نفقه: تفاوت میان نسخه‌ها

(یک نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد)

خط ۳۶:

=== میزان نفقه ===

دربارهٔ میزان نفقه دو نظریه مطرح است؛ ملاک مشهور نزد فقها وضعیت و شأن زن است.<ref>[https://lib.eshia.ir/21010/2/315 خمینی ، تحریر الوسیله، 1394ش، ج2، ص315.]</ref> اما شیخ طوسی معتقد است که ملاک وضعیت مرد است، اگر مرد قادر باشد، باید برای زن نفقه را توسعه دهد و اگر توانایی مالی نداشته باشد، به اندازهٔ وسع به تأمین نیاز زن موظف است.<ref>[https://lib.eshia.ir/10015/5/112/مقدار_نفقه طوسی، الخلاف، 1407ق، ج5، ص112.]</ref>

دربارهٔ میزان نفقه دو نظریه مطرح است؛ ملاک مشهور نزد فقها وضعیت و شأن زن است.<ref>[https://lib.eshia.ir/21010/2/315 خمینی ، تحریر الوسیله، 1394ش، ج2، ص315.]</ref> اما شیخ طوسی معتقد است که ملاک وضعیت مرد است، اگر مرد قادر باشد، باید برای زن نفقه را توسعه دهد و اگر توانایی مالی نداشته باشد، به اندازهٔ وسع به تأمین نیاز زن موظف است.<ref>[https://lib.eshia.ir/10015/5/112/مقدار_نفقه طوسی، الخلاف، 1407ق، ج5، ص112.]</ref> از سوی دیگر، تحول مفهوم نفقه زوجه از «مقدر» (تعیین‌شده) به «عرفی» در فقه امامیه، با کتاب ''مبسوط'' شیخ طوسی آغاز شد که نقطه عطفی در تاریخ این مسئله محسوب می‌شود. پیش از شیخ طوسی، روایات معتبر و فتاوای فقیهان متقدم غالباً بر حداقل‌های خوراک و پوشاک تأکید داشتند، اما شیخ طوسی گستره و مصادیق نفقه را توسعه داد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1380151/%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B4%DB%8C%D8%AE-%D8%B7%D9%88%D8%B3%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%B4%D8%AF%D9%86-%D9%86%D9%81%D9%82%D9%87-%D8%B2%D9%88%D8%AC%D9%87 دهقان، مجید و علی‌اکبریان، حسنعلی، «تحلیل تاریخی نقش شیخ طوسی در عرفی شدن نفقه زوجه»، ۱۳۹۷ش، ص 5-6.]</ref>

~~==== نفقه عرفی ====~~

پیامد این رویکرد شیخ طوسی، حاکمیت نگاه عرفی بر فقهِ پس از او بود، به‌طوری‌که بسیاری از فقیهان بزرگ نظیر ابن‌براج، طبرسی و ابن‌حمزه تحت تأثیر مستقیم آرای ''مبسوط'' قرار گرفتند و این روند تا زمان علامه حلی تثبیت شد. اگرچه فقیهانی چون شهید ثانی در کتاب ''مسالک'' برای نخستین بار به منشأ غیرشیعی این آرا اشاره کردند و صاحب‌جواهر نیز به واکاوی تعارضات ادله پرداخت، اما همچنان دیدگاه «عرفی بودن نفقه» به‌عنوان نظر غالب در میان فقهای معاصر باقی مانده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1380151/%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B4%DB%8C%D8%AE-%D8%B7%D9%88%D8%B3%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%B4%D8%AF%D9%86-%D9%86%D9%81%D9%82%D9%87-%D8%B2%D9%88%D8%AC%D9%87 دهقان، مجید و علی‌اکبریان، حسنعلی، «تحلیل تاریخی نقش شیخ طوسی در عرفی شدن نفقه زوجه»، ۱۳۹۷ش، ص 21-24.]</ref>

تحول مفهوم نفقه زوجه از «مقدر» (تعیین‌شده) به «عرفی» در فقه امامیه، با کتاب ''مبسوط'' شیخ طوسی آغاز شد<ref>حلی، مختلف الشیعه، 1413ق، ج7، صص 319-323</ref> که نقطه عطفی در تاریخ این مسئله محسوب می‌شود. پیش از شیخ طوسی، روایات معتبر و فتاوای فقیهان متقدم غالباً بر حداقل‌های خوراک و پوشاک تأکید داشتند، اما شیخ طوسی با تأثیرپذیری از فقه شافعی و به‌ویژه کتاب ''الحاوی الکبیر'' ماوردی، گستره و مصادیق نفقه را توسعه داد. بررسی‌های تطبیقی نشان می‌دهد که شیخ در تدوین این بخش، بسیاری از مسائل، ساختار استدلال‌ها و حتی جزئیات فرعی نظیر نفقه خادم را از ماوردی اقتباس کرده است؛ هرچند او با پالایش ادله و حذف مبانی ناسازگار با مذهب شیعه (مانند قیاس)، سعی کرد این مباحث را با منابع امامیه هماهنگ سازد.

پیامد این رویکرد شیخ طوسی، حاکمیت نگاه عرفی بر فقهِ پس از او بود، به‌طوری‌که بسیاری از فقیهان بزرگ نظیر ابن‌براج،~~<ref>ابن براج، المهذب، 1406ق، ج2، صص 341-347</ref>~~ طبرسی~~<ref>طبرسی، المؤتلف، 1410ق، ج2، ص 288</ref>~~ و ابن‌حمزه تحت تأثیر مستقیم آرای ''مبسوط'' قرار گرفتند~~<ref>ابن حمزه، الوسیله الی نیل الفضیله، 1408ق، صص285-286</ref>~~ و این روند تا زمان علامه حلی تثبیت شد. اگرچه فقیهانی چون شهید ثانی در کتاب ''مسالک'' برای نخستین بار به منشأ غیرشیعی این آرا اشاره کردند~~<ref>شهید ثانی، مسالک الأفهام إلی تنقیح شرائع الاسلام، 1413ق، ج8، صص 456-457</ref>~~ و صاحب‌جواهر نیز به واکاوی تعارضات ادله پرداخت،~~<ref>نجفی، جواهر الکلام، 1366ش، ج36، صص 336-339</ref>~~ اما همچنان دیدگاه «عرفی بودن نفقه» به‌عنوان نظر غالب در میان فقهای معاصر باقی مانده است.

== نفقه در قانون ==

خط ۷۳:

خط ۷۰:

* خمینی، سید روح‌الله، تحریر الوسیله، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، ۱۳۹۴ش.

* دهخدا، علی‌اکبر؛ لغت‌نامه دهخدا، پایگاه واژه‌یاب.

* دهقان و علی‌اکبریان، «تحلیل تاریخی نقش شیخ طوسی در عرفی شدن نفقه زوجه»، فقه مقارن، شماره 11، بهار و تابستان 1397ش.

* راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات الفاظ القرآن، بیروت، دارالقلم، چاپ اول، ۱۴۱۲ق.

* سجادی، جعفر، ‏فرهنگ معارف اسلامی (۳جلد)، تهران‏، کومش‏، چاپ سوم، ۱۳۷۳ش.

@@ خط ۳۶: / خط ۳۶: @@
 === میزان نفقه ===
-دربارهٔ میزان نفقه دو نظریه مطرح است؛ ملاک مشهور نزد فقها وضعیت و شأن زن است.<ref>[https://lib.eshia.ir/21010/2/315 خمینی ، تحریر الوسیله، 1394ش، ج2، ص315.]</ref> اما شیخ طوسی معتقد است که ملاک وضعیت مرد است، اگر مرد قادر باشد، باید برای زن نفقه را توسعه دهد و اگر توانایی مالی نداشته باشد، به اندازهٔ وسع به تأمین نیاز زن موظف است.<ref>[https://lib.eshia.ir/10015/5/112/مقدار_نفقه طوسی، الخلاف، 1407ق، ج5، ص112.]</ref>
+دربارهٔ میزان نفقه دو نظریه مطرح است؛ ملاک مشهور نزد فقها وضعیت و شأن زن است.<ref>[https://lib.eshia.ir/21010/2/315 خمینی ، تحریر الوسیله، 1394ش، ج2، ص315.]</ref> اما شیخ طوسی معتقد است که ملاک وضعیت مرد است، اگر مرد قادر باشد، باید برای زن نفقه را توسعه دهد و اگر توانایی مالی نداشته باشد، به اندازهٔ وسع به تأمین نیاز زن موظف است.<ref>[https://lib.eshia.ir/10015/5/112/مقدار_نفقه طوسی، الخلاف، 1407ق، ج5، ص112.]</ref> از سوی دیگر، تحول مفهوم نفقه زوجه از «مقدر» (تعیین‌شده) به «عرفی» در فقه امامیه، با کتاب ''مبسوط'' شیخ طوسی آغاز شد که نقطه عطفی در تاریخ این مسئله محسوب می‌شود. پیش از شیخ طوسی، روایات معتبر و فتاوای فقیهان متقدم غالباً بر حداقل‌های خوراک و پوشاک تأکید داشتند، اما شیخ طوسی گستره و مصادیق نفقه را توسعه داد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1380151/%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B4%DB%8C%D8%AE-%D8%B7%D9%88%D8%B3%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%B4%D8%AF%D9%86-%D9%86%D9%81%D9%82%D9%87-%D8%B2%D9%88%D8%AC%D9%87 دهقان، مجید و علی‌اکبریان، حسنعلی، «تحلیل تاریخی نقش شیخ طوسی در عرفی شدن نفقه زوجه»، ۱۳۹۷ش، ص 5-6.]</ref>
-==== نفقه عرفی ====
+پیامد این رویکرد شیخ طوسی، حاکمیت نگاه عرفی بر فقهِ پس از او بود، به‌طوری‌که بسیاری از فقیهان بزرگ نظیر ابن‌براج، طبرسی و ابن‌حمزه تحت تأثیر مستقیم آرای ''مبسوط'' قرار گرفتند و این روند تا زمان علامه حلی تثبیت شد. اگرچه فقیهانی چون شهید ثانی در کتاب ''مسالک'' برای نخستین بار به منشأ غیرشیعی این آرا اشاره کردند و صاحب‌جواهر نیز به واکاوی تعارضات ادله پرداخت، اما همچنان دیدگاه «عرفی بودن نفقه» به‌عنوان نظر غالب در میان فقهای معاصر باقی مانده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1380151/%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B4%DB%8C%D8%AE-%D8%B7%D9%88%D8%B3%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%B4%D8%AF%D9%86-%D9%86%D9%81%D9%82%D9%87-%D8%B2%D9%88%D8%AC%D9%87 دهقان، مجید و علی‌اکبریان، حسنعلی، «تحلیل تاریخی نقش شیخ طوسی در عرفی شدن نفقه زوجه»، ۱۳۹۷ش، ص 21-24.]</ref>
-تحول مفهوم نفقه زوجه از «مقدر» (تعیین‌شده) به «عرفی» در فقه امامیه، با کتاب ''مبسوط'' شیخ طوسی آغاز شد<ref>حلی، مختلف الشیعه، 1413ق، ج7، صص 319-323</ref> که نقطه عطفی در تاریخ این مسئله محسوب می‌شود. پیش از شیخ طوسی، روایات معتبر و فتاوای فقیهان متقدم غالباً بر حداقل‌های خوراک و پوشاک تأکید داشتند، اما شیخ طوسی با تأثیرپذیری از فقه شافعی و به‌ویژه کتاب ''الحاوی الکبیر'' ماوردی، گستره و مصادیق نفقه را توسعه داد. بررسی‌های تطبیقی نشان می‌دهد که شیخ در تدوین این بخش، بسیاری از مسائل، ساختار استدلال‌ها و حتی جزئیات فرعی نظیر نفقه خادم را از ماوردی اقتباس کرده است؛ هرچند او با پالایش ادله و حذف مبانی ناسازگار با مذهب شیعه (مانند قیاس)، سعی کرد این مباحث را با منابع امامیه هماهنگ سازد.
-پیامد این رویکرد شیخ طوسی، حاکمیت نگاه عرفی بر فقهِ پس از او بود، به‌طوری‌که بسیاری از فقیهان بزرگ نظیر ابن‌براج،<ref>ابن براج، المهذب، 1406ق، ج2، صص 341-347</ref> طبرسی<ref>طبرسی، المؤتلف، 1410ق، ج2، ص 288</ref> و ابن‌حمزه تحت تأثیر مستقیم آرای ''مبسوط'' قرار گرفتند<ref>ابن حمزه، الوسیله الی نیل الفضیله، 1408ق، صص285-286</ref> و این روند تا زمان علامه حلی تثبیت شد. اگرچه فقیهانی چون شهید ثانی در کتاب ''مسالک'' برای نخستین بار به منشأ غیرشیعی این آرا اشاره کردند<ref>شهید ثانی، مسالک الأفهام إلی تنقیح شرائع الاسلام، 1413ق، ج8، صص 456-457</ref> و صاحب‌جواهر نیز به واکاوی تعارضات ادله پرداخت،<ref>نجفی، جواهر الکلام، 1366ش، ج36، صص 336-339</ref> اما همچنان دیدگاه «عرفی بودن نفقه» به‌عنوان نظر غالب در میان فقهای معاصر باقی مانده است.
 == نفقه در قانون ==
@@ خط ۷۳: / خط ۷۰: @@
 * خمینی، سید روح‌الله، تحریر الوسیله، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، ۱۳۹۴ش.
 * دهخدا، علی‌اکبر؛ لغت‌نامه دهخدا، پایگاه واژه‌یاب.
+*  دهقان و علی‌اکبریان، «تحلیل تاریخی نقش شیخ طوسی در عرفی شدن نفقه زوجه»، فقه مقارن، شماره 11، بهار و تابستان 1397ش.
 * راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات الفاظ القرآن، بیروت، دارالقلم، چاپ اول، ۱۴۱۲ق.
 * سجادی، جعفر، ‏فرهنگ معارف اسلامی (۳جلد)، تهران‏، کومش‏، چاپ سوم، ۱۳۷۳ش.