ابرابزار |
|||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات مفهوم | {{جعبه اطلاعات مفهوم | ||
| تصویر =جزیره خارک.png | | تصویر =جزیره خارک.png | ||
| زیرنویس تصویر =تصویر هوایی از جزیره خارک | | زیرنویس تصویر =تصویر هوایی از جزیره خارک | ||
| image_alt =تصویر هوایی از جزیره خارک | | image_alt =تصویر هوایی از جزیره خارک | ||
| فایل پادکست =جزیره خارک.ogg | | فایل پادکست =جزیره خارک.ogg | ||
| حجم فایلپادکست = | | حجم فایلپادکست =8/22 | ||
| تاریخ پادکست = | | تاریخ پادکست =30-1-1405 | ||
| زیرنویس عنوان = | | زیرنویس عنوان = | ||
| عنوان اصلی = | |||
| عنوان انگلیسی = | | عنوان اصلی = | ||
| عنوان عربی = | | عنوان انگلیسی = | ||
| عنوان علمی = | | عنوان عربی = | ||
| شاخه علمی = | | عنوان علمی = | ||
| نوع مفهوم = | | شاخه علمی = | ||
| معنای اصطلاحی = | | نوع مفهوم = | ||
| حوزه کاربرد = | | معنای اصطلاحی = | ||
| گستره جغرافیایی = | | حوزه کاربرد = | ||
| منشأ تاریخی = | | گستره جغرافیایی = | ||
| نخستین کاربرد = | | منشأ تاریخی = | ||
| ریشه واژه = | |||
| مرتبط با = | | نخستین کاربرد = | ||
| اهمیت = | | ریشه واژه = | ||
| مبدع = | | مرتبط با = | ||
| مروج = | | اهمیت = | ||
| مقدس برای = | | مبدع = | ||
| مورد احترام = | | مروج = | ||
| آثار مرتبط = | | مقدس برای = | ||
| مورد احترام = | |||
| آثار مرتبط = | |||
}} | }} | ||
{{درشت|'''جزیره خارک؛'''}} از جزایر مهم و بزرگترین پایانهٔ نفتی ایران در خلیج فارس. | {{درشت|'''جزیره خارک؛'''}} از جزایر مهم و بزرگترین پایانهٔ نفتی ایران در خلیج فارس. | ||
| خط ۳۲: | خط ۳۴: | ||
== نامگذاری == | == نامگذاری == | ||
نام جزیرهٔ خارک در متون تاریخی کهن به اشکال مختلف ثبت شده است. در نوشتههای [[استرابون]] از آن با نام ایکارهیا یا ایکاریوس و در آثار [[بطلمیوس]] با عنوان آراکیا یاد شده است. همچنین جغرافینویسان دورهٔ اسلامی از جمله جیهانی و [[ابنحوقل]] در آثار خود از خارک، یاد کردهاند. در تلفظ دریانوردان محلی، از واژگانی نظیر خاری یا ساکن الخاری یا میرمحمد استفاده میشده است. بومیان منطقه نام خارگ را برای این جزیره به کار بردهاند. [[جلال آلاحمد]] معتقد است که واژهٔ خارک برگرفته از خرمای نارس است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/99118/fa#downloadbottom سعیدینیا و لعبتفر، «صنعت نفت و توسعه اقتصادی، اجتماعی مناطق شمالی خلیج فارس؛ مطالعه موردی خارک (1355-1335ش/1976-1956)»، 1395ش، ص99.]</ref> برخی گفتهاند که این منطقه بهدلیل وجود بوتههای خارمانند، خار نامیده شده و پسوند «گ» نیز نشاندهندهٔ مکان است. بر پایهٔ روایت دیگر، در [[زبان پهلوی]] واژهٔ خار بهمعنای مکان بلند است که این معنا با ویژگی جغرافیایی جزیره؛ یعنی صخرهای مرتفع در آبهای [[خلیج فارس]]، همخوانی دارد.<ref>[https://www.isna.ir/news/1404122513082/جزیره-خارگ-نماد-مقاومت-ایران-کجاست «جزیره خارگ، نماد مقاومت ایران کجاست؟»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>برخی بر این باورند که وجه | نام جزیرهٔ خارک در متون تاریخی کهن به اشکال مختلف ثبت شده است. در نوشتههای [[استرابون]] از آن با نام ایکارهیا یا ایکاریوس و در آثار [[بطلمیوس]] با عنوان آراکیا یاد شده است. همچنین جغرافینویسان دورهٔ اسلامی از جمله جیهانی و [[ابنحوقل]] در آثار خود از خارک، یاد کردهاند. در تلفظ دریانوردان محلی، از واژگانی نظیر خاری یا ساکن الخاری یا میرمحمد استفاده میشده است. بومیان منطقه نام خارگ را برای این جزیره به کار بردهاند. [[جلال آلاحمد]] معتقد است که واژهٔ خارک برگرفته از خرمای نارس است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/99118/fa#downloadbottom سعیدینیا و لعبتفر، «صنعت نفت و توسعه اقتصادی، اجتماعی مناطق شمالی خلیج فارس؛ مطالعه موردی خارک (1355-1335ش/1976-1956)»، 1395ش، ص99.]</ref> برخی گفتهاند که این منطقه بهدلیل وجود بوتههای خارمانند، خار نامیده شده و پسوند «گ» نیز نشاندهندهٔ مکان است. بر پایهٔ روایت دیگر، در [[زبان پهلوی]] واژهٔ خار بهمعنای مکان بلند است که این معنا با ویژگی جغرافیایی جزیره؛ یعنی صخرهای مرتفع در آبهای [[خلیج فارس]]، همخوانی دارد.<ref>[https://www.isna.ir/news/1404122513082/جزیره-خارگ-نماد-مقاومت-ایران-کجاست «جزیره خارگ، نماد مقاومت ایران کجاست؟»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>برخی بر این باورند که وجه تسمیۀ نام خارک با نامهای برخی مناطق جنوبی دیگر در ایران، مانند خارکان در شیراز، وجود نوعی نخل خرما است که به «خارَک» یا «خرک» معروف است. برخی دیگر نیز این نام را برگرفته از خاره (نوعی سنگ) یا خارا میدانند. خارک در متون انگلیسی بهصورت «kharg» نوشته میشود، بههمین دلیل، گاهی، این املا در برخی متون فارسی نیز تأثیر گذاشته و برخی آن را خارگ میخوانند.<ref>[http://www.petromuseum.ir/content/25/%D9%83%D8%A7%D9%88%D8%B4-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D9%86%D9%81%D8%AA/3519/%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%A9-%DB%8C%D8%A7-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%AF «خارک یا خارگ؟»، وبسایت مدیریت موزهها و مرکز اسناد صنعت نفت.]</ref> | ||
== تاریخچه == | == تاریخچه == | ||
برپایهٔ یافتههای باستانشناختی، جزیره خارک از حدود هزاره سوم پیش از میلاد در قلمرو [[ایلامیان]] قرار داشته است. جغرافینگاران مسلمان سدههای نخست هجری، خارک را جزیرهای آباد با کشتزارها و نخلستانها توصیف کردهاند که از توابع [[گناوه]] بوده، مرکز حکومتی محسوب میشده و از نظر [[صید مروارید]] ازجمله مروارید «درّ یتیم» اهمیت داشته است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/236744/ | برپایهٔ یافتههای باستانشناختی، جزیره خارک از حدود هزاره سوم پیش از میلاد در قلمرو [[ایلامیان]] قرار داشته است. جغرافینگاران مسلمان سدههای نخست هجری، خارک را جزیرهای آباد با کشتزارها و نخلستانها توصیف کردهاند که از توابع [[گناوه]] بوده، مرکز حکومتی محسوب میشده و از نظر [[صید مروارید]] ازجمله مروارید «درّ یتیم» اهمیت داشته است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/236744/%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%A9 طرفداری، «خارک»، وبسایت مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی.]</ref> | ||
این جزیره تا پیش از [[دوران صفویه|صفویه]] جزو قلمرو حکومتهای محلی جنوب ایران بود. در سدهٔ دهم هجری پرتغالیها خارک را تصرف کردند اما بعد ساکنین محل آنان را بیرون راندند. در دورهٔ شاه سلیمان صفوی، هلندیها در ۱۶۸۴م خارک را تصرف کردند. در ۱۷۵۳م در دورهٔ [[کریمخان زند]]، هلندیها دوباره در جزیره استقرار یافتند تا اینکه میرمهنا آنان را بیرون کرد و نیروهای زندیه جزیره را به تصرف خود درآوردند. حکومتهای ایران دو بار؛ یک بار کریمخان زند و بار دیگر [[فتحعلیشاه]] قاجار، خارک را به [[فرانسه]] واگذار کردند، اما این امر محقق نشد. [[بریتانیا]] در ۱۸۳۸م و سپس در ۱۸۵۶م خارک را اشغال کرد و در جریان جنگ جهانی اول نیز جزیره تا پایان جنگ در تصرف انگلستان بود. جزیره خارک از ۱۳۱۲ش تا ۱۳۲۷ش در [[دوره پهلوی|دورهٔ پهلوی]] به تبعیدگاه مجرمان تبدیل شد. در ۱۳۳۷ش بهدلیل عمق مناسب سواحل، بهعنوان پایانهٔ صدور نفت خام برگزیده و در ۱۳۴۴ش به بندری بزرگ برای صدور نفت تبدیل شد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/236744/خارک طرفداری، «خارک»، وبسایت مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی.]</ref> | این جزیره تا پیش از [[دوران صفویه|صفویه]] جزو قلمرو حکومتهای محلی جنوب ایران بود. در سدهٔ دهم هجری پرتغالیها خارک را تصرف کردند اما بعد ساکنین محل آنان را بیرون راندند. در دورهٔ شاه سلیمان صفوی، هلندیها در ۱۶۸۴م خارک را تصرف کردند. در ۱۷۵۳م در دورهٔ [[کریمخان زند]]، هلندیها دوباره در جزیره استقرار یافتند تا اینکه میرمهنا آنان را بیرون کرد و نیروهای زندیه جزیره را به تصرف خود درآوردند. حکومتهای ایران دو بار؛ یک بار کریمخان زند و بار دیگر [[فتحعلیشاه]] قاجار، خارک را به [[فرانسه]] واگذار کردند، اما این امر محقق نشد. [[بریتانیا]] در ۱۸۳۸م و سپس در ۱۸۵۶م خارک را اشغال کرد و در جریان جنگ جهانی اول نیز جزیره تا پایان جنگ در تصرف انگلستان بود. جزیره خارک از ۱۳۱۲ش تا ۱۳۲۷ش در [[دوره پهلوی|دورهٔ پهلوی]] به تبعیدگاه مجرمان تبدیل شد. در ۱۳۳۷ش بهدلیل عمق مناسب سواحل، بهعنوان پایانهٔ صدور نفت خام برگزیده و در ۱۳۴۴ش به بندری بزرگ برای صدور نفت تبدیل شد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/236744/خارک طرفداری، «خارک»، وبسایت مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی.]</ref> | ||
این | این جزیره، در طول تاریخ، یکی از پایگاههای دریانوردی بوده است. داریوش، پادشاه هخامنشی، پس از فتح هندوستان، به فرماندۀ نیروهای دریایی خود دستور داد تا ناوگانی را در این جزیره بسازند و از این طریق بر سواحل دریای عمان و خلیج فارس تا اروندرود حکمرانی کنند. پس از آن، دریانوردانی در دوران اسکندر مقدونی نیز برای رفتوآمد به هندوستان، از این جزیره عبور کردند. در همان روزگار، اسکندر، بهدلیل علاقه به آرتمیس از خدایان یونانیان، به یاران خود دستور داد تا معبدی بهنام او در این جزیره بنا کنند. آثاری از این معبد، هنوز در این جزیره وجود دارد.<ref>[http://www.petromuseum.ir/content/25/%D9%83%D8%A7%D9%88%D8%B4-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D9%86%D9%81%D8%AA/3519/%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%A9-%DB%8C%D8%A7-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%AF «خارک یا خارگ؟»، وبسایت مدیریت موزهها و مرکز اسناد صنعت نفت.]</ref> | ||
== موقعیت ژئوپلیتیکی == | == موقعیت ژئوپلیتیکی == | ||
| خط ۴۶: | خط ۴۸: | ||
== جغرافیا و اقلیم == | == جغرافیا و اقلیم == | ||
[[پرونده:جزیره خارک۱.png|جایگزین=پوشش گیاهی و طبیعت جزیره خارک|بندانگشتی|پوشش گیاهی، آهو و پرنده در طبیعت جزیره خارک]] | [[پرونده:جزیره خارک۱.png|جایگزین=پوشش گیاهی و طبیعت جزیره خارک|بندانگشتی|پوشش گیاهی، آهو و پرنده در طبیعت جزیره خارک]] | ||
* '''موقعیت جغرافیایی:''' جزیره خارک با مساحت تقریبی ۳۲ کیلومتر مربع،<ref>[https://www.sid.ir/paper/99118/fa#downloadbottom سعادتمند و دیگران، «انتخاب جزیرهٔ خارک بهعنوان تبعیدگاه در دههٔ 1320 و 1330ش»، 1400ش، ص11.]</ref> در شمال غربی خلیج فارس قرار دارد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6333775/زیستگاه-خارگ-محدود-است-جمعیت-آهوها-۵-برابر-ظرفیت-جزیره «زیستگاه خارگ محدود است؛ جمعیت آهوها ۵ برابر ظرفیت جزیره»، خبرگزاری مهر.]</ref> این جزیره در مختصات ۲۹ درجه و ۱۵ دقیقه و ۲۵ ثانیه عرض شمالی و ۵۰ درجه و ۲۰ دقیقه و ۳۰ ثانیه طول شرقی قرار دارد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/99118/fa#downloadbottom سعیدینیا و لعبتفر، «صنعت نفت و توسعه اقتصادی، اجتماعی مناطق شمالی خلیج فارس؛ مطالعه موردی خارک (1355-1335ش/1976-1956)»، 1395ش، ص99.]</ref> فاصلهٔ این جزیره تا شهرهای مختلف عبارت است از: ۵۲ کیلومتری شمال غربی بوشهر، ۳۰ کیلومتری [[بندر ریگ]]، ۳۵ کیلومتری جنوب [[بندر گناوه]] و ۵ کیلومتری جنوب [[جزیره خارکو]].<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1690316/ | * '''موقعیت جغرافیایی:''' جزیره خارک با مساحت تقریبی ۳۲ کیلومتر مربع،<ref>[https://www.sid.ir/paper/99118/fa#downloadbottom سعادتمند و دیگران، «انتخاب جزیرهٔ خارک بهعنوان تبعیدگاه در دههٔ 1320 و 1330ش»، 1400ش، ص11.]</ref> در شمال غربی خلیج فارس قرار دارد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6333775/زیستگاه-خارگ-محدود-است-جمعیت-آهوها-۵-برابر-ظرفیت-جزیره «زیستگاه خارگ محدود است؛ جمعیت آهوها ۵ برابر ظرفیت جزیره»، خبرگزاری مهر.]</ref> این جزیره در مختصات ۲۹ درجه و ۱۵ دقیقه و ۲۵ ثانیه عرض شمالی و ۵۰ درجه و ۲۰ دقیقه و ۳۰ ثانیه طول شرقی قرار دارد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/99118/fa#downloadbottom سعیدینیا و لعبتفر، «صنعت نفت و توسعه اقتصادی، اجتماعی مناطق شمالی خلیج فارس؛ مطالعه موردی خارک (1355-1335ش/1976-1956)»، 1395ش، ص99.]</ref> فاصلهٔ این جزیره تا شهرهای مختلف عبارت است از: ۵۲ کیلومتری شمال غربی بوشهر، ۳۰ کیلومتری [[بندر ریگ]]، ۳۵ کیلومتری جنوب [[بندر گناوه]] و ۵ کیلومتری جنوب [[جزیره خارکو]].<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1690316/%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%A9-%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%86-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%AF-%D9%88-%D8%A8%D8%AD%D8%AB%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B3%D8%A7%D8%A8-%D8%AF%D9%88-%DA%AF%D9%88%D8%B1%D8%B5%D8%AE%D8%B1%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF-%D9%88-%D9%86%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%A9 حیدری، «خارک و خاراسن؛ پیشنهاد و بحثی دربارهٔ انتساب دو گورصخرهای بزرگ و نام جزیرهٔ خارک»، 1399ش، ص107.]</ref> این جزیره از نظر تقسیمات کشوری از توابع شهرستان [[بوشهر]] محسوب میشود.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1158416/پایانه-صادراتی-خارک «پایانه صادراتی خارک»، وبسایت تابناک.]</ref> | ||
* '''کوهها:''' کوه تخت در شمال، کوه گردن اشتر در جنوب، کوه لشکری و کوه دیدبان در غرب این جزیره قرار دارد. همچنین جزیرهای کوچکتر هم در شمال خارک وجود دارد که به خارگو شناخته میشود.<ref>[https://www.khargnews.ir/fa/kharg «جزیره خارگ»، وبسایت خارک نیوز.]</ref> | * '''کوهها:''' کوه تخت در شمال، کوه گردن اشتر در جنوب، کوه لشکری و کوه دیدبان در غرب این جزیره قرار دارد. همچنین جزیرهای کوچکتر هم در شمال خارک وجود دارد که به خارگو شناخته میشود.<ref>[https://www.khargnews.ir/fa/kharg «جزیره خارگ»، وبسایت خارک نیوز.]</ref> | ||
* '''آبوهوا:''' خارک، بسیار گرم و شرجی است. هرچند، ارتفاعات موجود در این منطقه و وزش باد، هوای آن را نسبت به نقاط اطراف آن، کمی ملایمتر کرده است.<ref>سازمان | * '''آبوهوا:''' خارک، بسیار گرم و شرجی است. هرچند، ارتفاعات موجود در این منطقه و وزش باد، هوای آن را نسبت به نقاط اطراف آن، کمی ملایمتر کرده است.<ref>سازمان نقشهبرداري كشور، اطلس زمينشناسي (اطلس ملّي ايران)، 1382ش، ص13.</ref> زمستانهای خارک بسیار کوتاه بوده و تابستان این جزیره در حدود 8 ماه طول میکشد.<ref>[https://gardeshgari724.com/attractions/%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%B2%DB%8C%D8%A8%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%A9/1922 «جزیره خارک سرشار از زیباییهای دیدنی و تاریخی»، وبسایت گردشگر]ی.</ref> میانگین حداکثر دمای سالیانهٔ جزیره خارک °۲۹٫۶ و میانگین بارش سالیانهٔ آن حدود ۲۵۶٫۶ میلیمتر است. پربارانترین ماه در خارک [[آذر (ماه)|آذر]] بوده و چهار ماه از سال؛ یعنی [[خرداد (ماه)|خرداد]] تا [[شهریور]]، بدون بارش است. میانگین رطوبت نسبی ۶۱٫۶درصد و مرطوبترین ماه آن دی، ۷۲درصد و خشکترین آن خرداد، ۴۹درصد است.<ref>جغرافیای جزایر ایرانی خلیج فارس، 1381ش، ص21-23.</ref> | ||
* '''منابع آبی:''' جزیره خارک از معدود [[جزایر خلیج فارس]] است که دارای [[آب شیرین]] فراوان بوده و آب مورد نیاز آن در طول تاریخ از طریق گودالهای طبیعی، چاهها، [[قنات]] | * '''منابع آبی:''' جزیره خارک از معدود [[جزایر خلیج فارس]] است که دارای [[آب شیرین]] فراوان بوده و آب مورد نیاز آن در طول تاریخ از طریق گودالهای طبیعی، چاهها، [[قنات|قناتها]] و هدایت [[آب باران]] به سدهای کوچک تأمین میشده است. بازماندههای سامانههای گردآوری آب شامل راهآبهها، چاههای سنگی عمیق و کاریزهای کهنسال در سراسر جزیره دیده میشود.<ref>[http://ghiasabadi.com/khark.html مردای غیاثآبادی، «یادداشتهای خارک: سمتنما و تختهنردهای سنگی نویافته»، وبسایت پژوهشهای ایران.]</ref> | ||
* '''پوشش گیاهی:''' پوشش گیاهی جزیره خارک بهدلیل نبود خاک حاصلخیز، بهطور عمده شامل درختان لیل، کنار، نخل، سپستان، گز، لوز<ref>سعادتمند و دیگران، «انتخاب جزیرهٔ خارک بهعنوان تبعیدگاه در دههٔ 1320 و 1330ش»، 1400ش، ص11.</ref> انجیر هندی و انجیر معابد، کهور، استخودوس و مورخش است.<ref>[https://www.khargnews.ir/fa/kharg «جزیره خارگ»، وبسایت خارک نیوز.]</ref> درختان لیل که بسیار بزرگ و پرسایه هستند و ریشههای هوازی دارند، به فراوانی در سراسر جزیره دیده میشوند و آب و غذای خود را از باد و هوا دریافت میکنند. درختان سدر یا کنار نیز در جزیره میرویند، اما بهدلیل شرایط زیستبومی، به اندازهٔ نمونههای موجود در دامنههای [[رشتهکوه زاگرس|زاگرس]] بزرگ نمیشوند.<ref>[http://ghiasabadi.com/khark.html مردای غیاثآبادی، «یادداشتهای خارک: سمتنما و تختهنردهای سنگی نویافته»، وبسایت پژوهشهای ایران.]</ref> | * '''پوشش گیاهی:''' پوشش گیاهی جزیره خارک بهدلیل نبود خاک حاصلخیز، بهطور عمده شامل درختان لیل، کنار، نخل، سپستان، گز، لوز<ref>سعادتمند و دیگران، «انتخاب جزیرهٔ خارک بهعنوان تبعیدگاه در دههٔ 1320 و 1330ش»، 1400ش، ص11.</ref> انجیر هندی و انجیر معابد، کهور، استخودوس و مورخش است.<ref>[https://www.khargnews.ir/fa/kharg «جزیره خارگ»، وبسایت خارک نیوز.]</ref> درختان لیل که بسیار بزرگ و پرسایه هستند و ریشههای هوازی دارند، به فراوانی در سراسر جزیره دیده میشوند و آب و غذای خود را از باد و هوا دریافت میکنند. درختان سدر یا کنار نیز در جزیره میرویند، اما بهدلیل شرایط زیستبومی، به اندازهٔ نمونههای موجود در دامنههای [[رشتهکوه زاگرس|زاگرس]] بزرگ نمیشوند.<ref>[http://ghiasabadi.com/khark.html مردای غیاثآبادی، «یادداشتهای خارک: سمتنما و تختهنردهای سنگی نویافته»، وبسایت پژوهشهای ایران.]</ref> | ||
* '''حیات وحش:''' جزیره خارک زیستگاه گونههای جانوری از جمله [[آهو]]، بز عدانی، لاکپشت منقار عقابی و لاکپشت سبز، کاکایی، عقاب ماهیگیر، کلاغ هندی و پرندگان مهاجر است. در کنار آنها آبزیانی چون ماهیها، خرچنگ، [[میگو]]، کوسه پلنگی هم دیگر جانوران منحصربهفرد خارک را تشکیل میدهند.<ref>[https://www.khargnews.ir/fa/kharg «جزیره خارگ»، وبسایت خارک نیوز.]</ref> جمعیت کنونی آهوی خارک با حدود ۱۲۰۰ تا ۱۳۰۰ رأس، بیش از پنج برابر ظرفیت طبیعی جزیره برآورد میشود. بهگفتهٔ مسئولان محیط زیست [[استان بوشهر]]، بخش عمدهٔ آهوها بهصورت دستی تغذیه میشوند و سالانه حدود ۱۰۰ رأس از جزیره به مناطق حفاظتشده دیگر منتقل میشود تا تعادل اکوسیستم حفظ شود.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6333775/زیستگاه-خارگ-محدود-است-جمعیت-آهوها-۵-برابر-ظرفیت-جزیره «زیستگاه خارگ محدود است؛ جمعیت آهوها ۵ برابر ظرفیت جزیره»، خبرگزاری مهر.]</ref> | * '''حیات وحش:''' جزیره خارک زیستگاه گونههای جانوری از جمله [[آهو]]، بز عدانی، لاکپشت منقار عقابی و لاکپشت سبز، کاکایی، عقاب ماهیگیر، کلاغ هندی و پرندگان مهاجر است. در کنار آنها آبزیانی چون ماهیها، خرچنگ، [[میگو]]، کوسه پلنگی هم دیگر جانوران منحصربهفرد خارک را تشکیل میدهند.<ref>[https://www.khargnews.ir/fa/kharg «جزیره خارگ»، وبسایت خارک نیوز.]</ref> جمعیت کنونی آهوی خارک با حدود ۱۲۰۰ تا ۱۳۰۰ رأس، بیش از پنج برابر ظرفیت طبیعی جزیره برآورد میشود. بهگفتهٔ مسئولان محیط زیست [[استان بوشهر]]، بخش عمدهٔ آهوها بهصورت دستی تغذیه میشوند و سالانه حدود ۱۰۰ رأس از جزیره به مناطق حفاظتشده دیگر منتقل میشود تا تعادل اکوسیستم حفظ شود.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6333775/زیستگاه-خارگ-محدود-است-جمعیت-آهوها-۵-برابر-ظرفیت-جزیره «زیستگاه خارگ محدود است؛ جمعیت آهوها ۵ برابر ظرفیت جزیره»، خبرگزاری مهر.]</ref> | ||
| خط ۶۰: | خط ۶۲: | ||
غذا: مواد بهکار رفته در غذاهای سنتی جزیره خارک نشاندهنده توجه ساکنان به سلامت و تهیه غذاهای سالم و مقوی است. ازجمله غذاهای سنتی این جزیره میتوان به [[للک]]، [[قلیهماهی]]، [[قلیهمیگو]]، [[قیمه بوشهری]]، [[شکر پلو]]، [[رنگینک]]، [[دمی لخلاخ]]، نان [[قراپیچ]]، [[حلوای انگشتپیچ]]، نان گرده و [[نان تیری]] اشاره کرد.<ref>[https://irannewspaper.ir/sp-260/4/57835 توکلی، «جزیره خارگ» وبسایت روزنامه ایران.]</ref> | غذا: مواد بهکار رفته در غذاهای سنتی جزیره خارک نشاندهنده توجه ساکنان به سلامت و تهیه غذاهای سالم و مقوی است. ازجمله غذاهای سنتی این جزیره میتوان به [[للک]]، [[قلیهماهی]]، [[قلیهمیگو]]، [[قیمه بوشهری]]، [[شکر پلو]]، [[رنگینک]]، [[دمی لخلاخ]]، نان [[قراپیچ]]، [[حلوای انگشتپیچ]]، نان گرده و [[نان تیری]] اشاره کرد.<ref>[https://irannewspaper.ir/sp-260/4/57835 توکلی، «جزیره خارگ» وبسایت روزنامه ایران.]</ref> | ||
موسیقی: جزیرهٔ خارک دارای موسیقی محلی و آدابورسوم خاص خود است؛ ازجمله موسیقی [[لیوا]] که به اعتقاد برخی پژوهشگران، از آفریقا به خارک و کرانههای خلیج فارس رسوخ کرده و با آداب محلی تلفیق یافته و شکل ویژهای پیدا کرده است. این موسیقی بهصورت سنتی برای درمان نیز مورد استفاده قرار میگرفته است. بهگفتهٔ مسئولان محلی، بسیاری از آدابورسوم بومی در سالهای اخیر تحت تأثیر گسترش صنعت و شهرنشینی به انزوا رفته و تلاشهایی برای احیای آنها در جریان است.<ref>[https://irannewspaper.ir/sp-260/4/57835 توکلی، «جزیره خارگ» وبسایت روزنامه ایران.]</ref> | موسیقی: جزیرهٔ خارک دارای موسیقی محلی و آدابورسوم خاص خود است؛ ازجمله موسیقی [[لیوا]] که به اعتقاد برخی پژوهشگران، از آفریقا به خارک و کرانههای خلیج فارس رسوخ کرده و با آداب محلی تلفیق یافته و شکل ویژهای پیدا کرده است. این موسیقی بهصورت سنتی برای درمان نیز مورد استفاده قرار میگرفته است. بهگفتهٔ مسئولان محلی، بسیاری از آدابورسوم بومی در سالهای اخیر تحت تأثیر گسترش صنعت و شهرنشینی به انزوا رفته و تلاشهایی برای احیای آنها در جریان است.<ref>[https://irannewspaper.ir/sp-260/4/57835 توکلی، «جزیره خارگ» وبسایت روزنامه ایران.]</ref> | ||
معماری: معماری در این منطقه از دو سبک سنتی و مهندسی پیروی میکند. در نواحی شمال شرقی خارک، خانهها از یک معماری سنتی تبعیت کرده و بیشتر آنها دارای یک طبقه بههمراه حیاط هستند.<ref>[https://www.beytoote.com/iran/tafrihi/khark-island02-iran.html «آشنایی با جزیره خارک ؛ از جزیره های مرجانی در خلیج فارس»، وبسایت بیتوته]. | |||
</ref> | |||
مشاهیر: شعرا و دانشمندانی نیز از این جزیره برخاستهاند که با نام خارکی معروف بودند؛ مانند «خارکی» شاعر معروف در زمان مأمون ( | مشاهیر: شعرا و دانشمندانی نیز از این جزیره برخاستهاند که با نام خارکی معروف بودند؛ مانند «خارکی» شاعر معروف در زمان مأمون (خلیفۀ عباسی) و نیز «ابوالعباس خارکی» که از علمای علم حدیث بوده است.<ref>[http://www.petromuseum.ir/content/25/%D9%83%D8%A7%D9%88%D8%B4-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D9%86%D9%81%D8%AA/3519/%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%A9-%DB%8C%D8%A7-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%AF «خارک یا خارگ؟»، وبسایت مدیریت موزهها و مرکز اسناد صنعت نفت.]</ref> | ||
== اقتصاد == | == اقتصاد == | ||
| خط ۱۰۷: | خط ۱۱۱: | ||
* لعبتفر در مقاله «طرح چم و تأثیر آن بر خارک»، تغییرات صنعتی جزیره را توضیح داده است. | * لعبتفر در مقاله «طرح چم و تأثیر آن بر خارک»، تغییرات صنعتی جزیره را توضیح داده است. | ||
* علیاکبر سرفراز در کتاب «راهنمای آثار جزیره خارک» توضیح مفصلی دربارهٔ سابقه تاریخی این جزیره ارائه داده است. | * علیاکبر سرفراز در کتاب «راهنمای آثار جزیره خارک» توضیح مفصلی دربارهٔ سابقه تاریخی این جزیره ارائه داده است. | ||
* [[جلال آلاحمد]] در کتاب خود، «'''جزیره خارگ، درّ یتیم خلیج فارس'''» به پیشینه تاریخی جزیره بهعنوان پایگاه تجاری و گذرگاه تمدنها و مذاهب گوناگون پرداخته است. نویسنده در این اثر، تحولات ناشی از کشف و صادرات نفت را نیز گزارش کرده و کتاب را بهعنوان یادداشتی از وضعیت مردم، گذشته، آداب محلی، افسانهها و لهجههای جزیره ارائه داده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2204108/ | * [[جلال آلاحمد]] در کتاب خود، «'''جزیره خارگ، درّ یتیم خلیج فارس'''» به پیشینه تاریخی جزیره بهعنوان پایگاه تجاری و گذرگاه تمدنها و مذاهب گوناگون پرداخته است. نویسنده در این اثر، تحولات ناشی از کشف و صادرات نفت را نیز گزارش کرده و کتاب را بهعنوان یادداشتی از وضعیت مردم، گذشته، آداب محلی، افسانهها و لهجههای جزیره ارائه داده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2204108/%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%86%D9%81%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%AD%D9%88%D9%84-%D9%87%D9%88%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%A9 فروغی، «جایگاه نفت در تحول هویتی جزیره خارک»، 1402ش، ص112.]</ref> | ||
== روز ملی جزیره خارک == | == روز ملی جزیره خارک == | ||
| خط ۱۱۶: | خط ۱۲۰: | ||
== منابع == | == منابع == | ||
{{آغاز منابع}}* «آشنایی با جزیره | {{آغاز منابع}}* «آشنایی با جزیره خارک ؛ از جزیره های مرجانی در خلیج فارس»، وبسایت بیتوته، تاریخ بازدید: 4 خرداد 1405ش. | ||
* «از تهدید تا اقدام؛ پشتپرده نقشه ترامپ برای تصرف خارک و پیامدهای آن برای ایران و آمریکا»، وبسایت یورو نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱ آوریل ۲۰۲۶م. | * «از تهدید تا اقدام؛ پشتپرده نقشه ترامپ برای تصرف خارک و پیامدهای آن برای ایران و آمریکا»، وبسایت یورو نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱ آوریل ۲۰۲۶م. | ||
* «افزایش ذخیرهسازی نفت ایران ۱۰ میلیون بشکه»، وبسایت دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۲۰ بهمن ۱۳۹۵ش. | * «افزایش ذخیرهسازی نفت ایران ۱۰ میلیون بشکه»، وبسایت دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۲۰ بهمن ۱۳۹۵ش. | ||
| خط ۱۳۸: | خط ۱۴۲: | ||
* «خارگ چقدر قدمت تاریخی دارد؟»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۱۶ فروردین ۱۴۰۴ش. | * «خارگ چقدر قدمت تاریخی دارد؟»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۱۶ فروردین ۱۴۰۴ش. | ||
* «خارگ؛ قلب تپنده صادرات نفت و پتروشیمی ایران»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۹ مهر ۱۴۰۴ش. | * «خارگ؛ قلب تپنده صادرات نفت و پتروشیمی ایران»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۹ مهر ۱۴۰۴ش. | ||
* «خارک یا خارگ؟»، وبسایت مدیریت موزهها و مرکز اسناد صنعت نفت، تاریخ بازدید: | * «خارک یا خارگ؟»، وبسایت مدیریت موزهها و مرکز اسناد صنعت نفت، تاریخ بازدید: 4 خرداد 1405ش. | ||
* رحمانی، بهرام، «روز پانزدهم جنگ»، وبسایت اشتراک، تاریخ درج مطلب: ۲۳ اسفند ۱۴۰۴ش. | * رحمانی، بهرام، «روز پانزدهم جنگ»، وبسایت اشتراک، تاریخ درج مطلب: ۲۳ اسفند ۱۴۰۴ش. | ||
* «روز ملی جزیره خارگ»، وبسایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۱۵ دی ۱۳۹۹ش. | * «روز ملی جزیره خارگ»، وبسایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۱۵ دی ۱۳۹۹ش. | ||
