ایران‌پدیا

کارکردهای خانواده: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
ابرابزار
 
(۲ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد)
خط ۱۱: خط ۱۱:
انسان، با توجه به برخورداری از [[میل جنسی]] نیرومند به‌طور طبیعی به سمت جنس مخالف کشیده می‌شود. ازدواج، بهترین و ایمن‌ترین راه مواجهه، تنظیم و مدیریت میل جنسی است تا علاوه بر نظم و قاعده‌بخشی به [[روابط جنسی همسران|روابط جنسی]]، از هرج و مرج جنسی نیز جلوگیری شود. امروزه، تنظیم رفتار جنسی مشهورترین و عمومی‌ترین کارکرد [[ازدواج]] و تشکیل خانواده است. بر اساس باورهای جامعه‌شناسانه، بدون جذب متقابل جنسی و روابط جنسی مطلوب، زندگی زناشویی با سعادت و شیرینی همراه نخواهد بود.<ref>چراغی کوتیانی، «رویکرد اسلام به چهار کارکرد مهم خانواده»، 1388ش، ص37</ref> در دیدگاه اسلام، رفتارهای جنسی انسان، از قوانین رفتاری خاصی تبعیت می‌کنند تا هم به نیاز فطری او پاسخ گفته شود و هم‌چنین آن رفتار و روابط جنسی، زمینه‌ساز رشد معنوی فرد را فراهم کند و [[همسران]]، کامیابی کامل از یکدیگر داشته باشند.<ref>چراغی کوتیانی، «رویکرد اسلام به چهار کارکرد مهم خانواده»، 1388ش، صص38-39</ref> با ازدواج، چرخه تجدید و تداوم نسل بشر شروع می‌شود و در چنین شرایطی است که زوجینی که خانواده را شکل داده‌اند با زاد و ولد، در تجدید و تحقق نسل جدید نقش آفرینی می‌کنند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/878431/ چراغی کوتیانی، فمینیسم و کارکردهای خانواده، 1388ش، 1387ش، ص92]</ref> در اسلام، آیات و روایات بسیاری در این زمینه موجود است که در ابتدا غریزه جنسی را یک امر طبیعی و فطری می‌داند و آن را سبب‌ساز هماهنگی بین نظام هستی و نظام اخلاقی در محیط خانواده قرار داده است.<ref>چراغی کوتیانی، «رویکرد اسلام به چهار کارکرد مهم خانواده»، 1388ش، ص37</ref>
انسان، با توجه به برخورداری از [[میل جنسی]] نیرومند به‌طور طبیعی به سمت جنس مخالف کشیده می‌شود. ازدواج، بهترین و ایمن‌ترین راه مواجهه، تنظیم و مدیریت میل جنسی است تا علاوه بر نظم و قاعده‌بخشی به [[روابط جنسی همسران|روابط جنسی]]، از هرج و مرج جنسی نیز جلوگیری شود. امروزه، تنظیم رفتار جنسی مشهورترین و عمومی‌ترین کارکرد [[ازدواج]] و تشکیل خانواده است. بر اساس باورهای جامعه‌شناسانه، بدون جذب متقابل جنسی و روابط جنسی مطلوب، زندگی زناشویی با سعادت و شیرینی همراه نخواهد بود.<ref>چراغی کوتیانی، «رویکرد اسلام به چهار کارکرد مهم خانواده»، 1388ش، ص37</ref> در دیدگاه اسلام، رفتارهای جنسی انسان، از قوانین رفتاری خاصی تبعیت می‌کنند تا هم به نیاز فطری او پاسخ گفته شود و هم‌چنین آن رفتار و روابط جنسی، زمینه‌ساز رشد معنوی فرد را فراهم کند و [[همسران]]، کامیابی کامل از یکدیگر داشته باشند.<ref>چراغی کوتیانی، «رویکرد اسلام به چهار کارکرد مهم خانواده»، 1388ش، صص38-39</ref> با ازدواج، چرخه تجدید و تداوم نسل بشر شروع می‌شود و در چنین شرایطی است که زوجینی که خانواده را شکل داده‌اند با زاد و ولد، در تجدید و تحقق نسل جدید نقش آفرینی می‌کنند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/878431/ چراغی کوتیانی، فمینیسم و کارکردهای خانواده، 1388ش، 1387ش، ص92]</ref> در اسلام، آیات و روایات بسیاری در این زمینه موجود است که در ابتدا غریزه جنسی را یک امر طبیعی و فطری می‌داند و آن را سبب‌ساز هماهنگی بین نظام هستی و نظام اخلاقی در محیط خانواده قرار داده است.<ref>چراغی کوتیانی، «رویکرد اسلام به چهار کارکرد مهم خانواده»، 1388ش، ص37</ref>


دین اسلام با سرکوب [[نیاز جنسی]] مخالف بوده و آن را مذمّت کرده است. از سوی دیگر، با رهابودن انسان از نظر [[جنسی]] و بی‌بند و باری نیز مخالفت کرده است. اسلام خواستار تعدیل [[نیاز جنسی]] و ارضای صحیح و مشروع آن است. بدین منظور، [[ازدواج]] را یگانه راه ارضای [[غریزه جنسی]] می‌داند، و البته به کسانی که امکانات لازم را برای [[ازدواج]] ندارند توصیه می‌کند که [[عفت]] پیشه نمایند تا زمانی که خداوند گشایشی ایجاد نماید: «وَلْیَسْتَعْفِفْ الَّذِینَ لَا یَجِدُونَ نِکَاحًا حَتَّی یُغْنِیَهُمْ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ …».<ref>نور (24): 33.</ref> بدین ترتیب، گزاف نیست اگر گفته شود: [[خانواده]] مهم‌ترین عامل حفظ سلامت اخلاقی افراد و جوامع می‌باشد.
دین اسلام با سرکوب [[نیاز جنسی]] مخالف بوده و آن را مذمّت کرده است. از سوی دیگر، با رهابودن انسان از نظر [[جنسی]] و بی‌بند و باری نیز مخالفت کرده است. اسلام خواستار تعدیل نیاز جنسی و ارضای صحیح و مشروع آن است. بدین منظور، [[ازدواج]] را یگانه راه ارضای [[غریزه جنسی]] می‌داند، و البته به کسانی که امکانات لازم را برای [[ازدواج]] ندارند توصیه می‌کند که [[عفت]] پیشه نمایند تا زمانی که خداوند گشایشی ایجاد نماید: «وَلْیَسْتَعْفِفْ الَّذِینَ لَا یَجِدُونَ نِکَاحًا حَتَّی یُغْنِیَهُمْ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ …».<ref>نور (24): 33.</ref>


=== تداوم نسل ===
=== تداوم نسل ===
خط ۵۲: خط ۵۲:
جامعه شناسان معمولاً بحث کارکرد تربیتی را ذیل عنوان اجتماعی شدن یا جامعه پذیری مطرح می‌کنند. جامعه پذیری، فرایندی است که از راه آن، افراد نگرش‌ها، ارزش‌ها و کنش‌های مناسب هر فرد به عنوان عضوی از یک فرهنگ خاص را می‌آموزند. برخی جامعه شناسان، تعلیم و تربیت دینی را نیز که به معنای فرایند انتقال معارف و ارزش‌های یک مذهب خاص به فرد است، از کارکردهای خانواده به‌شمار آورده‌اند که با اندکی تسامح می‌تواند در ذیل عنوان جامعه پذیری گنجانده شود. کودکان با فراگیری داستان‌ها، اعتقادات و اعمال مذهبی خانواده، ابزار مورد نیاز برای شکل‌دادن به ذهنیت‌های خود راجع به پرسش‌های اساسی زندگی را به دست می‌آورند.
جامعه شناسان معمولاً بحث کارکرد تربیتی را ذیل عنوان اجتماعی شدن یا جامعه پذیری مطرح می‌کنند. جامعه پذیری، فرایندی است که از راه آن، افراد نگرش‌ها، ارزش‌ها و کنش‌های مناسب هر فرد به عنوان عضوی از یک فرهنگ خاص را می‌آموزند. برخی جامعه شناسان، تعلیم و تربیت دینی را نیز که به معنای فرایند انتقال معارف و ارزش‌های یک مذهب خاص به فرد است، از کارکردهای خانواده به‌شمار آورده‌اند که با اندکی تسامح می‌تواند در ذیل عنوان جامعه پذیری گنجانده شود. کودکان با فراگیری داستان‌ها، اعتقادات و اعمال مذهبی خانواده، ابزار مورد نیاز برای شکل‌دادن به ذهنیت‌های خود راجع به پرسش‌های اساسی زندگی را به دست می‌آورند.
جامعه پذیری کودک از نخستین روزهای زندگی آغاز می‌شود و حتی برنامه شیردهی به کودک - شیردهی منظم و طبق زمان‌بندی یا شیردهی در موقع درخواست کودک - بر روی شخصیت مطمئن یا غیر مطمئن او تأثیر می‌گذارد. با توجه به آموزه‌های اسلام تربیت در محیط خانواده نسبت به شیوه‌های دیگرجامعه پذیری کودکان اولویت ویژه دارد. از آنجا که خانواده نخستین و اصلی‌ترین عامل اجتماعی کردن فرزندان است ضروری است پدران و مادران بر اساس آموزه‌های دینی بتوانند روابط گرم و صمیمی در میان اعضای خانواده ایجاد کند، تا از بروز بسیاری از مسائل منفی تربیتی جلوگیری به عمل آورد.
جامعه پذیری کودک از نخستین روزهای زندگی آغاز می‌شود و حتی برنامه شیردهی به کودک - شیردهی منظم و طبق زمان‌بندی یا شیردهی در موقع درخواست کودک - بر روی شخصیت مطمئن یا غیر مطمئن او تأثیر می‌گذارد. با توجه به آموزه‌های اسلام تربیت در محیط خانواده نسبت به شیوه‌های دیگرجامعه پذیری کودکان اولویت ویژه دارد. از آنجا که خانواده نخستین و اصلی‌ترین عامل اجتماعی کردن فرزندان است ضروری است پدران و مادران بر اساس آموزه‌های دینی بتوانند روابط گرم و صمیمی در میان اعضای خانواده ایجاد کند، تا از بروز بسیاری از مسائل منفی تربیتی جلوگیری به عمل آورد.
=== پرورش نسل ===
یکی از کارکردهای اساسی و مثبت تربیتی خانواده، اوقات فراغت است که در سیره معصومین هم به آن سفارش بسیاری شده است که با بررسی آنها در می‌یابیم که اوقات فراغت و بهره‌گیری مناسب از آن می‌تواند تأثیر بسیاری در تربیت فرد داشته باشد.<ref>علینی، بررسی کارکردهای خانواده در شکل‌گیری سبک زندگی اسلامی، 1393ش، ص99</ref>
[[خانواده]] کانون پرورش نسل آینده است. فرزندانی که محصول پیوند [[زن]] و [[مرد]] هستند، برای پرورش سالم و صالح، نیاز به یک کانون مناسب دارند؛ [[خانواده]] این بستر را بخوبی فراهم می‌نماید. خداوند والدین را نسبت به تربیت فرزندان مسئول شناخته و خطاب به آنان فرمود: «یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَکُمْ وَ أَهْلیکُمْ ناراً وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجارَةُ عَلَیْها مَلائِکَةٌ غِلاظٌ شِدادٌ لا یَعْصُونَ اللَّهَ ما أَمَرَهُمْ وَ یَفْعَلُونَ ما یُؤْمَرُونَ».<ref>تحریم (66): 6</ref>
=== روش‌های آموزش ===
الکسیس کارل معتقد است؛ نباید پرورش روحی و نوع زندگی دختر و پسر را با یک روش انجام داد. اشخاصی که تعلیم و پرورش اطفال را برعهده دارند، باید متوجه این موضوع باشند که وضع جسمی و روحی دختر و پسر با هم فرق دارد، پس در پرورش و طرز تغذیه آنها نیز باید تفاوت قائل شد.<ref>محمدی، «تحلیل تفاوت‌های جنسیتی زن و مرد در علوم تجربی و آموزه‌های دینی»، 1392ش، ص74.</ref> آلبرت بان دورا معتقد است که کودک از دو راه عمده، رفتارهای اجتماعی و نقش‌های جنسیتی را می‌آموزد: نخست از راه آموزش مستقیم با عوامل تقویت کننده که طی آن کودک با پاداش و تنبیهی که دریافت می‌کند، رفتارهای جنسیتی را فرا می‌گیرد؛ دوم از راه تقلید و همانندسازی، رفتارهای جنسیتی توسط والدین و دیگر عوامل جامعه‌پذیری الگوسازی می‌شوند و کودک از این الگوها تقلید و پیروی می‌کند.<ref>احمدی و تشکری، «تأثیر خانواده در جامعه‌پذیری نقش‌های جنسیتی از دیدگاه اسلام و فمینیسم»، 1400ش، ص59.</ref> این امور مورد تأیید متون دینی هم است.<ref>احمدی و تشکری، «تأثیر خانواده در جامعه‌پذیری نقش‌های جنسیتی از دیدگاه اسلام و فمینیسم»، 1400ش، ص63.</ref>


مراحل جامعه‌پذیری به مرحله قبل از تولد و سه دوره هفت ساله بعد از تولد که در سخن رسول اکرم از آنها به مراحل سروری، فرمانبرداری و وزیری تعبیر شده است،<ref>حرعاملی، وسائل‌الشیعة، 1409ق، ج21، ص477.</ref> تقسیم می‌شود. مرحله سروری دارای ویژگی‌های سه‌گانه: مهلت دادن و رها کردن کودک برای بازی؛ نرمی و وقار در برخورد با کودک؛ سیادت در بازی و نافذ بودن حکم کودک، است. مرحله دوم از دو ویژگی مطیع و خاضع بودن؛ آموزش دیدن و ادب آموختن برخوردار است. مرحله سوم نیز سه ویژگی مهم دارد که عبارتند از همراهی با والدین، آموختن حلال و حرام یعنی قوانین حاکم بر زندگی و پذیرش مسئولیت و انجام دادن امور محّول شده.<ref>[https://hadith.riqh.ac.ir/article_12541.html پسندیده، «روایات «سبع سنین» در فرزندپروری، گونه‌ها و تحلیل درونی آنها»، 1395ش، ص18-17.]</ref>
مراحل جامعه‌پذیری به مرحله قبل از تولد و سه دوره هفت ساله بعد از تولد که در سخن رسول اکرم از آنها به مراحل سروری، فرمانبرداری و وزیری تعبیر شده است،<ref>حرعاملی، وسائل‌الشیعة، 1409ق، ج21، ص477.</ref> تقسیم می‌شود. مرحله سروری دارای ویژگی‌های سه‌گانه: مهلت دادن و رها کردن کودک برای بازی؛ نرمی و وقار در برخورد با کودک؛ سیادت در بازی و نافذ بودن حکم کودک، است. مرحله دوم از دو ویژگی مطیع و خاضع بودن؛ آموزش دیدن و ادب آموختن برخوردار است. مرحله سوم نیز سه ویژگی مهم دارد که عبارتند از همراهی با والدین، آموختن حلال و حرام یعنی قوانین حاکم بر زندگی و پذیرش مسئولیت و انجام دادن امور محّول شده.<ref>[https://hadith.riqh.ac.ir/article_12541.html پسندیده، «روایات «سبع سنین» در فرزندپروری، گونه‌ها و تحلیل درونی آنها»، 1395ش، ص18-17.]</ref>
خط ۷۱: خط ۶۳:


وزیری، شامل دوره‌های نوجوانی و اوائل جوانی و به‌دلیل رخداد بلوغ، حساس‌ترین سال‌های زندگی فرد است.<ref>فاضلی، «راهکارهای تربیت جنسی فرزندان در خانواده»، 1400ش، ص44.</ref> نوجوان دوست دارد مستقل باشد. برای این‌که بزرگ شدن و استقلال خود را ثابت کند، بین خود و خانواده فاصله ایجاد کرده، به گروه همسالان خود نزدیک می‌شود. او از نظر روانی در شرایط ویژه‌ای زندگی می‌کند؛ نه مانند کودکان نابالغ فکر می‌کند، نه از تجربیات و افکار پخته بزرگسالان برخوردار است.<ref>ابراهیمی‌پور و دیگران، شاخص‌های خانواده مطلوب، 1395ش، ص534.</ref> احساسات تند، همراه با نیروی جسمانی، او را به کارهای تند عاطفی فرا می‌خواند.<ref>امینی، اسلام و تعلیم و تربیت، 1387ش، ص310.</ref> لذا این دوره شعبه‌ای از جنون دانسته شده است.<ref>پاینده، نهج الفصاحه، 1382ش، ص 534.</ref> در این دوره سنی، برنامه‌های آموزشی و تربیتی مراحل پیشین باید عمیق‌تر و گسترده‌تر شده و به آموزش نقش‌های جنسیتی توجه جدی‌تری شود.<ref>ابراهیمی‌پور و دیگران، شاخص‌های خانواده مطلوب، 1395ش، ص535.</ref> آنها متناسب با جنسیت‌شان در انجام فعالیت‌های اجتماعی و اداره خانه، شریک و سهیم شوند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/110729/مراحل-تربیت-کودک-و-نوجوان «مراحل تربیت کودک و نوجوان»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref> در مورد تربیت جنسی نوجوانان و جوانان، والدین دو وظیفه اساسی دارند. اول اینکه آنها را با حقایق صحیح جنسی بیولوژیک آشنا کنند تا فرزندان بدانند که دستگاه‌های جنسی چگونه کار می‌کنند و تأمین بهداشت آنها چگونه امکان‌پذیر است. دیگر اینکه به آنها آموزش دهند که میل جنسی خود را صرفاً در چارچوب اصل زناشویی تعریف کنند تا از انحراف و آسیب‌های روانی در امان باشند.<ref>فاضلی، «راهکارهای تربیت جنسی فرزندان در خانواده»، 1400ش، ص45-44.</ref> والدین باید مراقب دوستان فرزندان خود باشند، به پسران یاد دهند که داشتن دوست‌دختر، نه تنها یک انحراف اخلاقی است که سرنوشت دختری را نابود می‌کند و دختران باید بفهمند که پسران جوان از دوستی با دختران، عمدتاً در صدد کامروایی جنسی هستند و نباید در دام دوستی‌های خیابانی گرفتار شوند.<ref>ابراهیمی‌پور و دیگران، راهبردهای تحکیم خانواده از منظر متون دینی، 1395ش، ص54.</ref> والدین باید در یافتن همسر مناسب برای فرزندان خود تلاش کنند؛ در ادبیات روایی تأکید شده است که دختران خود را (در مجالسی که نامحرم حضور ندارد)، به طلا و نقره بیارایید و جامه نیکو بر آن‌ها پوشانده تا خواستگار پیدا کنند.<ref>ری‌شهری و دیگران، دانشنامه قرآن و حدیث، 1390ش، ج3، ص272.</ref> پسر و دختر در پایان این مرحله سنی باید به‌گونه‌ای تربیت شده باشند که آمادگی برای ازدواج را پیدا کرده<ref>فلسفی، الحدیث، 1368ش، ج‏2، ص354.</ref> و بتوانند نقش‌های پدری، مادری و همسری را در چارچوب تشکیل خانواده، ایفا کنند. چون همانگونه که پسری ناآگاه از نقش‌های مردانه از توان مدیریت زندگی خانوادگی خود عاجز است، اگر دختری برای نقش‌های مادری و همسری پرورش نیافته باشد، در آینده نمی‌تواند این نقش‌ها را به‌درستی ایفا کند.<ref>هاشمی‌علی‌آبادی و خسروی، «بررسی چرایی تفاوت شیوه‌های تربیتی دختران و پسران در خانواده با تکیه بر آیات و روایات»، 1401ش، ص363.</ref>
وزیری، شامل دوره‌های نوجوانی و اوائل جوانی و به‌دلیل رخداد بلوغ، حساس‌ترین سال‌های زندگی فرد است.<ref>فاضلی، «راهکارهای تربیت جنسی فرزندان در خانواده»، 1400ش، ص44.</ref> نوجوان دوست دارد مستقل باشد. برای این‌که بزرگ شدن و استقلال خود را ثابت کند، بین خود و خانواده فاصله ایجاد کرده، به گروه همسالان خود نزدیک می‌شود. او از نظر روانی در شرایط ویژه‌ای زندگی می‌کند؛ نه مانند کودکان نابالغ فکر می‌کند، نه از تجربیات و افکار پخته بزرگسالان برخوردار است.<ref>ابراهیمی‌پور و دیگران، شاخص‌های خانواده مطلوب، 1395ش، ص534.</ref> احساسات تند، همراه با نیروی جسمانی، او را به کارهای تند عاطفی فرا می‌خواند.<ref>امینی، اسلام و تعلیم و تربیت، 1387ش، ص310.</ref> لذا این دوره شعبه‌ای از جنون دانسته شده است.<ref>پاینده، نهج الفصاحه، 1382ش، ص 534.</ref> در این دوره سنی، برنامه‌های آموزشی و تربیتی مراحل پیشین باید عمیق‌تر و گسترده‌تر شده و به آموزش نقش‌های جنسیتی توجه جدی‌تری شود.<ref>ابراهیمی‌پور و دیگران، شاخص‌های خانواده مطلوب، 1395ش، ص535.</ref> آنها متناسب با جنسیت‌شان در انجام فعالیت‌های اجتماعی و اداره خانه، شریک و سهیم شوند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/110729/مراحل-تربیت-کودک-و-نوجوان «مراحل تربیت کودک و نوجوان»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref> در مورد تربیت جنسی نوجوانان و جوانان، والدین دو وظیفه اساسی دارند. اول اینکه آنها را با حقایق صحیح جنسی بیولوژیک آشنا کنند تا فرزندان بدانند که دستگاه‌های جنسی چگونه کار می‌کنند و تأمین بهداشت آنها چگونه امکان‌پذیر است. دیگر اینکه به آنها آموزش دهند که میل جنسی خود را صرفاً در چارچوب اصل زناشویی تعریف کنند تا از انحراف و آسیب‌های روانی در امان باشند.<ref>فاضلی، «راهکارهای تربیت جنسی فرزندان در خانواده»، 1400ش، ص45-44.</ref> والدین باید مراقب دوستان فرزندان خود باشند، به پسران یاد دهند که داشتن دوست‌دختر، نه تنها یک انحراف اخلاقی است که سرنوشت دختری را نابود می‌کند و دختران باید بفهمند که پسران جوان از دوستی با دختران، عمدتاً در صدد کامروایی جنسی هستند و نباید در دام دوستی‌های خیابانی گرفتار شوند.<ref>ابراهیمی‌پور و دیگران، راهبردهای تحکیم خانواده از منظر متون دینی، 1395ش، ص54.</ref> والدین باید در یافتن همسر مناسب برای فرزندان خود تلاش کنند؛ در ادبیات روایی تأکید شده است که دختران خود را (در مجالسی که نامحرم حضور ندارد)، به طلا و نقره بیارایید و جامه نیکو بر آن‌ها پوشانده تا خواستگار پیدا کنند.<ref>ری‌شهری و دیگران، دانشنامه قرآن و حدیث، 1390ش، ج3، ص272.</ref> پسر و دختر در پایان این مرحله سنی باید به‌گونه‌ای تربیت شده باشند که آمادگی برای ازدواج را پیدا کرده<ref>فلسفی، الحدیث، 1368ش، ج‏2، ص354.</ref> و بتوانند نقش‌های پدری، مادری و همسری را در چارچوب تشکیل خانواده، ایفا کنند. چون همانگونه که پسری ناآگاه از نقش‌های مردانه از توان مدیریت زندگی خانوادگی خود عاجز است، اگر دختری برای نقش‌های مادری و همسری پرورش نیافته باشد، در آینده نمی‌تواند این نقش‌ها را به‌درستی ایفا کند.<ref>هاشمی‌علی‌آبادی و خسروی، «بررسی چرایی تفاوت شیوه‌های تربیتی دختران و پسران در خانواده با تکیه بر آیات و روایات»، 1401ش، ص363.</ref>
=== پرورش نسل ===
یکی از کارکردهای اساسی و مثبت تربیتی خانواده، اوقات فراغت است که در سیره معصومین هم به آن سفارش بسیاری شده است که با بررسی آنها در می‌یابیم که اوقات فراغت و بهره‌گیری مناسب از آن می‌تواند تأثیر بسیاری در تربیت فرد داشته باشد.<ref>علینی، بررسی کارکردهای خانواده در شکل‌گیری سبک زندگی اسلامی، 1393ش، ص99</ref>
[[خانواده]] کانون پرورش نسل آینده است. فرزندانی که محصول پیوند [[زن]] و [[مرد]] هستند، برای پرورش سالم و صالح، نیاز به یک کانون مناسب دارند؛ [[خانواده]] این بستر را بخوبی فراهم می‌نماید. خداوند والدین را نسبت به تربیت فرزندان مسئول شناخته و خطاب به آنان فرمود: «یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَکُمْ وَ أَهْلیکُمْ ناراً وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجارَةُ عَلَیْها مَلائِکَةٌ غِلاظٌ شِدادٌ لا یَعْصُونَ اللَّهَ ما أَمَرَهُمْ وَ یَفْعَلُونَ ما یُؤْمَرُونَ».<ref>تحریم (66): 6</ref>
=== روش‌های آموزش ===
الکسیس کارل معتقد است؛ نباید پرورش روحی و نوع زندگی دختر و پسر را با یک روش انجام داد. اشخاصی که تعلیم و پرورش اطفال را برعهده دارند، باید متوجه این موضوع باشند که وضع جسمی و روحی دختر و پسر با هم فرق دارد، پس در پرورش و طرز تغذیه آنها نیز باید تفاوت قائل شد.<ref>محمدی، «تحلیل تفاوت‌های جنسیتی زن و مرد در علوم تجربی و آموزه‌های دینی»، 1392ش، ص74.</ref> آلبرت بان دورا معتقد است که کودک از دو راه عمده، رفتارهای اجتماعی و نقش‌های جنسیتی را می‌آموزد: نخست از راه آموزش مستقیم با عوامل تقویت کننده که طی آن کودک با پاداش و تنبیهی که دریافت می‌کند، رفتارهای جنسیتی را فرا می‌گیرد؛ دوم از راه تقلید و همانندسازی، رفتارهای جنسیتی توسط والدین و دیگر عوامل جامعه‌پذیری الگوسازی می‌شوند و کودک از این الگوها تقلید و پیروی می‌کند.<ref>احمدی و تشکری، «تأثیر خانواده در جامعه‌پذیری نقش‌های جنسیتی از دیدگاه اسلام و فمینیسم»، 1400ش، ص59.</ref> این امور مورد تأیید متون دینی هم است.<ref>احمدی و تشکری، «تأثیر خانواده در جامعه‌پذیری نقش‌های جنسیتی از دیدگاه اسلام و فمینیسم»، 1400ش، ص63.</ref>


== انحصار کارکردها در خانواده ==
== انحصار کارکردها در خانواده ==
خط ۸۷: خط ۸۷:


== منابع ==
== منابع ==
{{آغاز منابع}}
* قرآن کریم.
* قرآن کریم.
* «اهمیت خانواده در روان‌شناسی و اسلام»، وب سایت دکتر فکر، تاریخ بازدید: ۸ فروردین ۱۴۰۲ش.
* «تعریف انواع خانواده از نظر تربیتی»، مؤسسه پرورش فرزندان برتر، تاریخ بازدید: ۱۰ بهمن۱۴۰۱.
* «تعریف خانواده از دیدگاه اسلام»، وب سایت مرکز اسلامی امام علی (ع)، تاریخ بازدید: ۱۷ دی ۱۴۰۱ش.
* «جنسیت در تربیت اسلامی»، وب‌سایت مجمع جهانی شیعه‌شناسی، تاریخ بازدید: ۲۲ بهمن ۱۴۰۲ش.
* «مراحل تربیت کودک و نوجوان»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ بازدید: ۲۵ بهمن ۱۴۰۲ش.
* «نقش مادر در خانواده»، وب‌سایت راسخون، تاریخ بازدید: ۲۲ بهمن ۱۴۰۲ش.
* «نگاهی به مراحل تربیت کودک از منظر دین»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ بازدید: ۲۵ بهمن ۱۴۰۲ش.
* آشتیانی عراقی، مهدیه و آخوند، سکینه، «اهداف ازدواج و کارکردهای آن از منظر اسلام»، فصلنامه طهورا، ش۱۳، ۱۳۹۱ش.
* ابراهیمی‌پور، قاسم و دیگران، راهبردهای تحکیم خانواده از منظر متون دینی، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ۱۳۹۵ش.
* ابراهیمی‌پور، قاسم و دیگران، راهبردهای تحکیم خانواده از منظر متون دینی، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ۱۳۹۵ش.
* ابراهیمی‌پور، قاسم و دیگران، شاخص‌های خانواده مطلوب از دیدگاه اسلام، قم، موئسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ۱۳۹۵ش.
* ابراهیمی‌پور، قاسم و دیگران، شاخص‌های خانواده مطلوب از دیدگاه اسلام، قم، موئسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ۱۳۹۵ش.
* ابن‌بابویه، محمد بن علی، کتاب من لایحضره الفقیه، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه، ۱۴۱۳ق.
* احمدی، فاطمه و تشکری، زهرا، «تأثیر خانواده در جامعه‌پذیری نقش‌های جنسیتی از دیدگاه اسلام و فمینیسم»، در مجله پژوهش‌های اسلامی جنسیت و خانواده، سال چهارم، شماره ششم، بهار و تابستان ۱۴۰۰ش.
* استافورد، لورا و بایر، چری، «تعامل والدین و کودکان»، ترجمه محمد دهگانپور و مهرداد خرازچی، تهران، رشد، ۱۳۷۷ش.
* استافورد، لورا و بایر، چری، «تعامل والدین و کودکان»، ترجمه محمد دهگانپور و مهرداد خرازچی، تهران، رشد، ۱۳۷۷ش.
* احمدی، فاطمه و تشکری، زهرا، «تأثیر خانواده در جامعه‌پذیری نقش‌های جنسیتی از دیدگاه اسلام و فمینیسم»، در مجله پژوهش‌های اسلامی جنسیت و خانواده، سال چهارم، شماره ششم، بهار و تابستان ۱۴۰۰ش.
* اعزازی، شهلا، جامعه‌شناسی خانواده، تهران، مطالعات زنان، ۱۳۸۳ش.
* افروز، غلامعلی، «خانوادهٔ متعالی در سایه حاکمیت حقوق عاطفی»، در فصلنامهٔ خانواده و پژوهش، دورهٔ ۱۷، شمارهٔ ۱، ۱۳۹۹ش.
* امینی، ابراهیم، اسلام و تعلیم و تربیت، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۷ش.
* امینی، ابراهیم، اسلام و تعلیم و تربیت، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۷ش.
* بستان، حسین، «جنسیت در خانواده از دیدگاه جامعه‌شناسی اسلامی»، در فصلنامه تحقیقات بنیادین علوم انسانی، شماره ۱۳، ۱۳۹۷ش.
* بستان، حسین، «جنسیت در خانواده از دیدگاه جامعه‌شناسی اسلامی»، در فصلنامه تحقیقات بنیادین علوم انسانی، شماره ۱۳، ۱۳۹۷ش.
* بستان، حسین، جامعه‌شناسی خانواده با نگاهی به منابع اسلامی، قم، پژوهشکده حوزه و دانشگاه، چاپ۵، ۱۳۹۶ش.
* بهشتی، احمد، خانواده در قران، قم، مؤسسه بوستان کتاب، چاپ۱، ۱۳۷۷ش.
* پاینده‏، ابوالقاسم، نهج الفصاحة مجموعه کلمات قصار حضرت رسول، تهران، ‏ دنیای دانش، ‏۱۳۸۲ش.
* پاینده‏، ابوالقاسم، نهج الفصاحة مجموعه کلمات قصار حضرت رسول، تهران، ‏ دنیای دانش، ‏۱۳۸۲ش.
* پسندیده، عباس، «روایات «سبع سنین» در فرزندپروری، گونه‌ها و تحلیل درونی آنها»، در فصلنامه علوم حدیث، دوره ۲۱، شماره ۸۱، ۱۳۹۵ش.
* پسندیده، عباس، «روایات «سبع سنین» در فرزندپروری، گونه‌ها و تحلیل درونی آنها»، در فصلنامه علوم حدیث، دوره ۲۱، شماره ۸۱، ۱۳۹۵ش.
* «جنسیت در تربیت اسلامی»، وب‌سایت مجمع جهانی شیعه‌شناسی، تاریخ بازدید: ۲۲ بهمن ۱۴۰۲ش.
* پسندیده، عباس، رضایت زناشویی، قم، دارالحدیث، ۱۳۹۲ش.
* پیکار، زینب و محمدی، اصغر، «مطالعهٔ تطبیقی خانواده از دیدگاه شهید مطهری و تالکوت پارسونز»، در پژوهش‌های اجتماعی اسلامی، دورهٔ ۲۳، شمارهٔ ۱۱۵، شمارهٔ پیاپی، ۱۱۵، بهمن ۱۳۹۶ش.
* ترکاشوند، جواد و دیگران، «الگوی اسلامی سلسله مراتب در خانواده با رویکرد روان‌شناختی»، مجله علوم حدیث، س۱۸، ش۴، ۱۳۹۲ش.
* جوادی آملی، عبدالله، فلاح‌زاده، محمدحسین؛ مقدسی، یدالله؛ عمادی، سیدکمال‌الدین؛ لطیفی، محمود؛ آریانی، جعفر، مفاتیح الحیاه، قم، اسرا، چاپ۲۱۲، ۱۳۹۶ش.
* چراغی کوتیانی، اسماعیل، «رویکرد اسلام به چهار کارکرد مهم خانواده»، معرفت، شماره۱۳۹، سال۱۸، تیر۱۳۸۸ش.
* چراغی کوتیانی، اسماعیل، «فمینیسم و کارکردهای خانواده»، معرفت، شماره۱۳۱، سال۱۷، آبان۱۳۸۷ش.
* حاجی‌اسماعیلی، سمیه، «بررسی تطبیقی جامعه‌پذیری جنسیتی از منظر اسلام و رویکردهای جامعه‌شناختی»، در مجله معرفت، شماره ۲۹۴، خرداد ۱۴۰۲ش.
* حاجی‌اسماعیلی، سمیه، «بررسی تطبیقی جامعه‌پذیری جنسیتی از منظر اسلام و رویکردهای جامعه‌شناختی»، در مجله معرفت، شماره ۲۹۴، خرداد ۱۴۰۲ش.
* حرعاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، قم، مؤسسه آل‌البیت، ۱۴۰۹ق.
* حرعاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، قم، مؤسسه آل‌البیت، ۱۴۰۹ق.
* حسن‌زاده، صالح، «عوامل تحکیم خانواده در فرهنگ اسلامی»، پژوهش‌نامه معارف قرآنی (آفاق دین)، دانشگاه علامه طباطبایی، سال چهارم، ش۱۵، ۱۳۹۲ش.
* حسینقلی‌پور، اصغر و دیگران، «خانواده و اهمیت آن در اسلام»، کنفرانس بین‌المللی علوم رفتاری و مطالعات اجتماعی، ۱۳۹۵ش.
* حقیقی، ابراهیم، «نقش و اهمیت خانواده»، وبلاگ ابراهیم حقیقی، تاریخ انتشار: ۳۰ بهمن ۱۳۹۹ش.
* حیدری، میلاد، «۱۰ دلیل اهمیت خانواده و ۹ ویژگی یک خانواده مستحکم»، ۱۳۹۰ش. وب‌سایت یهترین کودک، تاریخ بازدید: ۸ فروردین ۱۴۰۲ش.
* خمینی، روح‌الله، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۷۸ش.
* خمینی، روح‌الله، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۷۸ش.
* دهخدا، علی اکبر، لغت نامه، وب سایت واژه یاب، تاریخ بازدید: ۱۹ دی ۱۴۰۱ش.
* دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۸ فروردین ۱۴۰۲ش.
* ری‌شهری، محمد و دیگران، دانشنامه قرآن و حدیث، قم، دارالحدیث، ۱۳۹۰ش.
* ری‌شهری، محمد و دیگران، دانشنامه قرآن و حدیث، قم، دارالحدیث، ۱۳۹۰ش.
* زارعی توپخانه، محمد و دیگران، «بررسی رابطه ساختار قدرت در خانواده با کارآمدی آن»، مجله روان‌شناسی و دین، س۶، ش۳، ۱۳۹۲ش.
* زیبایی‌نژاد، محمدرضا، «ریشه‌های تحولات ساختار خانواده در ایران»، ماه‌نامه تخصصی رویش اندیشه، سال دوم، شماره پنجم، فروردین ۱۴۰۱ش.
* سالاری‌فر، محمدرضا، خانواده در نگرش اسلام و روان‌شناسی، تهران، سمت، ۱۳۹۹ش.
* سراقی، همایون و صفورایی پاریزی، محمدمهدی، «بازتعریف خانواده بر اساس قرآن و منابع روایی»، دوفصلنامه تخصصی پژوهش‌های روان‌شناسی اسلامی، س۲، ش۲، ۱۳۹۸ش.
* سعیدی، میلاد، «بررسی مؤلفه‌های احساس امنیت روانی خانواده‌های ایرانی وآسیب‌شناسی آن درخرده نظام‌های خانواده و فرایند رشدی فرزندان»، فصل‌نامه فرهنگ مشاوره و روان درمانی، دانشگاه علامه طباطبائی، سال یازدهم، ش۴۱، بهار۱۳۹۹ ش.
* سلطانی، محمدرضا و دیگران، «درآمدی بر نقد نظریه سلسله مراتب نیازهای مزلو»، فصلنامه مطالعات سازمانی، س۵، ش۱، ۱۳۹۵ش.
* سید میرزایی، سیدداود؛ شاهرخی، سید علی؛ قطبی، هادی، آداب و آفات تربیت کودک و نوجوان، قم، انتشارات احمدیه، چاپ۱۷، ۱۳۹۲ش.
* شاهرودی، محمدرضا؛ فیضی، زهرا؛ باقری، زهرا؛ خانواده و کارکرد تربیتی آن در قران و روایات، پژوهش‌های میان رشته‌ای قرآن کریم، سال هشتم، شماره دوم، ۱۳۹۶ش.
* شعیری، محمدبن محمد، جامع الاخبار، المطبعة الحیدریة، نجف اشرف، عراق، بی تا.
* صدوق، محمّد، علل الشرائع، قم، کتابفروشی داوری، ۱۳۸۶ق.
* صدوق، محمّد، علل الشرائع، قم، کتابفروشی داوری، ۱۳۸۶ق.
* صدوق، محمّد، من لایحضره الفقیه، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۱۳ق.
* صدوق، محمّد، من لایحضره الفقیه، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۱۳ق.
* صفورایی پاریزی، محمدمهدی، اثر بخشی رعایت آموزه‌های اخلاق اسلامی در کارآمدی خانواده، معرفت اخلاقی، ۱۹۱–۱۱۸، زمستان۱۳۸۸ش.
* طبرسی، رضی‌الدین، مکارم الأخلاق‏، قم، رضی‏،۱۳۷۰ش.
* طبرسی، رضی‌الدین، مکارم الأخلاق‏، قم، رضی‏،۱۳۷۰ش.
* علینی، محمد، بررسی کارکردهای خانواده در شکل‌گیری سبک زندگی اسلامی، اسلام و مطالعات اجتماعی، سال اول، شماره چهارم، بهار۱۳۹۳ش.
* عمید، حسن، فرهنگ فارسی، وب سایت واژه یاب، تاریخ بازدید: ۱۹ دی ۱۴۰۱ش.
* فاضل، رضا و دیگران، «سرمایه اجتماعی خانواده و عوامل مؤثر بر آن»، فصلنامه مطالعات جامعه‌شناختی ایران، س۱، ش۲، ۱۳۹۰ش.
* فاضلی، سمیه‌سادات، «راهکارهای تربیت جنسی فرزندان در خانواده»، در پژوهش‌های اسلامی جنسیت و خانواده، سال چهارم، شماره ششم، بهار و تابستان ۱۴۰۰ش.
* فاضلی، سمیه‌سادات، «راهکارهای تربیت جنسی فرزندان در خانواده»، در پژوهش‌های اسلامی جنسیت و خانواده، سال چهارم، شماره ششم، بهار و تابستان ۱۴۰۰ش.
* فلسفی، ‏محمدتقی، الحدیت، تهران، فرهنگ اسلامی‏، ۱۳۶۸ش.
* فلسفی، ‏محمدتقی، الحدیت، تهران، فرهنگ اسلامی‏، ۱۳۶۸ش.
* قرشی، علی‌اکبر، قاموس قرآن‏، تهران، دار الکتب الاسلامیه‏، ۱۳۷۱ش.
* کلینی، ابوجعفر، الکافی، تهران، دارالکتب الإسلامیة، ۱۴۰۷ق.
* کلینی، ابوجعفر، الکافی، تهران، دارالکتب الإسلامیة، ۱۴۰۷ق.
* گیدنز، آنتونی، جامعه‌شناسی، ترجمه منوچهر صبوری، تهران، نی، ۱۳۸۳ش.
* محمدی ری‌شهری، محمد، تحکیم خانواده، قم، دارالحدیث، ۱۳۹۰ش.
* محمدی ری‌شهری، محمد، میزان الحکمه، قم، دارالحدیث، ۱۳۸۷ش.
* محمدی، مسلم، «تحلیل تفاوت‌های جنسیتی زن و مرد در علوم تجربی و آموزه‌های دینی»، در دوفصلنامه انسان‌پژوهی دینی، سال دهم، شماره ۲۹، بهار و تابستان ۱۳۹۲ش.
* محمدی، مسلم، «تحلیل تفاوت‌های جنسیتی زن و مرد در علوم تجربی و آموزه‌های دینی»، در دوفصلنامه انسان‌پژوهی دینی، سال دهم، شماره ۲۹، بهار و تابستان ۱۳۹۲ش.
* «مراحل تربیت کودک و نوجوان»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ بازدید: ۲۵ بهمن ۱۴۰۲ش.
* مشهدیان، نازنین و ساجدی، فاطمه، «نقش خانواده بر اعتماد به نفس فرزندان»، نخستین کنفرانس ملی مطالعات روان‌شناسی سلامت روان، ۱۴۰۱ش.
* «نقش مادر در خانواده»، وب‌سایت راسخون، تاریخ بازدید: ۲۲ بهمن ۱۴۰۲ش.
* مصطفوی، سیدحسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد، ۱۳۶۸ش.
* «نگاهی به مراحل تربیت کودک از منظر دین»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ بازدید: ۲۵ بهمن ۱۴۰۲ش.
* مظاهری، روح‌الله، «خانواده در اسلام»، وب‌سایت راسخون، تاریخ انتشار: ۲۲ خرداد ۱۳۹۰ش.
* معین، محمد، فرهنگ فارسی، تهران، امیرکبیر، ۱۳۷۱ش.
* معین، محمد، فرهنگ فارسی، وب سایت واژه یاب، تاریخ بازدید: ۱۹ دی ۱۴۰۱ش.
* ملکی فاراب، ندا و دیگران، «تدوین شاخص‌ها و ترسیم الگوی خانواده تراز اسلامی»، فصلنامه فرهنگ مشاوره و روان‌درمانی، س۱۰، ش۴۰، ۱۳۹۸ش.
* مهاجرانی، ندا، «از خانواده هسته ای تا خانواده گسترده»، مجله ویستا، تاریخ بازدید: ۱۰بهمن ۱۴۰۱ش.
* مینوچین، سالوادور، خانواده و خانواده‌درمانی، ترجمه باقر ثنایی، تهران، بین‌الملل، ۱۳۹۵ش.
* نوری، میرزاحسین، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، بیروت، مؤسسه آل‌البیت، ۱۴۰۸ق.
* نوری، میرزاحسین، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، بیروت، مؤسسه آل‌البیت، ۱۴۰۸ق.
* وجدانی‌فخر، قدرت‌الله، الجواهر الفخریة فی شرح الروضة البهیه، قم، سماء قلم، ۱۴۲۶ق.
* وجدانی‌فخر، قدرت‌الله، الجواهر الفخریة فی شرح الروضة البهیه، قم، سماء قلم، ۱۴۲۶ق.
* هاشمی‌علی‌آبادی، سیداحمد و خسروی، جواد، «بررسی چرایی تفاوت شیوه‌های تربیتی دختران پسران در خانواده با تکیه بر آیات و روایات»، فصلنامه پژوهش‌های اعتقادی- کلامی، سال ۱۲، شماره ۴۸، زمستان ۱۴۰۱ش.
* هاشمی‌علی‌آبادی، سیداحمد و خسروی، جواد، «بررسی چرایی تفاوت شیوه‌های تربیتی دختران پسران در خانواده با تکیه بر آیات و روایات»، فصلنامه پژوهش‌های اعتقادی- کلامی، سال ۱۲، شماره ۴۸، زمستان ۱۴۰۱ش.
* شعیری، محمدبن محمد، جامع الاخبار، المطبعة الحیدریة، نجف اشرف، عراق، بی تا.
{{پایان منابع}}
* صفورایی پاریزی، محمدمهدی، اثر بخشی رعایت آموزه‌های اخلاق اسلامی در کارآمدی خانواده، معرفت اخلاقی، ۱۹۱–۱۱۸، زمستان۱۳۸۸ش.
 
* شاهرودی، محمدرضا؛ فیضی، زهرا؛ باقری، زهرا؛ خانواده و کارکرد تربیتی آن در قران و روایات، پژوهش‌های میان رشته‌ای قرآن کریم، سال هشتم، شماره دوم، ۱۳۹۶ش.
{{خانواده}}
* بستان، حسین، جامعه‌شناسی خانواده با نگاهی به منابع اسلامی، قم، پژوهشکده حوزه و دانشگاه، چاپ۵، ۱۳۹۶ش.
* بهشتی، احمد، خانواده در قران، قم، مؤسسه بوستان کتاب، چاپ۱، ۱۳۷۷ش.
* علینی، محمد، بررسی کارکردهای خانواده در شکل‌گیری سبک زندگی اسلامی، اسلام و مطالعات اجتماعی، سال اول، شماره چهارم، بهار۱۳۹۳ش.
* سید میرزایی، سیدداود؛ شاهرخی، سید علی؛ قطبی، هادی، آداب و آفات تربیت کودک و نوجوان، قم، انتشارات احمدیه، چاپ۱۷، ۱۳۹۲ش.
* جوادی آملی، عبدالله، فلاح‌زاده، محمدحسین؛ مقدسی، یدالله؛ عمادی، سیدکمال‌الدین؛ لطیفی، محمود؛ آریانی، جعفر، مفاتیح الحیاه، قم، اسرا، چاپ۲۱۲، ۱۳۹۶ش.
برگرفته از «https://iranpedia.net/wiki/کارکردهای_خانواده»