The Elementary Structures of Kinship. Boston, MA: Beacon Press، ۱۹۴۹.
  • The Identity, The Mission, The Projects, The Pontifical John Paul II Institute.
برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=تک‌همسری&oldid=51574»