بدون خلاصۀ ویرایش برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
||
| (۶ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۴۶: | خط ۴۶: | ||
=== پیشینه سوگواری به روایت شاهنامه === | === پیشینه سوگواری به روایت شاهنامه === | ||
[[پرونده:عزاداری۱.jpg|جایگزین=تصویر مینیاتوری سوگواری فریدون در مرگ پسرش ایرج در شاهنامه|بندانگشتی|تصویر مینیاتوری سوگواری فریدون در مرگ پسرش ایرج در شاهنامه]] | [[پرونده:عزاداری۱.jpg|جایگزین=تصویر مینیاتوری سوگواری فریدون در مرگ پسرش ایرج در شاهنامه|بندانگشتی|تصویر مینیاتوری سوگواری فریدون در مرگ پسرش ایرج در [[شاهنامه]]]] | ||
تاریخ فرهنگی ایران، نمونههای متعددی از آیینهای سوگواری را به خود دیده است. [[فردوسی]]، در [[شاهنامه]] به آدابورسوم ایرانیان عهد باستان در برپایی عزاداریها اشاره میکند. او به نمونههایی چون سوگواری کیومرث در مرگ سیاوش،<ref>[https://ganjoor.net/ferdousi/shahname/siavosh/sh14 فردوسی، شاهنامه «داستان سیاوش»، وبسایت گنجور.]</ref> فریدون در فقدان فرزندش<ref>[https://ganjoor.net/ferdousi/shahname/fereydoon/sh11 فردوسی، شاهنامه «فریدون»، وبسایت گنجور.]</ref> و سیاوش در مرگ مادرش<ref>[//fa.wikisource.org/wiki/شاهنامه_(تصحیح_ژول_مل)/وفات_یافتن_مادر_سیاوش «وفات یافتن مادر سیاوش»، ویکینبشته.]</ref> اشاره میکند و جزئیاتی از نحوه عزاداریها و نمادهای آن را برمیشمارد. این آداب شامل گریستن و بر سر و روی زدن، موی کندن، خاک بر سر و روی ریختن، روی خراشیدن و کندن گوشت بازو با دندان، سیاهپوشیدن، | تاریخ فرهنگی ایران، نمونههای متعددی از آیینهای [[سوگواری]] را به خود دیده است. [[فردوسی]]، در [[شاهنامه]] به آدابورسوم ایرانیان عهد باستان در برپایی عزاداریها اشاره میکند. او به نمونههایی چون سوگواری کیومرث در مرگ سیاوش،<ref>[https://ganjoor.net/ferdousi/shahname/siavosh/sh14 فردوسی، شاهنامه «داستان سیاوش»، وبسایت گنجور.]</ref> فریدون در فقدان فرزندش<ref>[https://ganjoor.net/ferdousi/shahname/fereydoon/sh11 فردوسی، شاهنامه «فریدون»، وبسایت گنجور.]</ref> و سیاوش در مرگ مادرش<ref>[//fa.wikisource.org/wiki/شاهنامه_(تصحیح_ژول_مل)/وفات_یافتن_مادر_سیاوش «وفات یافتن مادر سیاوش»، ویکینبشته.]</ref> اشاره میکند و جزئیاتی از نحوه عزاداریها و نمادهای آن را برمیشمارد. این آداب شامل گریستن و بر سر و روی زدن، موی کندن، خاک بر سر و روی ریختن، روی خراشیدن و کندن گوشت بازو با دندان، سیاهپوشیدن، [[نوحهخوانی]]، عزاداری زنانه، دادن خیرات و برگزاری تعزیه و شبیهخوانی میشد که نشان از تنوع و عمق این آیینها دارد.<ref>[https://iranianstudies.org/fa/1398/06/10/بررسی-تطبیقی-شيوه-ها-و-كاركردهاي-عزاد/ ربانی، «بررسی تطبیقی شیوهها و کارکردهای عزاداری در سیره معصومین ع و سنتهای جاری در میان شیعیان»، آکادمی مطالعات ایرانی لندن.]</ref> | ||
== جایگاه عزاداری در اسلام == | == جایگاه عزاداری در اسلام == | ||
| خط ۱۰۸: | خط ۱۰۸: | ||
==== افغانستان ==== | ==== افغانستان ==== | ||
مراسم عزاداری در افغانستان هر سال در نقاط مختلف این کشور با آداب و رسوم خاصی برگزار میشود. مراسم عزاداری، با ذکر [[صلوات]] آغاز و با قرائت اشعار ذاکر، روضهٔ دیباچهخوان و سخنرانی ادامه یافته و با مراسم سینهزنی و زنجیرزنی پایان مییابد. [[منقبتخوانی]]، گهوارهگردانی و دادن غذای [[نذری]] به عزاداران از دیگر برنامههای شیعیان افغانستان در [[عزاداری امام حسین]] است.<ref>[https://af.shafaqna.com/FA/160917 آداب و رسوم مردم افغانستان در عزاداری اباعبدالله الحسین»، خبرگزاری شفقنا.]</ref> | مراسم عزاداری در افغانستان هر سال در نقاط مختلف این کشور با آداب و رسوم خاصی برگزار میشود. مراسم عزاداری، با ذکر [[صلوات]] آغاز و با قرائت اشعار ذاکر، روضهٔ دیباچهخوان و سخنرانی ادامه یافته و با مراسم سینهزنی و زنجیرزنی پایان مییابد. [[منقبتخوانی]]، گهوارهگردانی و دادن غذای [[نذری]] به عزاداران از دیگر برنامههای شیعیان افغانستان در [[عزاداری امام حسین]] است.<ref>[https://af.shafaqna.com/FA/160917 آداب و رسوم مردم افغانستان در عزاداری اباعبدالله الحسین»، خبرگزاری شفقنا.]</ref> | ||
==== پاکستان ==== | ==== پاکستان ==== | ||
[[پرونده:عزاداری | [[پرونده:عزاداری۷.png|جایگزین=دسته عزاداری عاشورای حسینی در شهر کویته پاکستان|بندانگشتی|دسته عزاداری عاشورای حسینی در شهر کویته پاکستان]] | ||
عزاداری در پاکستان با شور خاصی برگزار میشود و روز [[عاشورا]] از تعطیلات رسمی در این کشور است. پوشیدن جامهٔ سیاه، خاموشکردن چراغهای منازل، جمعکردن رختخواب، خاموشکردن اجاق پختوپز، پرهیز از اصلاح سروصورت و آرایش و زیورآلات، روضهخوانی، سینهزنی، زنجیرزنی، تزیین علم حضرت عباس، ساختن ماکت حرم امام حسین، تابوت شهدای کربلا، آراستن ذوالجناح و سردادن نعرهٔ حیدری از آداب و رسوم عزاداری در پاکستان است.<ref>[https://www.beytoote.com/art/city-country/customs-pakistan1-muharram.html «آداب و رسوم مردم پاکستان در ماه محرم»، وبسایت بیتوته.]</ref> | عزاداری در پاکستان با شور خاصی برگزار میشود و روز [[عاشورا]] از تعطیلات رسمی در این کشور است. پوشیدن جامهٔ سیاه، خاموشکردن چراغهای منازل، جمعکردن رختخواب، خاموشکردن اجاق پختوپز، پرهیز از اصلاح سروصورت و آرایش و زیورآلات، روضهخوانی، سینهزنی، زنجیرزنی، تزیین علم حضرت عباس، ساختن ماکت حرم امام حسین، تابوت شهدای کربلا، آراستن ذوالجناح و سردادن نعرهٔ حیدری از آداب و رسوم عزاداری در پاکستان است.<ref>[https://www.beytoote.com/art/city-country/customs-pakistan1-muharram.html «آداب و رسوم مردم پاکستان در ماه محرم»، وبسایت بیتوته.]</ref> | ||
| خط ۱۱۹: | خط ۱۱۸: | ||
==== عراق ==== | ==== عراق ==== | ||
شیعیان عراق از زمان شهادت امام | شیعیان عراق از زمان شهادت [[امام حسین]]، برای او عزاداری میکردند؛ اما در عصر عباسیان بهویژه عصر مأمون، عزاداری رونق بیشتری داشت. در عصر آلبویه و فتح بغداد در ۳۳۴ق، توسط احمد معزالدوله، عزاداری بهصورت عمومی رسمیت یافت.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3814/7111/86459/تاریخ-عزاداری-و-عزای-تاریخی آقاجانی، «تاریخ عزاداری و عزای تاریخی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> نصب پرچمهای عزا بر بام خانهها، کوچهها، خیابانها، سیاهپوش کردن شهرها و اماکن زیارتی، مقتلخوانی و تشکیل [[دسته عزا|دستههای عزاداری]] از جمله رسمهای شیعیان عراق در عزاداریها است.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/1833360/ «عراق و سوگواری ماه محرم»، خبرگزاری صدا و سیما.]</ref> | ||
==== لبنان ==== | ==== لبنان ==== | ||
[[پرونده:عزاداری۸.jpg|جایگزین=دسته عزاداریهای زنان لبنانی در روز عاشورا|بندانگشتی|دسته عزاداریهای زنان لبنانی در روز عاشورا]] | |||
مردم شامات در عصر امویان، از برگزاری مراسم عزاداری امام حسین محروم بودند؛ اما امروزه در لبنان، عزاداری رونق یافته و مجالس عزاداری باشکوهی بهویژه در جبلعامل برگزار میشود.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3814/7111/86459/تاریخ-عزاداری-و-عزای-تاریخی آقاجانی، «تاریخ عزاداری و عزای تاریخی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> | مردم شامات در عصر امویان، از برگزاری مراسم عزاداری امام حسین محروم بودند؛ اما امروزه در لبنان، عزاداری رونق یافته و مجالس عزاداری باشکوهی بهویژه در جبلعامل برگزار میشود.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3814/7111/86459/تاریخ-عزاداری-و-عزای-تاریخی آقاجانی، «تاریخ عزاداری و عزای تاریخی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> | ||
| خط ۱۳۵: | خط ۱۳۵: | ||
== سوگواری غیرمذهبی == | == سوگواری غیرمذهبی == | ||
[[پرونده:عزاداری۹.jpg|جایگزین=سوگواری مردم کره شمالی برای مرگ رهبرشان کیم جونگ ایل |بندانگشتی|سوگواری مردم کره شمالی در پیونگ یانگ برای مرگ رهبرشان کیم جونگ ایل ]] | |||
سوگواری غیرمذهبی عموماً معطوف به برپایی آیینهای سوگ در مرگ عزیزان و آشنایان است. ابراز احساسات عاطفی بازماندگان به فرد درگذشته، امری فراتر از [[دین]]، مذهب، قومیت و ملیت خاص است و سوگواری بهخاطر درگذشت عزیزان، همواره به شیوههای گوناگون وجود داشته است. بهعنوان مثال در کره جنوبی، فقط همجنسهای متوفی که قبل از مرگ او حضور داشتهاند، حق حضور در مراسم و گریه بر میت را دارند. آنها تا سه روز غذا بر مزار متوفی میبرند و برای او عزاداری میکنند. در آفریقای جنوبی، سوگواری در مرگ عزیزان، از یک هفته تا یک ماه ادامه دارد. عزاداران با پوشیدن لباس سیاه، یا گرهزدن پارچهٔ مشکی در لباس خود، در سوگ عزیز ازدسترفته، گریه میکنند. مردم هند ۱۳ روز برای شخصی متوفی عزاداری کرده و در این مدت از پوشیدن لباس نو و خوردن غذاهای شیرین پرهیز میکنند.<ref>[https://www.beytoote.com/art/city-country/peculiar-burial2-world.html «عجیبترین رسوم کفن و دفن در دنیا»، وبسایت بیتوته].</ref> | سوگواری غیرمذهبی عموماً معطوف به برپایی آیینهای سوگ در مرگ عزیزان و آشنایان است. ابراز احساسات عاطفی بازماندگان به فرد درگذشته، امری فراتر از [[دین]]، مذهب، قومیت و ملیت خاص است و سوگواری بهخاطر درگذشت عزیزان، همواره به شیوههای گوناگون وجود داشته است. بهعنوان مثال در کره جنوبی، فقط همجنسهای متوفی که قبل از مرگ او حضور داشتهاند، حق حضور در مراسم و گریه بر میت را دارند. آنها تا سه روز غذا بر مزار متوفی میبرند و برای او عزاداری میکنند. در آفریقای جنوبی، سوگواری در مرگ عزیزان، از یک هفته تا یک ماه ادامه دارد. عزاداران با پوشیدن لباس سیاه، یا گرهزدن پارچهٔ مشکی در لباس خود، در سوگ عزیز ازدسترفته، گریه میکنند. مردم هند ۱۳ روز برای شخصی متوفی عزاداری کرده و در این مدت از پوشیدن لباس نو و خوردن غذاهای شیرین پرهیز میکنند.<ref>[https://www.beytoote.com/art/city-country/peculiar-burial2-world.html «عجیبترین رسوم کفن و دفن در دنیا»، وبسایت بیتوته].</ref> | ||
=== فلسفهٔ سوگواری === | === فلسفهٔ سوگواری === | ||
به گفته کارشناسان، فلسفه اصلی برگزاری مراسم | به گفته کارشناسان، فلسفه اصلی برگزاری مراسم [[ترحیم]]، یادآوری مرگ بهعنوان یک واقعیت حتمی برای زندگان است. در این میان، دور هم جمع شدن افراد در شرایط سخت و بحرانی، به آنها آرامش روحی و روانی میبخشد و از میزان تألم ناشی از فقدان عزیزان میکاهد. این سنت حسنه، نسل به نسل منتقل شده و تا به امروز بهعنوان یکی از راهکارهای التیامبخش در مواجهه با غم و اندوه، جایگاه خود را حفظ کرده است.<ref>[https://shahraranews.ir/fa/news/347954/درباره-بدعت-نوازندگی-در-مراسم-ترحیم-%7C-سوگواری-زیر-سایه-سازها «درباره بدعت نوازندگی در مراسم ترحیم| سوگواری، زیر سایه سازها»، شهرآرانیوز.]</ref> | ||
=== سوگواری از منظر ادیان و مذاهب === | === سوگواری از منظر ادیان و مذاهب === | ||
[[پرونده:عزاداری۱۰.jpg|جایگزین=مراسم سوگواری و تشییع جنازه ناخمن و رایزل گلوبر|بندانگشتی|یهودیان ارتدکس ساتمار، روز یکشنبه مراسم سوگواری و تشییع جنازه ناخمن و رایزل گلوبر را برگزار کردند.]] | |||
* '''سوگواری در آیین یهود''': یهودیان در مراسم عزاداری سرودهای مذهبی و نوحه میخوانند و گریه میکنند. مدت سوگواری اصلی برای اعضای خانواده متوفی، یک هفته تعیین شده است که بیشتر این دوره در کنیسه برگزار میشود. در طول این مدت، شمعی را در خانه فرد درگذشته روشن نگه میدارند و روی آینههای خانه را میپوشانند تا فضایی متناسب با سوگواری ایجاد شود. معمولاً سوگواری تا یک ماه ادامه پیدا میکند. همچنین، پسر برای مرگ پدر و مادرش، به مدت یازده ماه، دعاهایی از تورات را میخواند.<ref>[https://chaharfasl.net/مراسم-سوگواری-در-ادیان-مختلف «مراسم سوگواری در ادیان مختلف»، وبسایت چهارفصل.]</ref> | * '''سوگواری در آیین یهود''': یهودیان در مراسم عزاداری سرودهای مذهبی و نوحه میخوانند و گریه میکنند. مدت سوگواری اصلی برای اعضای خانواده متوفی، یک هفته تعیین شده است که بیشتر این دوره در کنیسه برگزار میشود. در طول این مدت، شمعی را در خانه فرد درگذشته روشن نگه میدارند و روی آینههای خانه را میپوشانند تا فضایی متناسب با سوگواری ایجاد شود. معمولاً سوگواری تا یک ماه ادامه پیدا میکند. همچنین، پسر برای مرگ پدر و مادرش، به مدت یازده ماه، دعاهایی از تورات را میخواند.<ref>[https://chaharfasl.net/مراسم-سوگواری-در-ادیان-مختلف «مراسم سوگواری در ادیان مختلف»، وبسایت چهارفصل.]</ref> | ||
* '''سوگواری در آیین مسیحیت''': مسیحیان، بهویژه کاتولیکها، مراسم سوگواری خود را پیش از خاکسپاری برگزار میکنند. این مراسم در کلیسا و همراه با عشای ربانی انجام میشود. عشای ربانی، یادبودی از شام آخر عیسی مسیح و یاران او است. در این مراسم، زنان لباس سیاه بر تن میکنند و تور یا روسری سیاه بر سر میاندازند.<ref>[https://chaharfasl.net/مراسم-سوگواری-در-ادیان-مختلف «مراسم سوگواری در ادیان مختلف»، وبسایت چهارفصل.]</ref> | * '''سوگواری در آیین مسیحیت''': مسیحیان، بهویژه کاتولیکها، مراسم سوگواری خود را پیش از خاکسپاری برگزار میکنند. این مراسم در کلیسا و همراه با عشای ربانی انجام میشود. عشای ربانی، یادبودی از شام آخر عیسی مسیح و یاران او است. در این مراسم، زنان لباس سیاه بر تن میکنند و تور یا روسری سیاه بر سر میاندازند.<ref>[https://chaharfasl.net/مراسم-سوگواری-در-ادیان-مختلف «مراسم سوگواری در ادیان مختلف»، وبسایت چهارفصل.]</ref> | ||
| خط ۱۵۶: | خط ۱۵۸: | ||
=== سوگواری در فرهنگ ایرانی === | === سوگواری در فرهنگ ایرانی === | ||
[[پرونده:عزاداری۱۱.jpg|جایگزین=حجله عزا علی انصاریان پیشکسوت تیم پرسپولیس|بندانگشتی|حجله عزا علی انصاریان پیشکسوت تیم پرسپولیس در خیابان مولوی در [[تهران]]]] | |||
شیعیان ایران، عموماً در برگزاری مجالس سوگواری به آموزههای دین اسلام، توجه ویژهای دارند و این آیین را با نام مجلس ترحیم برگزار میکنند. در فقه شیعه، سفارش شده است که مدت عزاداری و برپایی مجلس سوگواری بر عزیزان بیش از سه روز نباشد.<ref>[https://iranianstudies.org/fa/1398/06/10/بررسی-تطبیقی-شيوه-ها-و-كاركردهاي-عزاد/ ربانی، «بررسی تطبیقی شیوهها و کارکردهای عزاداری در سیره معصومین ع و سنتهای جاری در میان شیعیان»، آکادمی مطالعات ایرانی لندن.]</ref> همچنین ایرانیان از دیرباز، مجالس ترحیم را در مساجد برگزار میکردهاند.<ref>[https://shahraranews.ir/fa/news/347954/درباره-بدعت-نوازندگی-در-مراسم-ترحیم-%7C-سوگواری-زیر-سایه-سازها «درباره بدعت نوازندگی در مراسم ترحیم| سوگواری، زیر سایه سازها»، شهرآرانیوز.]</ref> مراسم مهم شامل هفتم، چهلم و سالگرد فوت است که در آنها قرآنخوانی، مدیحهسرایی و پذیرایی با [[حلوا]] و [[خرما]] صورت میگیرد. عزاداران بر سر مزار حاضر شده و برای متوفا فاتحه میخوانند و از خدا برای او آمرزش میطلبند. پس از چهلم و سالگرد، خویشان هدایایی برای صاحبان عزا میآورند تا لباس سیاه را از تن بهدر کنند. در برخی مناطق مراسم شام غریبان شب اول پس از مرگ برگزار میشود که شامل روشن کردن شمع، قرآنخوانی و [[دعا]] برای آمرزش است. خانوادههایی که فرزند جوان از دست دادهاند نیز ممکن است حجله ببندند.<ref>[https://chaharfasl.net/مراسم-سوگواری-در-ادیان-مختلف «مراسم سوگواری در ادیان مختلف»، وبسایت چهارفصل.]</ref> | شیعیان ایران، عموماً در برگزاری مجالس سوگواری به آموزههای دین اسلام، توجه ویژهای دارند و این آیین را با نام مجلس ترحیم برگزار میکنند. در فقه شیعه، سفارش شده است که مدت عزاداری و برپایی مجلس سوگواری بر عزیزان بیش از سه روز نباشد.<ref>[https://iranianstudies.org/fa/1398/06/10/بررسی-تطبیقی-شيوه-ها-و-كاركردهاي-عزاد/ ربانی، «بررسی تطبیقی شیوهها و کارکردهای عزاداری در سیره معصومین ع و سنتهای جاری در میان شیعیان»، آکادمی مطالعات ایرانی لندن.]</ref> همچنین ایرانیان از دیرباز، مجالس ترحیم را در مساجد برگزار میکردهاند.<ref>[https://shahraranews.ir/fa/news/347954/درباره-بدعت-نوازندگی-در-مراسم-ترحیم-%7C-سوگواری-زیر-سایه-سازها «درباره بدعت نوازندگی در مراسم ترحیم| سوگواری، زیر سایه سازها»، شهرآرانیوز.]</ref> مراسم مهم شامل هفتم، چهلم و سالگرد فوت است که در آنها قرآنخوانی، مدیحهسرایی و پذیرایی با [[حلوا]] و [[خرما]] صورت میگیرد. عزاداران بر سر مزار حاضر شده و برای متوفا فاتحه میخوانند و از خدا برای او آمرزش میطلبند. پس از چهلم و سالگرد، خویشان هدایایی برای صاحبان عزا میآورند تا لباس سیاه را از تن بهدر کنند. در برخی مناطق مراسم شام غریبان شب اول پس از مرگ برگزار میشود که شامل روشن کردن شمع، قرآنخوانی و [[دعا]] برای آمرزش است. خانوادههایی که فرزند جوان از دست دادهاند نیز ممکن است حجله ببندند.<ref>[https://chaharfasl.net/مراسم-سوگواری-در-ادیان-مختلف «مراسم سوگواری در ادیان مختلف»، وبسایت چهارفصل.]</ref> | ||
| خط ۱۶۱: | خط ۱۶۴: | ||
== تفاوتهای عزاداری مذهبی و سوگواری غیرمذهبی == | == تفاوتهای عزاداری مذهبی و سوگواری غیرمذهبی == | ||
عزاداری بر اولیای الهی از سوگواری بر میت معمولی متفاوت است؛ زیرا گریه و سوگواری بر نزدیکان و خویشان بیشتر جنبه عاطفی و ترحمی دارد و ارتباط زیادی با مسائل دینی ندارد. از سوی دیگر، گریه و عزاداری بر مصائب اولیای الهی وجه دینی و الهی دارد و روایات بسیاری در مورد یادآوری و گریه بر آنان وارد شده است. این تفاوت باعث میشود که در مواردی مانند عزاداری بر | عزاداری بر اولیای الهی از سوگواری بر میت معمولی متفاوت است؛ زیرا گریه و سوگواری بر نزدیکان و خویشان بیشتر جنبه عاطفی و ترحمی دارد و ارتباط زیادی با مسائل دینی ندارد. از سوی دیگر، گریه و عزاداری بر مصائب اولیای الهی وجه دینی و الهی دارد و روایات بسیاری در مورد یادآوری و گریه بر آنان وارد شده است. این تفاوت باعث میشود که در مواردی مانند عزاداری بر [[اهلبیت]]، گریه و یادآوری مصائبشان تشویق و حتی سفارش شود؛ در حالی که دربارهٔ سایر مصیبتها صبر و شکیبایی توصیه شده است. روایات متعددی بر اهمیت گریه و حتی گریاندن دیگران در مصیبت اهل بیت وارد شده است؛ چنانکه حتی جزع و بیتابی در این مصیبت روا شمرده شده، در حالی که جزع بر میت معمولی حرام است.<ref>[https://www.porseman.com/article/سه-روز-عزاداري-براي-ميت!/131955 «سه روز عزاداری برای میت!»، وبسایت پرسمان.]</ref> | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
