ایجاد لینک داخلی |
حسین صبوری (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۵ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات مفهوم | |||
| تصویر = باب المندب.png | |||
| زیرنویس تصویر = تصویری ماهوارهای از بابالمندب | |||
| image_alt =تصویری ماهوارهای از بابالمندب | |||
| فایل پادکست =بابالمندب.ogg | |||
| حجم فایلپادکست =۸/۵۵ | |||
| تاریخ پادکست =۹-۴-۱۴۰۵ | |||
| زیرنویس عنوان = | |||
| عنوان اصلی = | |||
| عنوان انگلیسی = | |||
| عنوان عربی = | |||
| عنوان علمی = | |||
| شاخه علمی = | |||
| نوع مفهوم = | |||
| معنای اصطلاحی = | |||
| حوزه کاربرد = | |||
| گستره جغرافیایی = | |||
| منشأ تاریخی = | |||
| نخستین کاربرد = | |||
| ریشه واژه = | |||
| مرتبط با = | |||
| اهمیت = | |||
| مبدع = | |||
| مروج = | |||
| مقدس برای = | |||
| مورد احترام = | |||
| آثار مرتبط = | |||
}} | |||
'''{{درشت|بابالمندب؛}}''' آبراههای هممرز با یمن و جیبوتی در جنوب دریای سرخ. | '''{{درشت|بابالمندب؛}}''' آبراههای هممرز با یمن و جیبوتی در جنوب دریای سرخ. | ||
| خط ۱۷: | خط ۴۷: | ||
== اهمیت == | == اهمیت == | ||
[[پرونده:بابالمندب۱.png|جایگزین=جریانهای محصولات نفتی و گاز از طریق تنگه بابالمندب|بندانگشتی|جریانهای محصولات نفتی و گاز طبیعی مایع از طریق تنگه بابالمندب، بین سالهای ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۸.]] | |||
تنگه بابالمندب کوتاهترین مسیر تجاری میان مدیترانه، اقیانوس هند و شرق آسیا است که [[اروپا]]، [[آفریقا]] و [[آسیا]] را به یکدیگر متصل میکند. عبور از این آبراه در امتداد کانال سوئز، مسافت میان بنادر آسیایی و اروپایی را تا حدود دوسوم کاهش میدهد.<ref>[https://irlip.um.ac.ir/article_46082.html فتحی و همکاران، «مطالعه و تبیین نگاه راهبردی چین به تنگه بابالمندب»، 1403ش، ص309-310.]</ref> کشورهای حاشیهٔ دریای سرخ همچون [[اردن]]، [[یمن]]، [[اتیوپی]]، [[سودان]]، [[سومالی]]، [[جیبوتی]] و [[اریتره]] برای دسترسی به آبهای آزاد و اقیانوسها، وابستگی حیاتی به این آبراه دارند. تنگههای [[تنگه هرمز|هرمز]]، بابالمندب و کانال سوئز تأثیر متقابل و پیوستهای بر یکدیگر دارند؛ بهطوری که بسیاری از کشتیهای خروجی از هرمز بهمقصد اروپا، باید از بابالمندب عبور کنند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1836626/اهمیت-تنگه-باب-المندب-در-تفکر-ژیواکونومی-بازیگران-منطقه-ای-و-فرامنطقه-ای وریج کاظمی، «اهمیت تنگه بابالمندب در تفکر ژئواکونومی بازیگران منطقهای و فرامنطقهای»، 1400ش، ص35.]</ref> | تنگه بابالمندب کوتاهترین مسیر تجاری میان مدیترانه، اقیانوس هند و شرق آسیا است که [[اروپا]]، [[آفریقا]] و [[آسیا]] را به یکدیگر متصل میکند. عبور از این آبراه در امتداد کانال سوئز، مسافت میان بنادر آسیایی و اروپایی را تا حدود دوسوم کاهش میدهد.<ref>[https://irlip.um.ac.ir/article_46082.html فتحی و همکاران، «مطالعه و تبیین نگاه راهبردی چین به تنگه بابالمندب»، 1403ش، ص309-310.]</ref> کشورهای حاشیهٔ دریای سرخ همچون [[اردن]]، [[یمن]]، [[اتیوپی]]، [[سودان]]، [[سومالی]]، [[جیبوتی]] و [[اریتره]] برای دسترسی به آبهای آزاد و اقیانوسها، وابستگی حیاتی به این آبراه دارند. تنگههای [[تنگه هرمز|هرمز]]، بابالمندب و کانال سوئز تأثیر متقابل و پیوستهای بر یکدیگر دارند؛ بهطوری که بسیاری از کشتیهای خروجی از هرمز بهمقصد اروپا، باید از بابالمندب عبور کنند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1836626/اهمیت-تنگه-باب-المندب-در-تفکر-ژیواکونومی-بازیگران-منطقه-ای-و-فرامنطقه-ای وریج کاظمی، «اهمیت تنگه بابالمندب در تفکر ژئواکونومی بازیگران منطقهای و فرامنطقهای»، 1400ش، ص35.]</ref> | ||
| خط ۲۳: | خط ۵۴: | ||
== چالشهای امنیتی == | == چالشهای امنیتی == | ||
امنیت این آبراه تحت تأثیر سه منبع اصلی تهدید قرار دارد: | امنیت این آبراه تحت تأثیر سه منبع اصلی تهدید قرار دارد: | ||
[[پرونده:بابالمندب۸.jpg|جایگزین=حمله هوایی عربستان به صنعا، پایتخت یمن|بندانگشتی|ستونهای دود پس از حمله هوایی عربستان به صنعا، پایتخت یمن، ۲۲ مارس ۲۰۱۸.]] | |||
۱. '''جنگ عربستان و یمن:''' ائتلاف تحت رهبری [[عربستان سعودی]] و [[امارات متحده عربی]] در ۲۰۱۵م، با هدف بازگرداندن دولت رسمی به [[صنعا]] و مهار نفوذ [[انصارالله یمن|انصارالله]] آغاز شد؛ اما برآورد اولیه مبنی بر پیروزی سریع، با یک جنگ ۸ ساله مواجه شد. این جنگ، با وجود بحران انسانی شامل صدها هزار تلفات و میلیونها آواره در یمن، منجر به عقبنشینی و تسلیم انصارالله نشد. در مقابل، انصارالله با ارتقای توان بازدارندگی خود، از وضعیت تدافعی به حالت تهاجمی تغییر موضع داده و با هدف قرار دادن زیرساختهای حیاتی و شریانهای اقتصادی دو کشور، هزینههای جنگ را برای ائتلاف افزایش داد<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6057838/جنگ-یمن-در-سال-گذشته-توقف-غیررسمی-جنگ-بدون-دستاورد-نظامی-معتبر «جنگ یمن در سال گذشته؛ توقف غیررسمی جنگ بدون دستاورد نظامی معتبر»، خبرگزاری مهر.]</ref> و هزینههای اقتصادی و نظامی بر آمریکا و اسرائیل از طریق مختلسازی کشتیرانی تحمیل کرد و از بابالمندب بهعنوان اهرمی برای حفظ دستاوردها و مقابله با فشارهای بینالمللی استفاده کرد.<ref>[https://www.dpiq.ir/article_228557.html رنجبر حیدری و همکاران، «کریدور باب المندب و دیپلماسی قدرت جدید در غرب آسیا»، ۱۴۰۴ش، ص۱۵۵.]</ref> | ۱. '''جنگ عربستان و یمن:''' ائتلاف تحت رهبری [[عربستان سعودی]] و [[امارات متحده عربی]] در ۲۰۱۵م، با هدف بازگرداندن دولت رسمی به [[صنعا]] و مهار نفوذ [[انصارالله یمن|انصارالله]] آغاز شد؛ اما برآورد اولیه مبنی بر پیروزی سریع، با یک جنگ ۸ ساله مواجه شد. این جنگ، با وجود بحران انسانی شامل صدها هزار تلفات و میلیونها آواره در یمن، منجر به عقبنشینی و تسلیم انصارالله نشد. در مقابل، انصارالله با ارتقای توان بازدارندگی خود، از وضعیت تدافعی به حالت تهاجمی تغییر موضع داده و با هدف قرار دادن زیرساختهای حیاتی و شریانهای اقتصادی دو کشور، هزینههای جنگ را برای ائتلاف افزایش داد<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6057838/جنگ-یمن-در-سال-گذشته-توقف-غیررسمی-جنگ-بدون-دستاورد-نظامی-معتبر «جنگ یمن در سال گذشته؛ توقف غیررسمی جنگ بدون دستاورد نظامی معتبر»، خبرگزاری مهر.]</ref> و هزینههای اقتصادی و نظامی بر آمریکا و اسرائیل از طریق مختلسازی کشتیرانی تحمیل کرد و از بابالمندب بهعنوان اهرمی برای حفظ دستاوردها و مقابله با فشارهای بینالمللی استفاده کرد.<ref>[https://www.dpiq.ir/article_228557.html رنجبر حیدری و همکاران، «کریدور باب المندب و دیپلماسی قدرت جدید در غرب آسیا»، ۱۴۰۴ش، ص۱۵۵.]</ref> | ||
| خط ۳۹: | خط ۷۰: | ||
== کنترل بابالمندب == | == کنترل بابالمندب == | ||
=== مدیریت بابالمندب === | === مدیریت بابالمندب === | ||
[[پرونده:بابالمندب۲.jpg|جایگزین=کشتیهای بخار در حال سوختگیری زغالسنگ در جزیره پریم|بندانگشتی|کشتیهای بخار در حال سوختگیری زغالسنگ در جزیره پریم، حدود سال ۱۹۱۰ میلادی.]] | |||
موقعیت جغرافیایی جزیرهٔ پریم در تنگه بابالمندب، یمن را دارای موقعیت برتر در نظارت و اشراف بر بابالمندب نسبت به سایر کشورها کرده است. طبق حقوق بینالملل دریاها، آبهای سرزمینی هر کشور تا فاصله ۱۲ مایلی از سواحل آن محاسبه میشود؛ این قاعده بهمعنای آن است که بخش عمدهای از بابالمندب در حوزهٔ آبهای سرزمینی یمن قرار میگیرد. با این حال، تلاشهای قدرتهای بزرگ جهانی برای بینالمللی کردن گذرگاههای آبی استراتژیک، منجر به کاهش حقوق انحصاری کشورهای مشرف بر تنگهها، از جمله یمن، در بابالمندب شده است. این امر، دامنهٔ اختیارات عملیاتی و حقوق حاکمیتی یمن بر این آبراه را محدود کرده است.<ref>[https://www.irthink.com/اهمیت-ژئوپلتیکی-تنگه-باب-المندب-و-تاثی/ زواری، «اهمیت ژئوپلتیکی تنگه باب المندب و تأثیر آن بر امنیت اقتصادی رژیم صهیونیستی»، وبسایت اندیشکده روابط بینالملل.]</ref> | موقعیت جغرافیایی جزیرهٔ پریم در تنگه بابالمندب، یمن را دارای موقعیت برتر در نظارت و اشراف بر بابالمندب نسبت به سایر کشورها کرده است. طبق حقوق بینالملل دریاها، آبهای سرزمینی هر کشور تا فاصله ۱۲ مایلی از سواحل آن محاسبه میشود؛ این قاعده بهمعنای آن است که بخش عمدهای از بابالمندب در حوزهٔ آبهای سرزمینی یمن قرار میگیرد. با این حال، تلاشهای قدرتهای بزرگ جهانی برای بینالمللی کردن گذرگاههای آبی استراتژیک، منجر به کاهش حقوق انحصاری کشورهای مشرف بر تنگهها، از جمله یمن، در بابالمندب شده است. این امر، دامنهٔ اختیارات عملیاتی و حقوق حاکمیتی یمن بر این آبراه را محدود کرده است.<ref>[https://www.irthink.com/اهمیت-ژئوپلتیکی-تنگه-باب-المندب-و-تاثی/ زواری، «اهمیت ژئوپلتیکی تنگه باب المندب و تأثیر آن بر امنیت اقتصادی رژیم صهیونیستی»، وبسایت اندیشکده روابط بینالملل.]</ref> | ||
=== بستن بابالمندب === | === بستن بابالمندب === | ||
[[پرونده:بابالمندب۳.jpg|جایگزین=بالگرد نظامی حوثیها بر فراز کشتی باری در دریای سرخ|بندانگشتی|بالگرد نظامی حوثیها بر فراز کشتی باری «گلکسی لیدر» در دریای سرخ؛ نوامبر ۲۰۲۳.]] | |||
یمن کنترل بخشهایی از بابالمندب را در اختیار دارد که میتواند از ورود کشتیهای اسرائیلی به بنادر این رژیم ممانعت کند.<ref>[https://www.irthink.com/اهمیت-ژئوپلتیکی-تنگه-باب-المندب-و-تاثی/ زواری، «اهمیت ژئوپلتیکی تنگه باب المندب و تأثیر آن بر امنیت اقتصادی رژیم صهیونیستی»، وبسایت اندیشکده روابط بینالملل.]</ref> در آذر ۱۴۰۲ش، انصارالله یمن با هدف حمایت از مردم غزه و وارد کردن ضربهٔ اقتصادی به رژیم صهیونیستی، از راهبرد مسدودسازی انتخابی در بابالمندب استفاده کرد. این گروه ابتدا عبور کشتیهای عازم بنادر سرزمینهای اشغالی را ممنوع کرد. با حمایت نظامی آمریکا و انگلیس از اسرائیل، عبور کشتیهای این دو کشور نیز به لیست ممنوعهٔ یمنیها اضافه شد. این سیاست بنادر اسرائیل را در آستانه تعطیلی قرار داد و به اقتصاد این رژیم آسیب جدی وارد کرد. حملات نظامی متقابل توسط آمریکا، انگلیس و اسرائیل نیز نتوانست مانع از اعمال این محدودیتها شده و امنیت مسیرهای تجاری مورد نظر یمن را به حالت عادی بازگرداند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6508923/بستن-تنگه-هرمز-با-الگوی-یمن «بستن تنگه هرمز با الگوی یمن»، خبرگزاری مهر.]</ref> | یمن کنترل بخشهایی از بابالمندب را در اختیار دارد که میتواند از ورود کشتیهای اسرائیلی به بنادر این رژیم ممانعت کند.<ref>[https://www.irthink.com/اهمیت-ژئوپلتیکی-تنگه-باب-المندب-و-تاثی/ زواری، «اهمیت ژئوپلتیکی تنگه باب المندب و تأثیر آن بر امنیت اقتصادی رژیم صهیونیستی»، وبسایت اندیشکده روابط بینالملل.]</ref> در آذر ۱۴۰۲ش، انصارالله یمن با هدف حمایت از مردم غزه و وارد کردن ضربهٔ اقتصادی به رژیم صهیونیستی، از راهبرد مسدودسازی انتخابی در بابالمندب استفاده کرد. این گروه ابتدا عبور کشتیهای عازم بنادر سرزمینهای اشغالی را ممنوع کرد. با حمایت نظامی آمریکا و انگلیس از اسرائیل، عبور کشتیهای این دو کشور نیز به لیست ممنوعهٔ یمنیها اضافه شد. این سیاست بنادر اسرائیل را در آستانه تعطیلی قرار داد و به اقتصاد این رژیم آسیب جدی وارد کرد. حملات نظامی متقابل توسط آمریکا، انگلیس و اسرائیل نیز نتوانست مانع از اعمال این محدودیتها شده و امنیت مسیرهای تجاری مورد نظر یمن را به حالت عادی بازگرداند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6508923/بستن-تنگه-هرمز-با-الگوی-یمن «بستن تنگه هرمز با الگوی یمن»، خبرگزاری مهر.]</ref> | ||
| خط ۵۲: | خط ۸۵: | ||
=== بستهشدن بابالمندب و ممنوعیت تردد کشتیهای اسرائیلی در جنگ رمضان === | === بستهشدن بابالمندب و ممنوعیت تردد کشتیهای اسرائیلی در جنگ رمضان === | ||
سخنگوی نیروهای مسلح یمن اعلام کرد که این نیروها تردد کشتیهای وابسته به اسرائیل را در دریای سرخ، بهویژه در بابالمندب، ممنوع کردهاند. بهگفتهٔ او، این اقدام بخشی از پاسخ یمن به درگیریهای جاری و حملات آمریکا و اسرائیل در منطقه و در چارچوب حمایت از جبهه مقاومت است. همزمان، نیروهای یمنی از شلیک چند موشک به اهدافی در [[تلآویو]] خبر دادند.<ref>[https://www.sharghdaily.com/بخش-جهان-219/1108428-دریانوردی-اسرائیل-در-دریای-سرخ-ممنوع-شد-باب-المندب-بسته-شد «دریانوردی اسرائیل در دریای سرخ ممنوع شد / باب المندب بسته شد»، وبسایت شبکه شرق.]</ref> | سخنگوی نیروهای مسلح یمن اعلام کرد که این نیروها تردد کشتیهای وابسته به اسرائیل را در دریای سرخ، بهویژه در بابالمندب، ممنوع کردهاند. بهگفتهٔ او، این اقدام بخشی از پاسخ یمن به درگیریهای جاری و حملات آمریکا و اسرائیل در منطقه و در چارچوب حمایت از جبهه مقاومت است. همزمان، نیروهای یمنی از شلیک چند موشک به اهدافی در [[تلآویو]] خبر دادند.<ref>[https://www.sharghdaily.com/بخش-جهان-219/1108428-دریانوردی-اسرائیل-در-دریای-سرخ-ممنوع-شد-باب-المندب-بسته-شد «دریانوردی اسرائیل در دریای سرخ ممنوع شد / باب المندب بسته شد»، وبسایت شبکه شرق.]</ref> | ||
== نگارخانه == | |||
<gallery widths="150" heights="150"> | |||
پرونده:بابالمندب۴.jpeg|جایگزین=نمای کلی از تنگه بابالمندب در نقشه سهبعدی|نمای کلی از تنگه بابالمندب در نقشه توپوگرافی سهبعدی با رنگهای واقعی. | |||
پرونده:بابالمندب۵.jpg|جایگزین=نمای ماهوارهای از جزیره پریم در تنگه بابالمندب|نمای ماهوارهای از جزیره پریم در تنگه بابالمندب. | |||
پرونده:بابالمندب۶.png|جایگزین=کشتی تجاری «گلکسی لیدر» توقیف شده توسط حوثیهای یمن، در نزدیکی سواحل السلیف|کشتی تجاری «گلکسی لیدر» پس از توقیف توسط حوثیهای یمن، در نزدیکی سواحل السلیف لنگر انداخته است؛ ۵ دسامبر ۲۰۲۳. | |||
پرونده:بابالمندب۷.jpg|جایگزین=نظامی حوثی در حال نگهبانی از عرشه کشتی باری گلکسی لیدر |نظامی حوثی در حال نگهبانی از عرشه کشتی باری گلکسی لیدر است که توسط حوثیها در سواحل بندر الصلیف، در تاریخ ۵ دسامبر ۲۰۲۳ توقیف شده است. | |||
</gallery> | |||
== پانویس == | == پانویس == | ||
