مسجد شیخ لطف‌الله: تفاوت میان نسخه‌ها

[[پرونده:مسجد1.jpg|300px|thumb|left|نمای بیرونی مسجد شیخ لطف‌الله در [[میدان نقش جهان]] [[اصفهان]]]]

<big>'''مسجد شیخ لطف‌الله؛'''</big> مسجدی بدون حیاط و گلدسته با معماری بی‌نظیر در اصفهان.

مسجد شیخ لطف‌الله مربوط به دورۀ [[صفویه|صفوی]] در مدت هجده سال ساخته شده است؛ معماری ویژۀ آن، استفاده از کاشی‌های هفت‌رنگ با نقش و رنگ‌بندی زیبا، نورپردازی معنوی و نبود ایوان و [[مناره]]، آن را از سایر [[مسجد|مساجد]] تاریخی متمایز ساخته است.

نام این مسجد به‌جهت تکریم امام جماعت آن که پدر زن شاه‌عباس بود، «شیخ لطف‌الله» نهاده شده است.<ref> امینی سودانی، «بررسی تأثیرپذیری تزیینات کلیسای وانک اصفهان از مسجد شیخ لطف‌الله»، 1393ش، ص45.</ref> در دوران صفویه این مسجد را «صدر» و «فتح‌الله» نیز می‌نامیدند.<ref> تقی‌پور و اصغری، «مطالعۀ تطبیقی کتیبه‌نگاری در دو مسجد شیخ لطف‌الله اصفهان و گوهرشاد مشهد»، 1395ش، ص3.</ref>

مسجد شیخ لطف‌الله در ضلع شرقی [[میدان نقش جهان]] [[اصفهان]]، مقابل عمارت عالی‌قاپو و در همسایگی [[مسجد امام اصفهان|مسجد امام]] واقع شده است.<ref> تقی‌پور و اصغری، «مطالعۀ تطبیقی کتیبه‌نگاری در دو مسجد شیخ لطف‌الله اصفهان و گوهرشاد مشهد»، 1395ش، ص3.</ref>

مسجد شیخ لطف‌الله از زیباترین آثار تاریخی اصفهان در قرن یازدهم قمری و در دوران صفویه است؛ این مسجد به فرمان شاه‌عباس صفوی (۹۷۸-۱۰۳۸ق) روی خرابه‌های یک مسجد قدیمی بنا شده است.<ref> غریبی و ستایشی، «تببین رابطۀ ادراک و احساس در مسجد شیخ لطف‌الله»، 1395ش، ص6.</ref> ساخت این بنا هجده سال به‌طول انجامید، سَردر آن در سال ۱۰۱۲ق و تزیینات کاشی‌کاری و بنا در سال ۱۰۲۸ق به اتمام رسید.<ref> تقی‌پور و اصغری، «مطالعۀ تطبیقی کتیبه‌نگاری در دو مسجد شیخ لطف‌الله اصفهان و گوهرشاد مشهد»، 1395ش، ص4.</ref>

#'''سردر:''' سردر ورودی مسجد با مقرنس‌کاری‌ها، تزیینات ظریف و کاشی‌های هفت‌رنگ پوشیده شده است.<ref> آرام و دیگران، «تأثیر نور و رنگ در فضاسازی معنوی مسجد (نمونۀ موردی: مسجد شیخ لطف‌الله و مسجد امام اصفهان)»، 1396ش، ص4.</ref>

#'''دالان یا راهرو:''' راهروی ۲۸ متری ورودی مسجد، ابتدا به چپ و سپس به‌سمت راست می‌چرخد و به محوطۀ اصلی زیر گنبد منتهی می‌شود.<ref> [https://www.kojaro.com/attraction/7425-%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D9%84%D8%B7%D9%81-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87/ «مسجد لطف‌الله»، وب‌سایت کجارو.]</ref>

#'''شبستان:''' شبستان اصلی به‌شکل مربعی به ضلع نوزده متر است؛ در قسمت ساقۀ گنبد، مربع به هشت‌ضلعی تبدیل شده و در قسمت گنبد، به دایره تغییر شکل می‌دهد که شامل مقرنس‌کاری‌های زیبا است، دیوارهای شبستان نیز با کاشی‌های هفت‌رنگ و نقوش طاووس و گل‌و‌بوته جلوه‌گری می‌کند.<ref> [https://www.kojaro.com/attraction/7425-%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D9%84%D8%B7%D9%81-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87/ «مسجد لطف‌الله»، وب‌سایت کجارو.]</ref>

#'''محراب:''' محراب مسجد شامل اسامی امامان [[شیعه]] است.<ref> امینی سودانی، «بررسی تأثیرپذیری تزیینات کلیسای وانک اصفهان از مسجد شیخ لطف‌الله»، 1393ش، ص50.</ref> لوحی در محراب مسجد شیخ لطف‌الله وجود دارد که روی آن عبارت «عمل فقیر حقیر محتاج بر رحمت خدا محمدرضا ابن استاد حسین بنا اصفهانی» دیده می‌شود.<ref> [https://www.visitiran.ir/fa/attraction/%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%B4%DB%8C%D8%AE-%D9%84%D8%B7%D9%81-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87 «مسجد شیخ لطف‌الله»، وب‌سایت ویزیت‌ایران.]</ref>

#'''گنبد:''' مهم‌ترین قسمت سازه‌ای مسجد، گنبد آن است، گنبد، به ارتفاع ۳۲ متر و دهانۀ دوازده متر،<ref> امینی سودانی، «بررسی تأثیرپذیری تزیینات کلیسای وانک اصفهان از مسجد شیخ لطف‌الله»، 1393ش، ص48.</ref> دوپوشه و پیوسته است که دیوار‌های قطور سنگینی آن را تحمل می‌کنند.<ref> غریبی و ستایشی، «تببین رابطۀ ادراک و احساس در مسجد شیخ لطف‌الله»، 1395ش، ص6.</ref> وجود ۱۶ پنجره، دورتادور ساقۀ گنبد با فاصله‌های منظم، موجب وارد شدن قسمتی از تابش در طول روز می‌شود، وجود دو شبکۀ داخلی و خارجی با نقش‌های اسلیمی برجسته در این پنجره‌ها، موجب شکست نور می‌شود و به‌دلیل نورپردازی خاص آن، تقریباً سایۀ افراد ایجاد نمی‌شود.<ref> آرام و دیگران، «تأثیر نور و رنگ در فضاسازی معنوی مسجد (نمونۀ موردی: مسجد شیخ لطف‌الله و مسجد امام اصفهان)»، 1396ش، ص4.</ref> گنبد نیز به‌صورت معلق در آسمان دیده می‌شود و حس عروج را منتقل می‌کند.<ref> غریبی و ستایشی، «تبیین رابطۀ ادراک و احساس در مسجد شیخ لطف‌الله»، 1395ش، ص12.</ref>

#'''شبستان زمستانی:''' در وسط راهرو و سمت چپ آن شبستان زمستانی برای نمازگزاری در فصول سرد سال ساخته شده است که سقف آن کوتاه و فاقد تزیینات در سقف و دیواره‌های آن است.<ref> ترابی و ملایی، «رمزشناسی اعداد در مسجد شیخ لطف‌الله»، 1395ش، ص4.</ref>

#'''نورپردازی:''' سه منبع نور در شبستان اصلی؛ شامل نور ورودی از دهانۀ بزرگ شمال شرقی، شبکۀ چوبی تعبیه شده در دیوار شرقی و پنجره‌های زیر گنبد هستند، نحوۀ تابش نور از پنجره‌های زیر گنبد به‌گونه‌ای است که هنگام صبح پرتوهای نور بر کتیبه‌های مزین به سورۀ انفطار می‌تابد که در آیات ابتدایی آن به از بین رفتن تاریکی اشاره دارد، نور خورشید در هنگام ظهر بر آیه‌های سورۀ شمس و در حوالی غروب بر سورۀ [[لیل]] می‌تابد.<ref> غریبی و ستایشی، «تبیین رابطۀ ادراک و احساس در مسجد شیخ لطف‌الله»، 1395ش، ص10.</ref>

در تزیینات این بنا، از انواع کاشی‌های هفت‌‌رنگ و فیروزه‌ای و کاشی‌کاری‌هایی همچون کاشی [[معرق کاری|معرق]]، فیتیله‌پیچ، [[مقرنس|مقرنس‌بندی]] و [[آجرکاری]] استفاده شده است.

<ref>غریبی و ستایشی، «تبیین رابطۀ ادراک و احساس در مسجد شیخ لطف‌الله»، 1395ش، ص7.</ref>  

لوییس ای کان (۱۹۰۱-۱۹۷۴م)، معمار برجستۀ جهان، ساخت این مسجد را در عالم خیال و فقط با [[طلا]] و نقره ممکن دانسته است. آرتور پوپ (۱۸۸۱- ۱۹۶۹م) نیز ساخت این بنا را بدون نقص و دور از ساخت دست بشر عنوان کرده است.<ref>   ترابی و ملایی، «رمزشناسی اعداد در مسجد شیخ لطف‌الله»، 1395ش، ص3.</ref>

طراحی باغچه‌ها و گل‌کاری‌های [[میدان آزادی]] [[تهران]]<ref> [https://www.kojaro.com/attraction/7425-%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D9%84%D8%B7%D9%81-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87/ «مسجد لطف‌الله»، وب‌سایت کجارو.]</ref> و [[کلیسا|کلیسای]] وانک اصفهان تحت تأثیر مسجد شیخ لطف‌الله ایجاد شده است.<ref>امینی سودانی، «بررسی تأثیرپذیری تزیینات کلیسای وانک اصفهان از مسجد شیخ لطف‌الله»، 1393ش، ص67.</ref>

مرمت این مسجد به توصیۀ آرتور پوپ و به دستور رضاشاه در دو مرحله انجام شد، از سال ۱۳۱۲ش تا ۱۳۱۶ش سفت‌کاری و تقویت بنا، حذف حوض‌خانه، نصب دو پنجرۀ مشبک و تعمیر کاشی‌ها انجام گرفت و در سال ۱۳۲۹ش تعمیر جلوخان و سردر انجام شد.<ref> عزیزی، «بررسی تزیینات سر در مسجد شیخ لطف‌الله»، 1394ش، ص1-3.</ref>

این مسجد در اندازه‌ای کوچک و هماهنگ با بناهای اطراف میدان نقش جهان ساخته شده است، نبود صحن و مناره، از ویژگی‌های برجستۀ این اثر تاریخی- اسلامی است.<ref> وثیق و باقری افشار، «پارادوکس حرکت و سکون در مسجد شیخ لطف‌الله»، 1395ش، ص14-15.</ref> ویژگی‌‌ دیگر این مسجد، چرخش ۴۵ درجه‌ای در جهت شمال به جنوب نسبت به محور قبله از طریق راهروی کم‌عرض است. این مسجد در سال ۱۳۱۰ش در فهرست [[آثار ملی ایران]] ثبت شد.<ref> [https://fa.wikishia.net/view/%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%B4%DB%8C%D8%AE_%D9%84%D8%B7%D9%81%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87_(%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86) «مسجد شیخ لطف‌الله (اصفهان)»، ویکی‌شیعه.]</ref>

در ابتدا مراسم‌های مذهبی [[خانواده]] سلطنتی و وابستگان خاص شاه در این مسجد انجام می‌شد،<ref> [https://www.eghamat24.com/blog/2809/%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%B4%DB%8C%D8%AE-%D9%84%D8%B7%D9%81-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86 «مسجد شیخ لطف‌الله اصفهان در میدان نقش جهان»، وب‌سایت اقامت‌24.]</ref> اما بعدها شیخ لطف‌الله در این مسجد و در مدرسۀ مجاور آن به اقامۀ [[نماز]] و تدریس علوم دینی پرداخت.<ref> امینی سودانی، «بررسی تأثیرپذیری تزیینات کلیسای وانک اصفهان از مسجد شیخ لطف‌الله»، 1393ش، ص45.</ref> این مسجد اختصاص به درباریان<ref> حنیف‌نژاد، «بررسی تأثیر هندسه در معماری مسجد شیخ لطف‌الله اصفهان»، 1395ش، ص5.</ref> و زنان حرم‌سرای شاه‌عباس داشته است.<ref> [https://halitour.com/%D8%AC%D8%A7%D8%B0%D8%A8%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%DB%8C/%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A7/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86/%D8%AC%D8%A7%D8%B0%D8%A8%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86/%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%B4%DB%8C%D8%AE-%D9%84%D8%B7%D9%81-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86/ «مسجد شیخ لطف‌الله اصفهان»، وب‌سایت حالی‌تور.]</ref> مسجد شیخ لطف‌الله امروزه زیر نظر میراث فرهنگی است و به‌عنوان یک مکان توریستی و اثری تاریخی ارزش‌گذاری شده است.<ref> گنجینه و فرمانی سرنسری، «هنر از منظر اسلام و بررسی هنری مسجد شیخ لطف‌الله اصفهان»، 1394ش، ص6.</ref>

جنس بیشتر کتیبه‌های مسجد شیخ لطف‌الله کاشی معرق است، این کتیبه‌ها با رنگ سفید و با خط ثلث توسط خوش‌نویسان، علیرضا عباسی و باقر بنا نوشته شده است

<ref> داودی، «نمادشناسی عنصر نور در مسجد شیخ لطف‌الله»، 1396ش، ص4.</ref> که شامل آیات [[قرآن]]، [[شعر فارسی|اشعار فارسی]]، [[دعا]]، حدیث و اسامی امامان [[شیعه]] است.<ref> تقی‌پور و اصغری، «مطالعۀ تطبیقی کتیبه‌نگاری در دو مسجد شیخ لطف‌الله اصفهان و گوهرشاد مشهد»، 1395ش، ص3-6.</ref>

پیرامون این مسجد را جاذبه‌های بسیاری از جمله بازار شاهنشاهی، مسجد شاه، حمام تاریخی شاه، [[کاخ چهل‌ستون]] و کاخ هشت‌بهشت احاطه کرده است.<ref> تقی‌پور و اصغری، «مطالعۀ تطبیقی کتیبه‌نگاری در دو مسجد شیخ لطف‌الله اصفهان و گوهرشاد مشهد»، 1395ش، ص3-6.</ref>

#'''پیاده:''' پیاده‌روی از مسیرهای کوتاهِ کاخ هشت‌بهشت، [[کاخ چهل‌ستون]]، [[سی‌وسه پل|سی‌و‌سه پل]] و بازار یا حمام تاریخی.

#'''اتوبوس:''' استفاده از اتوبوس‌هایی که از دو ایستگاه [[کتابخانه]] مرکزی و بیمارستان خورشید عبور می‌کنند.<ref> [https://tehranmoble.ir/blog/sheikh-lotfollah-mosque-in-isfahan-and-its-designs?%2Fblog%2Fsheikh-lotfollah-mosque-in-isfahan-and-its-designs= «مسجد شیخ لطف‌الله در اصفهان و نقوش آن»، وب‌سایت تهران‌مبل.]</ref>

#'''مترو:''' ایستگاه متروی [[امام حسین]] در نزدیک‌ترین فاصله با [[مسجد]] قرار دارد.<ref> [https://mrbilit.com/mag/sheikh-lotfollah-mosque/ «مسجد شیخ لطف‌الله؛ تاریخچه»، وب‌سایت مستربلیط].</ref>

*حنیف‌نژاد، الناز، «بررسی تأثیر هندسه در معماری مسجد شیخ لطف‌الله اصفهان»، اولین کنفرانس بین‌المللی هنر، معماری و کاربردها، ۱۳۹۵ش.