حسین صبوری (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
جز تمیزکاری |
||
| (۸ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۵ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۳: | خط ۳: | ||
| زیرنویس تصویر =تصویر ماهوارهای خلیج فارس | | زیرنویس تصویر =تصویر ماهوارهای خلیج فارس | ||
| image_alt =تصویر ماهوارهای خلیج فارس | | image_alt =تصویر ماهوارهای خلیج فارس | ||
| فایل پادکست = | | فایل پادکست =خلیج فارس.ogg | ||
| حجم فایلپادکست = | | حجم فایلپادکست =11/7 | ||
| تاریخ پادکست = | | تاریخ پادکست =7-3-1405 | ||
| زیرنویس عنوان = | | زیرنویس عنوان = | ||
| خط ۲۹: | خط ۲۹: | ||
| آثار مرتبط = | | آثار مرتبط = | ||
}} | }} | ||
'''{{درشت|خلیج فارس؛}}''' | '''{{درشت|خلیج فارس؛}}''' پهنهٔ آبی پراهمیت جهان در جنوب ایران. | ||
خلیج فارس، پهنهای آبی در [[خاورمیانه]] و میان [[ایران]] و [[شبهجزیره عربستان]] است که با مساحتی حدود ۲۳۳٬۰۰۰ کیلومتر | خلیج فارس، پهنهای آبی در [[خاورمیانه]] و میان [[ایران]] و [[شبهجزیره عربستان]] است که با مساحتی حدود ۲۳۳٬۰۰۰ کیلومتر مربع. این آبراهِ راهبردی از شرق از طریق [[تنگه هرمز]] به [[دریای عمان]] و [[اقیانوس هند]]، و از غرب به دهانهٔ [[اروندرود]] میپیوندد. نام این خلیج در تمامی اسناد، نقشههای معتبر تاریخی و دستورالعملهای [[سازمان ملل متحد]]، همواره خلیج فارس (یا معادلهای آن) بوده است. خلیج فارس بهدلیل دربرداشتن بخش عمدهای از ذخایر شناختهشدهٔ [[نفت]] و [[گاز طبیعی|گاز]] جهان، از اهمیت ژئوپلیتیکی، اقتصادی و نظامی برخوردار است. از نظر جغرافیایی، سواحل شمالی آن در مالکیت ایران است و تنها بخش کوچکی از گوشهٔ شمال غربی به [[کویت]] و [[عراق]] تعلق دارد. | ||
== معرفی خلیج فارس == | == معرفی خلیج فارس == | ||
خلیج فارس پهنهای آبی است که در امتداد دریای عمان و میان ایران و شبهجزیره عربستان قرار دارد. مساحت آن حدود ۲۳۳٬۰۰۰ کیلومتر مربع بوده و از سوی شرق از طریق [[تنگه هرمز|تنگهٔ هرمز]] به دریای عمان و اقیانوس هند متصل میشود. در غرب، مرز آن به رودخانهٔ اروندرود میرسد که از پیوند رودهای [[دجله]]، [[فرات]] و [[رودخانه کارون|کارون]] تشکیل میشود. | خلیج فارس پهنهای آبی است که در امتداد [[دریای عمان]] و میان ایران و شبهجزیره عربستان قرار دارد. مساحت آن حدود ۲۳۳٬۰۰۰ کیلومتر مربع بوده و از سوی شرق از طریق [[تنگه هرمز|تنگهٔ هرمز]] به دریای عمان و اقیانوس هند متصل میشود. در غرب، مرز آن به رودخانهٔ اروندرود میرسد که از پیوند رودهای [[دجله]]، [[فرات]] و [[رودخانه کارون|کارون]] تشکیل میشود. | ||
حداکثر عمق خلیج فارس ۱۸۲ متر در منطقهٔ رأسالمسندم و حداقل عمق آن حدود ۳۰ متر در دهانهٔ اروندرود است.<ref>[https://www.jahannews.com/detailed/300582/خلیج-فارس-ترس-تحریف-چرا «خلیج فارس، ترس و تحریف؛ چرا؟»، وبسایت جهاننیوز.]</ref> طول این خلیج از تنگهٔ هرمز تا آخرین نقطهٔ پیشروی آن در جهت غرب، تقریباً ۸۰۵ کیلومتر و پهنای آن در عریضترین بخش حدود ۲۹۰ کیلومتر است.<ref>[https://www.tinn.ir/بخش-دریایی-49/283585-نگاهی-کامل-به-موقعیت-تاریخی-خلیج-فارس «نگاهی کامل به موقعیت تاریخی خلیج فارس»، وبسایت تیننیوز.]</ref> همچنین خلیج فارس در موقعیت جغرافیایی ۲۴ تا ۳۰ درجه و ۳۰ دقیقهٔ عرض شمالی و ۴۸ تا ۵۶ درجه و ۲۵ دقیقهٔ طول شرقی از [[نصفالنهار گرینویچ]] واقع شده است.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details/8738 مجتهدزاده، «خلیج فارس»، وبسایت دانشنامه جهان اسلام.]</ref> | حداکثر عمق خلیج فارس ۱۸۲ متر در منطقهٔ رأسالمسندم و حداقل عمق آن حدود ۳۰ متر در دهانهٔ اروندرود است.<ref>[https://www.jahannews.com/detailed/300582/خلیج-فارس-ترس-تحریف-چرا «خلیج فارس، ترس و تحریف؛ چرا؟»، وبسایت جهاننیوز.]</ref> طول این خلیج از تنگهٔ هرمز تا آخرین نقطهٔ پیشروی آن در جهت غرب، تقریباً ۸۰۵ کیلومتر و پهنای آن در عریضترین بخش حدود ۲۹۰ کیلومتر است.<ref>[https://www.tinn.ir/بخش-دریایی-49/283585-نگاهی-کامل-به-موقعیت-تاریخی-خلیج-فارس «نگاهی کامل به موقعیت تاریخی خلیج فارس»، وبسایت تیننیوز.]</ref> همچنین خلیج فارس در موقعیت جغرافیایی ۲۴ تا ۳۰ درجه و ۳۰ دقیقهٔ عرض شمالی و ۴۸ تا ۵۶ درجه و ۲۵ دقیقهٔ طول شرقی از [[نصفالنهار گرینویچ]] واقع شده است.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details/8738 مجتهدزاده، «خلیج فارس»، وبسایت دانشنامه جهان اسلام.]</ref> | ||
| خط ۴۷: | خط ۴۷: | ||
== پیدایش و پیشینه تاریخی == | == پیدایش و پیشینه تاریخی == | ||
[[پرونده:خلیج فارس۴.jpg|جایگزین=اولین نقشه جهانی با نام خلیج فارس|بندانگشتی|نقشهای بازسازیشده از جغرافیای اراتوستن (۱۹۴ پیش از میلاد)، از جهان شناختهشدهٔ آن روزگار، اراتوستن نخستین نویسندهٔ خارجی است که از نام ایران و خلیج فارس یاد کرده است. او ایران را آریانا و خلیج فارس را Persian Gulf نامیده است.]] | |||
زمینشناسان بر این باورند که پیدایش خلیج فارس به حدود ۳۰ میلیون سال پیش بازمیگردد. شکلگیری آن در اثر فشارهای ناشی از فعالیتهای آتشفشانی فلات ایران و مقاومت فلات عربستان در برابر این فشارها رخ داده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1435163/تبیین-علل-اهمیت-خلیج-فارس-و-تنگه-هرمز-در-امنیت-ایران-با-تحلیل-فرایند-سلسله-مراتبی-ahp طایر، «تبیین علل اهمیت خلیج فارس و تنگه هرمز در امنیت ایران، با تحلیل فرایند سلسهمراتبی»، ۱۳۹۳ش، ص۱۳۳.]</ref> | زمینشناسان بر این باورند که پیدایش خلیج فارس به حدود ۳۰ میلیون سال پیش بازمیگردد. شکلگیری آن در اثر فشارهای ناشی از فعالیتهای آتشفشانی فلات ایران و مقاومت فلات عربستان در برابر این فشارها رخ داده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1435163/تبیین-علل-اهمیت-خلیج-فارس-و-تنگه-هرمز-در-امنیت-ایران-با-تحلیل-فرایند-سلسله-مراتبی-ahp طایر، «تبیین علل اهمیت خلیج فارس و تنگه هرمز در امنیت ایران، با تحلیل فرایند سلسهمراتبی»، ۱۳۹۳ش، ص۱۳۳.]</ref> | ||
| خط ۵۹: | خط ۶۰: | ||
=== دوران اسلامی === | === دوران اسلامی === | ||
در صدر اسلام، تمامی خلیج فارس به قلمرو جهان اسلام پیوست. سپس: | [[پرونده:خلیج فارس۱.png|alt=نام خلیج فارس روی نقشهی دریانوردان فرانسوی|بندانگشتی|نام خلیج فارس روی نقشهای که توسط دریانوردان راسوی در سال۱۵۲۰م (۸۹۹ش) ترسیم شده است.]]در صدر اسلام، تمامی خلیج فارس به قلمرو جهان اسلام پیوست. سپس: | ||
* '''دیلمیان''': نخستین سلسله ایرانی که بر کل خلیج مسلط شدند. | * '''دیلمیان''': نخستین سلسله ایرانی که بر کل خلیج مسلط شدند. | ||
* '''سلجوقیان و اتابکان فارس''': پس از دیلمیان بر منطقه چیره شدند. | * '''سلجوقیان و اتابکان فارس''': پس از دیلمیان بر منطقه چیره شدند. | ||
| خط ۶۶: | خط ۶۷: | ||
== قدمت نام خلیج فارس == | == قدمت نام خلیج فارس == | ||
آثار برجای مانده از یونانیان، قدیمیترین منابعی هستند که به دریای پرس، سرزمین پارسه، پرسای و پرسپولیس (شهر یا مملکت پارسیان)، اشاره کردهاند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/275151/نگاهی-اجمالی-به-پیشینۀ-تاریخی-خلیج-فارس-حبیبالله-محمودیان محمودیان، «نگاهی اجمالی به پیشینۀ تاریخی خلیج فارس»، وبسایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> در سنگنوشتهٔ داریوش هخامنشی متعلق به سال ۵۰۵ تا ۵۱۸ پیش از میلاد، نام دریای پارس ذکر شده است.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1615959781-10357-99-26.pdf کشاورز، «بررسی سیر تحوالت تاریخی خلیج فارس در ایران باستان»، 1393ش، ص70.]</ref> با استناد به اسناد و نقشههای تاریخی از سدههای هفتم و هشتم پیش از میلاد تا دورهٔ اوج جغرافیا در جهان، همهٔ دانشمندان، پژوهشگران و نقشهکشهای نامدار، در اشاره به خلیج واقع در جنوب ایران، از نامهایی چون دریای پارس، خلیج فارس، سینوس پرسیکوس، بحرالفارس، ماره پرسیکوس و پرشین گلف، استفاده کردهاند که همگی بر مفهوم خلیج فارس یا دریای فارس، دلالت دارند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/349716/پیشینه-خلیج-فارس-و-تفاوت-ان-با-دریای-فارس کیانی هفتلنگ، «پیشینه خلیج فارس و تفاوت آن با دریای فارس»، 1385ش، ص33.]</ref> | |||
=== تأیید بینالمللی === | === تأیید بینالمللی === | ||
[[پرونده:خلیج فارس۲.jpg|alt=تأکید سازمان ملل متحد در مورد الزام استفاده از نام «خلیج فارس»|بندانگشتی|تأکید سازمان ملل متحد در مورد الزام استفاده از نام تاریخی «خلیج فارس»]] | |||
در کلیهٔ موافقتنامههایی که [[پرتغال]]، [[اسپانیا]]، [[بریتانیا]]، [[هلند]]، [[فرانسه]] و [[آلمان]] با دولت [[ایران]] طی سالهای ۱۵۰۷م تا ۱۵۶۰م داشتند، از عبارت «خلیج الفارسی» و در متن انگلیسی از اصطلاح «Persian Gulf» استفاده شده است.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/123357/نام-خلیج-فارس-در-منابع-تاریخی بهمن، «نام خلیج فارس در منابع تاریخی»، همشهریآنلاین].</ref> [[سازمان ملل متحد]] نیز با انتشار اسناد رسمی خود در سالهای ۱۹۷۱م، ۱۹۸۴م و ۱۹۹۰م، در سه نوبت، نام خلیج فارس را بهعنوان نام رسمی و تاریخی این آبراه بینالمللی بهرسمیت شناخته و تأیید کرده است.<ref>[https://www.javanonline.ir/fa/news/1129104/خلیج-فارس-مستندترین-عنوان-در-تاریخ-و-اسناد-جهان حیدری، «خلیج فارس مستندترین عنوان در تاریخ و اسناد جهان»، جوان آنلاین.]</ref> طی دستورالعمل این سازمان در سال ۱۹۹۴م، استفاده از نام صحیح خلیج فارس برای تمام کشورها الزامی شده است.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/241147/دستور-سازمان-ملل-درباره-نام-خلیج-فارس «دستور سازمان ملل دربارة نام خلیج فارس»، وبسایت تابناک].</ref> | در کلیهٔ موافقتنامههایی که [[پرتغال]]، [[اسپانیا]]، [[بریتانیا]]، [[هلند]]، [[فرانسه]] و [[آلمان]] با دولت [[ایران]] طی سالهای ۱۵۰۷م تا ۱۵۶۰م داشتند، از عبارت «خلیج الفارسی» و در متن انگلیسی از اصطلاح «Persian Gulf» استفاده شده است.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/123357/نام-خلیج-فارس-در-منابع-تاریخی بهمن، «نام خلیج فارس در منابع تاریخی»، همشهریآنلاین].</ref> [[سازمان ملل متحد]] نیز با انتشار اسناد رسمی خود در سالهای ۱۹۷۱م، ۱۹۸۴م و ۱۹۹۰م، در سه نوبت، نام خلیج فارس را بهعنوان نام رسمی و تاریخی این آبراه بینالمللی بهرسمیت شناخته و تأیید کرده است.<ref>[https://www.javanonline.ir/fa/news/1129104/خلیج-فارس-مستندترین-عنوان-در-تاریخ-و-اسناد-جهان حیدری، «خلیج فارس مستندترین عنوان در تاریخ و اسناد جهان»، جوان آنلاین.]</ref> طی دستورالعمل این سازمان در سال ۱۹۹۴م، استفاده از نام صحیح خلیج فارس برای تمام کشورها الزامی شده است.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/241147/دستور-سازمان-ملل-درباره-نام-خلیج-فارس «دستور سازمان ملل دربارة نام خلیج فارس»، وبسایت تابناک].</ref> | ||
== تحریف نام خلیج فارس == | == تحریف نام خلیج فارس == | ||
نخستین پیشنهاد تغییر نام خلیج فارس به خلیج عربی از سوی یک مستشار انگلیسی مقیم [[بحرین]] و مشاور شخصی حاکم آن زمان بحرین مطرح شد. وی این پیشنهاد را در دههٔ ۱۹۳۰م به مقامات بلندپایهٔ خود در لندن ارائه کرد. سپس در سال ۱۹۵۷م، کتابی با عنوان: «Golden Bulbs at Arabic Gulf»، به معنی حباب طلایی: مستندی دربارهٔ خلیج عربی، در لندن منتشر شد. این کتاب، باعث رواج نام خلیج عربی شد و زمینه تقابل سیاسی کشورهای عربی با ایران را فراهم کرد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1429692/خلیج-فارس-چه-کسی-برای-نخستین-بار-نام-ساختگی-خلیج-عربی-را-بر-سر-زبان-ها-انداخت گرامی، «خلیج فارس؛ چه کسی برای نخستین بار نام ساختگی خلیج عربی را بر سر زبانها انداخت؟»، ۱۳۹۶ش، ص۲۹۵-۲۹۶.]</ref> همچنین برخی کشورهای عربزبان مانند [[امارات متحده عربی]]، [[کویت]] و [[عربستان سعودی]] با تأکید بر اختلافات موجود بر سر [[جزایر سهگانه خلیج فارس]]، از نام خلیج عربی استفاده میکنند.<ref>[https://www.etemadonline.com/بخش-سیاسی-9/710721-اردیبهشت-روزملی-خلیج-فارس «چرا امروز 10 اردیبهشت را روز ملی خلیجفارس نامگذاری کردند؟»، وبسایت اعتمادآنلاین.]</ref> | نخستین پیشنهاد تغییر نام خلیج فارس به خلیج عربی از سوی یک مستشار انگلیسی مقیم [[بحرین]] و مشاور شخصی حاکم آن زمان بحرین مطرح شد. وی این پیشنهاد را در دههٔ ۱۹۳۰م به مقامات بلندپایهٔ خود در لندن ارائه کرد. سپس در سال ۱۹۵۷م، کتابی با عنوان: «Golden Bulbs at Arabic Gulf»، به معنی حباب طلایی: مستندی دربارهٔ خلیج عربی، در لندن منتشر شد. این کتاب، باعث رواج نام خلیج عربی شد و زمینه تقابل سیاسی کشورهای عربی با ایران را فراهم کرد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1429692/خلیج-فارس-چه-کسی-برای-نخستین-بار-نام-ساختگی-خلیج-عربی-را-بر-سر-زبان-ها-انداخت گرامی، «خلیج فارس؛ چه کسی برای نخستین بار نام ساختگی خلیج عربی را بر سر زبانها انداخت؟»، ۱۳۹۶ش، ص۲۹۵-۲۹۶.]</ref> همچنین برخی کشورهای عربزبان مانند [[امارات متحده عربی]]، [[کویت]] و [[عربستان سعودی]] با تأکید بر اختلافات موجود بر سر [[جزایر سهگانه خلیج فارس]]، از نام خلیج عربی استفاده میکنند.<ref>[https://www.etemadonline.com/بخش-سیاسی-9/710721-اردیبهشت-روزملی-خلیج-فارس «چرا امروز 10 اردیبهشت را روز ملی خلیجفارس نامگذاری کردند؟»، وبسایت اعتمادآنلاین.]</ref> | ||
| خط ۷۸: | خط ۷۹: | ||
== اهمیت خلیج فارس == | == اهمیت خلیج فارس == | ||
خلیجفارس، بزرگترین و مهمترین کانون ارتباطی میان [[اروپا]]، [[آفریقا]]، آسیای جنوبی و جنوبشرقی است و بخشی از شبکهای گستردهتر را تشکیل میدهد که [[اقیانوس اطلس]]، [[دریای مدیترانه]]، [[دریای سرخ]] و [[اقیانوس هند]] را بههم پیوند میدهد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/275151/نگاهی-اجمالی-به-پیشینۀ-تاریخی-خلیج-فارس-حبیبالله-محمودیان محمودیان، «نگاهی اجمالی به پیشینۀ تاریخی خلیج فارس»، وبسایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | خلیجفارس، بزرگترین و مهمترین کانون ارتباطی میان [[اروپا]]، [[آفریقا]]، آسیای جنوبی و جنوبشرقی است و بخشی از شبکهای گستردهتر را تشکیل میدهد که [[اقیانوس اطلس]]، [[دریای مدیترانه]]، [[دریای سرخ]] و [[اقیانوس هند]] را بههم پیوند میدهد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/275151/نگاهی-اجمالی-به-پیشینۀ-تاریخی-خلیج-فارس-حبیبالله-محمودیان محمودیان، «نگاهی اجمالی به پیشینۀ تاریخی خلیج فارس»، وبسایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | ||
# '''اهمیت اقتصادی:''' خلیج فارس، بهعنوان اصلیترین مخزن نفتی جهان، نقشی سرنوشتساز در اقتصاد جهانی ایفا میکند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1435163/تبیین-علل-اهمیت-خلیج-فارس-و-تنگه-هرمز-در-امنیت-ایران-با-تحلیل-فرایند-سلسله-مراتبی-ahp طایر، «تبیین علل اهمیت خلیج فارس و تنگه هرمز در امنیت ایران، با تحلیل فرایند سلسهمراتبی»، ۱۳۹۳ش، ص۱۳۵.]</ref> این منطقه با ۷۳۰ میلیارد بشکه [[نفت]] و ۷۰ تریلیون مترمکعب [[گاز طبیعی]]، مخزن نفت و گاز جهان نامگذاری شده است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/2043850/خلیج-پارس-نامی-به-وسعت-تاریخ-نگاهی-به-خلیج-فارس-در-زبانهای «خلیج پارس نامی به وسعت تاریخ، نگاهی به خلیج فارس در زبانهای مختلف»، خبرگزاری مهر.]</ref> خلیج فارس نزدیک به ۶۳درصد کل ذخایر نفتی شناختهشدهٔ جهان را در خود جای داده است. همچنین قریب به ۳۰درصد از ذخایر گاز طبیعی جهان در این منطقه قرار دارد و شریان حیاتی اقتصاد غرب یعنی بیش از ۲۵درصد نفت جهان، روزانه از این آبراه عبور میکند. به همین دلیل، این منطقه برای نظام [[سرمایهداری]] و بهویژه برای [[ایالات متحده آمریکا|ایالات متحدهٔ آمریکا]] از اهمیت حیاتی برخوردار است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/128346/خلیج-فارس-امنیت-منطقه-ای-و-اهداف-سیاسیت-خارجی-جمهوری-اسلامی-ایران باقری، «خلیج فارس امنیت منطقهای و اهداف سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران»، 1386ش، ص119.]</ref> خلیج فارس از لحاظ ذخایر نفت در مقایسه با دیگر مناطق جهان، از مزایای متعددی برخوردار است؛ ازجمله: استخراج آسان، هزینههای تولید پایین، ظرفیت مازاد تولید، کیفیت بالای نفت خام، سهولت در حملونقل، بازدهی بالای چاهها و پتانسیل قابل توجه برای اکتشاف میادین نفتی جدید.<ref>[https://www.jahannews.com/detailed/300582/خلیج-فارس-ترس-تحریف-چرا «خلیج فارس، ترس و تحریف؛ چرا؟»، وبسایت جهاننیوز.]</ref> | # '''اهمیت اقتصادی:''' خلیج فارس، بهعنوان اصلیترین مخزن نفتی جهان، نقشی سرنوشتساز در اقتصاد جهانی ایفا میکند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1435163/تبیین-علل-اهمیت-خلیج-فارس-و-تنگه-هرمز-در-امنیت-ایران-با-تحلیل-فرایند-سلسله-مراتبی-ahp طایر، «تبیین علل اهمیت خلیج فارس و تنگه هرمز در امنیت ایران، با تحلیل فرایند سلسهمراتبی»، ۱۳۹۳ش، ص۱۳۵.]</ref> این منطقه با ۷۳۰ میلیارد بشکه [[نفت]] و ۷۰ تریلیون مترمکعب [[گاز طبیعی]]، مخزن نفت و گاز جهان نامگذاری شده است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/2043850/خلیج-پارس-نامی-به-وسعت-تاریخ-نگاهی-به-خلیج-فارس-در-زبانهای «خلیج پارس نامی به وسعت تاریخ، نگاهی به خلیج فارس در زبانهای مختلف»، خبرگزاری مهر.]</ref> خلیج فارس نزدیک به ۶۳درصد کل ذخایر نفتی شناختهشدهٔ جهان را در خود جای داده است. همچنین قریب به ۳۰درصد از ذخایر گاز طبیعی جهان در این منطقه قرار دارد و شریان حیاتی اقتصاد غرب یعنی بیش از ۲۵درصد نفت جهان، روزانه از این آبراه عبور میکند. به همین دلیل، این منطقه برای نظام [[سرمایهداری]] و بهویژه برای [[ایالات متحده آمریکا|ایالات متحدهٔ آمریکا]] از اهمیت حیاتی برخوردار است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/128346/خلیج-فارس-امنیت-منطقه-ای-و-اهداف-سیاسیت-خارجی-جمهوری-اسلامی-ایران باقری، «خلیج فارس امنیت منطقهای و اهداف سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران»، 1386ش، ص119.]</ref> خلیج فارس از لحاظ ذخایر نفت در مقایسه با دیگر مناطق جهان، از مزایای متعددی برخوردار است؛ ازجمله: استخراج آسان، هزینههای تولید پایین، ظرفیت مازاد تولید، کیفیت بالای نفت خام، سهولت در حملونقل، بازدهی بالای چاهها و پتانسیل قابل توجه برای اکتشاف میادین نفتی جدید.<ref>[https://www.jahannews.com/detailed/300582/خلیج-فارس-ترس-تحریف-چرا «خلیج فارس، ترس و تحریف؛ چرا؟»، وبسایت جهاننیوز.]</ref> | ||
| خط ۸۸: | خط ۸۸: | ||
# '''جنگ خلیج فارس:''' [[جنگ خلیج فارس]] که از نظر حجم تجهیزات و گستردگی ائتلاف، بزرگترین نبرد پس از [[جنگ جهانی دوم]] در قرن بیستم محسوب میشود، در پی حملهٔ عراق به کویت در مرداد ۱۳۶۹ش آغاز شد.<ref>[https://farsnews.ir/FarsNews/1421097360000422612/مقایسه-جبهه-ائتلاف-جنگ-اول-خلیج-فارس-با-ائتلاف-مبارزه-با-داعش «مقایسه جبهه ائتلاف جنگ اول خلیج فارس با ائتلاف مبارزه با داعش»، خبرگزاری فارس.]</ref> نامگذاری این جنگ به خلیج فارس از آن رو است که جنگ بین عراق و کویت در محدوده آبی سرزمینی طرفین در خلیج فارس، رخ داد.<ref>[https://karimeh.com/News/fa/2/107/جنگ%20خلیج%20فارس%20War%20Gulf%20Persian اشرفی، «جنگ خلیج فارس War Gulf Persian»، وبسایت اندیشکده مطالعات راهبردی کریمه.]</ref> صدام حسین با انگیزههایی مانند تصاحب ذخایر نفتی کویت، حل بحران اقتصادی و بدهیهای کلان به کویت، حمله و آن را در مدت کوتاهی اشغال کرد. با صدور قطعنامهٔ ۶۷۸ در نوامبر ۱۹۹۰م توسط [[سازمان ملل متحد]]، ائتلافی میان کشورها به سرکردگی [[ایالات متحده]] با حدود ۶۰۰٬۰۰۰ نفر نیرو و هزاران هواپیما، تانک و ناوگان دریایی صورت گرفت و پس از ۴۲ روز برتری هوایی، تنها با ۱۰۰ ساعت عملیات زمینی به پیروزی انجامید. ارتش عراق بهسرعت متلاشی و [[کویت]] در فوریهٔ ۱۹۹۱م آزاد شد.<ref>[https://farsnews.ir/FarsNews/1421097360000422612/مقایسه-جبهه-ائتلاف-جنگ-اول-خلیج-فارس-با-ائتلاف-مبارزه-با-داعش «مقایسه جبهه ائتلاف جنگ اول خلیج فارس با ائتلاف مبارزه با داعش»، خبرگزاری فارس.]</ref> اهمیت این جنگ از آن رو است که برخی تحلیلگران سیاسی، وقوع آن را نقطهٔ عطفی در تداوم حضور نظامی ایالات متحده در خلیج فارس برای دهههای آینده دانستهاند.<ref>[https://karimeh.com/News/fa/2/107/جنگ%20خلیج%20فارس%20War%20Gulf%20Persian اشرفی، «جنگ خلیج فارس War Gulf Persian»، وبسایت اندیشکده مطالعات راهبردی کریمه.]</ref> | # '''جنگ خلیج فارس:''' [[جنگ خلیج فارس]] که از نظر حجم تجهیزات و گستردگی ائتلاف، بزرگترین نبرد پس از [[جنگ جهانی دوم]] در قرن بیستم محسوب میشود، در پی حملهٔ عراق به کویت در مرداد ۱۳۶۹ش آغاز شد.<ref>[https://farsnews.ir/FarsNews/1421097360000422612/مقایسه-جبهه-ائتلاف-جنگ-اول-خلیج-فارس-با-ائتلاف-مبارزه-با-داعش «مقایسه جبهه ائتلاف جنگ اول خلیج فارس با ائتلاف مبارزه با داعش»، خبرگزاری فارس.]</ref> نامگذاری این جنگ به خلیج فارس از آن رو است که جنگ بین عراق و کویت در محدوده آبی سرزمینی طرفین در خلیج فارس، رخ داد.<ref>[https://karimeh.com/News/fa/2/107/جنگ%20خلیج%20فارس%20War%20Gulf%20Persian اشرفی، «جنگ خلیج فارس War Gulf Persian»، وبسایت اندیشکده مطالعات راهبردی کریمه.]</ref> صدام حسین با انگیزههایی مانند تصاحب ذخایر نفتی کویت، حل بحران اقتصادی و بدهیهای کلان به کویت، حمله و آن را در مدت کوتاهی اشغال کرد. با صدور قطعنامهٔ ۶۷۸ در نوامبر ۱۹۹۰م توسط [[سازمان ملل متحد]]، ائتلافی میان کشورها به سرکردگی [[ایالات متحده]] با حدود ۶۰۰٬۰۰۰ نفر نیرو و هزاران هواپیما، تانک و ناوگان دریایی صورت گرفت و پس از ۴۲ روز برتری هوایی، تنها با ۱۰۰ ساعت عملیات زمینی به پیروزی انجامید. ارتش عراق بهسرعت متلاشی و [[کویت]] در فوریهٔ ۱۹۹۱م آزاد شد.<ref>[https://farsnews.ir/FarsNews/1421097360000422612/مقایسه-جبهه-ائتلاف-جنگ-اول-خلیج-فارس-با-ائتلاف-مبارزه-با-داعش «مقایسه جبهه ائتلاف جنگ اول خلیج فارس با ائتلاف مبارزه با داعش»، خبرگزاری فارس.]</ref> اهمیت این جنگ از آن رو است که برخی تحلیلگران سیاسی، وقوع آن را نقطهٔ عطفی در تداوم حضور نظامی ایالات متحده در خلیج فارس برای دهههای آینده دانستهاند.<ref>[https://karimeh.com/News/fa/2/107/جنگ%20خلیج%20فارس%20War%20Gulf%20Persian اشرفی، «جنگ خلیج فارس War Gulf Persian»، وبسایت اندیشکده مطالعات راهبردی کریمه.]</ref> | ||
# '''جنگ عراق و آمریکا:''' پس از [[حملات ۱۱ سپتامبر]]، ائتلافی به رهبری آمریکا و [[بریتانیا]] با طرح اتهاماتی مبنی بر حمایت [[عراق]] از [[تروریسم]] و در اختیار داشتن سلاحهای کشتار جمعی، در مارس ۲۰۰۳م آمریکا به این کشور حمله کرد که به سقوط حکومت [[صدام حسین]] انجامید.<ref>[https://jangaavaran.ir/golf-war1991/ تارخ، «جنگ دوم خلیج فارس، عملیات اشغال عراق توسط آمریکا در سال 2003 میلادی»، وبسایت جنگاوران.]</ref> | # '''جنگ عراق و آمریکا:''' پس از [[حملات ۱۱ سپتامبر]]، ائتلافی به رهبری آمریکا و [[بریتانیا]] با طرح اتهاماتی مبنی بر حمایت [[عراق]] از [[تروریسم]] و در اختیار داشتن سلاحهای کشتار جمعی، در مارس ۲۰۰۳م آمریکا به این کشور حمله کرد که به سقوط حکومت [[صدام حسین]] انجامید.<ref>[https://jangaavaran.ir/golf-war1991/ تارخ، «جنگ دوم خلیج فارس، عملیات اشغال عراق توسط آمریکا در سال 2003 میلادی»، وبسایت جنگاوران.]</ref> | ||
# '''اختلافات ارضی ایران و امارات متحده عربی:''' پس از پایان جنگ عراق با ایران، روابط ایران و شورای همکاری خلیج فارس تحت تأثیر ادعاهای ارضی امارات متحده عربی علیه [[جزایر سهگانه خلیج فارس]] قرار گرفت. اوج این ادعاها در نخستین اجلاس سران شورا پس از طرح این مسئله در سال ۱۳۷۱ش، مشاهده شد. جمهوری اسلامی ایران همواره بر اصولی چون حسن همجواری، گسترش روابط دوستانه با همسایگان و حل مسالمتآمیز اختلافات تأکید داشته و با خویشتنداری، تنشزدایی و اعتمادسازی کوشید تا [[حسن نیت]] خود را نشان دهد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/128346/خلیج-فارس-امنیت-منطقه-ای-و-اهداف-سیاسیت-خارجی-جمهوری-اسلامی-ایران باقری، «خلیج فارس امنیت منطقهای و اهداف سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران»، 1386ش، ص120.]</ref> | # '''اختلافات ارضی ایران و [[امارات متحده عربی]]:''' پس از پایان جنگ عراق با ایران، روابط ایران و شورای همکاری خلیج فارس تحت تأثیر ادعاهای ارضی امارات متحده عربی علیه [[جزایر سهگانه خلیج فارس]] قرار گرفت. اوج این ادعاها در نخستین اجلاس سران شورا پس از طرح این مسئله در سال ۱۳۷۱ش، مشاهده شد. جمهوری اسلامی ایران همواره بر اصولی چون حسن همجواری، گسترش روابط دوستانه با همسایگان و حل مسالمتآمیز اختلافات تأکید داشته و با خویشتنداری، تنشزدایی و اعتمادسازی کوشید تا [[حسن نیت]] خود را نشان دهد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/128346/خلیج-فارس-امنیت-منطقه-ای-و-اهداف-سیاسیت-خارجی-جمهوری-اسلامی-ایران باقری، «خلیج فارس امنیت منطقهای و اهداف سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران»، 1386ش، ص120.]</ref> | ||
# '''حضور نظامی ایالات متحده در منطقه خلیج فارس:''' آمریکا در هر شش کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس، دارای پایگاههای نظامی یا حق استفاده از تأسیسات دفاعی است. این پایگاهها در درگیریهای نظامی منطقهای نقش پشتیبانی لجستیک و راداری ایفا کردهاند.<ref>[https://www.jamaran.news/بخش-بین-الملل-15/1706326-پایگاه-های-آمریکا-در-خلیج-فارس-اهداف-یا-عوامل-بازدارنده «پایگاههای آمریکا در خلیج فارس؛ اهداف یا عوامل بازدارنده؟»، پایگاه اطلاعرسانی و خبری جماران- تهران.]</ref> در [[عملیات وعده صادق#عملیات وعده صادق ۱|عملیات وعده صادق ۱]] و [[عملیات وعده صادق#عملیات وعده صادق ۲|۲]] و نیز [[جنگ دوازدهروزه|جنگ دوازده روزه]] نقش فعال پایگاههای آمریکا در منطقه آشکار شد. این پایگاهها در مقابله، با موشکها، پشتیبانی راداری و سوخترسانی مشارکت داشتند. ایران تا آن زمان از حمله به این پایگاهها خودداری کرده بود و تنها یک پایگاه آمریکایی در قطر را در پاسخ به [[حمله آمریکا به تأسیسات هستهای ایران|حملهٔ آمریکا]] به [[تأسیسات هستهای فردو]]، هدف قرار داده بود.<ref>[https://www.irna.ir/news/86122465/فرازمند-کشورهای-حاشیه-خلیج-فارس-منطق-قدرت-را-خوب-می-فهمد «فرازمند: کشورهای حاشیه خلیج فارس منطق قدرت را خوب میفهمند»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> پس از اینکه آمریکا بههمراه [[اسرائیل]]، جنگی نظامی را علیه ایران آغاز کرد، ایران نیز در پاسخدهی محدودیتی قائل نشد و در [[جنگ رمضان]]<ref>[https://www.jamaran.news/بخش-بین-الملل-15/1706326-پایگاه-های-آمریکا-در-خلیج-فارس-اهداف-یا-عوامل-بازدارنده «پایگاههای آمریکا در خلیج فارس؛ اهداف یا عوامل بازدارنده؟»، پایگاه اطلاعرسانی و خبری جماران- تهران.]</ref> پایگاهها و منافع آمریکا در منطقه را مستقیماً مورد هدف قرار داد<ref>[https://www.irna.ir/news/86122465/فرازمند-کشورهای-حاشیه-خلیج-فارس-منطق-قدرت-را-خوب-می-فهمد «فرازمند: کشورهای حاشیه خلیج فارس منطق قدرت را خوب میفهمند»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> و مدیریت [[تنگه هرمز|تنگهٔ هرمز]] را به دست گرفت. این اقدام بر [[بازار انرژی]] جهان<ref>[https://www.javanonline.ir/fa/news/1351721/مرحله-جدید-مدیریت-تنگه-هرمز عظیمنیا، «مرحله جدید مدیریت تنگه هرمز»، جوانآنلاین.]</ref> ازجمله [[ایالات متحده آمریکا]]، [[اروپا]]، [[چین]]، [[هند]] و کشورهای حاشیهٔ خلیج فارس تأثیر گسترده داشت.<ref>[https://www.irna.ir/news/86139666/بحران-تنگه-هرمز-اقتصاد-جهانی-در-کما «بحران تنگه هرمز؛ اقتصاد جهانی در کما»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> مدیریت جدید این آبراه توسط ایران، ابزاری برای تنظیمگری اقتصادی محسوب میشود؛ زیرا این امر به ایران امکان میدهد بر جریان انرژی، نظارت مستقیم داشته باشد.<ref>[https://www.javanonline.ir/fa/news/1351721/مرحله-جدید-مدیریت-تنگه-هرمز عظیمنیا، «مرحله جدید مدیریت تنگه هرمز»، جوانآنلاین.]</ref> در پی این کنترل، حساب رسمی سازمان مدیریت آبراهه خلیجفارس (PGSA) برای اطلاعرسانی فعالیتهای این سازمان، راهاندازی شد که به ارائهٔ آخرین اخبار و اطلاعات دربارهٔ تنگه هرمز و تحولات منطقهای میپردازد.<ref>[https://www.isna.ir/news/1405022816622/آغاز-به-کار-حساب-مدیریت-آبراهه-خلیج-فارس «آغاز به کار حساب «مدیریت آبراهه خلیج فارس»»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> | # [[پرونده:جنگ_منطقهای۲.jpg|جایگزین=دود سیاه در مقر ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا در بحرین|بندانگشتی|ستونهایی از دود سیاه بر فراز منطقهای در نزدیکی مقر ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا در بحرین]]'''حضور نظامی ایالات متحده در منطقه خلیج فارس:''' آمریکا در هر شش کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس، دارای پایگاههای نظامی یا حق استفاده از تأسیسات دفاعی است. این پایگاهها در درگیریهای نظامی منطقهای نقش پشتیبانی لجستیک و راداری ایفا کردهاند.<ref>[https://www.jamaran.news/بخش-بین-الملل-15/1706326-پایگاه-های-آمریکا-در-خلیج-فارس-اهداف-یا-عوامل-بازدارنده «پایگاههای آمریکا در خلیج فارس؛ اهداف یا عوامل بازدارنده؟»، پایگاه اطلاعرسانی و خبری جماران- تهران.]</ref> در [[عملیات وعده صادق#عملیات وعده صادق ۱|عملیات وعده صادق ۱]] و [[عملیات وعده صادق#عملیات وعده صادق ۲|۲]] و نیز [[جنگ دوازدهروزه|جنگ دوازده روزه]] نقش فعال پایگاههای آمریکا در منطقه آشکار شد. این پایگاهها در مقابله، با موشکها، پشتیبانی راداری و سوخترسانی مشارکت داشتند. ایران تا آن زمان از حمله به این پایگاهها خودداری کرده بود و تنها یک پایگاه آمریکایی در قطر را در پاسخ به [[حمله آمریکا به تأسیسات هستهای ایران|حملهٔ آمریکا]] به [[تأسیسات هستهای فردو]]، هدف قرار داده بود.<ref>[https://www.irna.ir/news/86122465/فرازمند-کشورهای-حاشیه-خلیج-فارس-منطق-قدرت-را-خوب-می-فهمد «فرازمند: کشورهای حاشیه خلیج فارس منطق قدرت را خوب میفهمند»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> پس از اینکه آمریکا بههمراه [[اسرائیل]]، جنگی نظامی را علیه ایران آغاز کرد، ایران نیز در پاسخدهی محدودیتی قائل نشد و در [[جنگ رمضان]]<ref>[https://www.jamaran.news/بخش-بین-الملل-15/1706326-پایگاه-های-آمریکا-در-خلیج-فارس-اهداف-یا-عوامل-بازدارنده «پایگاههای آمریکا در خلیج فارس؛ اهداف یا عوامل بازدارنده؟»، پایگاه اطلاعرسانی و خبری جماران- تهران.]</ref> پایگاهها و منافع آمریکا در منطقه را مستقیماً مورد هدف قرار داد<ref>[https://www.irna.ir/news/86122465/فرازمند-کشورهای-حاشیه-خلیج-فارس-منطق-قدرت-را-خوب-می-فهمد «فرازمند: کشورهای حاشیه خلیج فارس منطق قدرت را خوب میفهمند»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> و مدیریت [[تنگه هرمز|تنگهٔ هرمز]] را به دست گرفت. این اقدام بر [[بازار انرژی]] جهان<ref>[https://www.javanonline.ir/fa/news/1351721/مرحله-جدید-مدیریت-تنگه-هرمز عظیمنیا، «مرحله جدید مدیریت تنگه هرمز»، جوانآنلاین.]</ref> ازجمله [[ایالات متحده آمریکا]]، [[اروپا]]، [[چین]]، [[هند]] و کشورهای حاشیهٔ خلیج فارس تأثیر گسترده داشت.<ref>[https://www.irna.ir/news/86139666/بحران-تنگه-هرمز-اقتصاد-جهانی-در-کما «بحران تنگه هرمز؛ اقتصاد جهانی در کما»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> مدیریت جدید این آبراه توسط ایران، ابزاری برای تنظیمگری اقتصادی محسوب میشود؛ زیرا این امر به ایران امکان میدهد بر جریان انرژی، نظارت مستقیم داشته باشد.<ref>[https://www.javanonline.ir/fa/news/1351721/مرحله-جدید-مدیریت-تنگه-هرمز عظیمنیا، «مرحله جدید مدیریت تنگه هرمز»، جوانآنلاین.]</ref> در پی این کنترل، حساب رسمی سازمان مدیریت آبراهه خلیجفارس (PGSA) برای اطلاعرسانی فعالیتهای این سازمان، راهاندازی شد که به ارائهٔ آخرین اخبار و اطلاعات دربارهٔ تنگه هرمز و تحولات منطقهای میپردازد.<ref>[https://www.isna.ir/news/1405022816622/آغاز-به-کار-حساب-مدیریت-آبراهه-خلیج-فارس «آغاز به کار حساب «مدیریت آبراهه خلیج فارس»»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> | ||
== روز ملی خلیج فارس == | == روز ملی خلیج فارس == | ||
در سدهٔ شانزدهم میلادی، [[پرتغال]] با تسلط بر [[جزیره | {{اصلی|روز ملی خلیج فارس}} | ||
در سدهٔ شانزدهم میلادی، [[پرتغال]] با تسلط بر [[جزیره هرمز]] بر خلیج فارس تسلط یافت. در سال ۱۶۲۲م، نیروهای ایرانی به رهبری امامقلیخان این جزیره را آزاد کردند و حاکمیت ایران را بازگرداندند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6816009/روز-ملی-خلیج-فارس-تلاقی-تاریخ-هویت-و-حاکمیت «روز ملی خلیج فارس؛ تلاقی تاریخ، هویت و حاکمیت»، خبرگزاری مهر.]</ref> به پاس این پیروزی، از سال ۱۳۸۴ش روز [[۱۰ اردیبهشت]] بهعنوان [[روز ملی خلیج فارس]] در تقویم رسمی ایران ثبت شده است.<ref>[https://snn.ir/fa/news/1256291/چرا-۱۰-اردیبهشت-روز-ملی-خلیج-فارس-است «استاد دانشگاه: روز ملی خلیج فارس، نمادی از مقاومت و پایداری ایرانیان است»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> | |||
== پانویس == | == پانویس == | ||
