آش ابودردا: تفاوت میان نسخه‌ها

{{درشت|'''اَبودَردا'''}}؛ نوعی آش سنتی ایرانی.

آش ابودردا یک آش سنتی ایرانی است که نام خود را از یکی از یاران پیامبر گرفته و به نیت بهبود بیماری یا برآورده شدن حاجت پخته می‌شود. این خوراک با نام‌هایی چون آش هفت‌درد، آش مراد و آش سلامتی نیز شناخته شده و مواد آن شامل حبوبات متنوع، سبزی، رشته خمیر، کشک و گاهی گوشت و برنج است. ویژگی بارز آن ساخت آدمک‌هایی از خمیر به شکل بیمار و انداختن آن‌ها در آش برای انتقال درد و ناخوشی است؛ پس از پخت، ابتدا آش، به بیمار داده شده و سپس میان همسایگان تقسیم می‌شود. این آش در مناسبت‌هایی مانند آخرین چهارشنبه ماه صفر یا روزهای محرم و صفر پخته می‌شود.

ابودردا، نوعی [[آش]] سنتی است که نام آن برگرفته از نام یکی از یاران حضرت محمد است. مردم این آش را برای بهبود بیماری و برآورده شدن حاجت می‌پزند.<ref>آشپزباشی، سفره اطعمه، ۱۳۵۳ش، ص۷۷.</ref> مشابهت ظاهری دو واژهٔ «دردا» و «درد» موجب شده که مردم ابودردا را صاحب درد پنداشته و این آش را به او نسبت دهند.<ref>شکورزاده، عقاید و رسوم مردم خراسان، ۱۳۶۳ش، ص۲۵؛ [https://vajehyab.com/dehkhoda/آش دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه آش.]</ref> دردا در عربی به معنی بدون دندان است.<ref>ابن‌منظور، لسان العرب، ذیل واژه درد.</ref> این خوراک را آش بیمار، آش امام زین‌العابدین،<ref>بلوکباشی، فرهنگ عامه، ۱۳۵۶ش، ص۱۰۲.</ref> آش عمودرد، آش عمودردا،<ref>برهان آزاد، «چهارشنبه‌سوری»، ۱۳۴۳ش، ص۵۵.</ref> آش مراد،<ref>هنری، آیین‌های نوروزی، ۱۳۵۳ش، ص۴۲.</ref> آش سلامتی<ref>دولتی، «سفره‌ها»، ۱۳۴۵ش، ص۴۲.</ref> و آش هودَرد (هفت درد) نیز می‌گویند. علت نامیدن آن به هفت درد، به‌دلیل شفابخش انگاشتن این غذا در ۷ بیماری بوده است.<ref>حاتمی، «بهمنجنه، آش هودرده، ونانا کوسا و سنت‌های مشابه در ژاپن»، ۱۳۶۶ش، ص۴۸۰.</ref>

آش ابودردا در مناسبت‌های گوناگون، پخته می‌شود. تهرانی‌ها در آخرین چهارشنبة ماه صفر<ref>آشپزباشی، سفره اطعمه، ۱۳۵۳ش، ص۷۷.</ref> یا آخرین چهارشنبه سال،<ref>بلوکباشی، فرهنگ عامه، ۱۳۵۶ش، ص۱۰۲.</ref> مردم سروستان در استان فارس<ref>فقیری، گوشه‌هایی از فرهنگ مردم فارس، ۱۳۵۷ش، ص۱۲۷–۱۲۸.</ref> و خراسان در آخرین چهارشنبهٔ ماه صفر<ref>شکورزاده، عقاید و رسوم مردم خراسان، ۱۳۶۳ش، ص۲۵.</ref> و مردم تربت‌حیدریه در یکی از چهارشنبه‌های سال آن را طبخ می‌کنند.<ref>دانشگر، فرهنگ واژه‌های رایج تربت‌حیدریه، ۱۳۷۴ش، ص۱۴.</ref> در کازرون این غذا در روزهای سوگواری محرم و صفر طبخ می‌شود.<ref>حاتمی، «بهمنجنه، آش هودرده، ونانا کوسا و سنت‌های مشابه در ژاپن»، ۱۳۶۶ش، ص۴۸۰.</ref> مردم افغانستان در روز سیزدهم ماه صفر ابودردا را طبخ می‌کنند.<ref>افغانی‌نویس، لغات عامیانهٔ فارسی افغانستان، ذیل آش ابودردا.</ref>

مردم [[تهران]] در این آش از نخود، لوبیا، عدس و ماش<ref>دولتی، «سفره‌ها»، ۱۳۴۵ش، ص۴۱۷.</ref> و در خراسان از نخود، عدس، ماش، لوبیای سفید، لوبیا چیتی، باقلا و مُلک (نوعی دانه بزرگ‌تر از ماش)، استفاده می‌کنند.<ref>شکورزاده، عقاید و رسوم مردم خراسان، ۱۳۶۳ش، ص۲۵–۲۶.</ref> سبزی این آش شامل تره، جعفری و اسفناج است. رشتهٔ خمیر آرد گندم، کشک و انواع ادویه از دیگر مواد مورد نیاز است. برخی از گوشت و برنج نیز در ابودردا استفاده می‌کنند.<ref>حاتمی، «بهمنجنه، آش هودرده، ونانا کوسا و سنتهای مشابه در ژاپن»، ۱۳۶۶ش، ص۴۸۰.</ref>

در گذشته، برای تهیهٔ مواد مورد نیاز این آش، معمولاً چند نفر در جلوی هفت خانه به قاشق‌زنی پرداخته و صاحب‌خانه‌ها پول یا مواد مورد نیاز را به آن‌ها می‌دادند. مواد اولیه باید از مغازه‌های رو به قبله خریداری می‌شد.<ref>شکورزاده، عقاید و رسوم مردم خراسان، ۱۳۶۳ش، ص۲۶؛ بلوکباشی، فرهنگ عامه، ۱۳۵۶ش، ص۱۰۲.</ref> در خراسان، هنگام طلوع آفتاب از هفت خانه‌ای که فاطمه دارند، مواد اولیه تهیه می‌شد.<ref>شکورزاده، عقاید و رسوم مردم خراسان، ۱۳۶۳ش، ص۲۵.</ref>

مردم با خمیر، آدمک‌هایی شبیه به فرد بیمار می‌ساختند<ref>آشپزباشی، سفره اطعمه، ۱۳۵۳ش، ص۷۷.</ref> و در این آش قرار می‌دادند. در شیراز این آدمک را عمودردا می‌نامند.<ref>برهان آزاد، «چهارشنبه‌سوری»، ۱۳۴۳ش، ص۵۵.</ref> سروستانی‌ها آدمک خمیری را بدشکل می‌سازند.<ref>فقیری، گوشه‌هایی از فرهنگ مردم فارس، ۱۳۵۷ش، ص۱۲۷–۱۲۸.</ref> خراسانی‌ها، شکم آدمک را پر از آجیل می‌کنند.<ref>شکورزاده، عقاید و رسوم مردم خراسان، ۱۳۶۳ش، ص۲۶.</ref> فلسفة ساخت این آدمک این بود که درد و ناخوشی‌ها به آدمک منتقل شود.<ref>بلوکباشی، «دیدگاه‌ها و نگرش‌ها در مردم‌شناسی»، ۱۳۵۹ش، ص۱۲۰.</ref>

== شیوه پخت ==

جهت پخت این آش، باید ابتدا حبوبات از چند ساعت قبل خیس بخورند و جداگانه پخته شوند. سپس پیاز با ادویه‌ها سرخ شده و سایر مواد به آن اضافه می‌شود.<ref>[https://blog.okcs.com/آش-ابودردا-غذاهای-سنتی-چهارشنبه-سوری/ «طرز تهیه آش ابودردا چهارشنبه سوری»، وب‌سایت کوروش.]</ref> پس از ترکیب مواد با یکدیگر، مردم آدمک‌ها را درون آش ریخته و پس از چند دقیقه از آن خارج می‌کنند. آن‌ها آدمک را در کاسه‌ای سفالی یا چوبی قرار داده<ref>شکورزاده، عقاید و رسوم مردم خراسان، ۱۳۶۳ش، ص۲۶.</ref> و به آب روان می‌سپارند<ref>شکورزاده، عقاید و رسوم مردم خراسان، ۱۳۶۳ش، ص۲۶–۲۷؛ فقیری، گوشه‌هایی از فرهنگ مردم فارس، ۱۳۵۷ش، ص۱۲۴.</ref> تا بلا و ناخوشی از خانه دور شود. این پنداشت، بازمانده‌ای از اعمال جادویی در جامعهٔ کهن است.<ref>بلوکباشی، «دیدگاه‌ها و نگرش‌ها در مردم‌شناسی»، ۱۳۵۹ش، ص۱۲۰.</ref> پس از پخت آش، ابتدا آن را به فرد بیمار داده<ref>مصاحب، دایرةالمعارف فارسی، ذیل واژه ابودردا.</ref> و سپس میان اقوام و همسایگان تقسیم می‌کنند.<ref>دولتی، «سفره‌ها»، ۱۳۴۵ش، ص۴۱۷.</ref> در کازرون، رسم بوده است که کاسهٔ خالی آش ناشسته با مقداری نبات، گردو و برگ سبز به صاحب‌خانه پس داده می‌شد.<ref>حاتمی، «بهمنجنه، آش هودرده، ونانا کوسا و سنتهای مشابه در ژاپن»، ۱۳۶۶ش، ص۴۸۰.</ref>