حمید گلزار (بحث | مشارکتها) جز حمید گلزار صفحهٔ خیام خوانی را بدون برجایگذاشتن تغییرمسیر به خیامخوانی منتقل کرد |
جز ویکی سازی و تمیزکاری |
||
| (یک نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط یک کاربر دیگر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات مفهوم | |||
| تصویر = | |||
| زیرنویس تصویر = | |||
| image_alt = | |||
| فایل پادکست = | |||
| حجم فایلپادکست = | |||
| تاریخ پادکست = | |||
| زیرنویس عنوان = | |||
| عنوان اصلی = | |||
| عنوان انگلیسی = | |||
| عنوان عربی = | |||
| عنوان علمی = | |||
| شاخه علمی = | |||
| نوع مفهوم = | |||
| معنای اصطلاحی = | |||
| حوزه کاربرد = | |||
| گستره جغرافیایی = | |||
| منشأ تاریخی = | |||
| نخستین کاربرد = | |||
| ریشه واژه = | |||
| مرتبط با = | |||
| اهمیت = | |||
| مبدع = | |||
| مروج = | |||
| مقدس برای = | |||
| مورد احترام = | |||
| آثار مرتبط = | |||
}} | |||
'''<big>خیامخوانی</big>'''؛ آیین آوازخوانی با رباعیات خیام در بوشهر.<br> | '''<big>خیامخوانی</big>'''؛ آیین آوازخوانی با رباعیات خیام در بوشهر.<br> | ||
| خط ۵: | خط ۳۵: | ||
خیامخوانی، آیین آوازخوانی در بوشهر است که با تکیه بر رباعیهای حکیم عمر خیام نیشابوری اجرا میشود. خیام را با تقویم دقیق و علمی او به نام تقویم جلالی و نیز با رباعیهای فلسفی او در سراسر ایران و جهان میشناسند. مردم بوشهر بیش از یک سده است که از اشعار خیام نیشابوری در آیینهای ویژه منطقه خود بهره میگیرند. در آیین خیامخوانی، علاوه بر [[رباعیات خیام]]، گاهی رباعیهای شاعران گمنام و نیز ابیات [[حافظ]]، [[سعدی شیرازی|سعدی]] و [[خواجه عبدالله انصاری]] نیز خوانده میشود.<ref>شریفیان و یاحسینی، موسیقی بوشهر پس از اسلام، ۱۳۸۹ش، ص81-82.</ref> خیامخوانی را خیامی هم گفتهاند و برخی این آیین را با نام «شکی» یا «شکیخوانی»، بهفتح و بهکسر «ش»، یاد کردهاند.<ref>حمیدی، فرهنگنامه بوشهر، ۱۳۸۰ش، ص421.</ref> | خیامخوانی، آیین آوازخوانی در بوشهر است که با تکیه بر رباعیهای حکیم عمر خیام نیشابوری اجرا میشود. خیام را با تقویم دقیق و علمی او به نام تقویم جلالی و نیز با رباعیهای فلسفی او در سراسر ایران و جهان میشناسند. مردم بوشهر بیش از یک سده است که از اشعار خیام نیشابوری در آیینهای ویژه منطقه خود بهره میگیرند. در آیین خیامخوانی، علاوه بر [[رباعیات خیام]]، گاهی رباعیهای شاعران گمنام و نیز ابیات [[حافظ]]، [[سعدی شیرازی|سعدی]] و [[خواجه عبدالله انصاری]] نیز خوانده میشود.<ref>شریفیان و یاحسینی، موسیقی بوشهر پس از اسلام، ۱۳۸۹ش، ص81-82.</ref> خیامخوانی را خیامی هم گفتهاند و برخی این آیین را با نام «شکی» یا «شکیخوانی»، بهفتح و بهکسر «ش»، یاد کردهاند.<ref>حمیدی، فرهنگنامه بوشهر، ۱۳۸۰ش، ص421.</ref> | ||
==تاریخچه== | ==تاریخچه== | ||
خیامخوانی برآمده از هنر موسیقایی کهن در جنوب ایران دانسته میشود،<ref>شریفیان و یاحسینی، موسیقی بوشهر پس از اسلام، ۱۳۸۹ش، ص82.</ref> اما برخی پژوهشگران، قدمت آیین خیامخوانی را حدود یکصد سال دانستهاند. در کتاب تحقیقی | خیامخوانی برآمده از هنر موسیقایی کهن در جنوب ایران دانسته میشود،<ref>شریفیان و یاحسینی، موسیقی بوشهر پس از اسلام، ۱۳۸۹ش، ص82.</ref> اما برخی پژوهشگران، قدمت آیین خیامخوانی را حدود یکصد سال دانستهاند. در کتاب تحقیقی [[سدیدالسلطنه]] (1251-1320ش) نیز در بخش آوازخوانان بوشهر، اشارهای به خیامخوانی نشده است. همچنین محدود بودن خیامخوانی به شهر بوشهر و اندکی از مناطق اطراف آن مانند امامزاده و باغملا نیز از سوی پژوهشگران دلیلی بر معاصر بودن این آیین دانسته شده است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/246540/%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C باباخانی، «خیامخوانی»، وبسایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> آیین خیامخوانی در سال 1394ش در فهرست آثار معنوی ایران ثبت شده است.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1394/01/17/702323/%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D9%88%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D9%86%D9%88%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D9 «خیامخوانی بوشهر در فهرست آثار معنوی کشور ثبت شد»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> | ||
==ساختار موسیقی در خیامخوانی== | ==ساختار موسیقی در خیامخوانی== | ||
مفاهیم درونی و کارکردهای خیامخوانی در خردهفرهنگ مردمان جنوب ایران، موجب علاقمندی تودۀ مردم به این آیین شده و آنها به آسانی، سبک و لحن فردی خود را در مراسم خیامخوانی اجرا میکنند. بر این اساس، ساختار موسیقی خیامخوانی در انواع موسیقی نواحی ایران، جای میگیرد<ref>معموری، میراث ناملموس استان بوشهر، 1394ش.</ref> که ساختار بستۀ موسیقی دستگاهی را برنمیتابد، اما بهمناسبت و بر اساس سلیقۀ خوانندگان، از گوشۀ عراق یا قرایی، در آواز افشاری یا دشتی، و در دستگاه شور یا بیات ترک و سایر دستگاهها، بهره میگیرد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/246540/%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C باباخانی، «خیامخوانی»، وبسایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | مفاهیم درونی و کارکردهای خیامخوانی در خردهفرهنگ مردمان جنوب ایران، موجب علاقمندی تودۀ مردم به این آیین شده و آنها به آسانی، سبک و لحن فردی خود را در مراسم خیامخوانی اجرا میکنند. بر این اساس، ساختار موسیقی خیامخوانی در انواع موسیقی نواحی ایران، جای میگیرد<ref>معموری، میراث ناملموس استان بوشهر، 1394ش.</ref> که ساختار بستۀ موسیقی دستگاهی را برنمیتابد، اما بهمناسبت و بر اساس سلیقۀ خوانندگان، از گوشۀ عراق یا قرایی، در آواز افشاری یا دشتی، و در دستگاه شور یا بیات ترک و سایر دستگاهها، بهره میگیرد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/246540/%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C باباخانی، «خیامخوانی»، وبسایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | ||
