دسته عزا: تفاوت میان نسخه‌ها

ابن‌اثیر مورخ مشهور، شروع دسته‌های سینه‌زنی را مربوط به دورۀ آل‌بویه در سال ۳۵۲ ‌ق می‌داند.<ref>حسام مظاهری، تراژدی جهان اسلام، ۱۳۹۷ش، ج۳، ص۱۵۸۳.</ref> بعضی دیگر با اعتقاد به این‌که شکل‌گیری دسته‌جات عزاداری در یک فرآیند طبیعی در بستر زمان رخ داده و به‌تدریج تبدیل به سنت شده است،<ref> [https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwjM5tyHp5KJAxXNxQIHHawTEsAQFnoECBQQAQ&url=http%3A%2F%2Fpanahian.ir%2Fpost%2F260&usg=AOvVaw3lEe0UtNWBrv7qneCXagqv&opi=89978449 پناهیان، «اهمیت دستجات عزاداری/ چرا نباید از دسته‌های عزاداری غفلت کرد؟»، وب‌سایت پناهیان.]</ref>  بنیان‌گذار اولین دستۀ عزاداری را حضرت زینب می‌دانند که در مدینه و همراه زنان اهل‌بیت، با نظم خاص و با گریه و آه و ناله و بر سر زنان به سمت مسجد و حرم [[حضرت محمد|رسول خدا]] حرکت و عزاداری می‌کردند. دسته‌های عزاداری در طول تاریخ فراز و نشیب‌های فراوانی داشته و بسیاری از دوره‌ها با مخالفت حکومت و چالش‌هایی همراه بوده است.<ref>واحد پژوهش مؤسسه فرهنگی فخرالائمه، هیئت، ۱۳۹۵ش، ص۴۷.</ref>  در دورۀ آل‌بویه که شیعیان آزادی نسبی یافته بودند بازهم دسته‌های عزاداری از سوی بعضی مخالفان متعصب به جدال‌های خونین کشیده می‌شدند. در دورۀ [[سلجوقیان|سلجوقی]] نیز مخالفت‌ها ادامه داشت. در دورۀ [[صفویه|صفوی]]، شاهان صفوی به عزاداری‌ها رسمیت داده و سعی کردند امنیت را برای حرکت دسته‌های عزاداری فراهم کنند.<ref>مشهدی نوش‌آبادی، تصوف ایرانی و عزاداری عاشور؛ نقش صوفیه، اهل فتوت و قلندریه در بنیان‌گذاری آیین‌های محرم، ۱۳۹۹ش، ص۱۹۰-191.</ref>  دسته‌های عزاداری در دورۀ صفوی، با خواندن اشعار در رثای امام حسین در کوچه‌ها و خیابان‌ها می‌گشتند؛<ref>[http://ensani.ir/fa/article/45697/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%B9%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%89-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%89-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85- محرمی، «تاریخ عزادارى براى امام حسین»، ۱۳۸۲ش، ص۲96.]</ref>  به‌گونه‌ای که این دسته‌جات عزاداری مورد توجه گردشگران اروپایی قرار گرفت و آنها در سفرنامه‌های خود به این دسته‌های عزاداری اشاره کرده‌اند.<ref>مشهدی نوش‌آبادی، تصوف ایرانی و عزاداری عاشور؛ نقش صوفیه، اهل فتوت و قلندریه در بنیان‌گذاری آیین‌های محرم، ۱۳۹۹ش، ص۱۸۸.</ref>  بعضی معتقدند که ادوات نظامی مانند شیپور و [[علم (نشان)|علم]] و همچنین طبل و سنج از همین دوره وارد دسته‌های عزاداری شد.<ref> [http://ensani.ir/fa/article/45697/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%B9%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%89-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%89-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85- محرمی، «تاریخ عزادارى براى امام حسین»، ۱۳۸۲ش، ص۲97.]</ref>  تاریخ‌نویسان دورۀ [[قاجاریه|قاجار]]، تعداد دسته‌های عزاداری در [[تهران]] را تا دوهزار برشمرده‌اند.<ref>ر[http://ensani.ir/fa/article/46093/%D8%B9%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%89-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B5%D8%B1-%D9%82%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%B1 مضان نرگسی، «عزادارى در عصر قاجار»، ۱۳۸۵ش، ص۶۹.] </ref>  در اواخر دورۀ قاجار دسته‌جات عزاداری به قدری رونق و رواج یافته بود که رضا پهلوی برای کسب محبوبیت و مقبولیت میان مردم، دستۀ قزاق‌ها را تشکیل داده و در ایام عزاداری دسته راه می‌انداخت، اما بعد از رسیدن به قدرت، مراسم عزاداری از جمله دسته‌های عزا را ممنوع ساخت. بعد از پهلوی اول و در آشفتگی‌های ناشی از جنگ جهانی دوم  و کمتر شدن فضای خفقان در کشور، علما و مردم دوباره خواهان آزاد شدن مراسم عزاداری شدند و شاه جدید مجبور به پذیرش خواستۀ آنها شد.<ref>[https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwjS0MXjkp2JAxUdh_0HHZCWLL4QFnoECBgQAQ&url=https%3A%2F%2Frasekhoon.net%2Farticle%2Fshow%2F938345%2F%25DA%25A9%25D8%25A7%25D8%25B1%25DA%25A9%25D8%25B1%25D8%25AF-%25D8%25 «کارکرد سیاسی و اجتماعی عزاداری در دوره پهلوی اول»، وب‌سایت راسخون.]</ref>  در سال‌های بعد و به‌ویژه با شروع نهضت امام خمینی دسته‌های عزاداری بیش از پیش کارکرد سیاسی و اعتراضی به حکومت شاه پیدا کردند و بعضی دسته‌داران بزرگ مانند طیب حاج‌رضایی در همین‌راه جان خود را از دست دادند.<ref>[https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwjAka3nqJ2JAxV_SKQEHY3HJGUQFnoECBMQAQ&url=https%3A%2F%2Firdc.ir%2Ffa%2Fnews%2F1341%2F%25D9%2586%25DA%25AF%25D8%25A7%25D9%2587%25DB%258C-%25D8%25A8%25D9%2587-%25D9%2581 «نگاهی به فعالیت‌های هیئات مذهبی در مبارزه با رژیم پهلوی»،وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.]</ref>  رهبران انقلاب اسلامی منشأ شکل‌گیری نهضت و انقلاب اسلامی را همین مجالس عزا و دسته‌های سینه‌زنی دانسته‌اند.<ref>خمينى، اسلام ناب در كلام و پيام امام خمينى، ۱۳۷۸ش، ص۱۲۰.</ref>

در بعضی دسته‌ها به اسم [[عزاداری]] رفتارهایی مانند قمه‌زنی شکل می‌گیرد<ref>حسام مظاهری، فرهنگ سوگ شیعی، 1395ش، ص222.</ref>  و یا بر بدن خود قفل می‌زنند،<ref>[https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwjMgvCz8p6JAxUyBfsDHTehB_0QFnoECCgQAQ&url=https%3A%2F%2Fpajhoh.masjed.ir%2Ffa%2Farticle%2F2212%2F%25D8%25A2%25D8%25B3%25DB%258C%25D8%25A8-%25D8%25B4%25D9%2586%25D8%25A «آسیب‌شناسی عزاداری‌های محرم»، وب‌سایت تخصصی مسجد.]</ref>  در حالی‌که بزرگان دینی این‌گونه رفتارها را موجب ضایع کردن عزاداری دانسته‌اند.<ref>خامنه‌ای، دیار بصیرت، جهاد و اجتهاد، 1394ش، ص185.</ref>  همچنین بعضی با بی‌اعتنایی به حجاب اسلامی، در دستۀ عزاداری حضور پیدا می‌کنند که موجب بی‌احترامی به شأن و جایگاه مجلس سوگواری و دستۀ عزا دانسته می‌شود.<ref> [https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwi_jsLw2p2JAxUFgP0HHbiDJcU4FBAWegQIIBAB&url=https%3A%2F%2F7sobh.com%2F%25D8%25A8%25D8%25AE%25D8%25B4-%25D8%25A7%25D8%25AC%25D8%25AA%25D9%2585%25D8%25A7%25D8%25B9%25DB% عالی، «واکنش حجت‌الاسلام عالی به بی‌حجابی زنان در مراسم عزاداری»، وب‌سایت روزنامه هفت صبح.]</ref>  همچنین اصالت دادن به بعضی از فواید فرعی و غفلت از بعد شناختی، توجه نکردن به حقوق عامه در حرکت دسته مانند صدای بلند آزارنده و یا رقابت‌ها از دیگر آسیب‌هایی است که گاهی گریبانگیر دسته‌های عزاداری می‌شود.<ref>[https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwjMgvCz8p6JAxUyBfsDHTehB_0QFnoECCgQAQ&url=https%3A%2F%2Fpajhoh.masjed.ir%2Ffa%2Farticle%2F2212%2F%25D8%25A2%25D8%25B3%25DB%258C%25D8%25A8-%25D8%25B4%25D9%2586%25D8%25A «آسیب‌شناسی عزاداری‌های محرم»، وب‌سایت تخصصی مسجد.]</ref>