جز ویکی سازی و تمیزکاری |
|||
| (۲ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۴۱: | خط ۴۱: | ||
== تاریخچه == | == تاریخچه == | ||
[[پرونده:اقوام ایرانی1.png|جایگزین=نقشبرجستهای هخامنشی از سده پنجم پیش از میلاد|بندانگشتی|نقشبرجستهای هخامنشی از سده پنجم پیش از میلاد که در آن یک سرباز مادی در پشت سر یک سرباز پارسی به تصویر کشیده شده است.]] | [[پرونده:اقوام ایرانی1.png|جایگزین=نقشبرجستهای هخامنشی از سده پنجم پیش از میلاد|بندانگشتی|نقشبرجستهای هخامنشی از سده پنجم پیش از میلاد که در آن یک سرباز [[مادها|مادی]] در پشت سر یک سرباز پارسی به تصویر کشیده شده است.]] | ||
در پی مهاجرت گروههای مختلف آریایی از مناطق شمالی به فلات ایران، آنها در مناطق مختلف این سرزمین پهناور، پراکنده شدند و بهتدریج با ساکنان بومی درآمیختند. آریاییها به سه گروه متمایز [[ | در پی مهاجرت گروههای مختلف آریایی از مناطق شمالی به فلات ایران، آنها در مناطق مختلف این سرزمین پهناور، پراکنده شدند و بهتدریج با ساکنان بومی درآمیختند. آریاییها به سه گروه متمایز [[مادها]]، [[قوم پارس|پارسها]] و [[قوم پارت|پارتها]] تقسیم شدند و همچون مثلثی، بخشهای غرب، جنوب و شرق فلات ایران را در سیطره خود گرفتند. پژوهشگران سیر تمدنی آریاییها و تشکیل جوامع منسجم فرهنگی و سیاسی آنها را تا هزاره پنجم پیش از میلاد و [[دوران نوسنگی]]، بررسی کردهاند. آریاییها در هزاره چهارم پیش از میلاد با ویژگیهای جسمانی ممتاز همچون اندام درشت و متناسب، پوست روشن، چهرههای زیبا، موهای روشن و همچنین تواناییهای نظامی چشمگیر، تمدن پیشرفته و سبک زندگی مستقر از اقوام همجوار خود متمایز بودند. جوامع آریایی، [[اقتصاد]] و [[معیشت]] خود را بر [[دامداری]] و [[کشاورزی]] استوار کردند. مادها که در گسترهای وسیع از شمال زاگرس تا دشتهای مرکزی ایران سکونت داشتند، اولین حکومت آریایی را برپا کردند. بررسی دقیق گزارشها و کتیبههای مربوط به اقوام ایرانی در [[تاریخ ایران باستان|دوران باستان]] نشان میدهد که روابط میان اقوام ایرانی بیشتر مبتنی برهمترازی بوده و تمامی اقوام از جایگاه و موقعیتی کمابیش برابر برخوردار بودهاند.<ref>[https://virgool.io/applymag/مهاجرت-اقوام-آریایی-به-فلات-ایران-و-تشکیل-حکومت-در-این-فلات-nx6md0fbgsja نیکویی، «مهاجرت اقوام آریایی به فلات ایران و تشکیل حکومت در این فلات»، وبسایت ویرگول.]</ref> | ||
=== ورود اسلام به ایران === | === ورود اسلام به ایران === | ||
با ورود اسلام به ایرانزمین، اقوام ایرانی کاملاً از این آیین اثر پذیرفتند<ref>[https://journals.iau.ir/article_687213_eec8a130abea0b5ddda8e677d8d16fbe.pdf عباسزادۀ مرزبالی، «تحولات هویت ملی ایران در دوره اسلامی (از ورود اسلام به ایران تا عصر صفوی)»، 1400ش، ص27.]</ref> و بهویژه آموزههای اسلام دربارهٔ عدالت و برابری قومی، نژادی و زبانی، اقوام ایرانی را به سوی اسلام جذب کرد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/46466/بررسی-ورود-اسلام-به-ایران زمانی محجوب، «بررسی ورود اسلام به ایران»، 1388.]</ref> در آن زمان، [[ | با ورود اسلام به ایرانزمین، اقوام ایرانی کاملاً از این آیین اثر پذیرفتند<ref>[https://journals.iau.ir/article_687213_eec8a130abea0b5ddda8e677d8d16fbe.pdf عباسزادۀ مرزبالی، «تحولات هویت ملی ایران در دوره اسلامی (از ورود اسلام به ایران تا عصر صفوی)»، 1400ش، ص27.]</ref> و بهویژه آموزههای اسلام دربارهٔ عدالت و برابری قومی، نژادی و زبانی، اقوام ایرانی را به سوی اسلام جذب کرد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/46466/بررسی-ورود-اسلام-به-ایران زمانی محجوب، «بررسی ورود اسلام به ایران»، 1388.]</ref> در آن زمان، [[ساسانیان]] با نارضایتی عمیق ایرانیان روبرو بود و [[آیین زرتشت]] نیز بهدلیل فساد موبدان، دیگر مورد اعتقاد قلبی مردم ایران نبود. ایرانیان با پذیرش [[دین اسلام]]، برای پیشرفت این دین تازه، تلاش فراوانی کردند و [[تاریخ]]، [[ادبیات]]، [[سیاست]] و [[تمدن]] اقوام ایرانی با اسلام درآمیخت.<ref>مطهری، خدمات متقابل ایران و اسلام، 1390ش، ص47-48، 87-91، 93 و 95.</ref> | ||
[[پرونده:اقوام ایرانی2.jpg|جایگزین=عکس شیخ صفیالدین اردبیلی جد بزرگ پادشاهان صفوی|راست|بندانگشتی|نگارهای از شیخ صفیالدین اردبیلی جد بزرگ پادشاهان صفوی در کنار مریدان]] | [[پرونده:اقوام ایرانی2.jpg|جایگزین=عکس شیخ صفیالدین اردبیلی جد بزرگ پادشاهان صفوی|راست|بندانگشتی|نگارهای از [[شیخ صفیالدین اردبیلی]] جد بزرگ پادشاهان [[صفویه|صفوی]] در کنار مریدان]] | ||
[[حکومت صفوی]] با رسمیتبخشیدن به مذهب [[تشیع | [[حکومت صفوی]] با رسمیتبخشیدن به مذهب [[تشیع]] (۹۰۷ق)<ref>[http://www.sooremag.ir/تامل/دولتی-به-کام-رندان منتظرالقائم و جعفری، «مروری بر اهمیت و نقش دولت صفویه در تاریخ تشیع»، وبسایت سوره مگ.]</ref> این مذهب را به عامل مهمی در وحدت ملی ایرانیان تبدیل کرد و مرزهای فرقهای و قومی را تحتالشعاع قرار داد. این اقدام پاسخ به نیاز جامعه ایرانی به هویتی مستقل در مقابل امپراتوری عثمانی و ازبکان بود. [[مهاجرت]] علمای شیعه [[جبل عامل]] از [[لبنان]] به [[ایران]]، هویت شیعی را در تاروپود جامعه ایرانی تنید.<ref>[http://www.sooremag.ir/تامل/دولتی-به-کام-رندان منتظرالقائم و جعفری، «مروری بر اهمیت و نقش دولت صفویه در تاریخ تشیع»، وبسایت سوره مگ.]</ref> حکومت ایران در این دوره میکوشید تا مشارکت و همراهی اقوام مختلف را با سیاستهای مسالمتآمیز و مبتنی بر تفاهم، جلب کند.<ref>[https://quarterly.risstudies.org/article_1365_258eba99f80d519f77131a842716e9e4.pdf بهرامی، «سیاست قومی پهلوی اول در قبال قوم لر»، 1377ش، ص95.]</ref> | ||
[[پرونده:اقوام ایرانی3.png|جایگزین=مبارزان نهضت مشروطه - ستارخان و باقرخان|بندانگشتی|مبارزان نهضت مشروطه در تبریز؛ ستارخان و باقرخان نیز در میان آنها هستند.]] | [[پرونده:اقوام ایرانی3.png|جایگزین=مبارزان نهضت مشروطه - ستارخان و باقرخان|بندانگشتی|مبارزان نهضت مشروطه در تبریز؛ ستارخان و باقرخان نیز در میان آنها هستند.]] | ||
[[حکومت قاجار]] از حمایت برخی اقوام بهویژه آذربایجانیها و ایجاد پیوندهای دینی و فرهنگی با آنها، علیه اقوام دیگر استفاده میکردند. این الگو نوعی [[بازی قدرت]] و استفاده ابزاری از تنوع قومی برای تثبیت سلطه بهشمار میآید.<ref>[https://www.javanonline.ir/004ZJO سلیمینمین، «متلاشی کردن اقوام فراتر از درک رضاخان بود!»، وبسایت جوانآنلاین.]</ref> رویکردهای سرکوبگرانه برای تحکیم قدرت مرکزی و جلوگیری از شورشهای قومی، بیتوجهی به حقوق از دسترفته اقوام<ref>[https://emam.iau.ir/fa/news/132/بررسی-شکاف-های-قومیتی-در-ایران-عصر-مشروطه-و-پیامدهای-آن قاسمپور، «بررسی شکافهای قومیتی در ایران عصر مشروطه و پیامدهای آن»، وبسایت مرکز فرهنگیدانشگاهی امام خمینی و انقلاب اسلامی.]</ref> منجر به ایجاد و تشدید شکافهای قومی در ایران شده و زمینه را برای ناآرامیها و شورشهای قومی علیه قاجار فراهم ساخت؛ بهطوری که اقوام مختلف در [[جنبش مشروطیت]] نقشآفرینی کردند.<ref>[https://emam.iau.ir/fa/news/132/بررسی-شکاف-های-قومیتی-در-ایران-عصر-مشروطه-و-پیامدهای-آن قاسمپور، «بررسی شکافهای قومیتی در ایران عصر مشروطه و پیامدهای آن»، وبسایت مرکز فرهنگیدانشگاهی امام خمینی و انقلاب اسلامی.]</ref> | [[حکومت قاجار]] از حمایت برخی اقوام بهویژه آذربایجانیها و ایجاد پیوندهای دینی و فرهنگی با آنها، علیه اقوام دیگر استفاده میکردند. این الگو نوعی [[بازی قدرت]] و استفاده ابزاری از تنوع قومی برای تثبیت سلطه بهشمار میآید.<ref>[https://www.javanonline.ir/004ZJO سلیمینمین، «متلاشی کردن اقوام فراتر از درک رضاخان بود!»، وبسایت جوانآنلاین.]</ref> رویکردهای سرکوبگرانه برای تحکیم قدرت مرکزی و جلوگیری از شورشهای قومی، بیتوجهی به حقوق از دسترفته اقوام<ref>[https://emam.iau.ir/fa/news/132/بررسی-شکاف-های-قومیتی-در-ایران-عصر-مشروطه-و-پیامدهای-آن قاسمپور، «بررسی شکافهای قومیتی در ایران عصر مشروطه و پیامدهای آن»، وبسایت مرکز فرهنگیدانشگاهی امام خمینی و انقلاب اسلامی.]</ref> منجر به ایجاد و تشدید شکافهای قومی در ایران شده و زمینه را برای ناآرامیها و شورشهای قومی علیه قاجار فراهم ساخت؛ بهطوری که اقوام مختلف در [[جنبش مشروطیت]] نقشآفرینی کردند.<ref>[https://emam.iau.ir/fa/news/132/بررسی-شکاف-های-قومیتی-در-ایران-عصر-مشروطه-و-پیامدهای-آن قاسمپور، «بررسی شکافهای قومیتی در ایران عصر مشروطه و پیامدهای آن»، وبسایت مرکز فرهنگیدانشگاهی امام خمینی و انقلاب اسلامی.]</ref> | ||
| خط ۵۵: | خط ۵۵: | ||
[[حکومت پهلوی]] (۱۳۰۴–۱۳۵۷ش) اگرچه خواستار شکلگیری یک دولت ملی و فراگیر بود، اما گفتمان برتریطلبانه رضاخانی با شعار «یک ملت، یک نژاد، یک زبان» به همبستگی اقوام ایرانی ضربه زد.<ref>[https://vista.ir/article/231653 «تنوع قومی؛ تهدید یا فرصت؟»، وبسایت ویستا.]</ref> صاحبنظران، حکومت پهلوی را در ایجاد پیوند میان مؤلفههای [[هویت ملی]]، باورهای دینی و [[مدرنیته]] ناکام میدانند. [[محمدرضا پهلوی]] با شعار [[باستانگرایی]]، به تقابل با نهادهای مذهبی دامن زد و در پی سرکوب نظاممند خردهفرهنگهای قومی برآمد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/11684/تجدد-گرایی-و-هویت-ایرانی-در-عصر-پهلوی زریری، «تجددگرایی و هویت ایرانی در عصر پهلوی»، 1384ش.]</ref> | [[حکومت پهلوی]] (۱۳۰۴–۱۳۵۷ش) اگرچه خواستار شکلگیری یک دولت ملی و فراگیر بود، اما گفتمان برتریطلبانه رضاخانی با شعار «یک ملت، یک نژاد، یک زبان» به همبستگی اقوام ایرانی ضربه زد.<ref>[https://vista.ir/article/231653 «تنوع قومی؛ تهدید یا فرصت؟»، وبسایت ویستا.]</ref> صاحبنظران، حکومت پهلوی را در ایجاد پیوند میان مؤلفههای [[هویت ملی]]، باورهای دینی و [[مدرنیته]] ناکام میدانند. [[محمدرضا پهلوی]] با شعار [[باستانگرایی]]، به تقابل با نهادهای مذهبی دامن زد و در پی سرکوب نظاممند خردهفرهنگهای قومی برآمد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/11684/تجدد-گرایی-و-هویت-ایرانی-در-عصر-پهلوی زریری، «تجددگرایی و هویت ایرانی در عصر پهلوی»، 1384ش.]</ref> | ||
پس از پیروزی انقلاب | پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران]]، [[نظام جمهوری اسلامی ایران]] با تأکید بر اصل [[کرامت انسانی]] از تمرکز بر قومیت خاص فاصله گرفته و به سمت مشارکت همهجانبه اقوام ایرانی در پیشرفت و آبادانی ایران حرکت کرده است.<ref>[https://www.porseman.com/article/جريان-قوميت-گرايي-افراطي؟/152426 «جریان قومیتگرایی افراطی؟»، وبسایت پرسمان دانشگاهیان.]</ref> | ||
== تنوع زبانی و گویشی اقوام ایرانی == | == تنوع زبانی و گویشی اقوام ایرانی == | ||
| خط ۱۰۱: | خط ۱۰۱: | ||
* [[خورشت خلال بادام]]، [[آش دوینه]] ([[ترخینه]])، [[دنده کباب]] و کاک تخممرغی، از خوراکهای کردهای [[استان کرمانشاه|کرمانشاه]] است.<ref>[https://www.karnaval.ir/blog/introduction-kermanshah «معرفی شهر کرمانشاه»، وبسایت کارناوال.]</ref> [[قایرمه]]، [[خورش]] [[ریواس]]، [[خورش تره کردی]]، [[رشته پلو]]، [[گردول]]، [[شیش کباب]]، [[بریان کردی]]، [[خورش گیلاخه]]، [[مکش قالبی]]، [[گوشت برخیله]]، [[کتلت دیزی]]، [[کوکوی ترگ خانهگان]]، [[خورش کنگر]] و [[کالویج]] از غذاهای کردستان ایران است.<ref>[https://www.karnaval.ir/blog/traditional-food-kurdistan «غذاهای محلی کردستان»، وبسایت کارناوال.]</ref> | * [[خورشت خلال بادام]]، [[آش دوینه]] ([[ترخینه]])، [[دنده کباب]] و کاک تخممرغی، از خوراکهای کردهای [[استان کرمانشاه|کرمانشاه]] است.<ref>[https://www.karnaval.ir/blog/introduction-kermanshah «معرفی شهر کرمانشاه»، وبسایت کارناوال.]</ref> [[قایرمه]]، [[خورش]] [[ریواس]]، [[خورش تره کردی]]، [[رشته پلو]]، [[گردول]]، [[شیش کباب]]، [[بریان کردی]]، [[خورش گیلاخه]]، [[مکش قالبی]]، [[گوشت برخیله]]، [[کتلت دیزی]]، [[کوکوی ترگ خانهگان]]، [[خورش کنگر]] و [[کالویج]] از غذاهای کردستان ایران است.<ref>[https://www.karnaval.ir/blog/traditional-food-kurdistan «غذاهای محلی کردستان»، وبسایت کارناوال.]</ref> | ||
* [[پرونده:اقوام ایرانی11.jpg|جایگزین=مردان کرد در حال بازی گوروای (جورابین)|بندانگشتی|چند مرد کرد در حال بازی گوروای (جورابین)]]کردها بازیهای محلی متنوعی دارند، ازجمله: [[گوروا بازی]]، [[توپان قار]]، [[قهمچان]]، [[سولنجان و قولنجان]]، [[هیلکه شکینی]]، [[کهره کوپان]]، [[چووزان]]،<ref>[https://www.isna.ir/news/1403112921173/بازی-های-بومی-محلی-کردستان-فرهنگی-در-حال-فراموشی «بازیهای بومی محلی کردستان؛ فرهنگی در حال فراموشی»، خبرگزاری دانشجویان ایران.]</ref> [[خلورتانی]]، [[هه ملوقوانی]]، [[کلاوریزان]]، [[هیلکه مارانی]] و خرمایله.<ref>[https://www.beytoote.com/fun/native-games/games1-kermanshah-province.html «آشنایی با بازی محلی و سنتی استان کرمانشاه»، وبسایت بیتوته.]</ref> | * [[پرونده:اقوام ایرانی11.jpg|جایگزین=مردان کرد در حال بازی گوروای (جورابین)|بندانگشتی|چند مرد کرد در حال بازی گوروای (جورابین)]]کردها بازیهای محلی متنوعی دارند، ازجمله: [[گوروا بازی]]، [[توپان قار]]، [[قهمچان]]، [[سولنجان و قولنجان]]، [[هیلکه شکینی]]، [[کهره کوپان]]، [[چووزان]]،<ref>[https://www.isna.ir/news/1403112921173/بازی-های-بومی-محلی-کردستان-فرهنگی-در-حال-فراموشی «بازیهای بومی محلی کردستان؛ فرهنگی در حال فراموشی»، خبرگزاری دانشجویان ایران.]</ref> [[خلورتانی]]، [[هه ملوقوانی]]، [[کلاوریزان]]، [[هیلکه مارانی]] و خرمایله.<ref>[https://www.beytoote.com/fun/native-games/games1-kermanshah-province.html «آشنایی با بازی محلی و سنتی استان کرمانشاه»، وبسایت بیتوته.]</ref> | ||
* [[موسیقی کردی]] از اصیلترین گونههای [[موسیقی ایرانی]] بهشمار میرود و در آن سازهایی مانند [[نی]]، [[سرنا (ساز)|سورنا]]، [[نایه]]، [[دهل]]، [[تنبک]]، [[تنبور]] و [[کمانچه]] بهکار میرود. مقامهای موسیقی کردی نیز شامل بیت (بالوره)، سوز و مقام، سیاه چمانه، هوره، حیران، لاووک (لاوژه)، گورانی و چمری است.<ref>[https://www.irna.ir/news/5007359/نگاهی-به-وضعیت-موسیقی-کردی-قسمت-اول «نگاهی به وضعیت موسیقی کردی (قسمت اول)»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> | * [[موسیقی کردی]] از اصیلترین گونههای [[موسیقی ایرانی]] بهشمار میرود و در آن سازهایی مانند [[نی]]، [[سرنا (ساز)|سورنا]]، [[نایه]]، [[دهل]]، [[تنبک]]، [[تنبور]] و [[کمانچه]] بهکار میرود. مقامهای موسیقی کردی نیز شامل بیت ([[بالوره]])، سوز و مقام، سیاه چمانه، هوره، حیران، لاووک (لاوژه)، گورانی و چمری است.<ref>[https://www.irna.ir/news/5007359/نگاهی-به-وضعیت-موسیقی-کردی-قسمت-اول «نگاهی به وضعیت موسیقی کردی (قسمت اول)»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> | ||
* [[هه لپرکی]]، رقص سنتی کردها است که رقصی رزمی و نماد وحدت مردم کرد بهشمار میآید.<ref>[https://www.beytoote.com/art/city-country/ceremonies-leprechaun-kurdistan.html «مراسم محلی ههلپرکی استان کردستان»، وبسایت بیتوته.]</ref> | * [[هه لپرکی]]، رقص سنتی کردها است که رقصی رزمی و نماد وحدت مردم کرد بهشمار میآید.<ref>[https://www.beytoote.com/art/city-country/ceremonies-leprechaun-kurdistan.html «مراسم محلی ههلپرکی استان کردستان»، وبسایت بیتوته.]</ref> | ||
