ایجاد لینک داخلی |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۲ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط یک کاربر دیگر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{درشت|'''منقبتخوانی،'''}} هنر قدسی و آیین مذهبی در ستایش خدا، پیامبر و امامان در فرهنگ تشیع. | {{درشت|'''منقبتخوانی،'''}} هنر قدسی و آیین مذهبی در ستایش خدا، پیامبر و امامان در فرهنگ تشیع. | ||
منقبتخوانی بهعنوان هنر قدسی و آیینی مذهبی، نقش مهمی در ترویج فرهنگ تشیع و زندهنگهداشتن یاد [[اهلبیت]] در جهان از جمله در کشورهایی مانند [[ایران]]، [[افغانستان]] و پاکستان ایفا کرده است. این سنت که ریشه در آیینهای ستایشی ایران باستان دارد، پس از [[اسلام]] این هنر آیینی را در خدمت باورهای [[توحید|توحیدی]] گرفت و به مدح [[پیامبر | منقبتخوانی بهعنوان هنر قدسی و آیینی مذهبی، نقش مهمی در ترویج فرهنگ [[شیعه|تشیع]] و زندهنگهداشتن یاد [[اهلبیت]] در جهان از جمله در کشورهایی مانند [[ایران]]، [[افغانستان]] و پاکستان ایفا کرده است. این سنت که ریشه در آیینهای ستایشی ایران باستان دارد، پس از [[اسلام]] این هنر آیینی را در خدمت باورهای [[توحید|توحیدی]] گرفت و به مدح [[پیامبر اکرم]] و امامان [[شیعه]] پرداخت. منقبتخوانی در دورههای تاریخی مانند آلبویه، [[سلجوقیان]] و [[تیموریان]] به ابزاری مؤثر برای تبلیغ تشیع تبدیل شد و با استفاده از [[شعر فارسی|شعر]] و نثر، فضایل اهلبیت را در اماکن عمومی بازگو میکرد. این آیین در افغانستان و پاکستان، بهویژه در مناسبتهای مذهبی و ماه [[رمضان]] با استقبال گستردهای مواجه میشود. | ||
== تعریف منقبتخوانی == | == تعریف منقبتخوانی == | ||
منقبتخوانی [[هنر اسلامی | منقبتخوانی [[هنر اسلامی]]؛ آیینی و مذهبی در ایران کهن، بهخصوص منطقهٔ [[خراسان]] است. منقبت در لغت بهمعنای هنر، ستودگی، آن چیزیکه موجب ستایش و مباهات شده و نیز بهمعنای مدح و ستایش پیامبر و اهلبیت او آمده است<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/منقبت دهخدا، لغتنامه، ذیل واژۀ «منقبت».]</ref> | ||
منقبتخوانی در اصطلاح گونهای از ستایشگری مذهبی و روایات حماسی، آئینی، مذهبی و هنری است که در مقام ستایش خداوند، پیامبر و امامان شیعه اجرا میشود.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5557337/منقبت-خوانی-در-کشوری-غیر-از-افغانستان-رایج-نیست «منقبتخوانی در کشوری غیر از افغانستان رایج نیست»، خبرگزاری مهر.]</ref> منقبتخوان به فردی اشاره دارد که ستایشگر [[اهلبیت]] بوده و آنها را میستاید.<ref>دهخدا، لغتنامه، 1377ش، ص2156.</ref> | منقبتخوانی در اصطلاح گونهای از ستایشگری مذهبی و روایات حماسی، آئینی، مذهبی و هنری است که در مقام ستایش خداوند، پیامبر و امامان شیعه اجرا میشود.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5557337/منقبت-خوانی-در-کشوری-غیر-از-افغانستان-رایج-نیست «منقبتخوانی در کشوری غیر از افغانستان رایج نیست»، خبرگزاری مهر.]</ref> منقبتخوان به فردی اشاره دارد که ستایشگر [[اهلبیت]] بوده و آنها را میستاید.<ref>دهخدا، لغتنامه، 1377ش، ص2156.</ref> | ||
| خط ۱۲: | خط ۱۱: | ||
== جایگاه تاریخی و فرهنگی منقبتخوانی == | == جایگاه تاریخی و فرهنگی منقبتخوانی == | ||
=== ریشههای باستانی و تحول پس از اسلام === | === ریشههای باستانی و تحول پس از اسلام === | ||
کارشناسان، ریشههای مناقبخوانی را در آوازهای آیینی ایران باستان بررسی کردهاند. آنها، یشتها را که نوعی آوازهای ستایشی ایزدان بودند از جمله نمونههای این نوع از آوازها میدانند. پس از ظهور [[اسلام]] و ورود آن به ایران، سرودهای آیینی و ستایشی جایگاهی ویژه میان [[مسلمانان]] ایرانی پیدا کرده و با تغییراتی در متون این سرودهها، به آوازهایی در مدح و رثای بزرگان [[دین]] تبدیل شدند.<ref>[https://sooremehr.ir/book/1518/مناقب-خوانی/#tab1 «مناقبخوانی»، وبسایت سوره مهر.]</ref> | کارشناسان، ریشههای مناقبخوانی را در آوازهای آیینی ایران باستان بررسی کردهاند. آنها، یشتها را که نوعی آوازهای ستایشی ایزدان بودند از جمله نمونههای این نوع از آوازها میدانند. پس از ظهور [[اسلام]] و ورود آن به ایران، سرودهای آیینی و ستایشی جایگاهی ویژه میان [[مسلمانان]] ایرانی پیدا کرده و با تغییراتی در متون این سرودهها، به آوازهایی در مدح و رثای بزرگان [[دین]] تبدیل شدند.<ref>[https://sooremehr.ir/book/1518/مناقب-خوانی/#tab1 «مناقبخوانی»، وبسایت سوره مهر.]</ref> | ||
| خط ۱۲۹: | خط ۱۲۶: | ||
== منقبتخوانی در افغانستان == | == منقبتخوانی در افغانستان == | ||
=== پیشینه و مناسبتهای اجرایی === | === پیشینه و مناسبتهای اجرایی === | ||
مناقبخوانی، از دیرباز، از آیینهای مذهبی [[شیعیان افغانستان|شیعیان در افغانستان]] بوده که تا امروز در اعیاد مذهبی چون [[عید فطر در افغانستان|عید فطر]] و [[عید قربان در افغانستان|قربان]]، روزهای خاصی از هفته و نیز [[نوروز در کابل|نوروز]] اجرایی میشده است. کارشناسان، پیشینهٔ این آیین مذهبی در افغانستان را به دورهٔ [[تیموریان]] در [[هرات]] بازمیگردانند که در دورههای [[صفویه|صفویان]] و افشاریان با تغییراتی مواجه شده است. امروزه، این آیین کهن مذهبی، در میان [[قزلباش|قزلباشان]] شیعه در [[کابل]] مرسوم بوده و سایر شیعیان افغانستان از جمله [[قوم هزاره|هزارهها]] نیز اهتمام بسیاری در برپایی مناقبخوانی در افغانستان دارند.<ref>موسوی، «درآمدی بر آیین منقبتخوانی در کابل»، 1401ش، ص71.</ref> | مناقبخوانی، از دیرباز، از آیینهای مذهبی [[شیعیان افغانستان|شیعیان در افغانستان]] بوده که تا امروز در اعیاد مذهبی چون [[عید فطر در افغانستان|عید فطر]] و [[عید قربان در افغانستان|قربان]]، روزهای خاصی از هفته و نیز [[نوروز در کابل|نوروز]] اجرایی میشده است. کارشناسان، پیشینهٔ این آیین مذهبی در افغانستان را به دورهٔ [[تیموریان]] در [[هرات]] بازمیگردانند که در دورههای [[صفویه|صفویان]] و افشاریان با تغییراتی مواجه شده است. امروزه، این آیین کهن مذهبی، در میان [[قزلباش|قزلباشان]] شیعه در [[کابل]] مرسوم بوده و سایر شیعیان افغانستان از جمله [[قوم هزاره|هزارهها]] نیز اهتمام بسیاری در برپایی مناقبخوانی در افغانستان دارند.<ref>موسوی، «درآمدی بر آیین منقبتخوانی در کابل»، 1401ش، ص71.</ref> | ||
| خط ۱۷۶: | خط ۱۷۱: | ||
== منبقتخوانی در پاکستان == | == منبقتخوانی در پاکستان == | ||
منقبتخوانی بهعنوان یکی از روشهای مهم تبلیغ و ترویج فرهنگ اهلبیت در کشور پاکستان نیز جایگاه ویژهای دارد. این سنت ادبی-مذهبی، بهویژه در جوامع شیعهنشین، با هدف زندهنگاهداشتن یاد و مناقب امامان معصوم و ترویج ارزشهای تشیع، بهصورت گسترده اجرا میشود. برای مثال مسابقات منقبتخوانی در پاکستان بهعنوان یکی از برنامههای پرطرفدار مذهبی، بهویژه در [[ماه رمضان]] با استقبال گستردهای روبرو میشود. در در مضان ۱۴۴۶ق، این مسابقات به مدت ۳۰ روز بهصورت زنده از شبکه «مشرق تیوی» ایالت خیبر پخش شد که بیش از ۳۰۰ شرکتکننده در قالب گروههای مختلف به رقابت پرداختند. مرحله نهایی این مسابقات همزمان با [[روز قدس]] و با حضور مهمانان ویژه برگزار شد. این برنامه که بیش از ۴۰ میلیون بیننده داشت، نه تنها از تلویزیون، بلکه از طریق [[یوتیوب]] نیز به صورت زنده پخش میشد. در طول مسابقات، کارشناسان به ارزیابی کیفیت اجراها و تأثیرگذاری آنها بر مخاطبان میپرداختند.<ref>[https://www.icro.ir/آیین-و-اندیشه/برگزاری-مسابقات-نعت-و-منقبت-خوانی-در-پیشاور/22913 «برگزاری مسابقات نعت و منقبت خوانی در پیشاور»، وبسایت سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی.]</ref> | منقبتخوانی بهعنوان یکی از روشهای مهم تبلیغ و ترویج فرهنگ اهلبیت در کشور پاکستان نیز جایگاه ویژهای دارد. این سنت ادبی-مذهبی، بهویژه در جوامع شیعهنشین، با هدف زندهنگاهداشتن یاد و مناقب امامان معصوم و ترویج ارزشهای تشیع، بهصورت گسترده اجرا میشود. برای مثال مسابقات منقبتخوانی در پاکستان بهعنوان یکی از برنامههای پرطرفدار مذهبی، بهویژه در [[ماه رمضان]] با استقبال گستردهای روبرو میشود. در در مضان ۱۴۴۶ق، این مسابقات به مدت ۳۰ روز بهصورت زنده از شبکه «مشرق تیوی» ایالت خیبر پخش شد که بیش از ۳۰۰ شرکتکننده در قالب گروههای مختلف به رقابت پرداختند. مرحله نهایی این مسابقات همزمان با [[روز قدس]] و با حضور مهمانان ویژه برگزار شد. این برنامه که بیش از ۴۰ میلیون بیننده داشت، نه تنها از تلویزیون، بلکه از طریق [[یوتیوب]] نیز به صورت زنده پخش میشد. در طول مسابقات، کارشناسان به ارزیابی کیفیت اجراها و تأثیرگذاری آنها بر مخاطبان میپرداختند.<ref>[https://www.icro.ir/آیین-و-اندیشه/برگزاری-مسابقات-نعت-و-منقبت-خوانی-در-پیشاور/22913 «برگزاری مسابقات نعت و منقبت خوانی در پیشاور»، وبسایت سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی.]</ref> | ||
| خط ۱۹۲: | خط ۱۸۶: | ||
== علینامهخوانی در ایران == | == علینامهخوانی در ایران == | ||
منقبتخوانی در ستایش امام علی از جایگاه ممتازی در میان شیعیان برخوردار است که ریشه در ویژگیهای بینظیر ایشان بهعنوان نخستین [[مسلمان]] بعد از پیامبر اسلام، یار همیشگی پیامبر و پدر ائمه و اوصاف همچون عدالتطلبی، جوانمردی، مروت، شجاعت و علم او دارد. این سنت دینی-ادبی بهعنوان بازتابی از اعتقادات عمیق شیعیان، همواره امام علی را تجسم کامل ارزشهای اسلامی و الگوی مطلق فضایل [[اخلاق|اخلاقی]] معرفی میکند. توجه ویژه به منقبتخوانی امام علی در واقع بیانگر نقش محوری ایشان در شکلگیری هویت شیعی و حفظ میراث معنوی تشیع در طول تاریخ بوده است.<ref>[https://www.shabestan.news/news/1261508/مناقب-خوانی-نمایشی-که-با-عدالت-و-جوانمردی-علی-ع-پیوند-دارد «مناقب خوانی؛ نمایشی که با عدالت و جوانمردی علی(ع) پیوند دارد»، خبرگزاری شبستان].</ref> | منقبتخوانی در ستایش امام علی از جایگاه ممتازی در میان شیعیان برخوردار است که ریشه در ویژگیهای بینظیر ایشان بهعنوان نخستین [[مسلمان]] بعد از پیامبر اسلام، یار همیشگی پیامبر و پدر ائمه و اوصاف همچون عدالتطلبی، جوانمردی، مروت، شجاعت و علم او دارد. این سنت دینی-ادبی بهعنوان بازتابی از اعتقادات عمیق شیعیان، همواره امام علی را تجسم کامل ارزشهای اسلامی و الگوی مطلق فضایل [[اخلاق|اخلاقی]] معرفی میکند. توجه ویژه به منقبتخوانی امام علی در واقع بیانگر نقش محوری ایشان در شکلگیری هویت شیعی و حفظ میراث معنوی تشیع در طول تاریخ بوده است.<ref>[https://www.shabestan.news/news/1261508/مناقب-خوانی-نمایشی-که-با-عدالت-و-جوانمردی-علی-ع-پیوند-دارد «مناقب خوانی؛ نمایشی که با عدالت و جوانمردی علی(ع) پیوند دارد»، خبرگزاری شبستان].</ref> | ||
