نشوز: تفاوت میان نسخه‌ها

نُشوز از ریشه عربی «نَشَزَ» به‌معنای زمین بلند و مرتفع گرفته شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/40660/6/232/نشز فراهیدی، العین، 1409ق ، ج6، ص232]؛ [https://lib.eshia.ir/40707/5/417/المرتفعُ ابن‌منظور، لسان العرب،1414ق، ج5، ص417.]</ref><ref>- [https://lib.eshia.ir/86531/3/899/نشوز جوهری، الصحاح تاج اللغة و صحاح العربیة، 1407ق، ج3، ص899.]</ref> زمانی که می‌گویند «نَشَزَ فلان» یعنی فلانی قصد برتری بر دیگران دارد.<ref>[https://lib.eshia.ir/41892/1/806/نشز راغب اصفهانی، ، مفردات ألفاظ القرآن، 1412ق، ص806.]</ref> واژۀ عربی «نُشوز» در لغت به‌ معنای ارتفاع و عُلُو<ref>ابن‌فارس، معجم مقاییس اللغة، 1404ق، ج5، ص430.</ref> و در اصطلاح به‌‌معنای سرپیچی از انجام وظایف شرعی، در رابطه زناشویی است.<ref>شهید ثانی، الروضة البهیة، ۱۳۸۶ق، ج۵، ص۴۲۷؛ محقق حلی، مختصر النافع، ۱۴۱۰ق، ص۱۹۱.</ref><ref>- محقق حلی، مختصرالنافع، ۱۴۱۰ق، ص۱۹۱.</ref> به زن و مردی که از انجام وظایف زناشویی نسبت به یکدیگر خودداری کند، «ناشزه» و «ناشز» گفته می‌شود.<ref>- مکارم شیرازی، احکام خانواده، ۱۳۸۹ش، ج۱، ص۲۱۹.</ref>

[[پرونده:نشوز.jpg|جایگزین=نشوز زن-آیه ۳۴ سورهٔ نساء|بندانگشتی|قابی از آیه ۳۴ سورهٔ نساء برای نشوز زن]]در قرآن این واژه یک‌بار در آیهٔ ۳۴ سورهٔ نساء برای نشوز زن و بار دیگر در آیهٔ ۱۲۸ همین سوره برای نشوز شوهر آمده است. زن وقتی نشوز می‌کند یعنی بر ضد همسرش برمی‌خیزد و از او نافرمانی می‌کند و مرد ناشز ستمگر، کتک‌زن و زیان‌رساننده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/40707/5/418 ابن‌منظور، لسان العرب، 1414ق، ج5، ص418.]</ref><ref>نجفی، جواهر الکلام، ۱۳۶۲ش، ج۳۱، ص۲۰۷-۲۰۸؛ شهید ثانی، مسالک الافهام، ۱۴۱۳ق، ج۸، ص۳۶۳.</ref> بنا به نظر اکثر مفسران نشوز مطرح شده در آیهٔ ۳۴ سورهٔ نساء مرتبط به امتناع زن از ایفای وظیفهٔ زناشویی است که به‌موجب آن درصورتی‌که مرد با پیدایش علائم تدریجی، خوف از نشوز همسر خود داشته باشد، برای اطاعت همسر اجازه دارد از سه مرتبهٔ رفتاری پند و اندرز، دوری و در نهایت تنبیه استفاده کند. در نظر اکثر فقها مرحلهٔ آخر رفتاری مرد با زن (تنبیه) مقید به شرایط خاصی است و مردان نمی‌توانند از این حق بدون در نظر داشتن شرایط استفاده کنند.

نشوز مرد نیز شامل تعدی بر زن و نپرداختن حقوق واجب او همچون عدم پرداخت نفقه، ترک همخوابی واجب و مانند این‌ها است. در این مورد زن ابتدا به طلب حقوق خویش با پند و اندرز می‌پردازد، در مرحله بعد می‌بایست به حاکم شرع مراجعه کند و از آن طریق به احقاق حق خویش بپردازد. حاکم در ابتدا مرد را موعظه می‌کند و اگر این موعظه سود نکرد، به تعزیر او دستور می‌دهد و می‌تواند از دارایی مرد ولو با فروش آن‌ها، نفقهٔ زن را پرداخت کند.<ref>[https://lib.eshia.ir/21010/2/306/بتعديه امام خمینی، تحریر الوسیلة،1390ق، ج2، ص306.]</ref> برخی از فقهای شیعه عنوان کرده‌اند که در صورت نشوز مرد، زن حق ندارد وظایف زناشویی‌اش را نسبت به او ترک کند<ref>خوانساری، جامع ‌المدارک، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۴۳۳.</ref> یا او را تنبیه بدنی کند.<ref>نجفی، جواهر الکلام، ۱۳۶۲ش، ج۳۱، ص۲۰۷.</ref> فقها مراحل برخورد با نشوز مرد را بدین شرح معرفی کرده‌اند:

* مرحله سوم: اگر هیچ کدام مؤثر واقع نشد، حاکم می‌تواند مرد را تعزیر نماید.

* مرحله چهارم: اگر زوج پس ‌از تعزیر همچنان به نشوز خود ادامه دهد، دادگاه او را ملزم به طلاق می‌نماید و در صورت خودداری از انجام این کار دادگاه زوجه را طلاق می‌دهد.<ref>سیدی بنابی و ندائی، «مطالعه تطبیقی تبیین نشوز زوجه و نشوز زوج در مبحث حقوقی و فقهی»، ص49.</ref>

نشوز مرد قلمرو گسترده‌ای دارد و تنها شامل عدم تمکین خاص نیست بلکه تخلف از کلیه تکالیف خاص و عام در قبال زوجه را شامل می‌شود. انجام ندادن تکالیف محوله به زوج، موجب صدق عنوان نشوز بر وی می‌شود. این تکالیف عبارت است از:  

 

* حسن معاشرت: در آیه 19 سوره نساء، آیه ۶۰ سوره طلاق و آیه ۲۲۸ سوره بقره به حسن معاشرت با همسر امر شده و در آیات متعدد دیگری به این امر اشاره شده ‌است.<br> علاوه بر قرآن کریم این امر در سنت قولی و عملی اهل بیت نیز جایگاه ویژه‌ای دارد.<ref>نوری، نکاح خانواده (حقوق خانواده در حقوق مدنی)، ۱۳۷۹ش، ص۲۵۲.</ref> <br> فقیهان مسلمان نیز با تکیه بر آموزه‌های قرآن بر این باور هستند که مرد در جریان پیمان زناشویی موظف است با همسرش حسن معاشرت داشته باشد و در صورتی که نسبت به همسر خود، آزار زبانی و جسمی داشته باشد ناشز محسوب می شود.<ref>سیدی بنابی و ندائی، «مطالعه تطبیقی تبیین نشوز زوجه و نشوز زوج در مبحث حقوقی و فقهی»، ص46.</ref> زدن و آزار دادن همسر بدون دلیل از موارد نشوز است.<ref>بحرانی، حدائق‌الناضره، 1408ق، ج۲۴، ص۶۱۴.</ref>  

* گسستن پیمان زناشویی به شیوه نیکو: قرآن کریم در جایگاه‌های مختلفی بر این امر تاکید کرده که در صورت جدایی، زوج باید به ‌صورت نیکو و پسندیده‌ای رفتار کند. همچنین با توجه به آموزه‌های دینی، زوج باید از نگهداری اجباری زوجه به قصد آزار و تعدی به حقوق او پرهیز کند.  

* پرداخت نفقه: فقها معتقدند پرداخت هزینه زندگی و مخارج همسر بر مرد واجب است و او باید مطابق با شأن و منزلت اجتماعی همسرش نفقه او را بر عهده بگیرد؛ این نفقه شامل تامین خوراک، پوشاک، مسکن و لوازم زندگی و سایر چیزهایی که به حسب شان برای زن لازم است از قبیل اجرت حمام و حجامت، لوازم نظافت و هزینه دارو و درمان حتی اگر بیماری همسرش صعب‌العلاج باشد.<ref>خویی، منهاج الصالحین، ۱۴۱۰ق، ج۲، ص۵۸۹.</ref>

* حق جنسی: از منظر فقها، زوج حق ندارد بیش‌ از ۴ ماه آمیزش جنسی با همسرش، را ترک کند.<ref>محقق حلی، شرایع ‌الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام، ۱۴۰۳ق، ص۲۷۰.</ref> با توجه به عدم تصریح در قوانین مدنی نسبت ‌به ایفای حقوق جنسی همچون حق قسم و مواقعه، ترک روابط زناشویی توسط مرد از مصادیق قانون نشوز وی محسوب نمی‌شود؛ اما در موادی از قانون مدنی برای این مسئله ضمانت اجرای خاصی مانند امکان فسخ نکاح برای زوجه قرار داده شده است.<ref>سیدی بنابی و ندائی، «مطالعه تطبیقی تبیین نشوز زوجه و نشوز زوج در مبحث حقوقی و فقهی»، ص47.</ref>

بر اساس قوانین مدنی ایران، اگر شوهر از پرداخت نفقه خودداری کند و یا توان پرداخت نداشته باشد زن می‌تواند به دادگاه مراجعه و الزام همسرش برای انجام این تکلیف را از دادگاه درخواست کند. محکمه ابتدا میزان نفقه را مشخص و مرد را محکوم به پرداخت آن می‌کند و در صورت عدم امکان، اگر زوجه بخواهد شوهر را اجبار به طلاق می‌کند.<ref>سیدی بنابی و ندائی، «مطالعه تطبیقی تبیین نشوز زوجه و نشوز زوج در مبحث حقوقی و فقهی»، ص50-49.</ref>

==پانویس==

==منابع==

* ابن کثیر، اسماعیل بن عمر، تفسیر القرآن العظیم، بیروت، دار الکتب العلمیة، چ اول، ۱۴۱۹ق.

* خمینی، سید روح‌الله، تحریر الوسیلة، النجف الأشرف، دار الکتب العلمیة، ۱۳۹۰ق.

* محقق حلی، جعفر بن حسن، مختصرالنافع، تهران، قسم الدراسات الإسلامیة فی مؤسسة البعثة، ۱۴۱۰ق.

 

{{ازدواج}}{{زن}}