اوقات فراغت زنان: تفاوت میان نسخه‌ها

==تاریخچه==

امروزه، توجه زنان به فعالیت‌های بدنی با هدف دستیابی به تناسب اندام و نیز سرگرم شدن با محتوای اینترنت و گوشی‌های هوشمند، بخش مهمی از اوقات فراغت آنها را پوشش می‌دهد. اما در دوران گذشته که بیشتر جمعیت ایران کشاورز بودند، فقط در مناسبت‌هایی همچون [[نوروز]]، اعیاد دینی، عزاداری‌های [[محرم]] یا رویدادهای خانوادگی همچون عروسی، تولد نوزاد و مرگ، فرصت‌هایی برای زنان فراهم می‌شد تا دست از کار روزمره بردارند. رفتن به زیارت، عزاداری، روضه، [[تعزیه]] و نیز رفتن به قبرستان، از شکل‌های پسندیدۀ اجتماعی برای گذران اوقات فراغت زنان بود که متأثر از [[دین]] و مذهب شکل می‌گرفت. در ساعت‌های استراحت روزانه نیز فراوان‌ترین شکل گذران اوقات فراغت زنان در ایران، یک‌جا نشستن و گپ‌زدن با خانواده و دوستان بود. در دوران صفویه و قاجاریه، زنان طبقۀ بالا که وظیفۀ خانه‌داری و بچه‌داری را برعهده نداشتند، به هنرهایی همچون نقاشی، موسیقی و خطاطی مشغول می‌شدند. زنان طبقات متوسط جامعه نیز بیشتر به مهمانی‌های زنانه سرگرم می‌شدند. پس از انقلاب مشروطه، با ایجاد کارخانجات و ادارات مختلف، مرز بین کار و فراغت پررنگ‌تر شد و در شهرهای بزرگ، رفتن به رستوران، سینما و تئاتر در اوقات فراغت رایج شد.<ref>[https://www.isna.ir/news/96082313490/%D8%B4%DB%8C%D9%88%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%AF%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%88%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%BA%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AA%D8%A7-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B2 شیوه‌های گذران اوقات فراغت زنان از دیروز تا امروز»، خبرگزاری دانشجویان ایران.]</ref>   

==موانع و چالش‌ها==

از منظر کارشناسان، فراغت زنان متأهل، به‌دلیل مسئولیت بیشتر با چالش‌های بیشتری همراه است.<ref>[https://jsmas.modares.ac.ir/article-9-55944-fa.html مستحفظیان و دیگران، «کیفی‌سازی اوقات فراغت زنان و دختران در خانواده با رویکرد مبتنی بر فعالیت‌های جسمانی در استان اصفهان»، 1400ش، ص3.]</ref>  مشکلات مربوط به خانه، مسائل اقتصادی، امنیت اجتماعی، زمان‌بندی شخصی، سنن فرهنگی، مسئولیت‌های شخصی، مهارت و علائق شخصی، امنیت و سلامت شخصی، فراغت زنان را با چالش روبرو می‌کند.<ref>[https://urb.dehaghan.iau.ir/article_674869.html جعفری هفت‌خوانی و دیگران، «فراغت زنان در کلان شهرها؛ تبیین مسائل اوقات فراغت زنان متأهل شهر تهران»، 1399ش، ص124.]</ref>  آمارها نشان می‌دهند که اوقات فراغت زنان در شهرها، به‌خصوص کلان‌شهرها، بسیار کمتر از اوقات فراغت مردان بوده و با محدودیت‌های جدی در امکانات تفریحی، ورزشی و فراغتی مواجه هستند.<ref>[https://jsmas.modares.ac.ir/article-9-55944-fa.html مستحفظیان و دیگران، «کیفی‌سازی اوقات فراغت زنان و دختران در خانواده با رویکرد مبتنی بر فعالیت‌های جسمانی در استان اصفهان»، 1400ش، ص3.]</ref>  

#افزایش امنیت اجتماعی تا زنان از نظر روانی و جسمی در آرامش بوده و امکان حضور در عرصه‌های مختلف اجتماعی را داشته باشند.

#آموزش مهارت‌های زندگی شامل ویژگی‌های روان‌شناختی (افزایش نشاط، افزایش [[اعتماد به نفس]] و خودشناسی) و مهارت‌های کاربردی زندگی (مدیریت زمان و مدیریت منابع مالی).

#احداث مجموعه‌های چندمنظوره مانند پارک‌ها و فضاهای فراغتی، راه‌اندازی مراکز تفریحی ورزشی چندمنظوره که امکان خدمات‌رسانی به زنان خانه‌دار و زنان شاغل دارای فرزندان خردسال را فراهم کند.

#حمل‌ونقل آسان، ایمن و ارزان متناسب با شرایط مادران و زنان.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1396/01/30/1383668/%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%BA%D9%81%D9%84%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%88%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%BA%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86 «پیامدهای غفلت از اوقات فراغت زنان»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>

دین‌پژوهان با تکیه بر دلایل متعدد عقلی و نقلی، نه‌تنها اسلام را مخالف اوقات فراغت زنان نمی‌دانند بلکه باورد دارند که آموزه‌های اسلام به شیوه‌های مختلف، همه افراد (زنان و مردان) را به اختصاص بخشی از عمر خود به تفریح و فراغت از کار سفارش و ترغیب کرده است. اسلام از این منظر، با فراغت و تفریح به‌عنوان یک نیاز فطری و غریزی یا یک ضرورت ناشی از زیست اجتماعی انسان موافق است. شواهد بسیاری در متون دینی، سیرۀ بزرگان، عرف شریعت‌شناسان و دیدگاه بیشتر فقهای اسلامی مبنی بر تأیید مشروط و مقید فراغت وجود دارد.<ref>شرف‌الدین، سبک اهل بیت در تفریحات و اوقات فراغت، 1394ش، ص51.</ref>  

==ورزش زن==  

   

پژوهش‌های صورت‌گرفته در ایران نشان داده‌اند تمهیدات حمایتی از ورزش تفریحی زنان، نهادینه‌سازی فعالیت‌ها، آموزش و فرهنگ‌سازی، ترویج و توسعۀ فعالیت‌های جسمانی، ارج نهادن به کرامت زنان و دختران، عدالت در اجرای فعالیت‌ها، حمایت رسانه‌ای، توانمندسازی فردی و جمعی و افزایش مشارکت‌پذیری، در توسعۀ اوقات فراغت مبتنی بر ورزش زنان تأثیرگذار است.<ref>[https://jsmas.modares.ac.ir/article-9-55944-fa.html مستحفظیان و دیگران، «کیفی‌سازی اوقات فراغت زنان و دختران در خانواده با رویکرد مبتنی بر فعالیت‌های جسمانی در استان اصفهان»، 1400ش، ص11-12.]</ref>  

در جوامع روستایی، مرز مشخصی میان کار و اوقات فراغت وجود ندارد و فراغت، معمولا حول وظایف ضروری روزمره تحقق می‌یابد.<ref> [https://www.sid.ir/paper/55522/fa فرضی‌زاده و بابایی، «بررسی وضعیت اوقات فراغت زنان درجامعۀ روستایی»، 1396ش، ص103.]</ref>  بسیاری از زنان روستایی، علاوه بر انجام کارهای خانه، دوشادوش مردان به فعالیت‌های کشاورزی و سایر کارهای معمولی زندگی روستایی می‌پردازند و فرصت چندانی برای تفنن ندارند. در بسیاری از مناطق روستایی، حتی اوقات فراغت زنان نیز صرف کارهای تولیدی می‌شود؛ در برخی  روستاهای ایران، زنان در اوقات فراغت، انواع مختلف پارچه، چادرشب‌های ابریشمی و نخی، حوله، ملحفه، گلیم و خورجین می‌بافند. گاهی زنان به‌صورت خانوادگی به زیارت یا شب‌نشینی می‌روند. عده‌ای از زنان نیز با جمع‌شدن بر سر تنور، جمع‌شدن بر سر کوچه‌ها، رفتن به [[مسجد]] برای ادای فریضه‌های مذهبی و یا شرکت در مراسم‌های مذهبی در خانه‌های همسایگان، اوقات فراغت خود را سپری می‌کنند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/55522/fa فرضی‌زاده و بابایی، «بررسی وضعیت اوقات فراغت زنان درجامعۀ روستایی»، 1396ش، ص104-105.]</ref>   

امروزه، بسیاری از زنان ترجیح می‌دهند تا اوقات فراغت خود را در فضای مجازی سپری کنند. کارشناسان، از جمله دلایل اصلی این اقدام را ارتباط آسان و بی‌وقفه با دوستان و آشنایان، امکان کسب داده‌ها (خبرها)، امکان حضور همزمان در گروه‌های گوناگون (مانند گروه‌های آشپزی، موسیقی و خیاطی)، به‌روز بودن، موفقیت بیشتر در تربیت فرزندان (با عضویت در گروه‌های تربیتی مفید و کارآمد)، آشنایی با طرز فکر دیگران، توسعۀ دایرۀ تعاملات افراد و کم‌هزینه بودن آن می‌دانند.<ref>[https://jzvj.marvdasht.iau.ir/article_2211.html کفاشی و پیرجلیلی، «گذران اوقات فراغت زنان در فضای مجازی»، 1395ش، ص105.]</ref>   

شیوۀ گذران اوقات فراغت زنان در کلان‌شهرها دارای ریشه‌های فرهنگی گوناگون بوده و گاهی متأثر از کژتابی مفهومی نسبت به زن و اوقات فراغت آنها است.<ref>[https://urb.dehaghan.iau.ir/article_674869.html جعفری هفت‌خوانی و دیگران، «فراغت زنان در کلان شهرها؛ تبیین مسائل اوقات فراغت زنان متأهل شهر تهران»، 1399ش، ص123-124.]</ref>  کارشناسان در بررسی اوقات فراغت زنان در کلان‌شهرهای ایران، به موارد زیر توجه کرده‌اند:  

#ضرورت نگاه ویژه به اوقات فراغت زنان و خارج شدن آنها از حاشیۀ سیاست‌گذاری‌ها به متن؛<ref>[https://urb.dehaghan.iau.ir/article_674869.html جعفری هفت‌خوانی و دیگران، «فراغت زنان در کلان شهرها؛ تبیین مسائل اوقات فراغت زنان متأهل شهر تهران»، 1399ش، ص135-136.]</ref>  در تنظیم اسناد بالادستی باید موجودیت مستقل زنان پذیرفته شود و از آنها برای تدوین سیاست‌ها و قوانین ویژه زنان، بهره گرفته شود تا در مرحلۀ اجرا نیز توجه و بودجۀ کافی به فراغت زنان، اختصاص یابد.<ref>حبیب‌پور گتابی و دیگران، «مقایسۀ مصرف فراغت در بین زنان شاغل و خانه دار در شهر ساری»، 1391ش، ص105-108.</ref>  بدین ترتیب، بی‌تفاوتی اجتماعی زنان نیز کاهش می‌یابد و آنها برای بهبود وضعیت خود، تلاش می‌کنند<ref>علمدار و دیگران، «فرآیند خلق بی‌تفاوتی اجتماعی در بافت تعاملی ایرانیان»، 1397ش، ص181.</ref>  و جامعه از ظرفیت و توان مدیریتی و اجرایی زنان به صورت واقعی بهره‌مند می‌شود.<ref>موسوی راد و دیگران، «اولویت‌بندی موانع مدیریت زنان در ورزش به روش تحلیل سلسله‌مراتبی (AHP)»، 1395ش، ص105-106.</ref>