بدون خلاصۀ ویرایش
 
(یک نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط یک کاربر دیگر نشان داده نشد)
خط ۱۱: خط ۱۱:
# '''سقط جنین ضربه‌ای''': سقطی که در اثر درگیری یا تصادف و بدون هیچ عمدی رخ دهد.
# '''سقط جنین ضربه‌ای''': سقطی که در اثر درگیری یا تصادف و بدون هیچ عمدی رخ دهد.
# '''سقط جنین جنایی''': در این‌گونه سقط، شخص با اراده و قصد قبلی، به حیات جنین پایان می‌دهد.<ref>مهربانی، «بررسی جرم سقط جنین از دیدگاه حقوق جزا و فتاوای علماء»، 1380ش، ص32.</ref>
# '''سقط جنین جنایی''': در این‌گونه سقط، شخص با اراده و قصد قبلی، به حیات جنین پایان می‌دهد.<ref>مهربانی، «بررسی جرم سقط جنین از دیدگاه حقوق جزا و فتاوای علماء»، 1380ش، ص32.</ref>
# '''سقط جنین درمانی''': در جایی است که ادامهٔ [[حاملگی]] برای زن خطرناک باشد و جان وی به علت بیماری در خطر باشد. این نوع سقط توسط پزشک و به‌منظور درمان مادر صورت می‌پذیرد.<ref>عباسی و دیگران، «مبانی سقط درمانی و بررسی آن از منظرحقوق جزای پزشکی»، 1391ش، ص135.</ref> بر اساس قانون، سقط درمانی با تحقق چند شرط مجاز است:
# '''[[سقط‌درمانی|سقط جنین درمانی]]''': در جایی است که ادامهٔ [[حاملگی]] برای زن خطرناک باشد و جان وی به علت بیماری در خطر باشد. این نوع سقط توسط پزشک و به‌منظور درمان مادر صورت می‌پذیرد.<ref>عباسی و دیگران، «مبانی سقط درمانی و بررسی آن از منظرحقوق جزای پزشکی»، 1391ش، ص135.</ref> بر اساس قانون، سقط درمانی با تحقق چند شرط مجاز است:
## عمر جنین بیش از چهار ماه نباشد (قبل از دمیدن روح)؛
## عمر جنین بیش از چهار ماه نباشد (قبل از دمیدن روح)؛
## جنین، بیماری یا نقص جدی داشته باشد یا موجب آسیب یا بیماری قطعی برای مادر شود؛
## جنین، بیماری یا نقص جدی داشته باشد یا موجب آسیب یا بیماری قطعی برای مادر شود؛
خط ۲۷: خط ۲۷:
سقط جنین در جوامع مختلف وجود داشته است و هر اقلیمی با توجه به شرایط خود برخوردها و قوانین متفاوتی را برای آن رقم زده‌اند. سقط جنین خودخواسته در تاریخ ایران باستان، مصر و امپراتوری چین وجود داشته و با روش‌های متفاوتی مانند خوردن دارو، فشار شکمی، استفاده از ادوات تیز و روش‌های دیگر انجام می‌شده است.<ref>[http://developmentalbio.blogfa.com/post/11 «سقط جنین و تاریخچه آن»، پایگاه علمی زیست‌شناسی تکوینی.]</ref>
سقط جنین در جوامع مختلف وجود داشته است و هر اقلیمی با توجه به شرایط خود برخوردها و قوانین متفاوتی را برای آن رقم زده‌اند. سقط جنین خودخواسته در تاریخ ایران باستان، مصر و امپراتوری چین وجود داشته و با روش‌های متفاوتی مانند خوردن دارو، فشار شکمی، استفاده از ادوات تیز و روش‌های دیگر انجام می‌شده است.<ref>[http://developmentalbio.blogfa.com/post/11 «سقط جنین و تاریخچه آن»، پایگاه علمی زیست‌شناسی تکوینی.]</ref>


اولین قانون در مسئله سقط جنین مربوط به قوانین حمورابی در حدود ۴۵۰۰ سال پیش است. بر طبق قوانین حمورابی اگر شخصی به زن باردار یا جنین او آسیبی می‌رساند که موجب مرگ مادر می‌شد، مجازات فرد ضارب یا دختر او مرگ بود. در امپراتوری آشور و حمورابی، مادری که فرزند خود را سقط کرده بود به چهارمیخ کشیده شده و پس از فوت هم خاک‌سپاری نمی‌شد؛ اما پدران حق داشتند فرزند ناخواسته خود را بکشند.<ref>[https://ijogi.mums.ac.ir/article_8442_60d50c0c269cb2893e72b214de80d47b.pdf اختری، «سقط جنین از ایران باستان تاایران امروز»، 1395ش، ص2.]</ref> مخالفت قانونی و آشکار با سقط جنین تا قرن ۱۹م، ادامه داشت. پس از تحولات معرفتی، فلسفی و اجتماعی در جامعه قرن ۱۹م، زمینه‌ها برای طرح مسئله سقط جنین مساعد شد. تغییر نگرش افراد نسبت به سقط جنین، برآمده از یک انقلاب در شیوه نگاه زن و مرد به امر ازدواج، تشکیل خانواده و رابطه جنسی بود. انقلاب جنسی با تغییر در نگرش، باور و ارزش‌های جامعه، زنان را به آزادی جنسی فعال و بدون تعهد سوق داد و رفته‌رفته سقط جنین را نیز به یک انتخاب ساده تبدیل کرد. جنبش فمینیسم همچنین آغازگر جدایی رابطه جنسی از امر تولیدمثل بود. در ۱۹۶۷م سقط جنین در انگلستان آزاد شد. ایالات‌متحده آمریکا در ۱۹۷۳م، فرانسه در ۱۹۷۵م و ایتالیا در ۱۹۷۸م این مشی را پذیرفتند. در طول دو دهه اخیر بسیاری از کشورهای اروپایی چه از نظر عملی و چه از نظر حقوقی حق سقط جنین را برای زنان پذیرفتند.<ref>میشل، جنبش زنان فمینیسم، 1381ش، ص118-119.</ref>
اولین قانون در مسئله سقط جنین مربوط به قوانین حمورابی در حدود ۴۵۰۰ سال پیش است. بر طبق قوانین حمورابی اگر شخصی به زن باردار یا جنین او آسیبی می‌رساند که موجب مرگ مادر می‌شد، مجازات فرد ضارب یا دختر او مرگ بود. در امپراتوری آشور و حمورابی، مادری که فرزند خود را سقط کرده بود به چهارمیخ کشیده شده و پس از فوت هم خاک‌سپاری نمی‌شد؛ اما پدران حق داشتند فرزند ناخواسته خود را بکشند.<ref>[https://ijogi.mums.ac.ir/article_8442_60d50c0c269cb2893e72b214de80d47b.pdf اختری، «سقط جنین از ایران باستان تاایران امروز»، 1395ش، ص2.]</ref> مخالفت قانونی و آشکار با سقط جنین تا قرن ۱۹م، ادامه داشت. پس از تحولات معرفتی، فلسفی و اجتماعی در جامعه قرن ۱۹م، زمینه‌ها برای طرح مسئله سقط جنین مساعد شد. تغییر نگرش افراد نسبت به سقط جنین، برآمده از یک انقلاب در شیوه نگاه زن و مرد به امر ازدواج، تشکیل خانواده و رابطه جنسی بود. انقلاب جنسی با تغییر در نگرش، باور و ارزش‌های جامعه، زنان را به آزادی جنسی فعال و بدون تعهد سوق داد و رفته‌رفته سقط جنین را نیز به یک انتخاب ساده تبدیل کرد. جنبش فمینیسم همچنین آغازگر جدایی رابطه جنسی از امر تولیدمثل بود. در ۱۹۶۷م سقط جنین در انگلستان آزاد شد. ایالات‌ متحده آمریکا در ۱۹۷۳م، فرانسه در ۱۹۷۵م و ایتالیا در ۱۹۷۸م این مشی را پذیرفتند. در طول دو دهه اخیر بسیاری از کشورهای اروپایی چه از نظر عملی و چه از نظر حقوقی حق سقط جنین را برای زنان پذیرفتند.<ref>میشل، جنبش زنان فمینیسم، 1381ش، ص118-119.</ref>


=== در ایران ===
=== در ایران ===
ایرانیان از دوران باستان، جنین را مشمول [[کرامت]] انسان و دارای حق زندگی می‌دانستند؛ بر این اساس، سقط جنین در ایران باستان عملی زشت محسوب می‌شد و مورد نفرین قرار می‌گرفت. ممنوعیت سقط جنین در ادوار مختلف تاریخ [[ایران]] ادامه پیدا کرد و سقط عمدی در فرهنگ ایرانی، یک تابو بود. در تمام قوانین، همهٔ اطرافیان زن [[بارداری|باردار]] ملزم به حمایت از وی، جنین و سپس فرزند او می‌شده‌اند تا مادر از [[ترس]] تنهایی یا تصور بر نیامدن از عهدهٔ ادارهٔ فرزند، اقدام به سقط نکند.<ref>اختری، «سقط جنین از ایران باستان تا ایران امروز»، 1395ش، ص4.</ref> با ورود [[دین]] اسلام به ایران، ممنوعیت [[سقط جنین]] با تأکید بیشتر ادامه یافت. در دوران معاصر با پیشرفت دانش پزشکی و برپایی مراکز درمانی مدرن در ایران، سقط جنین در موارد لزوم فقط در کلینیک‌ها انجام می‌شد و از نظر قانونی با محدودیت‌های بسیاری همراه بود. با وجود این، راه برای سقط جنین هموارتر شد و دگرگونی سبک زندگی، افراد بیشتری را به سقط جنین خودخواسته تشویق می‌کرد. پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی]]، قوانین سقط جنین سابق لغو و مقررات قانون مجازات اسلامی دیات در ۱۳۶۱ش جایگزین آن شد.<ref>فلاح‌نژاد، فاطمه، «بررسی تطبیقی سقط جنین در قانون مجازات ایران و قانون مجازات روسیه»، 1392ش، ص90.</ref> اولین آمار رسمی از سقط جنین در ایران را وزارت بهداشت کشور در ۱۳۷۷ش اعلام کرد و آشکار شد که پدیدهٔ سقط جنین عمدی، روند صعودی دارد.<ref>[https://www.isna.ir/news/95031715388/هشدار-روند-صعودی-سقط-جنین-در-ایران «هشدار: روند صعودی سقط جنین در ایران»،  خبرگزاری ایسنا.]</ref>
ایرانیان از دوران باستان، جنین را مشمول [[کرامت انسان]] و دارای حق [[زندگی]] می‌دانستند؛ بر این اساس، سقط جنین در ایران باستان عملی زشت محسوب می‌شد و مورد نفرین قرار می‌گرفت. ممنوعیت سقط جنین در ادوار مختلف تاریخ [[ایران]] ادامه پیدا کرد و سقط عمدی در فرهنگ ایرانی، یک تابو بود. در تمام قوانین، همهٔ اطرافیان زن [[بارداری|باردار]] ملزم به حمایت از وی، جنین و سپس فرزند او می‌شده‌اند تا مادر از [[ترس]] تنهایی یا تصور بر نیامدن از عهدهٔ ادارهٔ فرزند، اقدام به سقط نکند.<ref>اختری، «سقط جنین از ایران باستان تا ایران امروز»، 1395ش، ص4.</ref> با ورود [[دین]] اسلام به ایران، ممنوعیت [[سقط جنین]] با تأکید بیشتر ادامه یافت. در دوران معاصر با پیشرفت دانش پزشکی و برپایی مراکز درمانی مدرن در ایران، سقط جنین در موارد لزوم فقط در کلینیک‌ها انجام می‌شد و از نظر قانونی با محدودیت‌های بسیاری همراه بود. با وجود این، راه برای سقط جنین هموارتر شد و دگرگونی سبک زندگی، افراد بیشتری را به سقط جنین خودخواسته تشویق می‌کرد. پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی]]، قوانین سقط جنین سابق لغو و مقررات قانون مجازات اسلامی دیات در ۱۳۶۱ش جایگزین آن شد.<ref>فلاح‌نژاد، فاطمه، «بررسی تطبیقی سقط جنین در قانون مجازات ایران و قانون مجازات روسیه»، 1392ش، ص90.</ref> اولین آمار رسمی از سقط جنین در ایران را وزارت بهداشت کشور در ۱۳۷۷ش اعلام کرد و آشکار شد که پدیدهٔ سقط جنین عمدی، روند صعودی دارد.<ref>[https://www.isna.ir/news/95031715388/هشدار-روند-صعودی-سقط-جنین-در-ایران «هشدار: روند صعودی سقط جنین در ایران»،  خبرگزاری ایسنا.]</ref>


== آمار ==
== آمار ==
خط ۵۶: خط ۵۶:


==== اسلام ====
==== اسلام ====
{{اصلی|سقط‌جنین در اسلام}}
در [[دین]] اسلام سقط جنین به هر وسیله‌ای حرام است و تفاوتی میان مشروع و نامشروع بودن (زنازادگی) جنین نیست.<ref>[https://lib.eshia.ir/15316/1/461/نطفته سیستانی، منهاج الصالحین، 1414ق، ج۱، ص۴۶۱.]</ref> در حرمت سقط، هیچ تفاوتی در سن جنین نیست؛<ref>[https://lib.eshia.ir/10443/25/251 سبزواری، مهذب الاحکام، ۱۴۱۳ق، ج۲۵، ص۲۵۱.]</ref> ازاین‌رو به‌موازات قرارگیری نطفه در جدارهٔ رحم، سقط آن ناروا است.<ref>تبریزی، صراط النجاه، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۳۳۲.</ref> از سوی دیگر رضایت والدین هیچ اثری در حرمت این عمل ندارد.<ref>مؤسسه دایرةالمعارف الفقه الاسلامی، الموسوعة الفقهیة، ۱۴۲۳ق، ج۵، ص۳۹۴.</ref> در اسلام دربارهٔ مسئله سقط جنین [[سقط جنین از منظر قرآن و روایات|آیات]] متفاوتی مورد استناد قرارگرفته است.<ref>سوره مائده، آیه 32؛ سوره انعام، آیه151.</ref> آیاتی که به‌طورکلی به مسئله حرمت قتل پرداخته‌اند، آیاتی که کشتن اولاد را حرام اعلام می‌کنند و آیاتی که شامل مسئله سقط جنین می‌شوند. علاوه بر این، روایات فراوانی هم در مسئله سقط جنین وجود دارد. از نظر مشهور فقهای شیعه، سقط جنین مطلقاً حرام است و تفاوتی در جنین سالم، ناقص‌الخلقه، جنینی که حاصل ازدواج شرعی یا رابطه نامشروع باشد، وجود ندارد. همچنین تفاوتی در سن حاملگی؛ قبل یا بعد از چهار ماه، وجود ندارد.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20160530143456-9442-92.pdf احسانی مطلق و مفتاح، «حق حیات در ادیان توحیدی»، 1394ش، ص134-133.]</ref>
در [[دین]] اسلام سقط جنین به هر وسیله‌ای حرام است و تفاوتی میان مشروع و نامشروع بودن (زنازادگی) جنین نیست.<ref>[https://lib.eshia.ir/15316/1/461/نطفته سیستانی، منهاج الصالحین، 1414ق، ج۱، ص۴۶۱.]</ref> در حرمت سقط، هیچ تفاوتی در سن جنین نیست؛<ref>[https://lib.eshia.ir/10443/25/251 سبزواری، مهذب الاحکام، ۱۴۱۳ق، ج۲۵، ص۲۵۱.]</ref> ازاین‌رو به‌موازات قرارگیری نطفه در جدارهٔ رحم، سقط آن ناروا است.<ref>تبریزی، صراط النجاه، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۳۳۲.</ref> از سوی دیگر رضایت والدین هیچ اثری در حرمت این عمل ندارد.<ref>مؤسسه دایرةالمعارف الفقه الاسلامی، الموسوعة الفقهیة، ۱۴۲۳ق، ج۵، ص۳۹۴.</ref> در اسلام دربارهٔ مسئله سقط جنین [[سقط جنین از منظر قرآن و روایات|آیات]] متفاوتی مورد استناد قرارگرفته است.<ref>سوره مائده، آیه 32؛ سوره انعام، آیه151.</ref> آیاتی که به‌طورکلی به مسئله حرمت قتل پرداخته‌اند، آیاتی که کشتن اولاد را حرام اعلام می‌کنند و آیاتی که شامل مسئله سقط جنین می‌شوند. علاوه بر این، روایات فراوانی هم در مسئله سقط جنین وجود دارد. از نظر مشهور فقهای شیعه، سقط جنین مطلقاً حرام است و تفاوتی در جنین سالم، ناقص‌الخلقه، جنینی که حاصل ازدواج شرعی یا رابطه نامشروع باشد، وجود ندارد. همچنین تفاوتی در سن حاملگی؛ قبل یا بعد از چهار ماه، وجود ندارد.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20160530143456-9442-92.pdf احسانی مطلق و مفتاح، «حق حیات در ادیان توحیدی»، 1394ش، ص134-133.]</ref>


خط ۶۲: خط ۶۳:
برخی فقهیان دامنهٔ این حرمت را تا حدی گسترانده‌اند که حتی اجازهٔ سقط جنین ناقص‌الخلقه را هم نداده‌اند.<ref>موسوی خمینی، استفتائات، ۱۳۷۲ش، ج۳، ص۲۹۱؛ خویی، المسائل الشرعیه، مؤسسه الخوئی الاسلامیه، ج۲، ص۳۱۰.</ref> هرچند گروهی دیگر قائل به تفصیل شده و پیش از دمیدن روح، سقطِ جنین ناقص‌الخلقه مجاز شمرده‌اند.<ref>خویی، احکام جامع مسایل پزشکی، ۱۴۳۲ق، ج۱، ص۲۳۴؛ حسینی خامنه‌ای، اجوبة الاستفتائات، ۱۴۱۵ق، ج۲، ص۶۶.</ref>
برخی فقهیان دامنهٔ این حرمت را تا حدی گسترانده‌اند که حتی اجازهٔ سقط جنین ناقص‌الخلقه را هم نداده‌اند.<ref>موسوی خمینی، استفتائات، ۱۳۷۲ش، ج۳، ص۲۹۱؛ خویی، المسائل الشرعیه، مؤسسه الخوئی الاسلامیه، ج۲، ص۳۱۰.</ref> هرچند گروهی دیگر قائل به تفصیل شده و پیش از دمیدن روح، سقطِ جنین ناقص‌الخلقه مجاز شمرده‌اند.<ref>خویی، احکام جامع مسایل پزشکی، ۱۴۳۲ق، ج۱، ص۲۳۴؛ حسینی خامنه‌ای، اجوبة الاستفتائات، ۱۴۱۵ق، ج۲، ص۶۶.</ref>


=== رویکرد فمینیسم ===
=== فمینیسم ===
[[پرونده:سقط جنین۲.png|جایگزین=سقط جنین-فرزند کمتر زندگی بهتر|بندانگشتی|صفحه ۷روزنامه اطلاعات؛ ۲۷ اردیبهشت ۱۳۵۰ش]]سال‌هاست که بسیاری از فمینیست‌ها به دفاع از حق سقط جنین برخاسته‌اند و از نظر آن‌ها می‌بایست میان قابلیت طبیعی بچه‌دار شدن و نقش اجتماعی مادر تفکیک قائل شد و این دو با یکدیگر ملازمه ندارند. در موج دوم فمینیسم، اندیشه غالب بر شیوه‌های ممکن کنترل‌یافتن زنان بر تن خود و کاستن از سنگینی بار تولیدمثل با توسل به جلوگیری از بارداری و سقط جنین متمرکز بود. مبارزات اولیه بر سر به وجود آمدن امکان دسترسی به روش‌های مطمئن سقط جنین برای همه زنان و اختیار بچه‌دار نشدن صورت می‌گرفت و به‌این‌ترتیب توجه کمی به خود فراگردهای بارداری، زایش، شرایط و حالات مادری معطوف شد.<ref>فریدمن، فمینیسم، 1390ش، ص113.</ref>
[[پرونده:سقط جنین۲.png|جایگزین=سقط جنین-فرزند کمتر زندگی بهتر|بندانگشتی|صفحه ۷روزنامه اطلاعات؛ ۲۷ اردیبهشت ۱۳۵۰ش]]سال‌هاست که بسیاری از فمینیست‌ها به دفاع از حق سقط جنین برخاسته‌اند و از نظر آن‌ها می‌بایست میان قابلیت طبیعی بچه‌دار شدن و نقش اجتماعی مادر تفکیک قائل شد و این دو با یکدیگر ملازمه ندارند. در موج دوم فمینیسم، اندیشه غالب بر شیوه‌های ممکن کنترل‌یافتن زنان بر تن خود و کاستن از سنگینی بار تولیدمثل با توسل به جلوگیری از بارداری و سقط جنین متمرکز بود. مبارزات اولیه بر سر به وجود آمدن امکان دسترسی به روش‌های مطمئن سقط جنین برای همه زنان و اختیار بچه‌دار نشدن صورت می‌گرفت و به‌این‌ترتیب توجه کمی به خود فراگردهای بارداری، زایش، شرایط و حالات مادری معطوف شد.<ref>فریدمن، فمینیسم، 1390ش، ص113.</ref>


خط ۸۳: خط ۸۴:
* جنینی که گوشت و استخوان‌بندی آن تمام شده ولی روح در آن دمیده نشده است، یک‌دهم دیه کامل؛
* جنینی که گوشت و استخوان‌بندی آن تمام شده ولی روح در آن دمیده نشده است، یک‌دهم دیه کامل؛
* دیه جنینی که روح در آن دمیده شده است اگر پسر باشد، دیه کامل و اگر دختر باشد نصف آن و اگر مشتبه باشد، سه‌چهارم دیه کامل؛
* دیه جنینی که روح در آن دمیده شده است اگر پسر باشد، دیه کامل و اگر دختر باشد نصف آن و اگر مشتبه باشد، سه‌چهارم دیه کامل؛
همچنین بر اساس ماده ۷۱۷ قانون مجازات اسلامی، هرگاه در اثر جنایت وارد بر مادر، جنین از بین برود، علاوه بر دیه یا آرش جنایت بر مادر، دیه جنین نیز در هر مرحله‌ای از رشد که باشد پرداخت می‌شود. اگر سقط، عمداً توسط مادر انجام شود، دیه جنین در هر مرحله‌ای، حسب مورد توسط مرتکب یا عاقله او پرداخت می‌شود. البته سقط جنین به‌منظور حفظ نفس مادر، موجب دیه نمی‌شود. همچنین در مواردی که مادر دو جنین یا بیشتر داشته باشد سقط هر یک از آن‌ها دیه جداگانه دارد.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/845048%7C%C2«Ù‚انون «قانون مجازات اسلامی»، وب سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.]</ref><ref>قانون مجازات اسلامی، مصوب 1392ش، مادهٔ 716.</ref> طبق مادهٔ ۳۰۶ قانون مجازات اسلامی، سقط جنین جرم محسوب شده و برای آن مجازات‌هایی مانند [[دیه]] و تعزیر در نظر گرفته شده است.<ref>قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)، مصوب 1375ش، مواد 622-624.</ref>
همچنین بر اساس ماده ۷۱۷ قانون مجازات اسلامی، هرگاه در اثر جنایت وارد بر مادر، جنین از بین برود، علاوه بر دیه یا آرش جنایت بر مادر، دیه جنین نیز در هر مرحله‌ای از رشد که باشد پرداخت می‌شود. اگر سقط، عمداً توسط مادر انجام شود، دیه جنین در هر مرحله‌ای، حسب مورد توسط مرتکب یا عاقله او پرداخت می‌شود. البته سقط جنین به‌منظور حفظ نفس مادر، موجب دیه نمی‌شود. همچنین در مواردی که مادر دو جنین یا بیشتر داشته باشد سقط هر یک از آن‌ها دیه جداگانه دارد.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/845048%7C%C2«Ù‚انون «قانون مجازات اسلامی»، وب سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.]</ref> طبق مادهٔ ۳۰۶ قانون مجازات اسلامی، سقط جنین جرم محسوب شده و برای آن مجازات‌هایی مانند [[دیه]] و تعزیر در نظر گرفته شده است.<ref>قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)، مصوب 1375ش، مواد 622-624.</ref>


== آسیب‌ها و عوارض ==
== آسیب‌ها و عوارض ==
خط ۱۱۳: خط ۱۱۴:
== منابع ==
== منابع ==
{{آغاز منابع}}
{{آغاز منابع}}
** ابن‌بابویه، محمد بن علی، من لا یحضره الفقیه، قم، جماعة المدرسین فی الحوزه العلمیه، ۱۴۰۴ق.
* «الگوی سوم زن، در ستیز با جاهلیت»، وب‌سایت دیگران، تاریخ درج مطلب: ۷ آذر ۱۴۰۲ش.
** ابن‌منظور، محمدبن‌مکرم، لسان العرب، تحقیق جمال‌الدین میردامادی، بیروت، دارالفکر، ۱۴۱۴ق.
* «بالاترین نرخ سقط جنین در جهان مربوط به کدام کشور است؟»، خبرآنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۴ شهریور ۱۳۹۹ش.
** اختری، الهام، «سقط جنین از ایران باستان تا ایران امروز»، مجلهٔ مامایی و نازایی زنان ایران، دوره نوزدهم، شمارهٔ ۴۰، اسفندماه ۱۳۹۵ش.
* «تعریف جنین»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۳۰ بهمن ۱۳۹۸ش.
** احمدی، عزت‌الله و دیگران، «تبیین جامعه‌شناختی مدیریت بدن و ارتباط آن با عوامل اجتماعی و فرهنگی در میان دختران و زنان شهر تبریز»، مجلهٔ پژوهش‌نامة زنان، شمارهٔ ۱۵، پاییز ۱۳۹۵ش.
* «روزانه ۱۰۰۰ جنین زنده در کشور سقط می‌شوند/ سقط جنین ۲۰ برابر تلفات سوانح رانندگی کشور»، وب‌سایت مشرق‌نیوز، تاریخ درج مطلب: ۳۱ تیر ۱۳۹۹ش.
** اکرمی، محمد و دیگران، «پرهیز از خطای پزشکی در سقط درمانی، چقدر باید مراقب باشیم؟» مجله اخلاق و تاریخ پزشکی، دورهٔ سوم، شمارهٔ ۴، ۱۳۸۹ش.
* «ریشه‌های فرهنگی و اجتماعی «سقط جنین» در قانون مورد توجه قرار گیرد»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۲ مهر ۱۴۰۳ش.
** «الگوی سوم زن، در ستیز با جاهلیت»، وب‌سایت دیگران، تاریخ درج مطلب: ۷ آذر ۱۴۰۲ش.
* «سقط جنین و تاریخچه آن»، پایگاه علمی زیست‌شناسی تکوینی، تاریخ بازدید: ۱۲ آذر ۱۴۰۲ش.
** امینی ثانی، نیره و دیگران، «بررسی ارتباط سقط با خطر سرطان پستان در زنان ساکن مشهد: یک مطالعه مورد شاهدی»، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی اردبیل، شماره ۳، ۱۳۸۲ش.
* «قانون سقط درمانی»، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، تاریخ بازدید: ۱۲ آذر ۱۴۰۲ش.
** بهجتی اردکانی، زهره و دیگران، «ضرورت بررسی ابعاد مختلف سقط جنین در ایران»، فصلنامه باروری و ناباروری، پاییز ۱۳۸۴ش.
* «قانون سقط درمانی»، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۵ خرداد ۱۳۹۴ش.
** بلالی، اسماعیل، «زنان و پیامدهای سقط جنین»، مطالعات راهبردی زنان، شماره ۲۲، ۱۳۸۲ش.
* «قانون مجازات اسلامی»، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، تاریخ بازدید: ۱۲ آذر ۱۴۰۲ش.
** تبریزی، جواد، صراط النجاة، قم: دفتر نشر برگزیده، ۱۴۱۶ق.
* «مهم‌ترین علل آمار تکان‌دهنده سقط جنین در کشور/قتل‌عام گسترده جنین‌ها در میان خانواده‌های ثروتمند»، وب‌سایت مشرق، تاریخ درج مطلب: ۴ شهریور ۱۳۹۸ش.
** «تعریف جنین»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۳۰ بهمن ۱۳۹۸ش.
* «واکاوی سقط جنین از منظر فقه و قانون»، وبلاگ دکتر مژگان کثیری، تاریخ درج مطلب: ۷ می ۲۰۲۲م.
** خامنه‌ای، سیدعلی، اجوبة الاستفتائات، کویت، دار النبأ، چاپ اول، ۱۴۱۵ق.
* «هرسال بیش از ۳۷۰ هزار سقط جنین در ایران رخ می‌دهد»، وب‌سایت تحلیلی-خبری عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۴ آبان ۱۴۰۲ش.
** خویی، ابوالقاسم، احکام جامع مسایل پزشکی، قم، دار الصدیقه الشهیده، ۱۴۳۲ق.
* «هزینه سقط جنین غیرقانونی در ایران ۱۵۰ میلیون تومان/ آمار دقیقی از سقط جنین در ایران نیست»، وب‌سایت تجارت نیوز، تاریخ درج مطلب: ۵ مهر ۱۴۰۳ش.
** خویی، ابوالقاسم، المسائل الشرعیه، قم، مؤسسه الخوئی الاسلامیه، خویی، بی‌تا.
* آل‌بویه، علیرضا، سقط جنین از منظر اخلاقی، تهران، سمت، ۱۳۹۸ش.
** «روزانه ۱۰۰۰ جنین زنده در کشور سقط می‌شوند/ سقط جنین ۲۰ برابر تلفات سوانح رانندگی کشور»، وب‌سایت مشرق‌نیوز، تاریخ درج مطلب: ۳۱ تیر ۱۳۹۹ش.
** رهبر، ناهید و دیگران، «ارتباط سقط خود به خودی و سلامت عمومی»، زنان، مامایی و نازایی، ۱۳۸۹ش.
** «ریشه‌های فرهنگی و اجتماعی «سقط جنین» در قانون مورد توجه قرار گیرد»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۲ مهر ۱۴۰۳ش.
** سبزواری، عبدالاعلی، مهذب الاحکام، قم، دارالتفسیر، ۱۴۱۳ق.
** سلطانی‌نسب، رضا، جنین‌شناسی انسان: بررسی تکامل طبیعی و غیرطبیعی انسان، تهران، بی‌نا، ۱۳۵۶ش.
** سلیمانی، حسین، «سقط جنین در مسیحیت»، باروری و ناباروری، شماره ۴، ۱۳۸۴ش.
** سلیمانی، حسین، «سقط جنین در یهودیت»، باروری و ناباروری، شماره ۴، ۱۳۸۴ش.
** سیستانی، علی، منهاج الصالحین، قم، انتشارات مهر، ۱۴۱۴ق.
** شجاعی، علیرضا، «آیین بودا و اخلاق سقط جنین»، پژوهشنامه ادیان، شماره ۲۱، ۱۳۹۶ش.
** شعبانی مهند، حسین، «تاریخچه بازنمایی سقط جنین در سینمای ایران و جهان»، فصلنامهٔ علمی-تخصصی فرهنگ پژوهشی، شمارهٔ ۵۵، پاییز، ۱۴۰۲ش.
** شمشیری میلانی، حوریه، «سقط جنین عمدی»، پژوهش در پزشکی، شماره ۴، ۱۳۸۵ش.
** عباسی، محمود، حقوق پزشکی؛ مجموعه مقالات، تهران، انتشارات حقوقی، ۱۳۸۳ش.
** عباسی، محمود و دیگران، «مبانی سقط‌درمانی و بررسی آن از منظرحقوق جزای پزشکی»، فصلنامه حقوق پزشکی، سال ششم، شمارهٔ ۲۰، بهار ۱۳۹۱ش.
** فدایی، مهدی، «پیامدهای منفی افراط در مدیریت بدن و دست‌کاری بدنی»، وب‌سایت مؤسسهٔ فرهنگی هنری سبک زندگی آل‌یاسین، تاریخ درج مطلب: ۲۲ شهریور ۱۴۰۰ش.
** فلاح‌نژاد، فاطمه، «بررسی تطبیقی سقط جنین در قانون مجازات ایران و قانون مجازات روسیه»، مجلهٔ پژوهشنامهٔ زنان، سال چهارم، شمارهٔ ۲، پاییز و زمستان ۱۳۹۲ش.
** قادی‌پاشا، مسعود و امینیان، زهرا، «بررسی مجوزهای سقط جنین صادرشده در اداره کل پزشکی قانونی استان کرمان در سال ۱۳۸۴ و مقایسه اجمالی با سال‌های قبل»، مجلهٔ دانشگاه علوم پزشکی کرمان، شماره دوم، ۱۳۸۶ش.
** «قانون سقط درمانی»، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۵ خرداد ۱۳۹۴ش.
** قانون مجازات اسلامی، مصوب ۱۳۹۲ش.
** کاظمی، سیدسجاد و روستایی، مهرانگیز، «آشنایی با حقوق پزشکی: بررسی مسئولیت پزشک در سقط جنین حاصل از رابطه نامشروع»، مجلهٔ جراحی ایران، دورهٔ ۳۰، شمارهٔ ۲، ۱۴۰۱ش.
** کتاب مقدس، سفر خروج، ۲۰۱۴م.
** لاریجانی، باقر، پزشک و ملاحظات اخلاقی، تهران، فردا، ۱۳۸۳ش.
** مدیری، فاطمه و رازقی نصرآبدای، حجیه بی‌بی، «بررسی رابطهٔ دینداری و قصد باورری در شهر تهران»، مجلهٔ نامهٔ انجمن جمعیت‌شناسی ایران، دورهٔ دهم، شمارهٔ ۲۰، مهر ۱۳۹۴ش.
** «مهم‌ترین علل آمار تکان‌دهنده سقط جنین در کشور/قتل‌عام گسترده جنین‌ها در میان خانواده‌های ثروتمند»، وب‌سایت مشرق، تاریخ درج مطلب: ۴ شهریور ۱۳۹۸ش.
** مؤسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامی، الموسوعه الفقهیه، قم، مؤسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامی، ۱۴۲۳ق.
** موسوی خمینی، سید روح‌الله، استفتائات، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ اول، ۱۳۷۲ش.
** معین، محمد، فرهنگ فارسی، تهران، انتشارات امیر کبیر، ۱۳۶۴ش.
** مهربانی، علی، «بررسی جرم سقط جنین از دیدگاه حقوق جزا و فتاوای علماء»، دادرسی، شماره ۲۸، ۱۳۸۰ش.
** نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، تحقیق عباس قوچانی و علی آخوندی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ هفتم، ۱۴۰۴ق.
** «هرسال بیش از ۳۷۰ هزار سقط جنین در ایران رخ می‌دهد»، وب‌سایت تحلیلی-خبری عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۴ آبان ۱۴۰۲ش.
** «هزینه سقط جنین غیرقانونی در ایران ۱۵۰ میلیون تومان/ آمار دقیقی از سقط جنین در ایران نیست»، وب‌سایت تجارت نیوز، تاریخ درج مطلب: ۵ مهر ۱۴۰۳ش.
{{پایان منابع}}
 
*آل‌بویه، علیرضا، سقط جنین از منظر اخلاقی، تهران، سمت، ۱۳۹۸ش.
* ابوت، پاملا و کلروالاس، جامعه‌شناسی زنان، مترجم: منیره نجم عراقی، تهران، نی، ۱۳۹۵ش.
* ابوت، پاملا و کلروالاس، جامعه‌شناسی زنان، مترجم: منیره نجم عراقی، تهران، نی، ۱۳۹۵ش.
* ابن‌بابویه، محمد بن علی، من لا یحضره الفقیه، قم، جماعة المدرسین فی الحوزه العلمیه، ۱۴۰۴ق.
* ابن‌منظور، محمدبن‌مکرم، لسان العرب، تحقیق جمال‌الدین میردامادی، بیروت، دارالفکر، ۱۴۱۴ق.
* احسانی مطلق، محمدرضا و مفتاح، احمدرضا، «حق حیات در ادیان توحیدی»، نشریه الهیات تطبیقی، سال ششم، شماره ۱۴، ۱۳۹۴ش.
* احسانی مطلق، محمدرضا و مفتاح، احمدرضا، «حق حیات در ادیان توحیدی»، نشریه الهیات تطبیقی، سال ششم، شماره ۱۴، ۱۳۹۴ش.
* احمدی، عزت‌الله و دیگران، «تبیین جامعه‌شناختی مدیریت بدن و ارتباط آن با عوامل اجتماعی و فرهنگی در میان دختران و زنان شهر تبریز»، مجلهٔ پژوهش‌نامة زنان، شمارهٔ ۱۵، پاییز ۱۳۹۵ش.
* اختری، الهام، «سقط جنین از ایران باستان تا ایران امروز»، مجله زنان مامائی و نازائی ایران، دوره نوزدهم، شماره ۴۰، ۱۳۹۵ش.
* اختری، الهام، «سقط جنین از ایران باستان تا ایران امروز»، مجله زنان مامائی و نازائی ایران، دوره نوزدهم، شماره ۴۰، ۱۳۹۵ش.
* «بالاترین نرخ سقط جنین در جهان مربوط به کدام کشور است؟»، خبرآنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۴ شهریور ۱۳۹۹ش.
* اختری، الهام، «سقط جنین از ایران باستان تا ایران امروز»، مجلهٔ مامایی و نازایی زنان ایران، دوره نوزدهم، شمارهٔ ۴۰، اسفندماه ۱۳۹۵ش.
* اکرمی، محمد و دیگران، «پرهیز از خطای پزشکی در سقط درمانی، چقدر باید مراقب باشیم؟» مجله اخلاق و تاریخ پزشکی، دورهٔ سوم، شمارهٔ ۴، ۱۳۸۹ش.
* امینی ثانی، نیره و دیگران، «بررسی ارتباط سقط با خطر سرطان پستان در زنان ساکن مشهد: یک مطالعه مورد شاهدی»، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی اردبیل، شماره ۳، ۱۳۸۲ش.
* بلالی، اسماعیل، «زنان و پیامدهای سقط جنین»، فصلنامه مطالعات راهبردی زنان، شماره ۲۲، ۱۳۸۲ش.
* بلالی، اسماعیل، «زنان و پیامدهای سقط جنین»، فصلنامه مطالعات راهبردی زنان، شماره ۲۲، ۱۳۸۲ش.
* بلالی، اسماعیل، «زنان و پیامدهای سقط جنین»، مطالعات راهبردی زنان، شماره ۲۲، ۱۳۸۲ش.
* بهجتی اردکانی، زهره و دیگران، «ضرورت بررسی ابعاد مختلف سقط جنین در ایران»، فصلنامه باروری و ناباروری، پاییز ۱۳۸۴ش.
* تبریزی، جواد، صراط النجاة، قم: دفتر نشر برگزیده، ۱۴۱۶ق.
* خامنه‌ای، سیدعلی، اجوبة الاستفتائات، کویت، دار النبأ، چاپ اول، ۱۴۱۵ق.
* خویی، ابوالقاسم، احکام جامع مسایل پزشکی، قم، دار الصدیقه الشهیده، ۱۴۳۲ق.
* خویی، ابوالقاسم، المسائل الشرعیه، قم، مؤسسه الخوئی الاسلامیه، خویی، بی‌تا.
* دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۱۲ آذر ۱۴۰۲ش.
* دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۱۲ آذر ۱۴۰۲ش.
* «سقط جنین و تاریخچه آن»، پایگاه علمی زیست‌شناسی تکوینی، تاریخ بازدید: ۱۲ آذر ۱۴۰۲ش.
* رهبر، ناهید و دیگران، «ارتباط سقط خود به خودی و سلامت عمومی»، زنان، مامایی و نازایی، ۱۳۸۹ش.
* سبزواری، عبدالاعلی، مهذب الاحکام، قم، دارالتفسیر، ۱۴۱۳ق.
* سلطانی‌نسب، رضا، جنین‌شناسی انسان: بررسی تکامل طبیعی و غیرطبیعی انسان، تهران، بی‌نا، ۱۳۵۶ش.
* سلیمانی، حسین، «سقط جنین در مسیحیت»، باروری و ناباروری، شماره ۴، ۱۳۸۴ش.
* سلیمانی، حسین، «سقط جنین در یهودیت»، باروری و ناباروری، شماره ۴، ۱۳۸۴ش.
* سیستانی، علی، منهاج الصالحین، قم، انتشارات مهر، ۱۴۱۴ق.
* شجاعی، علیرضا، «آیین بودا و اخلاق سقط جنین»، پژوهشنامه ادیان، شماره ۲۱، ۱۳۹۶ش.
* شعبانی مهند، حسین، «تاریخچه بازنمایی سقط جنین در سینمای ایران و جهان»، فصلنامهٔ علمی-تخصصی فرهنگ پژوهشی، شمارهٔ ۵۵، پاییز، ۱۴۰۲ش.
* شمشیری میلانی، حوریه، «سقط جنین عمدی»، پژوهش در پزشکی، شماره ۴، ۱۳۸۵ش.
* عباسی، محمود و دیگران، «مبانی سقط‌درمانی و بررسی آن از منظرحقوق جزای پزشکی»، فصلنامه حقوق پزشکی، سال ششم، شمارهٔ ۲۰، بهار ۱۳۹۱ش.
* عباسی، محمود، حقوق پزشکی؛ مجموعه مقالات، تهران، انتشارات حقوقی، ۱۳۸۳ش.
* عبدالجباری، مرتضی و دیگران، «بررسی عوامل مؤثر در تصمیم‌گیری زنان برای سقط عمدی جنین و نگرش اعتقادی و شرعی آنان در این‌باره»، مجله پژوهش در دین و سلامت، دوره ۲، شماره ۴، ۱۳۹۵ش.
* عبدالجباری، مرتضی و دیگران، «بررسی عوامل مؤثر در تصمیم‌گیری زنان برای سقط عمدی جنین و نگرش اعتقادی و شرعی آنان در این‌باره»، مجله پژوهش در دین و سلامت، دوره ۲، شماره ۴، ۱۳۹۵ش.
* فدایی، مهدی، «پیامدهای منفی افراط در مدیریت بدن و دست‌کاری بدنی»، وب‌سایت مؤسسهٔ فرهنگی هنری سبک زندگی آل‌یاسین، تاریخ درج مطلب: ۲۲ شهریور ۱۴۰۰ش.
* فریدمن، جین، فمینیسم، مترجم: فیروزه مهاجر، تهران، آشتیان، ۱۳۹۰ش.
* فریدمن، جین، فمینیسم، مترجم: فیروزه مهاجر، تهران، آشتیان، ۱۳۹۰ش.
* فلاح‌نژاد، فاطمه، «بررسی تطبیقی سقط جنین در قانون مجازات ایران و قانون مجازات روسیه»، پژوهش‌نامه زنان، دوره ۴، شماره ۸، ۱۳۹۲ش.
* فلاح‌نژاد، فاطمه، «بررسی تطبیقی سقط جنین در قانون مجازات ایران و قانون مجازات روسیه»، پژوهش‌نامه زنان، دوره ۴، شماره ۸، ۱۳۹۲ش.
* «قانون سقط درمانی»، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، تاریخ بازدید: ۱۲ آذر ۱۴۰۲ش.
* فلاح‌نژاد، فاطمه، «بررسی تطبیقی سقط جنین در قانون مجازات ایران و قانون مجازات روسیه»، مجلهٔ پژوهشنامهٔ زنان، سال چهارم، شمارهٔ ۲، پاییز و زمستان ۱۳۹۲ش.
* «قانون مجازات اسلامی»، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، تاریخ بازدید: ۱۲ آذر ۱۴۰۲ش.
* قادی‌پاشا، مسعود و امینیان، زهرا، «بررسی مجوزهای سقط جنین صادرشده در اداره کل پزشکی قانونی استان کرمان در سال ۱۳۸۴ و مقایسه اجمالی با سال‌های قبل»، مجلهٔ دانشگاه علوم پزشکی کرمان، شماره دوم، ۱۳۸۶ش.
* قانون مجازات اسلامی، مصوب ۱۳۹۲ش.
* کاظمی، سیدسجاد و روستایی، مهرانگیز، «آشنایی با حقوق پزشکی: بررسی مسئولیت پزشک در سقط جنین حاصل از رابطه نامشروع»، مجلهٔ جراحی ایران، دورهٔ ۳۰، شمارهٔ ۲، ۱۴۰۱ش.
* کتاب مقدس، ترجمه فاضل‌خان همدانی، تهران، اساطیر، ۱۳۸۸ش.
* کتاب مقدس، ترجمه فاضل‌خان همدانی، تهران، اساطیر، ۱۳۸۸ش.
* کتاب مقدس، سفر خروج، ۲۰۱۴م.
* گارد نر، ویلیام، جنگ علیه خانواده، مترجم: معصومه محمدی، قم، پژوهشکده زن و خانواده، ۱۳۹۶ش.
* گارد نر، ویلیام، جنگ علیه خانواده، مترجم: معصومه محمدی، قم، پژوهشکده زن و خانواده، ۱۳۹۶ش.
* لاریجانی، باقر، پزشک و ملاحظات اخلاقی، تهران، فردا، ۱۳۸۳ش.
* مؤسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامی، الموسوعه الفقهیه، قم، مؤسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامی، ۱۴۲۳ق.
* مؤسسه دائره‌المعارف الفقه الاسلامی، فرهنگ فقه فارسی، کتابخانه مدرسه فقاهت، تاریخ بازدید: ۱۲ آذر ۱۴۰۲ش.
* مؤسسه دائره‌المعارف الفقه الاسلامی، فرهنگ فقه فارسی، کتابخانه مدرسه فقاهت، تاریخ بازدید: ۱۲ آذر ۱۴۰۲ش.
* مدیری، فاطمه و رازقی نصرآبدای، حجیه بی‌بی، «بررسی رابطهٔ دینداری و قصد باورری در شهر تهران»، مجلهٔ نامهٔ انجمن جمعیت‌شناسی ایران، دورهٔ دهم، شمارهٔ ۲۰، مهر ۱۳۹۴ش.
* معین، محمد، فرهنگ فارسی، تهران، انتشارات امیر کبیر، ۱۳۶۴ش.
* موسوی خمینی، سید روح‌الله، استفتائات، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ اول، ۱۳۷۲ش.
* مهربانی، علی، «بررسی جرم سقط جنین از دیدگاه حقوق جزا و فتاوای علماء»، دادرسی، شماره ۲۸، ۱۳۸۰ش.
* میشل، آندره، جنبش زنان فمینیسم، ترجمه: دکتر هما زنجانی‌زاده، مشهد، نیکا، ۱۳۸۳ش.
* میشل، آندره، جنبش زنان فمینیسم، ترجمه: دکتر هما زنجانی‌زاده، مشهد، نیکا، ۱۳۸۳ش.
* «واکاوی سقط جنین از منظر فقه و قانون»، وبلاگ دکتر مژگان کثیری، تاریخ درج مطلب: ۷ می ۲۰۲۲م.
* نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، تحقیق عباس قوچانی و علی آخوندی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ هفتم، ۱۴۰۴ق.
{{پایان منابع}}
 
{{درمان}}
{{درمان}}
{{بهداشت زنان}}
{{بهداشت زنان}}