| (یک نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط یک کاربر دیگر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱۵: | خط ۱۵: | ||
پیشینهٔ توجه علمی و اندیشهای به موسیقی، به افلاطون و ارسطو بازمیگردد. اندیشمندان [[مسلمان]] نیز از سدههای نخست تاریخ اسلام به موسیقی توجه داشته و آثار گرانسنگی را برجای نهادهاند. برخی از چهرههای موسیقی جهان اسلام عبارتند از: | پیشینهٔ توجه علمی و اندیشهای به موسیقی، به افلاطون و ارسطو بازمیگردد. اندیشمندان [[مسلمان]] نیز از سدههای نخست تاریخ اسلام به موسیقی توجه داشته و آثار گرانسنگی را برجای نهادهاند. برخی از چهرههای موسیقی جهان اسلام عبارتند از: | ||
# ابراهیم موصلی (۱۲۵–۱۸۸ق)، موسیقیدان برجستهای بوده که آفرینش نزدیک به ۹۰۰ اثر موسیقایی را به او نسبت دادهاند. | |||
# اسحاق موصلی (۱۵۰–۲۳۵ق)، از موسیقیدانهای برجستة دربار عباسیان و نویسندة کتاب «النغم و الایقاع» و مخترع یک گام بود. | |||
# زریاب ابوالحسن بن نافع (م۲۳۲ق) ملقب به زریاب کبیر، بنیانگذار [[مدرسه]]ای در قرطبة اندلس و ترویج کننده موسیقی اسلامی ایرانی در اروپا است. | |||
# یعقوب بن اسحاق کندی (۱۸۵–۲۶۵ق) مشهور به فیلسوف عرب، او ۱۰ رساله دربارهٔ موسیقی از «رسالة فیاللحون و النغم» نوشته است. | |||
# ابونصر فارابی (۲۵۹–۳۳۹ق) مقلب به معلم ثانی، کتاب «الموسیقی الکبیر» او نخستین متن کامل و دقیق علمی است که سالهای متمادی در اروپا تدریس میشد. | |||
# ابوالفرج اصفهانی (۲۸۳–۳۵۶ق)، صاحب کتاب «الاغانی» بزگترین اثر ادبی و موسیقایی در تمدن اسلامی است که در ۲۵ جلد شامل ۷۰۰ گزارش، ۳۰ هزار بیت و ۱۲۰۰ زندگینامه از ادیبان، شاعران و موسیقیدانان است. | |||
# احمد بن یوسف خوارزمی (م۳۷۰ق)، او سه کتاب از دانشنامهٔ معروف «مفاتیح العلوم» را به موسیقی اختصاص داده و در آن به شرح آلات موسیقی و قواعد آهنگ و ضرب پرداخته است. | |||
# ابوعلی سینا (۳۷۰–۴۲۸ق)، او در کتابها و رسالههای متعددی به موسیقی پرداخته، اما اثر مهم او «دانشنامهٔ علایی» است. | |||
# ابنزیله (م۴۴۰ق)، از شاگردان ابنسینا و مؤلف کتاب «الکافی فیالموسیقی» است. از مهمترین کارهای او پرداختن به جنبههای اخلاقی موسیقی است. | |||
# اخوان الصفا؛ در بخش پنجم رسائل اخوانالصفا به تحلیل نظری و مبانی عرفانی و معنوی موسیقی پرداختهاند. | |||
# امام محمد غزالی (۴۵۰–۵۵۰ق)، «آداب السماع و الوجد» هشتمین بخش از «ربع عادات»، کتاب «احیاء علومالدین» به موسیقی اختصاص دارد. | |||
# شهابالدین سهروردی (۵۳۹–۶۳۲ق)، بابهای ۲۲ و ۲۵ کتاب «عوارف المعارف» را به موسیقی اختصاص داده است. از نظر او موسیقی بر سه گونهٔ حلال، حرام و شبههناک تقسیم میشود. | |||
# صفیالدین ارموی (۶۱۳–۶۹۳ق)، او صاحب آثار متعدد از جمله کتاب «المیزان فیعلم الادوار و الاوزان» است. او مخترع دو ساز و گام مشهور ارموی است. | |||
# عبدالقادر مراغی (۷۵۴–۸۳۸ق)، شرحی بر کتاب ارموی نوشته و خود مؤلف کتاب معروف «جامع الالحان» است. از وی که در دوره تیموریان میزیسته، بهعنوان آخرین موسیقیدان برجسته نام بردهاند.<ref>بلخاری قهی، سرگذشت هنر در تمدن اسلامی، 1383ش، ص26-56؛ همایون، «موسیقی در ایران: فصلی فشرده از تاریخ موسیقی در ایران»، 1377ش، ص10.</ref> | |||
صاحبنظران دیگری چون ابوالوفا بوزجانی، [[ابوریحان بیرونی]]، عمر [[خیام]]، خواجه نصیرالدین طوسی و قطبالدین شیرازی نیز موسیقی را به صورت علمی مورد توجه قرار دادهاند.<ref>بلخاری قهی، سرگذشت هنر در تمدن اسلامی، 1383ش، ص56.</ref> | صاحبنظران دیگری چون ابوالوفا بوزجانی، [[ابوریحان بیرونی]]، عمر [[خیام]]، خواجه نصیرالدین طوسی و قطبالدین شیرازی نیز موسیقی را به صورت علمی مورد توجه قرار دادهاند.<ref>بلخاری قهی، سرگذشت هنر در تمدن اسلامی، 1383ش، ص56.</ref> | ||
== جایگاه موسیقی در فرهنگ ایرانی == | == جایگاه موسیقی در فرهنگ ایرانی == | ||
موسیقی در فرهنگ ایرانی جایگاه برجستهای دارد تا جایی که برخی، فرهنگ ایرانی را فرهنگ «موسیقایی» مینامند. خنیای ایرانی بازتابی از باورها، سبک زندگی و اندیشهٔ ایرانیان بوده است و آنها نیایشهای مذهبی خود را با سرودهای مقدس میخواندند. در جنگها از شیپور، نقاره، [[دهل]]، کرنا و سرنا استفاده میکردند. [[کورش]] در جنگ برای ترساندن سپاه دشمن دستور به نواختن طبل و شیپور میداد و برای تهییج سربازان خود، از آنان میخواست که سرود بخوانند. ایرانیان در بزمها و [[جشن]]هایی چون [[جشن مهرگان|مهرگان]] و [[نوروز]] با استفاده از [[عود]]، [[چنگ]]، [[نی]]، چغانه و بربط هنرنمایی میکردند.<ref>[https://www.mardomsalari.ir/note/160618/چرا-فرهنگ-ایرانی-باید-موسیقایی-نامید زارعی، «چرا فرهنگ ایرانی را باید «موسیقایی» نامید؟»، وبسایت روزنامة مردمسالاری.]</ref> | موسیقی در فرهنگ ایرانی جایگاه برجستهای دارد تا جایی که برخی، فرهنگ ایرانی را فرهنگ «موسیقایی» مینامند. خنیای ایرانی بازتابی از باورها، سبک زندگی و اندیشهٔ ایرانیان بوده است و آنها نیایشهای مذهبی خود را با سرودهای مقدس میخواندند. در جنگها از شیپور، نقاره، [[دهل]]، کرنا و سرنا استفاده میکردند. [[کورش]] در جنگ برای ترساندن سپاه دشمن دستور به نواختن طبل و شیپور میداد و برای تهییج سربازان خود، از آنان میخواست که سرود بخوانند. ایرانیان در بزمها و [[جشن]]هایی چون [[جشن مهرگان|مهرگان]] و [[نوروز]] با استفاده از [[عود]]، [[چنگ (ساز)|چنگ]]، [[نی]]، چغانه و بربط هنرنمایی میکردند.<ref>[https://www.mardomsalari.ir/note/160618/چرا-فرهنگ-ایرانی-باید-موسیقایی-نامید زارعی، «چرا فرهنگ ایرانی را باید «موسیقایی» نامید؟»، وبسایت روزنامة مردمسالاری.]</ref> | ||
امروزه نیز موسیقی در ابعاد مختلف زندگی ایرانیان حضور چشمگیر دارد که برخی نمونههای آن عبارت است از: | امروزه نیز موسیقی در ابعاد مختلف زندگی ایرانیان حضور چشمگیر دارد که برخی نمونههای آن عبارت است از: | ||
# [[تعزیه]]؛ هنری مرکب از موسیقی سازی و آوازی؛<ref>زاهدی، «نگاهی به جایگاه موسیقی در فرهنگ ایرانی، اسلامی»، 1383ش، ص306.</ref> | # [[تعزیه]]؛ هنری مرکب از موسیقی سازی و آوازی؛<ref>زاهدی، «نگاهی به جایگاه موسیقی در فرهنگ ایرانی، اسلامی»، 1383ش، ص306.</ref> | ||
# موسیقی زورخانهای؛ تنها [[ورزش]] در جهان که با موسیقی و همراه با اشعار حماسی، عرفانی و دینی و به صورت زنده اجرا میشود. موسیقی زورخانهای حاوی فرهنگ پهلوانی، آداب عیاری، قلندری و فتوت است.<ref>[https://irna.ir/xjMPtp «موسیقی زورخانهای؛ حافظ فرهنگ میرا و شفاهی ایرانی»، وبسایت ایرنا.]</ref> | # موسیقی زورخانهای؛ تنها [[ورزش]] در جهان که با موسیقی و همراه با اشعار حماسی، عرفانی و دینی و به صورت زنده اجرا میشود. موسیقی زورخانهای حاوی فرهنگ پهلوانی، آداب عیاری، قلندری و فتوت است.<ref>[https://irna.ir/xjMPtp «موسیقی زورخانهای؛ حافظ فرهنگ میرا و شفاهی ایرانی»، وبسایت ایرنا.]</ref> | ||
# موسیقی جنگ؛ در هشت سال دفاع مقدس ایرانیان، موسیقی در قالبهای مختلف کلاسیک، سنتی، محلی و نوحهخوانی برای همدردی، تسلیت، تهییج و روحیهدهی حضور داشت. «کجایید ای شهیدان خدایی»، «ممد نبودی..»، «دایه دایه…» و «خجسته باد این پیروزی..»، برخی از موسیقیهای نوستالژیک دوران دفاع مقدس است.<ref>[http://fna.ir/1ra65u «نوستالژی موسیقی دفاع مقدس/ کربلا کربلا ما داریم میآییم»، خبرگزاری فارس.]</ref> | # موسیقی جنگ؛ در هشت سال دفاع مقدس ایرانیان، موسیقی در قالبهای مختلف کلاسیک، سنتی، محلی و نوحهخوانی برای همدردی، تسلیت، تهییج و روحیهدهی حضور داشت. «کجایید ای شهیدان خدایی»، «ممد نبودی..»، «دایه دایه…» و «خجسته باد این پیروزی..»، برخی از موسیقیهای نوستالژیک دوران دفاع مقدس است.<ref>[http://fna.ir/1ra65u «نوستالژی موسیقی دفاع مقدس/ کربلا کربلا ما داریم میآییم»، خبرگزاری فارس.]</ref> | ||
# موسیقی عروسی و جشنها؛ انواع موسیقی شاد در مجالس | # موسیقی عروسی و جشنها؛ انواع موسیقی شاد در [[مراسم عروسی|مجالس عروسی]]، عقد، تولد و جشنهای ملی و مذهبی ایرانیان اجرا میشود.<ref>[https://anthropologyandculture.com/موسیقی-و-جشن-در-فرهنگهای-ایرانی-برر/ فاطمی، «موسیقی و جشن در فرهنگهای ایرانی (بررسی نمونههایی از ایران،آسیای میانه، قفقاز و افغانستان)»، وبسایت انسانشناسی و فرهنگ.]</ref> | ||
# موسیقی سوگ؛ ایرانیان از موسیقی در مراسم خاکسپاری، ترحیم و سالگرد متوفیان نیز بهره میگیرند.<ref>[https://tarhimerfani.ir/گروه-سنتی-عرفانی-برای-مجالس-ترحیم/ «گروه سنتی عرفانی مجالس ترحیم»، وبسایت آوا و نوا.]</ref> | # موسیقی سوگ؛ ایرانیان از موسیقی در مراسم خاکسپاری، ترحیم و سالگرد متوفیان نیز بهره میگیرند.<ref>[https://tarhimerfani.ir/گروه-سنتی-عرفانی-برای-مجالس-ترحیم/ «گروه سنتی عرفانی مجالس ترحیم»، وبسایت آوا و نوا.]</ref> | ||
# [[لالایی]]؛ یکی از موسیقیهای دیرینة مردم ایران، لالاییهایی است که در کنار گهوارهٔ کودک توسط [[آغوش مادر|مادر]]، [[دایه]] یا [[پرستار]] خوانده میشود.<ref>[https://www.roshdmag.ir/fa/news/1318/لالایی-چیست تاران، «لالایی چیست؟»، وبسایت دفتر انتشارات فناوری آموزش.]</ref> | # [[لالایی]]؛ یکی از موسیقیهای دیرینة مردم ایران، لالاییهایی است که در کنار گهوارهٔ کودک توسط [[آغوش مادر|مادر]]، [[دایه]] یا [[پرستار]] خوانده میشود.<ref>[https://www.roshdmag.ir/fa/news/1318/لالایی-چیست تاران، «لالایی چیست؟»، وبسایت دفتر انتشارات فناوری آموزش.]</ref> | ||
