ازدواج: تفاوت میان نسخه‌ها

{{جعبه اطلاعات مفهوم

}}

[[پرونده:ازدواج.jpg|جایگزین= تصویری از ازدواج در زمان قاجار|بندانگشتی|تصویری از ازدواج در زمان قاجار]]

ازدواج پدیده‌ای فراگیر است که در همهٔ زمان‌ها، مکان‌ها و همهٔ جوامع وجود داشته و تنها راه تشکیل خانواده به‌شمار آمده است. در روم باستان ازدواج امری اجباری بوده و [[دختر|دختران]] در دولت‌شهر اسپارت حتی در انتخاب همسر خود دخالتی نداشتند و ازدواج مطابق نظر پدران و مادران انجام می‌شد. ایرانیان عهد [[ساسانیان]] نیز سنت ازدواج را پاس داشته و تک‌شوهری را اصلی قاطع در ازدواج می‌دانستند.<ref>[http://askdin.com/thread/تاریخچه-ازدواج «تاریخچۀ ازدواج»، وب‌سایت مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی.]</ref>

با ورود [[دین]] [[اسلام]] در حوزهٔ جغرافیای بزرگ ایران باستان، ازدواج تنها نهاد مشروع تأمین نیازهای طبیعی و تکامل معنوی زن و مرد بوده و سلطهٔ خود را تا کنون حفظ کرده است. به‌همین جهت به‌مسایل مربوط به‌پیمان ازدواج در ملل و نظام‌های حقوقی مختلف، توجه ویژه‌ای شده است.<ref>ابراهیمی‌پور، شاخص‌های خانوادهٔ مطلوب در اسلام، 1391ش، ص20.</ref>

عوامل زیادی نهاد ازدواج را مورد تهدید قرار داده و فرصت‌های انجام آن را در ایران، دچار محدودیت کرده است.

[[قرآن]] علت آفرینش انسان در دو جنس زن و مرد را رسیدن به آرامش به‌واسطه ازدواج، معرفی کرده است.<ref>سوره اعراف، آیه 189.</ref> همچنین در آیه دیگری انس و الفت انسان‌ها و رسیدن آن‌ها به آرامش در پرتو زوجیت را از نشانه‌های خداوند دانسته است.<ref>سوره روم، آیه 21.</ref> در سخنان [[حضرت محمد|پیامبر خدا]] نیز شادمان شدن و آرامش یافتن انسان از دیدن همسر شایسته، از بهترین بهره‌های مؤمن در دنیا تلقی شده است.<ref>[http://lib.eshia.ir/11024/14/7/أفاد حر عاملی، وسائل الشیعه، 1416ق، ج۱۴، ص۷.]</ref> شیخ طبرسی در [[تفسیر قرآن|تفسیر]] آیه «هُنَّ لِبَاسٌ لَکُمْ وَأَنْتُمْ لِبَاسٌ لَهُنّ»،<ref>سوره بقره، آیه 187.</ref> لباس بودن زن و شوهر برای یکدیگر را به‌معنای مایه آرامش بودن زوجین برای همدیگر دانسته است.<ref>[http://lib.eshia.ir/12023/2/22/الكثرة طبرسی، مجمع البیان، 1408ق، ج۲، ص۲۲.]</ref>

برخی از مفسران قرآن، ازدواج را همچون لباس، موجب پنهان‌داشتن زشتی‌های زن و شوهر دانسته‌اند؛ یعنی همان‌گونه که لباس عیب‌ها و بدی‌های انسان را می‌پوشاند، زن و شوهر نیز همانند لباس، عیب‌ها و نارسایی‌های همدیگر را می‌پوشانند.<ref>قرائتی، تفسیر نور، 1383ش، ج1، ص292.</ref>

همچنین ازدواج می‌تواند امنیت اخلاقی در افراد ایجاد کند و این خود موجب امنیت اجتماعی خواهد بود. در ازدواج، زن و شوهر به‌منزله لباس مایه [[عفت]] و پوشیدگی هم می‌شوند.<ref>حداد عادل، فرهنگ برهنگی و برهنگی فرهنگی، 1387ش، ص۷۲.</ref> به‌همین دلیل، [[پیامبر اسلام]] ازدواج را موجب حفظ نیمی از [[دین]] دانسته و توصیه می‌کند که برای حفظ نیم دیگرِ دین، تقوای الهی پیشه کنید.<ref>[http://lib.eshia.ir/11005/5/329/أحرز کلینی، کافی، 1387ش، ج۵، ص۳۳۹.]</ref>

آموزه‌های اسلام بر ازدواج به‌عنوان تنها راه مشروع و معقول تنظیم و ارضای غریزه و نیاز جنسی تأکید کرده است.<ref>سوره مؤمنون، آیه 5-6.</ref> رسیدگی به نیاز جنسی از طریق ازدواج، شیوه‌ای مطلوب، معقول و اجتماع پسند است که موجب آرامش است.<ref>نوابی‌نژاد، مشاوره ازدواج، ۱۳۷۹ش، ص۶-7.</ref> البته اطفاء و ارضای غریزه جنسی، هدف اصلی ازدواج نیست اما رسیدن به لذت جنسی که خواسته همه انسان‌ها است یکی از پیامدهای مهم ازدواج است.<ref>سوره آل‌عمران، آیه 14.</ref>

یکی از نیازهای [[فطرت|فطری]] انسان، علاقه او به داشتن فرزند و درک لذت [[پدر|پدری]] و [[نقش مادری|مادری]] است. داشتن فرزند موجب [[زیبایی]] [[زندگی]] دنیا است که در [[قرآن]] نیز به آن اشاره شده است.<ref>سوره کهف، آیه 46.</ref> یکی دیگر از خواسته‌های فطری انسان در [[فرزندآوری]]، داشتن فرزند شایسته و صالح است. در قرآن نیز به این خواست درونی و فطری انسانی اشاره شده است که انسان از خداوند می‌خواهد که فرزند صالحی به آنها عطا کند تا در ازای آن شکرگزار باشند.<ref>سوره اعراف، آیه 189.</ref>

روی دیگر نیاز به فرزند، نیاز و خواست قلبیِ بقای نسل است که قرآن کریم در آیه ۲۲۳ سوره بقره، آن را به کشت در زمین تشبیه می‌کند. از این‌رو خداوند، طبیعت مردان و زنان را به‌شکلی آفریده است که به همدیگر متمایل باشند و بین زن و مرد مهربانی و عطوفت قرار داده است تا به‌وسیله ازدواج به همدیگر نزدیک شده و موجبات بقای نسل را فراهم آورند.<ref>[http://lib.eshia.ir/12016/2/213/فمحصل طباطبائی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1393ش، ج۲، ص۲۱۳.]</ref>

ازدواج، تنها راه مشروع بقای انسان و جامعه است. قرآن به این حقیقت تصریح می‌کند که خداوند فقط این راه را برای بقای نسل موجودات قرار داده است. [[خدا]] برای انسان‌ها و حیوانات از جنس خودشان، جفت‌هایی قرارداد تا با ازدواج، نسل انسان و سایر گونه‌های حیوانات تکثیر گردد.<ref>سوره شوری، آیه 11.</ref>

قرآن کریم ادامه یافتن نسل را بر ازدواج مترتب می‌کند و بیان می‌دارد که خداوند از جنس خود انسان‌ها همسرانی برای‌شان قرارداد و از همسران، فرزندان و نوه‌هایی به‌وجود آورد.<ref>سوره نحل، آیه 72.</ref> قرآن در کنار سفارش به سنت الهی ازدواج که موجب بقای نسل انسان‌ها است، از زنا<ref>سوره اسراء، آیه 32.</ref> و لواط نهی می‌کند و این دو را قطع‌کننده تداوم نسل انسان می‌داند.<ref>سوره عنکبوت، آیه 29.</ref>

از آثار ازدواج، شکل‌گیری مودت و رحمت (عطوفت و مهربانی) بین زوجین است که قرآن از آن به‌عنوان یکی از آیات الهی نام می‌برد.<ref>سوره روم، آیه 21.</ref> علامه طباطبایی مودت را محبتی قلبی دانسته است که در مقام عمل خود را نشان می‌دهد؛ برخلاف محبت که فقط در قلب است.<ref>[http://lib.eshia.ir/12016/16/166/ومن طباطابئی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1393ش ، ج۱۶، ص۱۶۶.]</ref>

فخر رازی رحمت را در ادامه مودت معنا کرده است؛ یعنی زمانی که زوجین دچار ضعف و ناتوانی می‌شوند و گرایش‌های محبتی و هیجانی به همدیگر ندارند، رحمت جای مودت را می‌گیرد تا علاوه بر حفظ زندگی، به همدیگر ترحم و مهربانی کرده و از یکدیگر نگهداری و محافظت کنند.<ref>[http://lib.eshia.ir/41730/25/92/فَالْمَوَدَّةُ فخر رازی، تفسیر کبیر، 1420ق، ج۲۵، ص۹۲.]</ref> مکارم شیرازی تفاوت مودت و رحمت را چنین بیان کرده که مودت غالباً دوطرفه است اما رحمت یک جانبه و ایثارگرانه است.<ref>[http://lib.eshia.ir/50082/16/393 مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، 1374ش، ج۱۶، ص۳۹۳.]</ref>

قرآن کریم به کسانی که به‌سبب [[ترس]] از تنگ‌دستی و فقر، ازدواج نمی‌کنند، امیدواری می‌دهد که خداوند از فضل خویش شما را بی‌نیاز می‌گرداند.<ref>سوره نور، آیه 32.</ref> علامه طباطبایی در تفسیر آیه مذکور، بی‌نیاز شدن با ازدواج را وعده الهی دانسته و تحقق وعده الهی را منوط به خواست الهی می‌داند که در پی صلاحیت داشتن شخصی که ازدواج کرده، می‌آید.<ref>[http://lib.eshia.ir/12016/15/113/وعد طباطبائی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1393ش، ج۱۵، ص۱۱۳.]</ref>

[[خویشتن‌داری جنسی|خویشتن‌داری]] و تقوا، از شیوه‌های مؤثر در ایجاد، حفظ و تعمیق نهاد ازدواج به‌شمار آمده است. هرچه مایهٔ دینی، [[عفت]] و تقوا در فرد، پررنگ‌تر و عمیق‌تر باشد، احتمال پذیرش وسوسه‌های برقراری [[دوستی با جنس مخالف|ارتباط با جنس مخالف]] در قالب دوستی‌های مخفی یا همباشی‌های بدون ازدواج، کمتر می‌شود. تقوا از اصول رفتاری- اخلاقی است که در [[قرآن]] بسیار توصیه شده است و این اصل در غریزهٔ جنسی نمود بیشتری پیدا می‌کند. این امر در روایت‌های تاریخی مانند توصیهٔ لوط پیامبر به قوم خود، به‌عنوان مهم‌ترین اصل رفتاری جهت مهار غریزهٔ جنسی دیده می‌شود.<ref>[http://www.jwss.ir/article_120260.html عظیم‌پور و پاپی‌نژاد، «راهکارهای مقابله با ازدواج سفید از منظر قرآن و روایات»، 1384ش، ص82.]</ref> احیای [[واسطه گری ازدواج|واسطه‌گری ازدواج]] یکی دیگر از ارزش‌های دینی و [[فرهنگ|فرهنگی]] در این زمینه است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/4980475/زمانی-برای-احیای-سنت-واسطه-گری-در-ازدواج «زمانی برای احیای سنت واسطه‌گری در ازدواج»، خبرگرزاری مهر.]</ref>

ترغیب به ساده‌زیستی و [[ازدواج آسان]]، دوری از هزینه‌های گزاف برگزاری جشن‌ها، به حداقل رساندن محرک‌های جنسی در اجتماع، سالم‌سازی رابطه‌های اجتماعی، سامان‌دهی حضور زنان در اجتماع و محیط‌های مختلط و جهت‌دهی مناسب به‌رابطه‌های جنسی در مسیر ازدواج برای حفظ سلامت جامعه و جلوگیری از ایجاد زمینه‌های فساد، از راهکارهای احیای امر ازدواج شمرده شده است.<ref>[http://www.jwss.ir/article_120260.html عظیم‌پور و پاپی‌نژاد، «راهکارهای مقابله با ازدواج سفید از منظر قرآن و روایات»، 1384ش، ص83-85.]</ref>

ازدواج از نهادهای کهن تمدنی و اجتماعی انسان‌ها است. صیانت از این ارزش اجتماعی و حرمت گذاشتن به آن موجب حفظ جامعه از هرگونه آلودگی و انحرافات و تأمین فضای آرام و سالم جهت انجام فعالیت‌های اجتماعی، اقتصادی، علمی و فرهنگی می‌شود.<ref>[http://www.jwss.ir/article_120260.html عظیم‌پور و پاپی‌نژاد، «راهکارهای مقابله با ازدواج سفید از منظر قرآن و روایات»، 1384ش، ص9.]</ref>

{{پانویس}}

{{آغاز منابع}}

* قرآن کریم.

* ابراهیمی‌پور، قاسم، شاخص‌های خانوادهٔ مطلوب در اسلام، قم، مرکزبررسی‌های راهبردی ریاست جمهوری با همکاری پژوهشگاه المصطفی، ۱۳۹۱ش.

* استیون مینتز، سوزان کلوگ، ترجمهٔ مرتضی مداحی، «جایگاه خانواده در غرب»، پرتال جامع علوم اسلامی، تاریخ بازدید: ۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.

* اسدپور، (بی‌نام)، «مسألهٔ زن در نظام اندیشه‌ای شهید مطهری»، پایگاه اطلاع‌رسانی مرکز اسناد انقلاب اسلامی ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۶ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.

* انوری، حسن، فرهنگ بزرگ سخن، تهران، سخن، ۱۳۸۱ش.

* حاجی‌بابایی، زهرا، «رقابت تنگاتنگ ازدواج و طلاق در کشور/ تهران در صدر همهٔ آمارها»، وب‌سایت خبرگزاری فارس؛ باشگاه توانا، تاریخ درج مطلب: ۱۰ بهمن ۱۴۰۱ش.

* حبیب‌نژاد، سید احمد، پیوند آسمانی، قم، مرکز پژوهش‌های اسلامی صدا و سیما، ۱۳۸۱ش.

* حدادعادل، غلامعلی، فرهنگ برهنگی و برهنگی فرهنگی، تهران، سروش، ۱۳۸۷ش.

* حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، قم، مؤسسه آل‌البیت علیهم السلام، ۱۴۱۶ق.

* طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار المعرفه، ۱۴۰۸ق.

* عظیم‌پور، عظیم و پاپی‌نژاد، فاطمه، «راهکارهای مقابله با ازدواج سفید از منظر قرآن و روایات»، مطالعات راهبردی زنان، شمارهٔ ۸۴، شهریور ۱۳۸۴ش.

* فخر رازی، محمد بن عمر، تفسیر کبیر، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۲۰ق.

* فقیهی، علی‌نقی، تربیت جنسی: مبانی، اصول و روش‌ها از منظر قرآن و حدیث، قم، مؤسسه فرهنگی دارالحدیث، ۱۳۹۴ش.

* قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن، چاپ یازدهم، ۱۳۸۳ش.

* کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، ۱۳۸۷ش.

* مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۷۴ش.

* نوابی‌نژاد، شکوه، مشاوره ازدواج، تهران، انجمن اولیاء و مربیان، ۱۳۷۹ش.

* هاشمی شاهرودی، سید محمود، فرهنگ فقه مطابق با مذهب اهل‌بیت علیهم‌السلام، قم، مؤسسه دایرةالمعارف فقه اسلامی، چاپ اول، ۱۳۹۲ش.

{{پایان منابع}}