جز ویکی سازی و تمیزکاری |
|||
| (۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۴۱: | خط ۴۱: | ||
== تاریخچه == | == تاریخچه == | ||
[[پرونده:اقوام ایرانی1.png|جایگزین=نقشبرجستهای هخامنشی از سده پنجم پیش از میلاد|بندانگشتی|نقشبرجستهای هخامنشی از سده پنجم پیش از میلاد که در آن یک سرباز مادی در پشت سر یک سرباز پارسی به تصویر کشیده شده است.]] | [[پرونده:اقوام ایرانی1.png|جایگزین=نقشبرجستهای هخامنشی از سده پنجم پیش از میلاد|بندانگشتی|نقشبرجستهای هخامنشی از سده پنجم پیش از میلاد که در آن یک سرباز [[مادها|مادی]] در پشت سر یک سرباز پارسی به تصویر کشیده شده است.]] | ||
در پی مهاجرت گروههای مختلف آریایی از مناطق شمالی به فلات ایران، آنها در مناطق مختلف این سرزمین پهناور، پراکنده شدند و بهتدریج با ساکنان بومی درآمیختند. آریاییها به سه گروه متمایز [[ | در پی مهاجرت گروههای مختلف آریایی از مناطق شمالی به فلات ایران، آنها در مناطق مختلف این سرزمین پهناور، پراکنده شدند و بهتدریج با ساکنان بومی درآمیختند. آریاییها به سه گروه متمایز [[مادها]]، [[قوم پارس|پارسها]] و [[قوم پارت|پارتها]] تقسیم شدند و همچون مثلثی، بخشهای غرب، جنوب و شرق فلات ایران را در سیطره خود گرفتند. پژوهشگران سیر تمدنی آریاییها و تشکیل جوامع منسجم فرهنگی و سیاسی آنها را تا هزاره پنجم پیش از میلاد و [[دوران نوسنگی]]، بررسی کردهاند. آریاییها در هزاره چهارم پیش از میلاد با ویژگیهای جسمانی ممتاز همچون اندام درشت و متناسب، پوست روشن، چهرههای زیبا، موهای روشن و همچنین تواناییهای نظامی چشمگیر، تمدن پیشرفته و سبک زندگی مستقر از اقوام همجوار خود متمایز بودند. جوامع آریایی، [[اقتصاد]] و [[معیشت]] خود را بر [[دامداری]] و [[کشاورزی]] استوار کردند. مادها که در گسترهای وسیع از شمال زاگرس تا دشتهای مرکزی ایران سکونت داشتند، اولین حکومت آریایی را برپا کردند. بررسی دقیق گزارشها و کتیبههای مربوط به اقوام ایرانی در [[تاریخ ایران باستان|دوران باستان]] نشان میدهد که روابط میان اقوام ایرانی بیشتر مبتنی برهمترازی بوده و تمامی اقوام از جایگاه و موقعیتی کمابیش برابر برخوردار بودهاند.<ref>[https://virgool.io/applymag/مهاجرت-اقوام-آریایی-به-فلات-ایران-و-تشکیل-حکومت-در-این-فلات-nx6md0fbgsja نیکویی، «مهاجرت اقوام آریایی به فلات ایران و تشکیل حکومت در این فلات»، وبسایت ویرگول.]</ref> | ||
=== ورود اسلام به ایران === | === ورود اسلام به ایران === | ||
با ورود اسلام به ایرانزمین، اقوام ایرانی کاملاً از این آیین اثر پذیرفتند<ref>[https://journals.iau.ir/article_687213_eec8a130abea0b5ddda8e677d8d16fbe.pdf عباسزادۀ مرزبالی، «تحولات هویت ملی ایران در دوره اسلامی (از ورود اسلام به ایران تا عصر صفوی)»، 1400ش، ص27.]</ref> و بهویژه آموزههای اسلام دربارهٔ عدالت و برابری قومی، نژادی و زبانی، اقوام ایرانی را به سوی اسلام جذب کرد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/46466/بررسی-ورود-اسلام-به-ایران زمانی محجوب، «بررسی ورود اسلام به ایران»، 1388.]</ref> در آن زمان، [[ | با ورود اسلام به ایرانزمین، اقوام ایرانی کاملاً از این آیین اثر پذیرفتند<ref>[https://journals.iau.ir/article_687213_eec8a130abea0b5ddda8e677d8d16fbe.pdf عباسزادۀ مرزبالی، «تحولات هویت ملی ایران در دوره اسلامی (از ورود اسلام به ایران تا عصر صفوی)»، 1400ش، ص27.]</ref> و بهویژه آموزههای اسلام دربارهٔ عدالت و برابری قومی، نژادی و زبانی، اقوام ایرانی را به سوی اسلام جذب کرد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/46466/بررسی-ورود-اسلام-به-ایران زمانی محجوب، «بررسی ورود اسلام به ایران»، 1388.]</ref> در آن زمان، [[ساسانیان]] با نارضایتی عمیق ایرانیان روبرو بود و [[آیین زرتشت]] نیز بهدلیل فساد موبدان، دیگر مورد اعتقاد قلبی مردم ایران نبود. ایرانیان با پذیرش [[دین اسلام]]، برای پیشرفت این دین تازه، تلاش فراوانی کردند و [[تاریخ]]، [[ادبیات]]، [[سیاست]] و [[تمدن]] اقوام ایرانی با اسلام درآمیخت.<ref>مطهری، خدمات متقابل ایران و اسلام، 1390ش، ص47-48، 87-91، 93 و 95.</ref> | ||
[[پرونده:اقوام ایرانی2.jpg|جایگزین=عکس شیخ صفیالدین اردبیلی جد بزرگ پادشاهان صفوی|راست|بندانگشتی|نگارهای از شیخ صفیالدین اردبیلی جد بزرگ پادشاهان صفوی در کنار مریدان]] | [[پرونده:اقوام ایرانی2.jpg|جایگزین=عکس شیخ صفیالدین اردبیلی جد بزرگ پادشاهان صفوی|راست|بندانگشتی|نگارهای از [[شیخ صفیالدین اردبیلی]] جد بزرگ پادشاهان [[صفویه|صفوی]] در کنار مریدان]] | ||
[[حکومت صفوی]] با رسمیتبخشیدن به مذهب [[تشیع | [[حکومت صفوی]] با رسمیتبخشیدن به مذهب [[تشیع]] (۹۰۷ق)<ref>[http://www.sooremag.ir/تامل/دولتی-به-کام-رندان منتظرالقائم و جعفری، «مروری بر اهمیت و نقش دولت صفویه در تاریخ تشیع»، وبسایت سوره مگ.]</ref> این مذهب را به عامل مهمی در وحدت ملی ایرانیان تبدیل کرد و مرزهای فرقهای و قومی را تحتالشعاع قرار داد. این اقدام پاسخ به نیاز جامعه ایرانی به هویتی مستقل در مقابل امپراتوری عثمانی و ازبکان بود. [[مهاجرت]] علمای شیعه [[جبل عامل]] از [[لبنان]] به [[ایران]]، هویت شیعی را در تاروپود جامعه ایرانی تنید.<ref>[http://www.sooremag.ir/تامل/دولتی-به-کام-رندان منتظرالقائم و جعفری، «مروری بر اهمیت و نقش دولت صفویه در تاریخ تشیع»، وبسایت سوره مگ.]</ref> حکومت ایران در این دوره میکوشید تا مشارکت و همراهی اقوام مختلف را با سیاستهای مسالمتآمیز و مبتنی بر تفاهم، جلب کند.<ref>[https://quarterly.risstudies.org/article_1365_258eba99f80d519f77131a842716e9e4.pdf بهرامی، «سیاست قومی پهلوی اول در قبال قوم لر»، 1377ش، ص95.]</ref> | ||
[[پرونده:اقوام ایرانی3.png|جایگزین=مبارزان نهضت مشروطه - ستارخان و باقرخان|بندانگشتی|مبارزان نهضت مشروطه در تبریز؛ ستارخان و باقرخان نیز در میان آنها هستند.]] | [[پرونده:اقوام ایرانی3.png|جایگزین=مبارزان نهضت مشروطه - ستارخان و باقرخان|بندانگشتی|مبارزان نهضت مشروطه در تبریز؛ ستارخان و باقرخان نیز در میان آنها هستند.]] | ||
[[حکومت قاجار]] از حمایت برخی اقوام بهویژه آذربایجانیها و ایجاد پیوندهای دینی و فرهنگی با آنها، علیه اقوام دیگر استفاده میکردند. این الگو نوعی [[بازی قدرت]] و استفاده ابزاری از تنوع قومی برای تثبیت سلطه بهشمار میآید.<ref>[https://www.javanonline.ir/004ZJO سلیمینمین، «متلاشی کردن اقوام فراتر از درک رضاخان بود!»، وبسایت جوانآنلاین.]</ref> رویکردهای سرکوبگرانه برای تحکیم قدرت مرکزی و جلوگیری از شورشهای قومی، بیتوجهی به حقوق از دسترفته اقوام<ref>[https://emam.iau.ir/fa/news/132/بررسی-شکاف-های-قومیتی-در-ایران-عصر-مشروطه-و-پیامدهای-آن قاسمپور، «بررسی شکافهای قومیتی در ایران عصر مشروطه و پیامدهای آن»، وبسایت مرکز فرهنگیدانشگاهی امام خمینی و انقلاب اسلامی.]</ref> منجر به ایجاد و تشدید شکافهای قومی در ایران شده و زمینه را برای ناآرامیها و شورشهای قومی علیه قاجار فراهم ساخت؛ بهطوری که اقوام مختلف در [[جنبش مشروطیت]] نقشآفرینی کردند.<ref>[https://emam.iau.ir/fa/news/132/بررسی-شکاف-های-قومیتی-در-ایران-عصر-مشروطه-و-پیامدهای-آن قاسمپور، «بررسی شکافهای قومیتی در ایران عصر مشروطه و پیامدهای آن»، وبسایت مرکز فرهنگیدانشگاهی امام خمینی و انقلاب اسلامی.]</ref> | [[حکومت قاجار]] از حمایت برخی اقوام بهویژه آذربایجانیها و ایجاد پیوندهای دینی و فرهنگی با آنها، علیه اقوام دیگر استفاده میکردند. این الگو نوعی [[بازی قدرت]] و استفاده ابزاری از تنوع قومی برای تثبیت سلطه بهشمار میآید.<ref>[https://www.javanonline.ir/004ZJO سلیمینمین، «متلاشی کردن اقوام فراتر از درک رضاخان بود!»، وبسایت جوانآنلاین.]</ref> رویکردهای سرکوبگرانه برای تحکیم قدرت مرکزی و جلوگیری از شورشهای قومی، بیتوجهی به حقوق از دسترفته اقوام<ref>[https://emam.iau.ir/fa/news/132/بررسی-شکاف-های-قومیتی-در-ایران-عصر-مشروطه-و-پیامدهای-آن قاسمپور، «بررسی شکافهای قومیتی در ایران عصر مشروطه و پیامدهای آن»، وبسایت مرکز فرهنگیدانشگاهی امام خمینی و انقلاب اسلامی.]</ref> منجر به ایجاد و تشدید شکافهای قومی در ایران شده و زمینه را برای ناآرامیها و شورشهای قومی علیه قاجار فراهم ساخت؛ بهطوری که اقوام مختلف در [[جنبش مشروطیت]] نقشآفرینی کردند.<ref>[https://emam.iau.ir/fa/news/132/بررسی-شکاف-های-قومیتی-در-ایران-عصر-مشروطه-و-پیامدهای-آن قاسمپور، «بررسی شکافهای قومیتی در ایران عصر مشروطه و پیامدهای آن»، وبسایت مرکز فرهنگیدانشگاهی امام خمینی و انقلاب اسلامی.]</ref> | ||
| خط ۵۵: | خط ۵۵: | ||
[[حکومت پهلوی]] (۱۳۰۴–۱۳۵۷ش) اگرچه خواستار شکلگیری یک دولت ملی و فراگیر بود، اما گفتمان برتریطلبانه رضاخانی با شعار «یک ملت، یک نژاد، یک زبان» به همبستگی اقوام ایرانی ضربه زد.<ref>[https://vista.ir/article/231653 «تنوع قومی؛ تهدید یا فرصت؟»، وبسایت ویستا.]</ref> صاحبنظران، حکومت پهلوی را در ایجاد پیوند میان مؤلفههای [[هویت ملی]]، باورهای دینی و [[مدرنیته]] ناکام میدانند. [[محمدرضا پهلوی]] با شعار [[باستانگرایی]]، به تقابل با نهادهای مذهبی دامن زد و در پی سرکوب نظاممند خردهفرهنگهای قومی برآمد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/11684/تجدد-گرایی-و-هویت-ایرانی-در-عصر-پهلوی زریری، «تجددگرایی و هویت ایرانی در عصر پهلوی»، 1384ش.]</ref> | [[حکومت پهلوی]] (۱۳۰۴–۱۳۵۷ش) اگرچه خواستار شکلگیری یک دولت ملی و فراگیر بود، اما گفتمان برتریطلبانه رضاخانی با شعار «یک ملت، یک نژاد، یک زبان» به همبستگی اقوام ایرانی ضربه زد.<ref>[https://vista.ir/article/231653 «تنوع قومی؛ تهدید یا فرصت؟»، وبسایت ویستا.]</ref> صاحبنظران، حکومت پهلوی را در ایجاد پیوند میان مؤلفههای [[هویت ملی]]، باورهای دینی و [[مدرنیته]] ناکام میدانند. [[محمدرضا پهلوی]] با شعار [[باستانگرایی]]، به تقابل با نهادهای مذهبی دامن زد و در پی سرکوب نظاممند خردهفرهنگهای قومی برآمد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/11684/تجدد-گرایی-و-هویت-ایرانی-در-عصر-پهلوی زریری، «تجددگرایی و هویت ایرانی در عصر پهلوی»، 1384ش.]</ref> | ||
پس از پیروزی انقلاب | پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران]]، [[نظام جمهوری اسلامی ایران]] با تأکید بر اصل [[کرامت انسانی]] از تمرکز بر قومیت خاص فاصله گرفته و به سمت مشارکت همهجانبه اقوام ایرانی در پیشرفت و آبادانی ایران حرکت کرده است.<ref>[https://www.porseman.com/article/جريان-قوميت-گرايي-افراطي؟/152426 «جریان قومیتگرایی افراطی؟»، وبسایت پرسمان دانشگاهیان.]</ref> | ||
== تنوع زبانی و گویشی اقوام ایرانی == | == تنوع زبانی و گویشی اقوام ایرانی == | ||
| خط ۱۰۱: | خط ۱۰۱: | ||
* [[خورشت خلال بادام]]، [[آش دوینه]] ([[ترخینه]])، [[دنده کباب]] و کاک تخممرغی، از خوراکهای کردهای [[استان کرمانشاه|کرمانشاه]] است.<ref>[https://www.karnaval.ir/blog/introduction-kermanshah «معرفی شهر کرمانشاه»، وبسایت کارناوال.]</ref> [[قایرمه]]، [[خورش]] [[ریواس]]، [[خورش تره کردی]]، [[رشته پلو]]، [[گردول]]، [[شیش کباب]]، [[بریان کردی]]، [[خورش گیلاخه]]، [[مکش قالبی]]، [[گوشت برخیله]]، [[کتلت دیزی]]، [[کوکوی ترگ خانهگان]]، [[خورش کنگر]] و [[کالویج]] از غذاهای کردستان ایران است.<ref>[https://www.karnaval.ir/blog/traditional-food-kurdistan «غذاهای محلی کردستان»، وبسایت کارناوال.]</ref> | * [[خورشت خلال بادام]]، [[آش دوینه]] ([[ترخینه]])، [[دنده کباب]] و کاک تخممرغی، از خوراکهای کردهای [[استان کرمانشاه|کرمانشاه]] است.<ref>[https://www.karnaval.ir/blog/introduction-kermanshah «معرفی شهر کرمانشاه»، وبسایت کارناوال.]</ref> [[قایرمه]]، [[خورش]] [[ریواس]]، [[خورش تره کردی]]، [[رشته پلو]]، [[گردول]]، [[شیش کباب]]، [[بریان کردی]]، [[خورش گیلاخه]]، [[مکش قالبی]]، [[گوشت برخیله]]، [[کتلت دیزی]]، [[کوکوی ترگ خانهگان]]، [[خورش کنگر]] و [[کالویج]] از غذاهای کردستان ایران است.<ref>[https://www.karnaval.ir/blog/traditional-food-kurdistan «غذاهای محلی کردستان»، وبسایت کارناوال.]</ref> | ||
* [[پرونده:اقوام ایرانی11.jpg|جایگزین=مردان کرد در حال بازی گوروای (جورابین)|بندانگشتی|چند مرد کرد در حال بازی گوروای (جورابین)]]کردها بازیهای محلی متنوعی دارند، ازجمله: [[گوروا بازی]]، [[توپان قار]]، [[قهمچان]]، [[سولنجان و قولنجان]]، [[هیلکه شکینی]]، [[کهره کوپان]]، [[چووزان]]،<ref>[https://www.isna.ir/news/1403112921173/بازی-های-بومی-محلی-کردستان-فرهنگی-در-حال-فراموشی «بازیهای بومی محلی کردستان؛ فرهنگی در حال فراموشی»، خبرگزاری دانشجویان ایران.]</ref> [[خلورتانی]]، [[هه ملوقوانی]]، [[کلاوریزان]]، [[هیلکه مارانی]] و خرمایله.<ref>[https://www.beytoote.com/fun/native-games/games1-kermanshah-province.html «آشنایی با بازی محلی و سنتی استان کرمانشاه»، وبسایت بیتوته.]</ref> | * [[پرونده:اقوام ایرانی11.jpg|جایگزین=مردان کرد در حال بازی گوروای (جورابین)|بندانگشتی|چند مرد کرد در حال بازی گوروای (جورابین)]]کردها بازیهای محلی متنوعی دارند، ازجمله: [[گوروا بازی]]، [[توپان قار]]، [[قهمچان]]، [[سولنجان و قولنجان]]، [[هیلکه شکینی]]، [[کهره کوپان]]، [[چووزان]]،<ref>[https://www.isna.ir/news/1403112921173/بازی-های-بومی-محلی-کردستان-فرهنگی-در-حال-فراموشی «بازیهای بومی محلی کردستان؛ فرهنگی در حال فراموشی»، خبرگزاری دانشجویان ایران.]</ref> [[خلورتانی]]، [[هه ملوقوانی]]، [[کلاوریزان]]، [[هیلکه مارانی]] و خرمایله.<ref>[https://www.beytoote.com/fun/native-games/games1-kermanshah-province.html «آشنایی با بازی محلی و سنتی استان کرمانشاه»، وبسایت بیتوته.]</ref> | ||
* [[موسیقی کردی]] از اصیلترین گونههای [[موسیقی ایرانی]] بهشمار میرود و در آن سازهایی مانند [[نی]]، [[سرنا (ساز)|سورنا]]، [[نایه]]، [[دهل]]، [[تنبک]]، [[تنبور]] و [[کمانچه]] بهکار میرود. مقامهای موسیقی کردی نیز شامل بیت (بالوره)، سوز و مقام، سیاه چمانه، هوره، حیران، لاووک (لاوژه)، گورانی و چمری است.<ref>[https://www.irna.ir/news/5007359/نگاهی-به-وضعیت-موسیقی-کردی-قسمت-اول «نگاهی به وضعیت موسیقی کردی (قسمت اول)»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> | * [[موسیقی کردی]] از اصیلترین گونههای [[موسیقی ایرانی]] بهشمار میرود و در آن سازهایی مانند [[نی]]، [[سرنا (ساز)|سورنا]]، [[نایه]]، [[دهل]]، [[تنبک]]، [[تنبور]] و [[کمانچه]] بهکار میرود. مقامهای موسیقی کردی نیز شامل بیت ([[بالوره]])، سوز و مقام، سیاه چمانه، هوره، حیران، لاووک (لاوژه)، گورانی و چمری است.<ref>[https://www.irna.ir/news/5007359/نگاهی-به-وضعیت-موسیقی-کردی-قسمت-اول «نگاهی به وضعیت موسیقی کردی (قسمت اول)»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> | ||
* [[هه لپرکی]]، رقص سنتی کردها است که رقصی رزمی و نماد وحدت مردم کرد بهشمار میآید.<ref>[https://www.beytoote.com/art/city-country/ceremonies-leprechaun-kurdistan.html «مراسم محلی ههلپرکی استان کردستان»، وبسایت بیتوته.]</ref> | * [[هه لپرکی]]، رقص سنتی کردها است که رقصی رزمی و نماد وحدت مردم کرد بهشمار میآید.<ref>[https://www.beytoote.com/art/city-country/ceremonies-leprechaun-kurdistan.html «مراسم محلی ههلپرکی استان کردستان»، وبسایت بیتوته.]</ref> | ||
| خط ۱۶۳: | خط ۱۶۳: | ||
=== مازنی === | === مازنی === | ||
[[پرونده:اقوام ایرانی۲۲.jpg|جایگزین=زنان و مردان مازنی در حال اجرای آیین نوروزخوانی در شهر ساری|بندانگشتی|زنان و مردان مازنی در حال اجرای آیین نوروزخوانی در شهر ساری | [[پرونده:اقوام ایرانی۲۲.jpg|جایگزین=زنان و مردان مازنی در حال اجرای آیین نوروزخوانی در شهر ساری|بندانگشتی|زنان و مردان مازنی در حال اجرای آیین نوروزخوانی در شهر ساری]] | ||
[[مازندران]] یا طبرستان که امروز در شمال ایران قرار دارد<ref>[https://vista.ir/article/258464 «موقعیت جغرافیایی مازندران»، وبسایت ویستا.]</ref> در گذشته تاریخی خود، با مردمان جنگجویی شناخته میشد که در برابر امپراتوریهای [[آشوریان]]، [[مادها]]، [[هخامنشیان]]، [[سلوکیان]] و [[ساسانیان]] ایستادگی کردهاند. با ورود [[اسلام]] به [[ایران]]، مازندران بهدلیل جغرافیای کوهستانی و مسیر دشوار، دیرتر از سایر مناطق به اسلام گروید. با حکومت [[علویان طبرستان]]، [[مذهب شیعه]] بهتدریج در مازندران ریشه دواند.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1403/08/15/3193389/مازندران-سرزمین-افسانه-ای-شیعه-با-تاریخ-مقاومت «مازندران؛ سرزمین افسانهای شیعه با تاریخ مقاومت»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> [[زبان مازندرانی]] که با نامهای مازنی، مازِرونی، تبری و گِلِکی شناخته میشود، دارای گویشهای شهمیرزادی، گویش گرگانیکهن، گویش طبری استرآبادی، گویش کتولی، گویش طبری رویانی، گویش طبری کجوری، گویش طبری کلارستاقی و گویش قصرانی شمیرانی است.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/486220/آشنایی-با-گویش-های-مازندران «آشنایی با گویشهای مازندران»، وبسایت همشهریآنلاین.]</ref> | [[مازندران]] یا طبرستان که امروز در شمال ایران قرار دارد<ref>[https://vista.ir/article/258464 «موقعیت جغرافیایی مازندران»، وبسایت ویستا.]</ref> در گذشته تاریخی خود، با مردمان جنگجویی شناخته میشد که در برابر امپراتوریهای [[آشوریان]]، [[مادها]]، [[هخامنشیان]]، [[سلوکیان]] و [[ساسانیان]] ایستادگی کردهاند. با ورود [[اسلام]] به [[ایران]]، مازندران بهدلیل جغرافیای کوهستانی و مسیر دشوار، دیرتر از سایر مناطق به اسلام گروید. با حکومت [[علویان طبرستان]]، [[مذهب شیعه]] بهتدریج در مازندران ریشه دواند.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1403/08/15/3193389/مازندران-سرزمین-افسانه-ای-شیعه-با-تاریخ-مقاومت «مازندران؛ سرزمین افسانهای شیعه با تاریخ مقاومت»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> [[زبان مازندرانی]] که با نامهای مازنی، مازِرونی، تبری و گِلِکی شناخته میشود، دارای گویشهای شهمیرزادی، گویش گرگانیکهن، گویش طبری استرآبادی، گویش کتولی، گویش طبری رویانی، گویش طبری کجوری، گویش طبری کلارستاقی و گویش قصرانی شمیرانی است.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/486220/آشنایی-با-گویش-های-مازندران «آشنایی با گویشهای مازندران»، وبسایت همشهریآنلاین.]</ref> | ||
* [[ورف چال|ورفچال]] در اواسط [[اردیبهشت]]، مراسم [[تیرماه سیزده شو|تِرما سِزدِ شو]] در اواسط [[آبان]]، جشن مردگان در ۲۸ [[تیر]]، مراسم [[شیلوون|شِیلوون]] که یک آیین [[بارانخواهی]] است، مراسم [[آفتابخواهی]]، مراسم گِوارِ دَبِستِنه ئی یا گهوارهبندی در روز دهم تولد نوزاد، از سنتهای مردم مازندران است.<ref>[https://www.karnaval.ir/blog/iranian-customs-mores-mazandaran افشاری، «آداب و رسوم اقوام ایرانی | مازندران»، وبسایت کارناوال.]</ref> | * [[ورف چال|ورفچال]] در اواسط [[اردیبهشت]]، مراسم [[تیرماه سیزده شو|تِرما سِزدِ شو]] در اواسط [[آبان]]، جشن مردگان در ۲۸ [[تیر]]، مراسم [[شیلوون|شِیلوون]] که یک آیین [[بارانخواهی]] است، مراسم [[آفتابخواهی]]، مراسم گِوارِ دَبِستِنه ئی یا گهوارهبندی در روز دهم تولد نوزاد، از سنتهای مردم مازندران است.<ref>[https://www.karnaval.ir/blog/iranian-customs-mores-mazandaran افشاری، «آداب و رسوم اقوام ایرانی | مازندران»، وبسایت کارناوال.]</ref> | ||
| خط ۱۸۰: | خط ۱۸۰: | ||
* [[توتنسواری]]، [[کیچزور]] و گلگل نیز از بازیهای محلی پرطرفدار در سیستان بهشمار میآیند.<ref>[https://sistoo1.blog.ir/1399/10/13/بازیهای-بومی-محلی-سیستان «نگاهی به بازیهای بومی و محلی سیستان بلوچستان»، وبلاگ اطلاعات محلی سیستان.]</ref> | * [[توتنسواری]]، [[کیچزور]] و گلگل نیز از بازیهای محلی پرطرفدار در سیستان بهشمار میآیند.<ref>[https://sistoo1.blog.ir/1399/10/13/بازیهای-بومی-محلی-سیستان «نگاهی به بازیهای بومی و محلی سیستان بلوچستان»، وبلاگ اطلاعات محلی سیستان.]</ref> | ||
* در [[موسیقی سیستانی]] سازهای [[قیچک]]، [[نی]]، [[سورنا]]، [[دایره (ساز)|دایره]] و [[دهل]] از جایگاه ویژهای برخوردارند. این مردم آواها ونغمههای خاص خود را دارند، ازجمله آیکه (لالایی سیستانی)، [[اردهخوانی]]، [[سیتک (آواز)|سیتک]] (دوبیتی)، [[رمضونیکه]]، [[لوبتک (آواز)|لوبتک]]، [[الوکه (آواز)|الوکه]]، [[بحث و بیت]] و [[کارآوا|آواهای کار]].<ref>[https://www.isna.ir/news/sistan-61549/نگاهی-به-موسیقی-سیستان «نگاهی به موسیقی سیستان»، خبرگزاری دانشجویان ایران ایسنا.]</ref> | * در [[موسیقی سیستانی]] سازهای [[قیچک]]، [[نی]]، [[سورنا]]، [[دایره (ساز)|دایره]] و [[دهل]] از جایگاه ویژهای برخوردارند. این مردم آواها ونغمههای خاص خود را دارند، ازجمله آیکه (لالایی سیستانی)، [[اردهخوانی]]، [[سیتک (آواز)|سیتک]] (دوبیتی)، [[رمضونیکه]]، [[لوبتک (آواز)|لوبتک]]، [[الوکه (آواز)|الوکه]]، [[بحث و بیت]] و [[کارآوا|آواهای کار]].<ref>[https://www.isna.ir/news/sistan-61549/نگاهی-به-موسیقی-سیستان «نگاهی به موسیقی سیستان»، خبرگزاری دانشجویان ایران ایسنا.]</ref> | ||
* [[رقص سیستانی]] به دو نوع چاپی و شمشیر یا چوب تقسیم میشود. رقص شمشیر با حرکات معنوی آغاز شده و نبرد پهلوانان را به نمایش میگذارد. رقص چوببازی در سیستان، ریشه در دفاع مرزی و آمادگی نظامی تاریخی منطقه دارد.<ref>[https://www.visitiran.ir/fa/attraction/رقص-سیستانی «رقص سیستانی»، وبسایت ویزیتایران.]</ref> | * [[رقص سیستانی]] به دو نوع چاپی و شمشیر یا چوب تقسیم میشود. [[رقص شمشیر]] با حرکات معنوی آغاز شده و نبرد پهلوانان را به نمایش میگذارد. رقص چوببازی در سیستان، ریشه در دفاع مرزی و آمادگی نظامی تاریخی منطقه دارد.<ref>[https://www.visitiran.ir/fa/attraction/رقص-سیستانی «رقص سیستانی»، وبسایت ویزیتایران.]</ref> | ||
=== هزاره === | === هزاره === | ||
| خط ۱۹۹: | خط ۱۹۹: | ||
=== آیینها === | === آیینها === | ||
[[پرونده:اقوام ایرانی۲۶.jpg|جایگزین=آیین نوروزی تکمخوانی در فرهنگ آذریها|بندانگشتی|اجرای | [[پرونده:اقوام ایرانی۲۶.jpg|جایگزین=آیین نوروزی تکمخوانی در فرهنگ آذریها|بندانگشتی|اجرای آیین نوروزی تکمخوانی در فرهنگ آذریها]] | ||
[[نوروز]]، جشن نوروز<ref>[https://www.mehrnews.com/news/3933641/آیین-های-نوروزی-از-منظر-اسلام-ریشه-های-مذهبی-و-دینی-عید-نوروز «آیینهای نوروزی از منظر اسلام/ ریشههای مذهبی و دینی عید نوروز»، خبرگزاری مهر.]</ref> و سنتهای نوروزی،<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-ویژه-نامه-63/3281404-نوروز-در-اقوام-ایرانی «نوروز در اقوام ایرانی»، وبسایت دنیای اقتصاد.]</ref> [[سیزدهبهدر]] با رفتن به دامن دشت و صحرا،<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/5550117/سیزده-بدر-رسم-مشترک-همه-ایرانیان «سیزده بدر رسم مشترک همه ایرانیان»، وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> [[شب یلدا]] و [[شبنشینی]] در [[جشن شب یلدا]]،<ref>[https://www.irna.ir/news/85329214/شب-چله-آیینی-ایرانی-با-آوازه-جهانی «شبچله؛ آیینی ایرانی با آوازه جهانی»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> چهارشنبهسوری<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/240619/چهارشنبه-سوری مجتهدپور، «چهارشنبه سوری»، 1398ش.]</ref> و سنتهای آن ازجمله آیینها و نمادهای فرهنگی مشترک میان اقوام ایرانی است.<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/چارشنبه-سوری دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه چهارشنبه سوری.]</ref> اعیاد اسلامی مانند عید فطر<ref>[https://www.shabestan.news/news/1758315/آیین-های-عید-فطر-در-ایران-از-آش-حضرت-عباس-س-تا-کیسه-ی-برکت «آیینهای عید فطر در ایران؛ از آش حضرتعباس (س) تا کیسۀ برکت»، خبرگزاری شبستان.]</ref> و عید قربان،<ref>[https://www.mehrnews.com/news/1193536/عید-قربان-در-آینه-اقوام-ایرانی-و-جهان-اسلام «عید قربان در آینه اقوام ایرانی و جهان اسلام»، خبرگزاری مهر.]</ref> [[روزهداری]] در [[رمضان|ماه رمضان]] و سنتهای آن مانند [[افطاری]] و [[سحری]]، از آیینهای دینی مشترک میان اقوام مسلمان در ایران است که بخش اصلی جمعیت را در این کشور تشکیل دادهاند.<ref>[https://www.shabestan.news/news/56525/آداب-و-رسوم-ماه-رمضان-در-مناطق-مختلف-ایران «آداب و رسوم ماه رمضان در مناطق مختلف ایران»، خبرگزاری شبستان.]</ref> [[عزاداری]] بهمناسبت شهادت [[امام حسین]] در [[ماه محرم]] نیز اگرچه از آیینهای مذهبی ویژه [[شیعیان]] است، اما بسیاری از ایرانیان غیرشیعه و غیرمسلمان نیز در این سوگواری آیینی با شیعیان، همراهی میکنند.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/214614 «محرم در میان اقوام ایرانی»، وبسایت راسخون.]</ref> | [[نوروز]]، جشن نوروز<ref>[https://www.mehrnews.com/news/3933641/آیین-های-نوروزی-از-منظر-اسلام-ریشه-های-مذهبی-و-دینی-عید-نوروز «آیینهای نوروزی از منظر اسلام/ ریشههای مذهبی و دینی عید نوروز»، خبرگزاری مهر.]</ref> و سنتهای نوروزی،<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-ویژه-نامه-63/3281404-نوروز-در-اقوام-ایرانی «نوروز در اقوام ایرانی»، وبسایت دنیای اقتصاد.]</ref> [[سیزدهبهدر]] با رفتن به دامن دشت و صحرا،<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/5550117/سیزده-بدر-رسم-مشترک-همه-ایرانیان «سیزده بدر رسم مشترک همه ایرانیان»، وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> [[شب یلدا]] و [[شبنشینی]] در [[جشن شب یلدا]]،<ref>[https://www.irna.ir/news/85329214/شب-چله-آیینی-ایرانی-با-آوازه-جهانی «شبچله؛ آیینی ایرانی با آوازه جهانی»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> چهارشنبهسوری<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/240619/چهارشنبه-سوری مجتهدپور، «چهارشنبه سوری»، 1398ش.]</ref> و سنتهای آن ازجمله آیینها و نمادهای فرهنگی مشترک میان اقوام ایرانی است.<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/چارشنبه-سوری دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه چهارشنبه سوری.]</ref> اعیاد اسلامی مانند عید فطر<ref>[https://www.shabestan.news/news/1758315/آیین-های-عید-فطر-در-ایران-از-آش-حضرت-عباس-س-تا-کیسه-ی-برکت «آیینهای عید فطر در ایران؛ از آش حضرتعباس (س) تا کیسۀ برکت»، خبرگزاری شبستان.]</ref> و عید قربان،<ref>[https://www.mehrnews.com/news/1193536/عید-قربان-در-آینه-اقوام-ایرانی-و-جهان-اسلام «عید قربان در آینه اقوام ایرانی و جهان اسلام»، خبرگزاری مهر.]</ref> [[روزهداری]] در [[رمضان|ماه رمضان]] و سنتهای آن مانند [[افطاری]] و [[سحری]]، از آیینهای دینی مشترک میان اقوام مسلمان در ایران است که بخش اصلی جمعیت را در این کشور تشکیل دادهاند.<ref>[https://www.shabestan.news/news/56525/آداب-و-رسوم-ماه-رمضان-در-مناطق-مختلف-ایران «آداب و رسوم ماه رمضان در مناطق مختلف ایران»، خبرگزاری شبستان.]</ref> [[عزاداری]] بهمناسبت شهادت [[امام حسین]] در [[ماه محرم]] نیز اگرچه از آیینهای مذهبی ویژه [[شیعیان]] است، اما بسیاری از ایرانیان غیرشیعه و غیرمسلمان نیز در این سوگواری آیینی با شیعیان، همراهی میکنند.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/214614 «محرم در میان اقوام ایرانی»، وبسایت راسخون.]</ref> | ||
