بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۳۴: | خط ۳۴: | ||
== مفهومشناسی == | == مفهومشناسی == | ||
واژهٔ [[زبان عربی|عربی]] نظام به [[نظم]]، [[آراستگی]]، سامان و استواری اشاره دارد؛<ref>[https://abadis.ir/fatofa/نظام/ دهخدا، فرهنگ فارسی دهخدا، ذیل واژۀ نظام، وبسایت آبادیس.]</ref> اما در [[علوم سیاسی]] به مجموعه دستگاهها و نهادهایی گفته میشود که درون [[حکومت]] با یکدیگر روابط متقابل دارند<ref>[https://www.eghtesadnews.com/بخش-اخبار-سیاسی-57/587797-نظام-چیست حجاریان، «نظام چیست؟»، وبسایت اقتصاد نیوز.]</ref> و کارکردهایی چون انطباق، دستیابی به هدف، یکپارچگی و حفظ الگوهای نهفته را دنبال میکنند.<ref>[https://en.civilica.com/note/7988/ کهنسال، «نظریه آجیل پارسونز»، وبسایت سیلویکا.]</ref> [[جمهوری]] از مادهٔ جمهور بهمعنای تودهٔ مردم<ref>انوری، فرهنگ بزرگ سخن، ۱۳۸۲ش، ج3، ص۲۱۸۷؛ قاضی شریعت پناهی، حقوق اساسی و نهادهای سیاسی، 1368ش، ص557.</ref> و اصطلاحی است برای نظام سیاسی که در رأس قوه | واژهٔ [[زبان عربی|عربی]] نظام به [[نظم]]، [[آراستگی]]، سامان و استواری اشاره دارد؛<ref>[https://abadis.ir/fatofa/نظام/ دهخدا، فرهنگ فارسی دهخدا، ذیل واژۀ نظام، وبسایت آبادیس.]</ref> اما در [[علوم سیاسی]] به مجموعه دستگاهها و نهادهایی گفته میشود که درون [[حکومت]] با یکدیگر روابط متقابل دارند<ref>[https://www.eghtesadnews.com/بخش-اخبار-سیاسی-57/587797-نظام-چیست حجاریان، «نظام چیست؟»، وبسایت اقتصاد نیوز.]</ref> و کارکردهایی چون انطباق، دستیابی به هدف، یکپارچگی و حفظ الگوهای نهفته را دنبال میکنند.<ref>[https://en.civilica.com/note/7988/ کهنسال، «نظریه آجیل پارسونز»، وبسایت سیلویکا.]</ref> [[جمهوری]] از مادهٔ جمهور بهمعنای تودهٔ مردم<ref>انوری، فرهنگ بزرگ سخن، ۱۳۸۲ش، ج3، ص۲۱۸۷؛ قاضی شریعت پناهی، حقوق اساسی و نهادهای سیاسی، 1368ش، ص557.</ref> و اصطلاحی است برای نظام سیاسی که در رأس قوه مجریۀ آن، فرد یا افرادی انتخابی و بهصورت موقت قرار دارند<ref>جعفری لنگرودی، ترمینولوژی حقوق، 1367ش، ص199؛ آشوری، دانشنامه سیاسی، 1370ش، ص111.</ref> و ارکان آن عبارت است از انتخابیبودن رئیس حکومت، محدود و موقتبودن مدت زمامداری، غیرموروثیبودن و پاسخگوبودن رئیس حکومت.<ref>ارسطا، نگاهی به مبانی تحلیل نظام جمهوری اسلامی ایران، 1389ش، ص481</ref> نظام جمهوری اسلامی ایران، مجموعهای منسجم و درهمتنیده از نهادها و ساختارهای حکومتی است که ادارۀ امور در آن بر پایۀ اراده و انتخاب تودۀ مردم با زمامداری غیرموروثی و مدتدار استوار است و در عین حال [[مشروعیت]]، قوانین و جهتگیریهای کلان خود را از مبانی، احکام و ارزشهای دین [[اسلام]] میگیرد.<ref>فاضلینیا، ژئوپلیتیک شیعه و نگران غرب از انقلاب اسلامی، 1386ش، ص122.</ref> [[قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران|قانون اساسی]] این نظام را حکومتی معرفی میکند که ملت ایران بر اساس اعتقاد دیرینه به حکومت حق و عدل قرآن، در پی انقلاب اسلامی به رهبری [[سید روحالله خمینی]]، به آن رأی مثبت دادهاند.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/content/iran_constitution «قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»، وبسایت مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.]</ref> | ||
== تاریخچه == | == تاریخچه == | ||
[[پرونده:نظام جمهوری اسلامی ایران1.jpg|جایگزین=برگ رأی انتخابات همه پرسی نظام جمهوری اسلامی|بندانگشتی|برگ رأی | [[پرونده:نظام جمهوری اسلامی ایران1.jpg|جایگزین=برگ رأی انتخابات همه پرسی نظام جمهوری اسلامی|بندانگشتی|برگ رأی همهپرسی تغییر نظام حکومت ایران (۱۰ و ۱۱ فروردین ۱۳۵۸ش)]] | ||
اندیشهٔ [[حکومت اسلامی]] ریشه در تفکر سیاسی سدههای نخستین اسلام دارد.<ref>امامخمینی، صحیفه امام، 1389ش، ج4، ص455.</ref> [[قرآن]]، حکومت را از آن [[خداوند]] میداند و این حق را به [[پیامبر|پیامبران]] واگذار کرده است.<ref>سورهٔ انعام، آیهٔ ۵۷؛ سورهٔ یوسف، آیهٔ ۴۰ و ۶۷.</ref> بهگواهی تاریخ [[حضرت محمد|پیامبر اسلام]] پس از [[هجرت]] به [[مدینه]]، نخستین حکومت اسلامی را با تدوین پیماننامه تشکیل داد که در آن، [[همزیستی مسالمتآمیز]] گروههای قومی، مذهبی و نژادی با برابری در حقوق و تکالیف، بهجای برتریهای قبیلهای جاهلی، مبنا قرار گرفت.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/109858/پیامبر-%22ص%22،-ارتباطات-در-مدینه-النبی-و-آموزه-های-نخستین-حاکمیت-اسلامی «پیامبر (ص)، ارتباطات در مدینه النبی و آموزههای نخستین حاکمیت اسلامی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> سید روحالله خمینی بر این باور بود که حکومت اسلامی اندیشهٔ تازهای نیست، اما غفلت [[مسلمان|مسلمانان]] و دستهای [[استعمار]] در سدههای اخیر مانع تحقق آن شد.<ref>امامخمینی، صحیفه امام، 1389ش، ج4، ص455.</ref> | اندیشهٔ [[حکومت اسلامی]] ریشه در تفکر سیاسی سدههای نخستین اسلام دارد.<ref>امامخمینی، صحیفه امام، 1389ش، ج4، ص455.</ref> [[قرآن]]، حکومت را از آن [[خداوند]] میداند و این حق را به [[پیامبر|پیامبران]] واگذار کرده است.<ref>سورهٔ انعام، آیهٔ ۵۷؛ سورهٔ یوسف، آیهٔ ۴۰ و ۶۷.</ref> بهگواهی تاریخ [[حضرت محمد|پیامبر اسلام]] پس از [[هجرت]] به [[مدینه]]، نخستین حکومت اسلامی را با تدوین پیماننامه تشکیل داد که در آن، [[همزیستی مسالمتآمیز]] گروههای قومی، مذهبی و نژادی با برابری در حقوق و تکالیف، بهجای برتریهای قبیلهای جاهلی، مبنا قرار گرفت.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/109858/پیامبر-%22ص%22،-ارتباطات-در-مدینه-النبی-و-آموزه-های-نخستین-حاکمیت-اسلامی «پیامبر (ص)، ارتباطات در مدینه النبی و آموزههای نخستین حاکمیت اسلامی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> سید روحالله خمینی بر این باور بود که حکومت اسلامی اندیشهٔ تازهای نیست، اما غفلت [[مسلمان|مسلمانان]] و دستهای [[استعمار]] در سدههای اخیر مانع تحقق آن شد.<ref>امامخمینی، صحیفه امام، 1389ش، ج4، ص455.</ref> | ||
پیشینهٔ طرح نظام [[جمهوری]] در ایران به دورهٔ پهلوی اول<ref>سلسله پهلوی و نیروهای مذهبی به روایت تاریخ کمبریج، بیتا، ص۲۱.</ref> و تحولات پیش از کودتای ۱۳۳۲ش بازمیگردد، اما آن طرحها بهدلیل فقدان پایگاه اجتماعی و ناسازگاری با بستر مذهبی جامعه ناکام ماندند.<ref>ملکافضلی اردکانی، مختصر حقوق اساسی و آشنایی با قانون اساسی، ۱۳۹۱ش، ص۳۱.</ref> ایده جمهوری اسلامی نخستینبار در [[مهر (ماه)|مهر]] ۱۳۵۷ش توسط [[سید روحالله خمینی]]<ref>امامخمینی، صحیفه امام، 1389ش، ج3، ص514-515.</ref> با تأکید بر دو رکن محوریت اسلام و [[رأیگیری|رأی]] مردم مطرح شد.<ref>امامخمینی، صحیفه امام، 1389ش، ج6، ص358، 388، 428 و 433.</ref> در برابر پیشنهاد عناوینی چون جمهوری دموکراتیک یا جمهوری خلق از سوی گروههای چپ و لیبرال، وی الگوهای غربی را رد کرد و خواستار استقرار نظام جمهوری اسلامی «بدون یک کلمه کم یا زیاد» شد.<ref>خامنهای، گفتاری دربارهٔ حکومت علوی، 1360ش، ص۶۷–۶۸؛ [https://matin.ri-khomeini.ac.ir/article_171615_b28115e086b14d8b635094e48433afbd.pdf فوزی، «الگوی تأسیسی تلفیقی جمهوری اسلامی و چالشهای نظری»، 1378ش، ص285-293.]</ref> در نهایت، نظام جمهوری اسلامی در [[همهپرسی نظام جمهوری اسلامی ایران|همهپرسی ۱۰ و ۱۱ فروردین]] ۱۳۵۸ش با مشارکت ۹۸/ | پیشینهٔ طرح نظام [[جمهوری]] در ایران به دورهٔ پهلوی اول<ref>سلسله پهلوی و نیروهای مذهبی به روایت تاریخ کمبریج، بیتا، ص۲۱.</ref> و تحولات پیش از کودتای ۱۳۳۲ش بازمیگردد، اما آن طرحها بهدلیل فقدان پایگاه اجتماعی و ناسازگاری با بستر مذهبی جامعه ناکام ماندند.<ref>ملکافضلی اردکانی، مختصر حقوق اساسی و آشنایی با قانون اساسی، ۱۳۹۱ش، ص۳۱.</ref> ایده جمهوری اسلامی نخستینبار در [[مهر (ماه)|مهر]] ۱۳۵۷ش توسط [[سید روحالله خمینی]]<ref>امامخمینی، صحیفه امام، 1389ش، ج3، ص514-515.</ref> با تأکید بر دو رکن محوریت اسلام و [[رأیگیری|رأی]] مردم مطرح شد.<ref>امامخمینی، صحیفه امام، 1389ش، ج6، ص358، 388، 428 و 433.</ref> در برابر پیشنهاد عناوینی چون جمهوری دموکراتیک یا جمهوری خلق از سوی گروههای چپ و لیبرال، وی الگوهای غربی را رد کرد و خواستار استقرار نظام جمهوری اسلامی «بدون یک کلمه کم یا زیاد» شد.<ref>خامنهای، گفتاری دربارهٔ حکومت علوی، 1360ش، ص۶۷–۶۸؛ [https://matin.ri-khomeini.ac.ir/article_171615_b28115e086b14d8b635094e48433afbd.pdf فوزی، «الگوی تأسیسی تلفیقی جمهوری اسلامی و چالشهای نظری»، 1378ش، ص285-293.]</ref> در نهایت، نظام جمهوری اسلامی در [[همهپرسی نظام جمهوری اسلامی ایران|همهپرسی ۱۰ و ۱۱ فروردین]] ۱۳۵۸ش با مشارکت ۹۸/۲درصدی و رأی موافق بیش از ۹۷درصد واجدان شرایط به تصویب رسید و در [[۱۲ فروردین]] رسماً اعلام موجودیت کرد.<ref>روزها و رویدادها، ۱۳۷۸ش، ج۱، ص۸۱.</ref> افزون بر ایران، [[پاکستان]] (۱۹۵۶م) و [[موریتانی]] (۱۹۵۹م) از نخستین کشورهایی هستند که عنوان جمهوری اسلامی را در قانون اساسی خود تثبیت کردند؛ این عنوان در [[افغانستان]] نیز از سال ۲۰۰۴م تا زمان تسلط طالبان در سال ۲۰۲۱م رسمیت داشت.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1308116/چند-جمهوری-اسلامی-در-دنیا-داریم «چند جمهوری اسلامی در دنیا داریم؟»، وبسایت تابناک؛]</ref> | ||
== زمینههای شکلگیری نظام جمهوری اسلامی == | == زمینههای شکلگیری نظام جمهوری اسلامی == | ||
| خط ۴۶: | خط ۴۶: | ||
== بنیانگذار نظام جمهوری اسلامی ایران == | == بنیانگذار نظام جمهوری اسلامی ایران == | ||
[[پرونده:نظام جمهوری اسلامی ایران2.jpg|جایگزین=آیتالله روحالله خمینی، در همهپرسی فروردین ۱۳۵۸ |بندانگشتی|آیتالله روحالله خمینی، در همهپرسی ۱۰ و ۱۱ فروردین ۱۳۵۸ که برای تأیید تبدیل ایران به «جمهوری اسلامی» برگزار شد، حضور دارد.]] | [[پرونده:نظام جمهوری اسلامی ایران2.jpg|جایگزین=آیتالله روحالله خمینی، در همهپرسی فروردین ۱۳۵۸ |بندانگشتی|آیتالله سید روحالله خمینی، در همهپرسی ۱۰ و ۱۱ فروردین ۱۳۵۸ که برای تأیید تبدیل ایران به «جمهوری اسلامی» برگزار شد، حضور دارد.]] | ||
نظام جمهوری اسلامی ایران را [[سید روحالله خمینی]] بنیان نهاد و تا زمان [[رحلت سید روحالله خمینی|درگذشت]] در [[خرداد]] ۱۳۶۸ش، بهعنوان نخستین رهبر آن، ساختار تازهتأسیس را هدایت کرد.<ref>انصاری، حدیث بیداری، 1389ش، ص4 و 93؛ جمعی از نویسندگان، آشنایی با انقلاب و نظام جمهوری اسلامی، ۱۳۷۸ش، ج1، ص62.</ref> منازعات داخلی بر سر قدرت، تلاش برای [[تجزیه ایران]] در برخی مناطق، [[جنگ ایران و عراق|جنگ عراق علیه ایران]]، تسخیر سفارت آمریکا و پیامدهای بینالمللی آن و نیز [[ترور مسئولین جمهوری اسلامی ایران]] برخی از مهمترین چالشهای زمان رهبری وی ذکر شده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1077537/بررسی-و-تحلیل-جایگاه-رهبری-در-نظام-جمهوری-اسلامی-ایران نوروزی و باقری، «بررسی و تحلیل جایگاه رهبری در نظام جمهوری اسلامی ایران مقاله»، 1391ش، ص188.]</ref> در پاسخ به این شرایط، شیوههای مدیریتی او شامل سخنرانیهای عمومی و فراخوانهای مردمی از یکسو<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1077537/بررسی-و-تحلیل-جایگاه-رهبری-در-نظام-جمهوری-اسلامی-ایران نوروزی و باقری، «بررسی و تحلیل جایگاه رهبری در نظام جمهوری اسلامی ایران مقاله»، 1391ش، ص191.]</ref> و تأسیس نهادهایی چون شورای انقلاب و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی از سوی دیگر بود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1077537/بررسی-و-تحلیل-جایگاه-رهبری-در-نظام-جمهوری-اسلامی-ایران نوروزی و باقری، «بررسی و تحلیل جایگاه رهبری در نظام جمهوری اسلامی ایران مقاله»، 1391ش، ص193.]</ref> | نظام جمهوری اسلامی ایران را [[سید روحالله خمینی]] بنیان نهاد و تا زمان [[رحلت سید روحالله خمینی|درگذشت]] در [[خرداد]] ۱۳۶۸ش، بهعنوان نخستین رهبر آن، ساختار تازهتأسیس را هدایت کرد.<ref>انصاری، حدیث بیداری، 1389ش، ص4 و 93؛ جمعی از نویسندگان، آشنایی با انقلاب و نظام جمهوری اسلامی، ۱۳۷۸ش، ج1، ص62.</ref> منازعات داخلی بر سر قدرت، تلاش برای [[تجزیه ایران]] در برخی مناطق، [[جنگ ایران و عراق|جنگ عراق علیه ایران]]، تسخیر سفارت آمریکا و پیامدهای بینالمللی آن و نیز [[ترور مسئولین جمهوری اسلامی ایران]] برخی از مهمترین چالشهای زمان رهبری وی ذکر شده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1077537/بررسی-و-تحلیل-جایگاه-رهبری-در-نظام-جمهوری-اسلامی-ایران نوروزی و باقری، «بررسی و تحلیل جایگاه رهبری در نظام جمهوری اسلامی ایران مقاله»، 1391ش، ص188.]</ref> در پاسخ به این شرایط، شیوههای مدیریتی او شامل سخنرانیهای عمومی و فراخوانهای مردمی از یکسو<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1077537/بررسی-و-تحلیل-جایگاه-رهبری-در-نظام-جمهوری-اسلامی-ایران نوروزی و باقری، «بررسی و تحلیل جایگاه رهبری در نظام جمهوری اسلامی ایران مقاله»، 1391ش، ص191.]</ref> و تأسیس نهادهایی چون شورای انقلاب و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی از سوی دیگر بود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1077537/بررسی-و-تحلیل-جایگاه-رهبری-در-نظام-جمهوری-اسلامی-ایران نوروزی و باقری، «بررسی و تحلیل جایگاه رهبری در نظام جمهوری اسلامی ایران مقاله»، 1391ش، ص193.]</ref> | ||
| خط ۶۲: | خط ۶۲: | ||
== ماهیت نظام جمهوری اسلامی ایران == | == ماهیت نظام جمهوری اسلامی ایران == | ||
[[پرونده:نظام جمهوری اسلامی ایران3.jpg|جایگزین=عکس قدیمی راهپمایی مردم ایران با پرچم ایران که بر روی آن جمهوری اسلامی ایران نوشته شده|بندانگشتی| | [[پرونده:نظام جمهوری اسلامی ایران3.jpg|جایگزین=عکس قدیمی راهپمایی مردم ایران با پرچم ایران که بر روی آن جمهوری اسلامی ایران نوشته شده|بندانگشتی|راهپیمایی مردم [[تهران]] با پرچم سهرنگِ منقش به عبارت «جمهوری اسلامی ایران»؛ ۱۳۵۸ش]] | ||
نظام جمهوری اسلامی ایران بر پایه نظریه [[ولایت فقیه]] شکل گرفته است. در این الگو، واژه جمهوری به نقش [[مردم]] در اداره کشور (مقبولیت) و واژه اسلامی به انطباق قوانین با شریعت اسلام (مشروعیت الهی) اشاره دارد. اهداف کلان این نظام، افزون بر تأمین نیازهای مادی، شامل گسترش [[معنویت]]، [[عدالتطلبی]] و تحقق [[مردمسالاری دینی]] است.<ref>[https://farsnews.ir/Culture/1532160354000952823/دیدگاه-رهبر-انقلاب-درباره-تفاوت-نظام-جمهوری-اسلامی-با-دیگر-نظام-ها «دیدگاه رهبر انقلاب درباره تفاوت نظام جمهوری اسلامی با دیگر نظامها»، خبرگزاری فارس.]</ref> تفاوت این نظام از نظر مبانی و ساختار، با سایر الگوهای حکومتی عبارت است از: | نظام جمهوری اسلامی ایران بر پایه نظریه [[ولایت فقیه]] شکل گرفته است. در این الگو، واژه جمهوری به نقش [[مردم]] در اداره کشور (مقبولیت) و واژه اسلامی به انطباق قوانین با شریعت اسلام (مشروعیت الهی) اشاره دارد. اهداف کلان این نظام، افزون بر تأمین نیازهای مادی، شامل گسترش [[معنویت]]، [[عدالتطلبی]] و تحقق [[مردمسالاری دینی]] است.<ref>[https://farsnews.ir/Culture/1532160354000952823/دیدگاه-رهبر-انقلاب-درباره-تفاوت-نظام-جمهوری-اسلامی-با-دیگر-نظام-ها «دیدگاه رهبر انقلاب درباره تفاوت نظام جمهوری اسلامی با دیگر نظامها»، خبرگزاری فارس.]</ref> تفاوت این نظام از نظر مبانی و ساختار، با سایر الگوهای حکومتی عبارت است از: | ||
| خط ۱۵۰: | خط ۱۵۰: | ||
== سیاست خارجی نظام جمهوری اسلامی ایران == | == سیاست خارجی نظام جمهوری اسلامی ایران == | ||
[[پرونده:نظام جمهوری اسلامی ایران6.png|جایگزین=دیدار سید علی خامنهای با اسماعیل هنیه|بندانگشتی|دیدار سید علی خامنهای با اسماعیل هنیه رئیس دفتر سیاسی حماس]] | [[پرونده:نظام جمهوری اسلامی ایران6.png|جایگزین=دیدار سید علی خامنهای با اسماعیل هنیه|بندانگشتی|دیدار [[سید علی خامنهای]] با [[اسماعیل هنیه]] رئیس دفتر سیاسی حماس]] | ||
بر پایه فصل دهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، سیاست خارجی این کشور بر نفی [[سلطهگری و سلطهپذیری|سلطهجویی و سلطهپذیری]]، حفظ استقلال همهجانبه، روابط صلحآمیز با دولتهای غیرمحارب و عدم مداخله در امور داخلی سایر ملتها استوار است.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/content/iran_constitution «قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران (اصول ۱۵۲ تا ۱۵۵)»، وبسایت مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.]</ref> در ساختار سیاسی ایران، تعیین سیاستهای کلی نظام در حوزه خارجی و نظارت بر آنها بر عهده [[رهبر جمهوری اسلامی ایران|رهبر جمهوری اسلامی]] است و اجرای این سیاستها توسط وزارت امور خارجه انجام میگیرد.<ref>[https://www.sharghdaily.com/بخش-فردا-231/935232-سیاست-خارجی-کشور-چگونه-اداره-می-شود ایوبی، «سیاست خارجی کشور چگونه اداره میشود؟»، وبسایت روزنامۀ شرق؛]مدنی، قانون اساسی و نهادهای سیاسی جمهوری اسلامی ایران، 1389ش، ص340-345.</ref> مبانی عقیدتی این سیاست نیز بر اصولی چون [[کرامت انسان|کرامت]] و ارزش والای انسان و آزادی توأم با مسئولیت او در برابر خدا، تعهد برادرانه نسبت به مسلمانان، دفاع از حقوق آنان و حمایت از مبارزات حقطلبانه مستضعفان در برابر مستکبران، بنا شده است.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/content/iran_constitution «قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران (اصول 2، 152 و 154)»، وبسایت مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.]</ref> پژوهشگران، رویکرد ایران در حمایت از [[فلسطین]] را در همین چارچوب ارزیابی میکنند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/91970/دفاع-از-فلسطین-سیاست-راهبردی-جمهوری-اسلامی-ایران?rcids=83046 «دفاع از فلسطین سیاست راهبردی جمهوری اسلامی ایران»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> | بر پایه فصل دهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، سیاست خارجی این کشور بر نفی [[سلطهگری و سلطهپذیری|سلطهجویی و سلطهپذیری]]، حفظ استقلال همهجانبه، روابط صلحآمیز با دولتهای غیرمحارب و عدم مداخله در امور داخلی سایر ملتها استوار است.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/content/iran_constitution «قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران (اصول ۱۵۲ تا ۱۵۵)»، وبسایت مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.]</ref> در ساختار سیاسی ایران، تعیین سیاستهای کلی نظام در حوزه خارجی و نظارت بر آنها بر عهده [[رهبر جمهوری اسلامی ایران|رهبر جمهوری اسلامی]] است و اجرای این سیاستها توسط وزارت امور خارجه انجام میگیرد.<ref>[https://www.sharghdaily.com/بخش-فردا-231/935232-سیاست-خارجی-کشور-چگونه-اداره-می-شود ایوبی، «سیاست خارجی کشور چگونه اداره میشود؟»، وبسایت روزنامۀ شرق؛]مدنی، قانون اساسی و نهادهای سیاسی جمهوری اسلامی ایران، 1389ش، ص340-345.</ref> مبانی عقیدتی این سیاست نیز بر اصولی چون [[کرامت انسان|کرامت]] و ارزش والای انسان و آزادی توأم با مسئولیت او در برابر خدا، تعهد برادرانه نسبت به مسلمانان، دفاع از حقوق آنان و حمایت از مبارزات حقطلبانه مستضعفان در برابر مستکبران، بنا شده است.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/content/iran_constitution «قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران (اصول 2، 152 و 154)»، وبسایت مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.]</ref> پژوهشگران، رویکرد ایران در حمایت از [[فلسطین]] را در همین چارچوب ارزیابی میکنند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/91970/دفاع-از-فلسطین-سیاست-راهبردی-جمهوری-اسلامی-ایران?rcids=83046 «دفاع از فلسطین سیاست راهبردی جمهوری اسلامی ایران»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> | ||
| خط ۱۵۶: | خط ۱۵۶: | ||
== کارآمدی نظام جمهوری اسلامی == | == کارآمدی نظام جمهوری اسلامی == | ||
[[پرونده:نظام جمهوری اسلامی ایران5.jpg|جایگزین=رادیوداروی 177Lu-Alpha-MSH -درمان ملانومای متاستاتیک|بندانگشتی|رادیوداروی 177Lu-Alpha-MSH | [[پرونده:نظام جمهوری اسلامی ایران5.jpg|جایگزین=رادیوداروی 177Lu-Alpha-MSH -درمان ملانومای متاستاتیک|بندانگشتی|[[رادیودارو|رادیوداروی]] 177Lu-Alpha-MSH بهمنظور درمان ملانومای متاستاتیک]] | ||
پژوهشگران کارآمدی نظام جمهوری اسلامی ایران را بر اساس اهداف و شاخصهای درونی آن ارزیابی کرده و نشانههای زیر را بهعنوان جلوههای کارآمدی این نظام برشمردهاند: | پژوهشگران کارآمدی نظام جمهوری اسلامی ایران را بر اساس اهداف و شاخصهای درونی آن ارزیابی کرده و نشانههای زیر را بهعنوان جلوههای کارآمدی این نظام برشمردهاند: | ||
* بقای نظام با وجود هشت سال [[جنگ عراق با ایران|جنگ عراق علیه ایران]]،<ref>مصباح یزدی، حکیمانهترین حکومت: کاوشی در نظریه ولایت فقیه، 1394ش، ص405-416.</ref> [[جنگ دوازدهروزه|جنگ دوازده روزه]]،<ref>[https://www.shabestan.news/news/1845200/جنگ-۱۲-روزه-تصویری-آشکار-از-کارآمدی-نظام-ولایت-و-حکمرانی-اندیشه «جنگ ۱۲ روزه، تصویری آشکار از کارآمدی نظام ولایت و حکمرانی اندیشهٔ امامت بود»، خبرگزاری شبستان.]</ref> [[جنگ رمضان|جنگ رمضان،]]<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6797790/جنگ-تحمیلی-سوم-و-کارآمدی-نظام-اسلامی-راوی-روایت-پیروزی-باشیم «جنگ تحمیلی سوم و کارآمدی نظام اسلامی؛ راوی روایت پیروزی باشیم»، خبرگزاری مهر.]</ref> [[تحریمها علیه ایران|تحریمهای فراگیر]]، ترورهای گسترده و برخی آشوبها و [[اغتشاشات دی ۱۴۰۴|اغتشاشات]]. | * بقای نظام با وجود هشت سال [[جنگ عراق با ایران|جنگ عراق علیه ایران]]،<ref>مصباح یزدی، حکیمانهترین حکومت: کاوشی در نظریه ولایت فقیه، 1394ش، ص405-416.</ref> [[جنگ دوازدهروزه|جنگ دوازده روزه]]،<ref>[https://www.shabestan.news/news/1845200/جنگ-۱۲-روزه-تصویری-آشکار-از-کارآمدی-نظام-ولایت-و-حکمرانی-اندیشه «جنگ ۱۲ روزه، تصویری آشکار از کارآمدی نظام ولایت و حکمرانی اندیشهٔ امامت بود»، خبرگزاری شبستان.]</ref> [[جنگ رمضان|جنگ رمضان،]]<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6797790/جنگ-تحمیلی-سوم-و-کارآمدی-نظام-اسلامی-راوی-روایت-پیروزی-باشیم «جنگ تحمیلی سوم و کارآمدی نظام اسلامی؛ راوی روایت پیروزی باشیم»، خبرگزاری مهر.]</ref> [[تحریمها علیه ایران|تحریمهای فراگیر]]، ترورهای گسترده و برخی آشوبها و [[اغتشاشات دی ۱۴۰۴|اغتشاشات]]. | ||
| خط ۱۷۰: | خط ۱۷۰: | ||
== مخالفان نظام جمهوری اسلامی ایران == | == مخالفان نظام جمهوری اسلامی ایران == | ||
[[پرونده:ترور مسئولین جمهوری اسلامی ایران.jpg|جایگزین=ساختمان نخستوزیری پس از انفجار|بندانگشتی|ساختمان نخستوزیری پس از انفجار]] | [[پرونده:ترور مسئولین جمهوری اسلامی ایران.jpg|جایگزین=ساختمان نخستوزیری پس از انفجار|بندانگشتی|ساختمان نخستوزیری پس از انفجار شهریورماه سال ۱۳۶۰ش]] | ||
مخالفان نظام جمهوری اسلامی ایران را برخی پژوهشگران به دو طیف اصلی دستهبندی کردهاند: | مخالفان نظام جمهوری اسلامی ایران را برخی پژوهشگران به دو طیف اصلی دستهبندی کردهاند: | ||
| خط ۱۸۴: | خط ۱۸۴: | ||
== آینده نظام جمهوری اسلامی ایران == | == آینده نظام جمهوری اسلامی ایران == | ||
[[پرونده:نظام جمهوری اسلامی ایران8.jpg|جایگزین=دیوارنگاره میدان ولیعصر تهران در حمایت از نیروهای مسلح کشور در جنگ رمضان|بندانگشتی|دیوارنگاره میدان ولیعصر تهران در حمایت از نیروهای مسلح کشور در جنگ | [[پرونده:نظام جمهوری اسلامی ایران8.jpg|جایگزین=دیوارنگاره میدان ولیعصر تهران در حمایت از نیروهای مسلح کشور در جنگ رمضان|بندانگشتی|دیوارنگاره میدان ولیعصر تهران در حمایت از نیروهای مسلح کشور در [[جنگ رمضان]]، ۱۲ فروردین ۱۴۰۵ش]] | ||
در سالهای اخیر بهویژه بعد از [[جنگ دوازدهروزه|جنگ دوازده روزه]] علیه ایران در خرداد ۱۴۰۴ش، برخی ناظران بر این باور بودند که روند فروپاشی نظام جمهوری اسلامی شتاب گرفته و حتی فروپاشی نظامی آن را پیشبینی کردند.<ref>[https://www.dw.com/fa-ir/آیا-فروپاشی-جمهوری-اسلامی-محتمل-یا-حتی-قریبالوقوع-است/a-73871021 «آیا فروپاشی جمهوری اسلامی محتمل یا حتی قریبالوقوع است؟»، وبسایت دویجهوله.]</ref> در همین راستا، رضا پهلوی، از چهرههای سلطنتطلب و مخالف نظام جمهوری اسلامی، بارها اعلام کرده است که جمهوری اسلامی با یا بدون کمک جهانی سقوط خواهد کرد و خواستار مداخله [[دونالد ترامپ]]، رئیسجمهور آمریکا، در این زمینه شده بود.<ref>[https://parsi.euronews.com/2026/01/16/reza-pahlavi-with-or-without-international-aid-the-islamic-republic-will-fall «رضا پهلوی: با یا بدون کمک جهانی، جمهوری اسلامی سقوط خواهد کرد»، وبسایت یورو نیوز.]</ref> | در سالهای اخیر بهویژه بعد از [[جنگ دوازدهروزه|جنگ دوازده روزه]] علیه ایران در خرداد ۱۴۰۴ش، برخی ناظران بر این باور بودند که روند فروپاشی نظام جمهوری اسلامی شتاب گرفته و حتی فروپاشی نظامی آن را پیشبینی کردند.<ref>[https://www.dw.com/fa-ir/آیا-فروپاشی-جمهوری-اسلامی-محتمل-یا-حتی-قریبالوقوع-است/a-73871021 «آیا فروپاشی جمهوری اسلامی محتمل یا حتی قریبالوقوع است؟»، وبسایت دویجهوله.]</ref> در همین راستا، رضا پهلوی، از چهرههای سلطنتطلب و مخالف نظام جمهوری اسلامی، بارها اعلام کرده است که جمهوری اسلامی با یا بدون کمک جهانی سقوط خواهد کرد و خواستار مداخله [[دونالد ترامپ]]، رئیسجمهور آمریکا، در این زمینه شده بود.<ref>[https://parsi.euronews.com/2026/01/16/reza-pahlavi-with-or-without-international-aid-the-islamic-republic-will-fall «رضا پهلوی: با یا بدون کمک جهانی، جمهوری اسلامی سقوط خواهد کرد»، وبسایت یورو نیوز.]</ref> | ||
