اصلاح عنوان مدخل |
جز ویکی سازی |
||
| (۵ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۵: | خط ۵: | ||
== تعریف بلوچدوزی == | == تعریف بلوچدوزی == | ||
سوزندوزی بلوچی که در زبان بلوچی | سوزندوزی بلوچی یکی از [[صنایع دستی بلوچ]] است که در زبان بلوچی سُوچِندوزی یا سیچِندوزی گفته میشود و با نامهای بلوچدوزی و بلوچیدوزی نیز شناخته میشود. مجموعهای از انواع خاص [[سوزندوزی]] است که توسط [[زنان بلوچ]] و با الهام از طبیعت، باورها، آرزوها و تخیلاتشان خلق میشود. این هنر اصیل که ریشه در تاروپود زندگی عشایری دارد از صنایع دستی رایج در استان [[سیستان و بلوچستان]] است.<ref>[https://qjik.atu.ac.ir/article_15876.html میرزایی و مافیتبار،«تحلیل و طبقهبندی موضوعی انواع نقش در سوزندوزی بلوچ بر اساس اسلوب هنرهای سنتی»،1402ش، ص52.]</ref> این هنر کاملاً بهصورت دستی و بدون ماشینآلات انجام میگیرد که همین امر به کاهش [[مصرف انرژی]] و آلودگی کمک میکند. تولیدات [[سوزندوزی]] بهدلیل اینکه بهروش دستی انجام میشود از کیفیت و مقاومت بالایی برخوردار است.<ref>[https://www.diyareayyar.ir/نگاهی-به-هنر-سوزندوزی-بلوچی-و-نقش-آن-د/?print=1 محمودخواه، «نگاهی به هنر سوزندوزی بلوچی و نقش آن در مد پایدار»، پایگاه خبری و تحلیلی دیار عیار.]</ref> | ||
== تاریخچه == | == تاریخچه == | ||
آثار کشفشده روی سفالهای قرن ۵ و ۶ قبل از میلاد از شباهت نقوش هندسی سفالینهها با سوزندوزی بلوچ خبر میدهد. همچنین نقوش بلوچدوزی شباهت و نزدیکی خاصی به سنگنگارههای پیش از اسلام و به قوم اسلاوها دارد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/7239/نحول-کاربرد-و-تزیین-در-سوزن-دوزی-بلوچ-و-ترکمن-به-شیوه-سنتی-و-مدرن خاموشی، تحول کاربرد تزیین در سوزندوزی بلوچ و ترکمن، 1387ش، ص73.]</ref> اگرچه قدمت بلوچدوزی براساس این اسناد به قبل از [[اسلام]] برمیگردد؛ اما سابقهٔ رودوزیها و تزیینات لباسهای بلوچی به [[ | آثار کشفشده روی سفالهای قرن ۵ و ۶ قبل از میلاد از شباهت نقوش هندسی سفالینهها با سوزندوزی بلوچ خبر میدهد. همچنین نقوش بلوچدوزی شباهت و نزدیکی خاصی به سنگنگارههای پیش از اسلام و به قوم اسلاوها دارد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/7239/نحول-کاربرد-و-تزیین-در-سوزن-دوزی-بلوچ-و-ترکمن-به-شیوه-سنتی-و-مدرن خاموشی، تحول کاربرد تزیین در سوزندوزی بلوچ و ترکمن، 1387ش، ص73.]</ref> اگرچه قدمت بلوچدوزی براساس این اسناد به قبل از [[اسلام]] برمیگردد؛ اما سابقهٔ رودوزیها و تزیینات لباسهای بلوچی به دوران [[مادها]] اشاره دارد. هنر بلوچدوزی در [[دوره مغول]] گسترش پیدا کرده و در دورهٔ ایلخانی، تیموری و صفویه به اوج خود رسیده است. برخی منابع سابقهٔ سوزندوزی بلوچ را با صنعت تولید [[ابریشم]] یکسان میدانند؛ چراکه پرورش [[کرم ابریشم]] در بلوچستان رایج بوده و تجارت آن رونق داشته است.<ref>[https://rajshomar.birjand.ac.ir/article_1416.html کشاورز و دیگران، «نقوش هندسی در سوزندوزی بلوچ»، 1399ش، ص127.]</ref> | ||
=== گسترهٔ جغرافیایی === | === گسترهٔ جغرافیایی === | ||
سوزندوزی بلوچی در یک منطقهٔ بزرگ جغرافیایی از قدیم مورد استفادهٔ مردم بوده است. این مناطق شامل سیستان و بلوچستان ایران، بخشهایی از خراسان (بهویژه قسمت جنوبی آن)، بخشهایی از استان کرمان و هرمزگان و کشورهایی نظیر پاکستان، هندوستان و افغانستان است که بهدلیل | سوزندوزی بلوچی در یک منطقهٔ بزرگ جغرافیایی از قدیم مورد استفادهٔ مردم بوده است. این مناطق شامل سیستان و بلوچستان ایران، بخشهایی از خراسان (بهویژه قسمت جنوبی آن)، بخشهایی از استان کرمان و هرمزگان و کشورهایی نظیر پاکستان، هندوستان و افغانستان است که بهدلیل تشابه فرهنگی و ریشههای مشترک قومی، از لباسهای بلوچدوزی استفاده مشترک دارند.<ref>[https://rajshomar.birjand.ac.ir/article_1416.html کشاورز و دیگران، «نقوش هندسی در سوزندوزی بلوچ»، 1399ش، ص127.]</ref> امروزه مهمترین مراکز سوزندوزی بلوچی، ایرندگان، اسپکه، سیبسوران، سورمیج، سراوان، شهر یانچ، کلگان، فنوج، هریدوک، محمدآباد، مارندگان، بمپور، اسماعیلآباد و [[زاهدان]] است.<ref>یاوری، آشنایی با هنرهای سنتی ایران (3)، 1390ش، ص36.</ref> مشهورترین نمونههای سوزندوزی، تولیدات مناطق دامُن، بَمپور، قاسمآباد، سراوان، لاشار، اسپکه، قصرقند، هَریدوک، نیکشهر، نکوچ ایرانشهر، چانف شهرستان نیکشهر و آهوران است.<ref>رنجدوست، تاریخ لباس ایران، 1387ش، ص244.</ref> | ||
== کاربرد بلوچیدوزی == | == کاربرد بلوچیدوزی == | ||
بلوچدوزی روی لباس گاه بهصورت جداگانه روی تکهپارچهای دوخته و سپس به لباس متصل میشود. زنان بلوچی در شهرهای سراوان، خاش و میرجاوه از این روش استفاده میکنند. اما در جنوب بلوچستان و شهرهای مکران، ایرانشهر، راسک، چابهار، سرباز و قصرقند بلوچدوزی را مستقیم روی پارچهٔ لباس انجام میدهند.<ref>ریگی و کاویانیپویا، دایرةالمعارف بلوچدوزی و سایر ملل، 1396ش، ص29.</ref> از شیوههای دوخت بلوچدوزی میتوان به رودوزی برای انتقال طرح روی پارچه، پردوزی (ظریفدوزی)، پَلیواردوزی که اغلب برای پشتی و بالشت بهکار میرود، گرافدوزی (افغانیدوزی)، [[آیینهدوزی]] و پیتدوزی (نوارهایی که به پارچه متصل شده و روی آن گلدوزی میشود) اشاره کرد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/253180/هنر-سوزن-دوزی-زنان-بلوچ دکالی و دکالی، «هنر سوزندوزی زنان بلوچ»، 1385ش، ص98.]</ref> | بلوچدوزی روی لباس گاه بهصورت جداگانه روی تکهپارچهای دوخته و سپس به لباس متصل میشود. زنان بلوچی در شهرهای سراوان، خاش و میرجاوه از این روش استفاده میکنند. اما در جنوب بلوچستان و شهرهای مکران، ایرانشهر، راسک، چابهار، سرباز و قصرقند بلوچدوزی را مستقیم روی پارچهٔ لباس انجام میدهند.<ref>ریگی و کاویانیپویا، دایرةالمعارف بلوچدوزی و سایر ملل، 1396ش، ص29.</ref> از شیوههای دوخت بلوچدوزی میتوان به رودوزی برای انتقال طرح روی پارچه، پردوزی (ظریفدوزی)، پَلیواردوزی که اغلب برای پشتی و بالشت بهکار میرود، گرافدوزی (افغانیدوزی)، [[آیینهدوزی]] و پیتدوزی (نوارهایی که به پارچه متصل شده و روی آن گلدوزی میشود) اشاره کرد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/253180/هنر-سوزن-دوزی-زنان-بلوچ دکالی و دکالی، «هنر سوزندوزی زنان بلوچ»، 1385ش، ص98.]</ref> | ||
[[پرونده:بلوچدوزی۲.jpg|جایگزین=زی آستین لباس بلوچی گل انار|بندانگشتی|زی آستین لباس بلوچی گل انار]] | [[پرونده:بلوچدوزی۲.jpg|جایگزین=زی آستین لباس بلوچی گل انار|بندانگشتی|زی آستین لباس بلوچی گل انار]] | ||
شش قطعه از لباس زنان بلوچی که شامل «زی» (پیشسینه)، پندول (قسمت کمر تا پای پیراهن)، سرآستینهای پیراهن و سرپاچههای شلوار است، با هنر بلوچیدوزی، سوزندوزی میشود.<ref>انصاری، آشنایی با فرهنگ عامه و اقوام ایرانی، 1392ش، 134.</ref> از | شش قطعه از لباس زنان بلوچی که شامل «زی» (پیشسینه)، پندول (قسمت کمر تا پای پیراهن)، سرآستینهای پیراهن و سرپاچههای شلوار است، با هنر بلوچیدوزی، سوزندوزی میشود.<ref>انصاری، آشنایی با فرهنگ عامه و اقوام ایرانی، 1392ش، 134.</ref> زنان بلوچ سهگوشهٔ زیر بغل پیراهن را با رنگ متفاوت سوزندوزی میکنند و معتقدند اگر رنگ زیر بغل جامه متفاوت نباشد، [[دعا]] مستجاب نمیشود. چارقد (توری نازک الوانی) روی چادر زن بلوچ و کلاه عروس نیز سوزندوزی میشود. تا ۱۳۰۰ش مردان بلوچ در نواحی سردتر، نیمتنههای بافتهشده از پشم بره یا موی بز و سراسر سوزندوزیشده، میپوشیدند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/257749/سوزندوزی-بلوچ بیجاری، «سوزندوزی بلوچ»، مرکز دایرۀ المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | ||
زنان بلوچ افزون بر تزیین لباس، برای آراستن [[پرده]]، کوسن، سجاده، سفره عقد،<ref>محمودزهی، آیینها، باورها و فرهنگ مردم بلوچستان، 1392ش، ص52.</ref> سفرههای پارچهای، روتختی، رومیزی، کراوات، کیف و کفش،<ref>[https://roostatish.ir/همه-چیز-در-رابطه-با-هنر-سوزندوزی/ سالور، «همه چیز در رابطه با هنر سوزندوزی بلوچی و هویت فرهنگی آن»، وبسایت روستاتیش.]</ref> مانتو، قوطی سیگار، جعبهٔ دستمالکاغذی، کمربند، بلوز، قاب عکس، جلد آلبوم و کاپشن از سوزندوزی استفاده میکنند.<ref>[https://niavaranmu.ir/detail/861/سوزن-دوزی-بلوچ «سوزندوزی بلوچ»، وبسایت مجموعۀ فرهنگی تاریخی نیاوران.]</ref> | |||
زنان بلوچ لباسهای سوزندوزی را در [[جشن]]ها و [[مراسم عروسی|عروسیها]] میپوشند و از این محصولات بهعنوان تحفهٔ [[نامزدی]] و [[جهیزیه|جهیزیهٔ عروسی]] نیز استفاده میشود. همچنین برای تزیین [[حجله عروس|حجلهٔ عروس]] در مراسم «جلبندان» به اعتقاد دفع جادو و تزیین منازل و چادرها استفاده میکنند.<ref>[http://chabahargasht.ir/post-107 «عروسی بلوچ»، وبسایت چابهارگشت.]</ref> در میان بلوچهای افغانستان رایج است هر دختر حداقل ۶۰ تکهٔ سوزندوزی در [[جهیزیه|جهیزیهٔ]] خود داشته باشد.<ref>[https://shahraranews.ir/fa/news/72267/%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D9%88%D8%B2%D9%86%E2%80%8C%D8%AF%D9%88%D8%B2-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86-%D9%88-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86% «روایتهایی از زنان سوزندوز بلوچ افغانستانی در محله شهید باهنر»، وبسایت شهرآرانیوز.]</ref> | |||
== روش سوزندوزی بلوچ == | |||
زنان بلوچ سوزندوزی را به دو روش انجام میدهند: | |||
# '''چپدوز:''' طرحها با شمردن تاروپود پارچه بهصورت کاملاً تخیلی و بدون طرح پیشینی، دوخته میشود و ارزش بیشتر دارد؛ | |||
# '''راستدوز:''' نقوش با مهر روی پارچهها انتقال داده و دوخته میشود. این روش زمان کم نیاز دارد و قیمت آن نیز ارزان است. گفته میشود این روش در میان بلوچهای افغانستان<ref>[https://takarinaco.com/products/catid/89 «سوزندوزی بلوچ یا بلوچدوزی»، وبسایت تک آرینا.]</ref> و شهرستانهای [[چابهار]] و قصرقند بلوچستان ایران رایج است.<ref>[https://mag.sarak-co.com/بررسی-لباس-اقوام-بلوچ/ میرزایی، «بررسی لباس اقوام بلوچ»، وبسایت سارک.]</ref> زنان بلوچ، ابتدا پارچه را به اندازه و مدل دلخواه برش میزنند.<ref>[https://mag.sarak-co.com/بررسی-لباس-اقوام-بلوچ/ بهدانی و رادینا، «بررسی تطبیقی نقوش سوزندوزیهای بلوچ و گلیمکهای بلوچ خراسان جنوبی»، 1394ش، ص 877.]</ref> کار سوزندوزی بهطور معمول زنجیرهای است که هر زن یک قطعهٔ پارچه، طرح یا یک رنگ را انجام میدهد<ref>[https://roostatish.ir/همه-چیز-در-رابطه-با-هنر-سوزندوزی/ سالور، «همه چیز در رابطه با هنر سوزندوزی بلوچی و هویت فرهنگی آن»، وبسایت روستاتیش.]</ref> و گاهی هر زن مستقلانه محصول تولید میکند.<ref>[https://roostatish.ir/همه-چیز-در-رابطه-با-هنر-سوزندوزی/ «سوزندوزی بلوچ»، وبسایت مجموعۀ فرهنگی تاریخی نیاوران.]</ref> پس از تکمیل کار، آن را در قسمتهای لباس که بیشتر در معرض فرسودگی و پارگی است، با نخهای رنگی دوخت میزنند.<ref>[https://rochshop.com/نفوذ-هنر-بلوچی-دوزی-زنان-بلوچ-در-پوشاک-س/ «نفوذ هنر بلوچیدوزی زنان بلوچ در پوشاک سلطنتی خاندان پهلوی»، وبسایت روچ.]</ref> | |||
== تقسیمبندی سوزندوزی بلوچی == | == تقسیمبندی سوزندوزی بلوچی == | ||
| خط ۳۹: | خط ۴۸: | ||
== انواع نقوش سوزندوزی == | == انواع نقوش سوزندوزی == | ||
بلوچدوزی حدود ۷۰ نقشمایه دارد که براساس [[هنر سنتی ایران|هنرهای سنتی ایران]] طبقهبندی شده و بهصورت تجریدی و با اشکال شکسته و هندسی دیده میشوند.<ref>رنجدوست، تاریخ لباس ایران، 1387ش، ص244.</ref> این نقوش شامل نقوش انسانی، جانوری، گیاهی، زیورآلات و اشیاء و نقوشی برگرفته از مکانها و اشیاء مصرفی زندگی هستند که از طبیعت منطقه الهام گرفته و واقعیت زندگی مردم بلوچ و اعتقادات و باورهای آنان را بدون استفاده از طرح و نقشه روی پارچه بهتصویر میکشند:<ref>[https://qjik.atu.ac.ir/article_15876.html میرزایی و مافیتبار،«تحلیل و طبقهبندی موضوعی انواع نقش در سوزندوزی بلوچ بر اساس اسلوب هنرهای سنتی»،1402ش، ص52.]</ref> | بلوچدوزی حدود ۷۰ نقشمایه دارد که براساس [[هنر سنتی ایران|هنرهای سنتی ایران]] طبقهبندی شده و بهصورت تجریدی و با اشکال شکسته و هندسی دیده میشوند.<ref>رنجدوست، تاریخ لباس ایران، 1387ش، ص244.</ref> این نقوش شامل نقوش انسانی، جانوری، گیاهی، ادوات جنگی، زیورآلات و اشیاء و نقوشی برگرفته از مکانها و اشیاء مصرفی زندگی هستند که از طبیعت منطقه الهام گرفته و واقعیت زندگی مردم بلوچ و اعتقادات و باورهای آنان را بدون استفاده از طرح و نقشه روی پارچه بهتصویر میکشند:<ref>[https://qjik.atu.ac.ir/article_15876.html میرزایی و مافیتبار،«تحلیل و طبقهبندی موضوعی انواع نقش در سوزندوزی بلوچ بر اساس اسلوب هنرهای سنتی»،1402ش، ص52.]</ref> | ||
=== نقوش انسانی === | === نقوش انسانی === | ||
| خط ۲۷۰: | خط ۲۷۹: | ||
|این نقش در منطقهٔ سراوان رایج است و اغلب در حاشیهٔ لباس دوخته میشود.<ref>[https://qjik.atu.ac.ir/article_15876.html میرزایی و مافیتبار،«تحلیل و طبقهبندی موضوعی انواع نقش در سوزندوزی بلوچ بر اساس اسلوب هنرهای سنتی»،1402ش، ص77-74.]</ref> | |این نقش در منطقهٔ سراوان رایج است و اغلب در حاشیهٔ لباس دوخته میشود.<ref>[https://qjik.atu.ac.ir/article_15876.html میرزایی و مافیتبار،«تحلیل و طبقهبندی موضوعی انواع نقش در سوزندوزی بلوچ بر اساس اسلوب هنرهای سنتی»،1402ش، ص77-74.]</ref> | ||
|} | |} | ||
== سوزندوزان معروف بلوچ == | |||
زرخاتون عظیمی ایرندگانی عضو مؤسسهٔ هنرمندان پیشکسوت<ref>[https://kesvat.ir/artists/زرخاتون-عظیمی-ایرندگانی/ «زرخاتون عظیمی ایرندگانی»، وبسایت مؤسسۀ هنرمندان پیشکسوت.]</ref> و دارندهٔ مهر اصالت جهانی [[یونسکو]]، شهناز خلیلی ایرندگانی ملقب به مادر هنر بلوچدوزی، مهناز جمالزهی، مریم کریمی و مهتاب نوروزی از هنرمندان هستند که در زندهنگهداشتن هنر سوزندوزی بلوچ از طریق آموزش، خلق اثر و معرفی آن در بازارهای جهانی نقش اساسی داشتهاند.<ref>[https://ensafnews.com/443408/به-مناسبت-سالمرگ-شهناز-خلیلی-ایرندگا/ «به مناسبت سالمرگ شهناز خلیلی ایرندگانی مادر هنر بلوچدوزی»، پایگاه خبری تحلیلی انصاف.]</ref> | |||
== مواد و ابزار در سوزندوزی بلوچی == | == مواد و ابزار در سوزندوزی بلوچی == | ||
| خط ۲۷۷: | خط ۲۸۹: | ||
[[پرونده:بلوچدوزی۳.png|جایگزین=زن بلوچ در حال بلوچیدوزی|بندانگشتی|زن بلوچ در حال بلوچیدوزی]] | [[پرونده:بلوچدوزی۳.png|جایگزین=زن بلوچ در حال بلوچیدوزی|بندانگشتی|زن بلوچ در حال بلوچیدوزی]] | ||
هنر سوزندوزی بلوچ، که به عنوان بلوچدوزی نیز شناخته میشود، میراثی فرهنگی است که ریشههای عمیق آن توسط زنان بلوچ سینهبهسینه منتقل شده و از مادران و مادربزرگان به [[ارث]] رسیده است. این بانوان توانمند، علاوه بر ایفای نقش در [[خانهداری]] و یاریرسانی به مردان در امور دامداری و کشاورزی، مسئولیت زنده نگه داشتن مهارتهای چندگانهای از جمله سوزندوزیهای پیچیده، [[سکهدوزی]]، [[گلیم]] و [[قالیبافی]] و [[حصیربافی]] را نیز بر عهده دارند. تولید و فروش این محصولات، منبع اصلی امرار معاش بسیاری از خانوادهها در مناطق محلی و شهری است و سرمایهگذاریهای قابل توجهی از سوی فعالان اقتصادی و اجتماعی در این حوزه صورت پذیرفته است.<ref>[https://38392266.khabarban.com/ «اشتغالزایی بیش از 500 بانوی فنوجی با سوزندوزی»، خبرگزاری مهر.]</ref> | هنر سوزندوزی بلوچ، که به عنوان بلوچدوزی نیز شناخته میشود، میراثی فرهنگی است که ریشههای عمیق آن توسط زنان بلوچ سینهبهسینه منتقل شده و از مادران و مادربزرگان به [[ارث]] رسیده است. این بانوان توانمند، علاوه بر ایفای نقش در [[خانهداری]] و یاریرسانی به مردان در امور دامداری و کشاورزی، مسئولیت زنده نگه داشتن مهارتهای چندگانهای از جمله سوزندوزیهای پیچیده، [[سکهدوزی]]، [[گلیم]] و [[قالیبافی]] و [[حصیربافی]] را نیز بر عهده دارند. تولید و فروش این محصولات، منبع اصلی امرار معاش بسیاری از خانوادهها در مناطق محلی و شهری است و سرمایهگذاریهای قابل توجهی از سوی فعالان اقتصادی و اجتماعی در این حوزه صورت پذیرفته است.<ref>[https://38392266.khabarban.com/ «اشتغالزایی بیش از 500 بانوی فنوجی با سوزندوزی»، خبرگزاری مهر.]</ref> | ||
سوزندوزی اگرچه یک شغل خانگی برای زنان بلوچ بوده و در تقویت [[اقتصاد خانواده]] و حفظ و معرفی فرهنگ سنتی مردم بلوچ، نقش دارد؛<ref>[https://journals.ut.ac.ir/article_90070_ea5234b7633fdc86f683ab1b60d50199.pdf آویشی و دیگران، «نقش صنایع دستی بر میزان اشتغالزایی بانوان بلوچ و پیشبرد اقتصاد منطقه، مطالعۀ موردی سوزندوزی شهرستان ایرانشهر»، 1402ش، ص63.]</ref> اما همچنان زنان بلوچ ایران بهدلیل پراکندگی روستاها با دشواری دسترسی به مراکز آموزشی، بازار فروش و امکانات روبهرو هستند.<ref>[https://ensafnews.com/443408/به-مناسبت-سالمرگ-شهناز-خلیلی-ایرندگا/ «به مناسبت سالمرگ شهناز خلیلی ایرندگانی مادر هنر بلوچدوزی»، پایگاه خبری تحلیلی انصاف.]</ref> | |||
== ایرانشهر؛ پایتخت بلوچدوزی == | == ایرانشهر؛ پایتخت بلوچدوزی == | ||
| خط ۲۹۱: | خط ۳۰۵: | ||
* آویشی، نگار و دیگران، «نقش صنایع دستی بر میزان اشتغالزایی بانوان بلوچ و پیشبرد اقتصاد منطقه (مطالعه موردی: سوزندوزی شهرستان ایرانشهر)»، فصلنامهٔ پژوهشهای ایرانشناسی، شمارهٔ ۳، پاییز ۱۴۰۲ش. | * آویشی، نگار و دیگران، «نقش صنایع دستی بر میزان اشتغالزایی بانوان بلوچ و پیشبرد اقتصاد منطقه (مطالعه موردی: سوزندوزی شهرستان ایرانشهر)»، فصلنامهٔ پژوهشهای ایرانشناسی، شمارهٔ ۳، پاییز ۱۴۰۲ش. | ||
* «اشتغالزایی بیش از ۵۰۰ بانوی فنوجی با سوزندوزی»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۵ مرداد ۱۴۰۲ش. | * «اشتغالزایی بیش از ۵۰۰ بانوی فنوجی با سوزندوزی»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۵ مرداد ۱۴۰۲ش. | ||
* «به مناسبت سالمرگ شهناز خلیلی ایرندگانی مادر هنر بلوچدوزی»، پایگاه خبری تحلیلی انصاف، تاریخ درج مطلب: ۳ مهر ۱۴۰۲ش. | |||
* بیجاری، مریم، «سوزندوزی بلوچ»، مرکز دایرهٔ المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱ آذر ۱۴۰۰ش. | |||
* جهاندیده، عبدالغفور، فرهنگ بلوچی-فارسی، ۱۳۹۶ش، تهران، معین. | * جهاندیده، عبدالغفور، فرهنگ بلوچی-فارسی، ۱۳۹۶ش، تهران، معین. | ||
* خاموشی، زهرا، «تحول کاربرد تزیین در سوزندوزی بلوچ و ترکمن»، فصلنامهٔ هنر اسلامی، شمارهٔ ۸، ۱۳۸۷ش. | * خاموشی، زهرا، «تحول کاربرد تزیین در سوزندوزی بلوچ و ترکمن»، فصلنامهٔ هنر اسلامی، شمارهٔ ۸، ۱۳۸۷ش. | ||
* دکالی، زیور و دکالی، زینب، «هنر سوزندوزی زنان بلوچ»، فصلنامهٔ فرهنگ مردم، شماره۱۷، ۱۳۸۵ش. | * دکالی، زیور و دکالی، زینب، «هنر سوزندوزی زنان بلوچ»، فصلنامهٔ فرهنگ مردم، شماره۱۷، ۱۳۸۵ش. | ||
* رنجدوست، شبنم، تاریخ لباس ایران، تهران، جمالهنر، ۱۳۸۷ش. | * رنجدوست، شبنم، تاریخ لباس ایران، تهران، جمالهنر، ۱۳۸۷ش. | ||
* «روایتهایی از زنان سوزندوز بلوچ افغانستانی در محله شهید باهنر»، شهرآرانیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۸ مرداد ۱۴۰۰ش. | |||
* ریگی، زهرا و کاویانیپویا، بهرام، دایرةالمعارف بلوچدوزی و سایر ملل، زاهدان، کریم کاویانیپویا، ۱۳۹۶ش. | * ریگی، زهرا و کاویانیپویا، بهرام، دایرةالمعارف بلوچدوزی و سایر ملل، زاهدان، کریم کاویانیپویا، ۱۳۹۶ش. | ||
* «زرخاتون عظیمی ایرندگانی»، وبسایت مؤسسهٔ هنرمندان پیشکسوت، تاریخ بازدید: ۳ بهمن ۱۴۰۲ش. | |||
* سالور، آدریا، «همه چیز در رابطه با هنر سوزندوزی بلوچی و هویت فرهنگی آن»، وبسایت روستاتیش، تاریخ درج مطلب: ۲۴ تیر ۱۴۰۲ش. | |||
* «سوزندوزی بلوچ»، وبسایت مجموعهٔ فرهنگی تاریخی نیاوران، ۲۴ دی ۱۳۹۹ش. | |||
* «سوزندوزی زنان سیستان و بلوچستان؛ از میراث مادری تا برند جهانی»، خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، تاریخ درج مطلب: ۲۶ شهریور ۱۴۰۴ش. | * «سوزندوزی زنان سیستان و بلوچستان؛ از میراث مادری تا برند جهانی»، خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، تاریخ درج مطلب: ۲۶ شهریور ۱۴۰۴ش. | ||
* صادقی، حکیمه، «بررسی نقوش سوزندوزی بلوچ و بازآفرینی آنها در دکوراسیون داخلی»، کارشناسی ارشد، دانشکدهٔ هنر دانشگاه الزهرا (س)، شهریور ۱۳۹۴ش. | * صادقی، حکیمه، «بررسی نقوش سوزندوزی بلوچ و بازآفرینی آنها در دکوراسیون داخلی»، کارشناسی ارشد، دانشکدهٔ هنر دانشگاه الزهرا (س)، شهریور ۱۳۹۴ش. | ||
* «عروسی بلوچ»، وبسایت چابهارگشت، تاریخ بازدید: ۸ آبان ۱۴۰۲ش. | |||
* قاسمی، مرضیه و دیگران، «ساختار صوری نقوش صوری نقوش طبیعی در سوزندوزی زنان بلوچ (با تأکید بر نمونههای شهرستان سراوان)»، فصلنامهٔ علمی نگره، شمارهٔ ۲۷، ۱۳۹۲ش. | * قاسمی، مرضیه و دیگران، «ساختار صوری نقوش صوری نقوش طبیعی در سوزندوزی زنان بلوچ (با تأکید بر نمونههای شهرستان سراوان)»، فصلنامهٔ علمی نگره، شمارهٔ ۲۷، ۱۳۹۲ش. | ||
* کشاورز، بخشرسول، بتل گنج و بلوچیزبان گالوار: ۶۲۴۳ ضربالمثل بلوچی، قم، سرزمین سبز، ۱۳۹۳ش. | * کشاورز، بخشرسول، بتل گنج و بلوچیزبان گالوار: ۶۲۴۳ ضربالمثل بلوچی، قم، سرزمین سبز، ۱۳۹۳ش. | ||
