بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۱۳ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۴ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۲۹: | خط ۲۹: | ||
'''{{درشت|مذاکرات ایران و آمریکا}}؛''' روابط دیپلماتیک و گفتوگوهای سیاسی میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا. | '''{{درشت|مذاکرات ایران و آمریکا}}؛''' روابط دیپلماتیک و گفتوگوهای سیاسی میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا. | ||
مذاکرات ایران و آمریکا به مجموعهای از تعاملات دیپلماتیک میان [[جمهوری اسلامی ایران]] و [[ایالات متحده آمریکا]] پس از [[انقلاب اسلامی ایران | مذاکرات ایران و آمریکا به مجموعهای از تعاملات دیپلماتیک میان [[نظام جمهوری اسلامی ایران]] و [[ایالات متحده آمریکا]] پس از [[انقلاب اسلامی ایران]] ۱۳۵۷ش اطلاق میشود که بهطور عمده بر [[برنامه هستهای ایران]] و رفع تحریمهای شورای امنیت و آمریکا تمرکز داشته است. روابط دو کشور که پس از [[کودتای ۲۸ مرداد]] ۱۳۳۲ش به سلطهٔ همهجانبهٔ آمریکا منجر شده بود، با وقوع انقلاب ۱۳۵۷ش و [[تسخیر سفارت آمریکا]] در ۱۳۵۸ش قطع شد. این گفتوگوها در دهههای اخیر نقاط عطفی چون [[عهدنامه الجزایر]]، [[مکفارلین|ماجرای مکفارلین]] و [[توافق برجام]] را پشت سر گذاشته، اما همواره با بیاعتمادی عمیق تاریخی و تضادهای هویتی روبهرو بوده است. این فرایند در ۱۴۰۴ش بهدنبال حملات نظامی به تأسیسات هستهای و وقوع درگیریهای مستقیم که منجر به شهادت مقامات عالیرتبه ایران از جمله [[سید علی خامنهای|آیتالله علی خامنهای]] [[رهبر دوم جمهوری اسلامی ایران]] شد، به بنبست کامل و بحرانی بیسابقه منتهی شد. در نهایت پس از جنگ ۴۰ روزه آمریکا و اسرائیل با ایران، دور دیگری از مذاکرات در فرودین ۱۴۰۵ش با وساطت پاکستان و در پایتخت این کشور برگزار سپس یادداشت تفاهم در ۱۴ بند میان دو کشور، در ۲۸ خرداد ۱۴۰۵ش امضاء شد. | ||
مذاکرات ایران و آمریکا به مجموع تعاملات دیپلماتیک میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحدهٔ آمریکا اطلاق میشود که از زمان پیروزی انقلاب اسلامی تاکنون در اشکال مختلف مستقیم و غیرمستقیم، رسمی و غیررسمی و در سطوح گوناگون از مذاکرات کارشناسی تا تماسهای مقامات عالی دو کشور جریان داشته است. ماهیت این مذاکرات بهطور عمده معطوف به موضوعات اختلافبرانگیز دوجانبه از جمله برنامهٔ هستهای ایران، تحریمهای اقتصادی، مسائل منطقهای و امنیتی و موارد مرتبط با اعتمادسازی متقابل بوده است.<ref>[https://www.etemadonline.com/بخش-سیاسی-9/707390-مذاکرات-ایران-آمریکا-بوش-پدر «مروری بر مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم ایران و آمریکا پس از انقلاب؛ ماجرای تماس تلفنی بوش پدر با آیتالله هاشمی چه بود؟»، اعتماد آنلاین.]</ref> کارشناسان ویژگی بارز این تعاملات را وجود بیاعتمادی عمیق تاریخی میان دو طرف، نوسان میان تنش و گفتوگو و اثرپذیری شدید از تحولات داخلی هر دو کشور و رویدادهای بینالمللی توصیف کردهاند. این مذاکرات اغلب با میانجیگری کشورهای ثالث و بیشتر غیر مستقیم و در فضایی از تهدیدات طرف آمریکایی، اما با هدف دستیابی به توافقات محدود یا چارچوبهایی برای مدیریت بحرانهای بین دو طرف صورت پذیرفته است.<ref>[https://www.eghtesadnews.com/بخش-اخبار-سیاسی-57/768266-مذاکرات-ایران-آمریکا-در-مسقط-فعلا-به-پایان-رسید-عراقچی-برای-ادامه-گفتگوها-اتفاق-نظر-وجود-دارد-اما-پیام-حضور-فرمانده-سنتکام-در-مذاکرات-چه-بود «مذاکرات ایران و آمریکا در مسقط فعلاً به پایان رسید | عراقچی: برای ادامه گفتگوها اتفاق نظر وجود دارد اما… | پیام حضور فرمانده سنتکام در مذاکرات چه بود؟»، اقتصاد نیوز.]</ref> | == مفهومشناسی == | ||
مذاکرات ایران و آمریکا به مجموع تعاملات دیپلماتیک میان [[نظام جمهوری اسلامی ایران]] و ایالات متحدهٔ آمریکا اطلاق میشود که از زمان پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران]] تاکنون در اشکال مختلف مستقیم و غیرمستقیم، رسمی و غیررسمی و در سطوح گوناگون از مذاکرات کارشناسی تا تماسهای مقامات عالی دو کشور جریان داشته است. ماهیت این مذاکرات بهطور عمده معطوف به موضوعات اختلافبرانگیز دوجانبه از جمله برنامهٔ هستهای ایران، تحریمهای اقتصادی، مسائل منطقهای و امنیتی و موارد مرتبط با اعتمادسازی متقابل بوده است.<ref>[https://www.etemadonline.com/بخش-سیاسی-9/707390-مذاکرات-ایران-آمریکا-بوش-پدر «مروری بر مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم ایران و آمریکا پس از انقلاب؛ ماجرای تماس تلفنی بوش پدر با آیتالله هاشمی چه بود؟»، اعتماد آنلاین.]</ref> کارشناسان ویژگی بارز این تعاملات را وجود بیاعتمادی عمیق تاریخی میان دو طرف، نوسان میان تنش و گفتوگو و اثرپذیری شدید از تحولات داخلی هر دو کشور و رویدادهای بینالمللی توصیف کردهاند. این مذاکرات اغلب با میانجیگری کشورهای ثالث و بیشتر غیر مستقیم و در فضایی از تهدیدات طرف آمریکایی، اما با هدف دستیابی به توافقات محدود یا چارچوبهایی برای مدیریت بحرانهای بین دو طرف صورت پذیرفته است.<ref>[https://www.eghtesadnews.com/بخش-اخبار-سیاسی-57/768266-مذاکرات-ایران-آمریکا-در-مسقط-فعلا-به-پایان-رسید-عراقچی-برای-ادامه-گفتگوها-اتفاق-نظر-وجود-دارد-اما-پیام-حضور-فرمانده-سنتکام-در-مذاکرات-چه-بود «مذاکرات ایران و آمریکا در مسقط فعلاً به پایان رسید | عراقچی: برای ادامه گفتگوها اتفاق نظر وجود دارد اما… | پیام حضور فرمانده سنتکام در مذاکرات چه بود؟»، اقتصاد نیوز.]</ref> | |||
== تاریخچه == | == تاریخچه == | ||
=== پیش از پیروزی انقلاب اسلامی ایران === | === پیش از پیروزی انقلاب اسلامی ایران === | ||
روابط ایران و آمریکا پیش از انقلاب اسلامی از سه دوره متمایز عبور کرد: | روابط ایران و آمریکا پیش از [[انقلاب اسلامی ایران]] از سه دوره متمایز عبور کرد: | ||
# دورهٔ روابط تشریفاتی که نخستین سفیر آمریکا در [[۲ | # دورهٔ روابط تشریفاتی که نخستین سفیر آمریکا در [[۲ اسفند]] ۱۲۶۱ش وارد ایران شد؛ | ||
# دورهٔ گسترش نفوذ از ۱۳۲۱ تا ۱۳۳۲ش؛ | # دورهٔ گسترش نفوذ از ۱۳۲۱ تا ۱۳۳۲ش؛ | ||
# دورهٔ تسلط همهجانبه از ۱۳۳۳ تا ۱۳۵۷ش.<ref>[https://etemadnewspaper.ir/fa/Main/Detail/157774/روابط-ایران-و-امریكا-از-آرتور-تا-ترامپ- بهرامی، «روابط ایران و آمریکا از آرتور تا ترامپ»، روزنامۀ اعتماد.]</ref> | # دورهٔ تسلط همهجانبه از ۱۳۳۳ تا ۱۳۵۷ش.<ref>[https://etemadnewspaper.ir/fa/Main/Detail/157774/روابط-ایران-و-امریكا-از-آرتور-تا-ترامپ- بهرامی، «روابط ایران و آمریکا از آرتور تا ترامپ»، روزنامۀ اعتماد.]</ref> | ||
نقطه عطف این روابط، اولتیماتوم اتمی ترومن به استالین در [[۱ | نقطه عطف این روابط، اولتیماتوم اتمی ترومن به استالین در [[۱ فروردین]] ۱۳۲۵ش برای تخلیهٔ [[آذربایجان]] دانست که نخستین گام جدی آمریکا در جابهجایی تسلط سیاسی، نظامی و اقتصادی بهجای [[انگلستان]] در ایران بود. پس از کودتای [[۲۸ مرداد]] ۱۳۳۲ش با دخالت [[سازمان سیا]]، دورهٔ تسلط همهجانبه آمریکا بر ایران آغاز شد. در این دوره، ایران به [[پیمان بغداد]] (بعداً سنتو) پیوست، مستشاران نظامی آمریکایی در ارتش و [[ساواک]] مستقر شدند و ایستگاههای شنود برای رصد تحولات [[شوروی]] در [[شمال ایران]] پدید آمدند.<ref>[https://etemadnewspaper.ir/fa/Main/Detail/157774/روابط-ایران-و-امریكا-از-آرتور-تا-ترامپ- بهرامی، «روابط ایران و آمریکا از آرتور تا ترامپ»، روزنامۀ اعتماد.]</ref> | ||
=== پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران === | === پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران === | ||
| خط ۱۱۰: | خط ۱۱۱: | ||
==== خروج آمریکا از برجام ==== | ==== خروج آمریکا از برجام ==== | ||
دونالد ترامپ در [[اردیبهشت]] ۱۳۹۷ش ضمن بد دانستن توافق برجام از آن خارج شد و سیاست فشار حداکثری را در پیش گرفت. ایران، متقابلاً درخواستهای مذاکره مجدد را رد کرد. پس از آن، با روی کارآمدن [[جو بایدن]]، مذاکرات غیرمستقیم در وین با میانجیگری [[اروپا]] آغاز شد؛ اما بهدلیل اختلاف بر سر رفع تحریمها و تضمینها به نتیجه نرسید.<ref>[https://mdeast.news/2025/04/11/نگاهی-به-تاریخچه-مذاکرات-مستقیم-و-غیرم/ «نگاهی به تاریخچه مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم ایران و آمریکا از سال 1979»، مدیست نیوز.]</ref> | [[دونالد ترامپ]] در [[اردیبهشت]] ۱۳۹۷ش ضمن بد دانستن توافق برجام از آن خارج شد و سیاست فشار حداکثری را در پیش گرفت. ایران، متقابلاً درخواستهای مذاکره مجدد را رد کرد. پس از آن، با روی کارآمدن [[جو بایدن]]، مذاکرات غیرمستقیم در وین با میانجیگری [[اروپا]] آغاز شد؛ اما بهدلیل اختلاف بر سر رفع تحریمها و تضمینها به نتیجه نرسید.<ref>[https://mdeast.news/2025/04/11/نگاهی-به-تاریخچه-مذاکرات-مستقیم-و-غیرم/ «نگاهی به تاریخچه مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم ایران و آمریکا از سال 1979»، مدیست نیوز.]</ref> | ||
==== دوران دولت سیدابراهیم رئیسی ==== | ==== دوران دولت سیدابراهیم رئیسی ==== | ||
مذاکرات احیای برجام و رفع تحریمها در دستور کار دولت [[سید ابراهیم رئیسی]] نیز قرار داشت.<ref>[https://fararu.com/fa/news/868702/روایت-باقری-کنی-از-علت-برهم-خوردن-مذاکرات-احیای-برجام-در-دولت-رئیسی «روایت باقریکنی از علت برهم خوردن مذاکرات احیای برجام در دولت رئیسی»؛ وبسایت فرارو.]</ref> بر اساس منابع ارائه شده، مذاکرات [[دولت سیزدهم]] برای احیای برجام در دو مقطع حساس با وجود نزدیکی به توافق، بهدلیل تحولات داخلی و منطقهای با بنبست مواجه شد: | مذاکرات احیای برجام و رفع تحریمها در دستور کار دولت [[سید ابراهیم رئیسی]] نیز قرار داشت.<ref>[https://fararu.com/fa/news/868702/روایت-باقری-کنی-از-علت-برهم-خوردن-مذاکرات-احیای-برجام-در-دولت-رئیسی «روایت باقریکنی از علت برهم خوردن مذاکرات احیای برجام در دولت رئیسی»؛ وبسایت فرارو.]</ref> بر اساس منابع ارائه شده، مذاکرات [[دولت سیزدهم]] برای احیای برجام در دو مقطع حساس با وجود نزدیکی به توافق، بهدلیل تحولات داخلی و منطقهای با بنبست مواجه شد: | ||
* '''وقوع اغتشاشات سال ۱۴۰۱ش ایران:''' در حالی که مذاکرات برای احیای برجام در جریان بود، بروز [[اغتشاشات سال ۱۴۰۱]]<nowiki/>ش باعث تغییر رویکرد طرفهای غربی شد. طبق منابع، کشورهای غربی با مشاهده این ناآرامیها، با طمع به [[ | * '''وقوع اغتشاشات سال ۱۴۰۱ش ایران:''' در حالی که مذاکرات برای احیای برجام در جریان بود، بروز [[اغتشاشات سال ۱۴۰۱]]<nowiki/>ش باعث تغییر رویکرد طرفهای غربی شد. طبق منابع، کشورهای غربی با مشاهده این ناآرامیها، با طمع به براندازی [[نظام جمهوری اسلامی ایران]] و امید به تغییر ساختار سیاسی، میز مذاکرات را ترک کردند که این امر منجر به عدم موفقیت نهایی در آن مقطع شد.<ref>[https://nournews.ir/fa/news/246776/افشاگری-معاون-دفتر-دولت-شهید-رییسی-؛-چرا-شهریور-1401-توافق-نشد؟ «افشاگری معاون دفتر دولت شهید رییسی؛ چرا شهریور 1401 توافق نشد؟»، نورنیوز]</ref> | ||
* '''عملیات ۷ اکتبر ۲۰۲۳م و لغو نشست نهم اکتبر:''' دومین مقطع ناکامی مذاکرات به تحولات منطقه در سال ۱۴۰۲ش بازمیگردد. گزارشها حاکی از آن است که مذاکرات احیای برجام میان [[علی باقری کنی]] و برت مکگورک (نماینده آمریکا) تنها چند هفته پیش از [[عملیات ۷ اکتبر]] مشهور به [[طوفان الاقصی]]، در کشور [[عمان]] نهایی شده بود. قرار بود طرفین در تاریخ [[۹ اکتبر]] (دو روز پس از شروع عملیات [[حماس]]) با یکدیگر دیدار کنند تا مراحل نهایی را طی کنند. بهگفتهٔ [[محمدجواد ظریف]]، وقوع عملیات [[۷ اکتبر]] باعث شد این جلسه برگزار نشود و فرایند مذاکرات، نافرجام بماند.<ref>[https://www.khabarfoori.com/بخش-سیاست-خارجی-52/3120594-ماجرای-مذاکره-مستقیم-ایران-آمریکا-در-دولت-رئیسی-چه-بود «ماجرای مذاکره مستقیم ایران و آمریکا در دولت رئیسی چه بود؟»، وبسایت خبر فوری.]</ref> | * '''عملیات ۷ اکتبر ۲۰۲۳م و لغو نشست نهم اکتبر:''' دومین مقطع ناکامی مذاکرات به تحولات منطقه در سال ۱۴۰۲ش بازمیگردد. گزارشها حاکی از آن است که مذاکرات احیای برجام میان [[علی باقری کنی]] و برت مکگورک (نماینده آمریکا) تنها چند هفته پیش از [[عملیات ۷ اکتبر]] مشهور به [[طوفان الاقصی]]، در کشور [[عمان]] نهایی شده بود. قرار بود طرفین در تاریخ [[۹ اکتبر]] (دو روز پس از شروع عملیات [[حماس]]) با یکدیگر دیدار کنند تا مراحل نهایی را طی کنند. بهگفتهٔ [[محمدجواد ظریف]]، وقوع عملیات [[۷ اکتبر]] باعث شد این جلسه برگزار نشود و فرایند مذاکرات، نافرجام بماند.<ref>[https://www.khabarfoori.com/بخش-سیاست-خارجی-52/3120594-ماجرای-مذاکره-مستقیم-ایران-آمریکا-در-دولت-رئیسی-چه-بود «ماجرای مذاکره مستقیم ایران و آمریکا در دولت رئیسی چه بود؟»، وبسایت خبر فوری.]</ref> | ||
==== دوران دولت مسعود پزشکیان ==== | ==== دوران دولت مسعود پزشکیان ==== | ||
[[پرونده:مذاکرات ایران و آمریکا3.jpg|جایگزین=اولین تصاویر ماهواره ای از نطنز بعد از حمله آمریکا تیر ۱۴۰۴ش|بندانگشتی|اولین تصاویر ماهواره ای از نطنز بعد از حمله آمریکا تیر ۱۴۰۴ش]] | [[پرونده:مذاکرات ایران و آمریکا3.jpg|جایگزین=اولین تصاویر ماهواره ای از نطنز بعد از حمله آمریکا تیر ۱۴۰۴ش|بندانگشتی|اولین تصاویر ماهواره ای از نطنز بعد از حمله آمریکا تیر ۱۴۰۴ش]] | ||
پس از شروع ریاستجمهوری ترامپ و اظهارات رسمی او دربارهٔ مذاکره جامع با ایران، با وجود مخالفتهایی که در ابتدای دولت [[مسعود پزشکیان]] برای مذاکره مجدد وجود داشت، مقامات ایران در پی نامه ترامپ و عقبنشینی ظاهری آمریکا از موضوعات موشکی و منطقهای، مذاکرات غیرمستقیمی را در عمان صرفاً بر محور موضوع هستهای آغاز کرد. بهگفتهٔ مقامات ایرانی، هدف ایران خنثیسازی فریب افکار عمومی و کنترل [[رژیم صهیونیستی]] بود.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2049122/چرا-ایران-وارد-مذاکرات-شد «چرا ایران وارد مذاکرات شد؟»، خبرگزاری تحلیلی ایران.]</ref> با میانجیگری عمان پنج دور مذاکره شامل سه دور در [[مسقط]] و دو دور در رم، برگزار شد. هیئتهای ایران به ریاست [[سید عباس عراقچی]] و آمریکا به سرپرستی ویتکاف با وساطت بدر البوسعیدی پیامها را تبادل کردند. محور گفتوگوها بازگشت به تعهدات هستهای و رفع تحریمها بود؛ اما با حملهٔ رژیم صهیونیستی به [[تأسیسات هستهای ایران]] در [[خرداد]] ۱۴۰۴ش، شروع [[جنگ | پس از شروع ریاستجمهوری [[دونالد ترامپ]] و اظهارات رسمی او دربارهٔ مذاکره جامع با ایران، با وجود مخالفتهایی که در ابتدای دولت [[مسعود پزشکیان]] برای مذاکره مجدد وجود داشت، مقامات ایران در پی نامه ترامپ و عقبنشینی ظاهری آمریکا از موضوعات موشکی و منطقهای، مذاکرات غیرمستقیمی را در عمان صرفاً بر محور موضوع هستهای آغاز کرد. بهگفتهٔ مقامات ایرانی، هدف ایران خنثیسازی فریب افکار عمومی و کنترل [[رژیم صهیونیستی]] بود.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2049122/چرا-ایران-وارد-مذاکرات-شد «چرا ایران وارد مذاکرات شد؟»، خبرگزاری تحلیلی ایران.]</ref> با میانجیگری عمان پنج دور مذاکره شامل سه دور در [[مسقط]] و دو دور در رم، برگزار شد. هیئتهای ایران به ریاست [[سید عباس عراقچی]] و آمریکا به سرپرستی ویتکاف با وساطت بدر البوسعیدی پیامها را تبادل کردند. محور گفتوگوها بازگشت به تعهدات هستهای و رفع تحریمها بود؛ اما با حملهٔ رژیم صهیونیستی به [[تأسیسات هستهای ایران]] در [[خرداد]] ۱۴۰۴ش، شروع [[جنگ دوازدهروزه]] و [[حمله آمریکا به تأسیسات هستهای ایران]]، مذاکرات متوقف شد.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1050861/وزیر-خارجه-عمان-مذاکرات-ایران-و-آمریکا-دوستانه-بود-از-همکاری-شان-برای-رسیدن-به-صلح-سپاسگزارم «وزیر خارجه عمان: مذاکرات ایران و آمریکا «دوستانه» بود / از همکاری شان برای رسیدن به صلح سپاسگزارم»، وبسایت تحلیلی-خبری عصر ایران؛][https://www.eghtesadnews.com/بخش-اخبار-سیاسی-57/768266-مذاکرات-ایران-آمریکا-در-مسقط-فعلا-به-پایان-رسید-عراقچی-برای-ادامه-گفتگوها-اتفاق-نظر-وجود-دارد-اما-پیام-حضور-فرمانده-سنتکام-در-مذاکرات-چه-بود «مذاکرات ایران و آمریکا در مسقط فعلاً به پایان رسید | عراقچی: برای ادامه گفتگوها اتفاق نظر وجود دارد اما… | پیام حضور فرمانده سنتکام در مذاکرات چه بود؟»، اقتصاد نیوز.]</ref> منابع غربی بعدها فاش کردند این مذاکرات فریب دیپلماتیک و پوششی برای آمادگی اسرائیل جهت حمله به ایران و ترور فرماندهان و دانشمندان هستهای بوده است.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1311608/ایران-از-مذاکرات-با-آمریکا-خارج-شد «ایران از مذاکرات با آمریکا خارج شد؟»، خبرگزاری تابناک.]</ref> | ||
در [[بهمن]] ۱۴۰۴ش با درخواستهای همراه با تهدید ترامپ و وساطت کشورهای منطقه، دور دیگری از مذاکرات شروع شد. مقامات ایرانی بازگشت به میز را مشروط به احترام متقابل و کنار گذاشتن زیادهخواهی و محدود به مسائل هستهای دانستند.<ref>[https://www.isna.ir/news/1404111005381/عراقچی-برای-مذاکرات-عادلانه-و-منصفانه-آماده-ایم-هرگز-درباره «عراقچی: برای مذاکرات عادلانه و منصفانه آمادهایم؛ هرگز درباره مسائل دفاعی مذاکره نمیکنیم»، خبرگزاری دانشجویان ایران.]</ref> مذاکرات در [[۱۷ بهمن]] ۱۴۰۴ش در مسقط<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1138666/پایان-مذاکرات-ایران-امریکا-در-عمان-عراقچی-شروع-خوبی-بود-تفاهم-برای-ادامه-مذاکرات-وزیر-خارجه-عمان-مذاکرات-جدی-بود «پایان مذاکرات ایران - آمریکا در عمان / عراقچی: شروع خوبی بود ؛ تفاهم برای ادامه مذاکرات / وزیر خارجه عمان: مذاکرات، جدی بود»، وبسایت تحلیلی-خبری عصر ایران.]</ref> و دور دوم در [[۲۸ بهمن]]<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2183412/پایان-دور-دوم-مذاکرات-هسته-ای-ایران-و-آمریکا-در-ژنو-هنوز-نتیجه «پایان دور دوم مذاکرات هستهای ایران و آمریکا در ژنو / هنوز نتیجه ملموسی به دست نیامده است / آیا دور سوم به زودی برگزار خواهد شد؟»، خبر آنلاین]</ref> و دور سوم در [[۷ اسفند]] ۱۴۰۴ش در ژنو برگزار شد که در آن ایران بر [[حق غنیسازی هستهای]] در ازای [[لغو تحریمها]] تأکید کرد.<ref>[https://www.irna.ir/news/86088460/مرحله-دوم-از-دور-سوم-مذاکرات-هسته-ای-در-ژنو-به-پایان-رسید «مرحله دوم از دور سوم مذاکرات هستهای در ژنو به پایان رسید + فیلم»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> این مذاکرات نیز بهدلیل حملهٔ مشترک آمریکا و اسرائیل به ایران در تاریخ [[۹ اسفند]] ۱۴۰۴ش که منجر به [[ترور]] و [[شهادت]] برخی مقامات ایرانی بهویژه [[سیدعلی خامنهای|سید علی خامنهای]]، متوقف گشت.<ref>[https://www.ilna.ir/بخش-سیاسی-3/1757175-پاسخ-ایران-به-متجاوزان-حمله-دشمن-به-نقاطی-از-کشور-اعلام-روز-عزای-عمومی-در-پی-شهادت-رهبر-انقلاب-تشکیل-شورای-رهبری-به-زودی «پاسخ ایران به متجاوزان و حمله دشمن به نقاطی از کشور/ اعلام ۴۰ روز عزای عمومی در پی شهادت رهبر انقلاب/ تشکیل شورای رهبری به زودی»، خبرگزاری کار ایران.]</ref> وزیر خارجه ایران این اقدام را بمباران میز مذاکره و خیانت ترامپ به دیپلماسی نامید که عملاً بهمعنای پایان قطعی گفتوگوها بود.<ref>[https://nournews.ir/fa/news/279492/ترامپ-به-دیپلماسی-و-مردم-آمریکا-خیانت-کرد «ترامپ به دیپلماسی و مردم آمریکا خیانت کرد»، نور نیوز.]</ref> | در [[بهمن]] ۱۴۰۴ش با درخواستهای همراه با تهدید ترامپ و وساطت کشورهای منطقه، دور دیگری از مذاکرات شروع شد. مقامات ایرانی بازگشت به میز را مشروط به احترام متقابل و کنار گذاشتن زیادهخواهی و محدود به مسائل هستهای دانستند.<ref>[https://www.isna.ir/news/1404111005381/عراقچی-برای-مذاکرات-عادلانه-و-منصفانه-آماده-ایم-هرگز-درباره «عراقچی: برای مذاکرات عادلانه و منصفانه آمادهایم؛ هرگز درباره مسائل دفاعی مذاکره نمیکنیم»، خبرگزاری دانشجویان ایران.]</ref> مذاکرات در [[۱۷ بهمن]] ۱۴۰۴ش در مسقط<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1138666/پایان-مذاکرات-ایران-امریکا-در-عمان-عراقچی-شروع-خوبی-بود-تفاهم-برای-ادامه-مذاکرات-وزیر-خارجه-عمان-مذاکرات-جدی-بود «پایان مذاکرات ایران - آمریکا در عمان / عراقچی: شروع خوبی بود ؛ تفاهم برای ادامه مذاکرات / وزیر خارجه عمان: مذاکرات، جدی بود»، وبسایت تحلیلی-خبری عصر ایران.]</ref> و دور دوم در [[۲۸ بهمن]]<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2183412/پایان-دور-دوم-مذاکرات-هسته-ای-ایران-و-آمریکا-در-ژنو-هنوز-نتیجه «پایان دور دوم مذاکرات هستهای ایران و آمریکا در ژنو / هنوز نتیجه ملموسی به دست نیامده است / آیا دور سوم به زودی برگزار خواهد شد؟»، خبر آنلاین]</ref> و دور سوم در [[۷ اسفند]] ۱۴۰۴ش در ژنو برگزار شد که در آن ایران بر [[حق غنیسازی هستهای]] در ازای [[لغو تحریمها]] تأکید کرد.<ref>[https://www.irna.ir/news/86088460/مرحله-دوم-از-دور-سوم-مذاکرات-هسته-ای-در-ژنو-به-پایان-رسید «مرحله دوم از دور سوم مذاکرات هستهای در ژنو به پایان رسید + فیلم»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> این مذاکرات نیز بهدلیل حملهٔ مشترک آمریکا و اسرائیل به ایران در تاریخ [[۹ اسفند]] ۱۴۰۴ش که منجر به [[ترور]] و [[شهادت]] برخی مقامات ایرانی بهویژه [[سیدعلی خامنهای|سید علی خامنهای]]، متوقف گشت.<ref>[https://www.ilna.ir/بخش-سیاسی-3/1757175-پاسخ-ایران-به-متجاوزان-حمله-دشمن-به-نقاطی-از-کشور-اعلام-روز-عزای-عمومی-در-پی-شهادت-رهبر-انقلاب-تشکیل-شورای-رهبری-به-زودی «پاسخ ایران به متجاوزان و حمله دشمن به نقاطی از کشور/ اعلام ۴۰ روز عزای عمومی در پی شهادت رهبر انقلاب/ تشکیل شورای رهبری به زودی»، خبرگزاری کار ایران.]</ref> وزیر خارجه ایران این اقدام را بمباران میز مذاکره و خیانت ترامپ به دیپلماسی نامید که عملاً بهمعنای پایان قطعی گفتوگوها بود.<ref>[https://nournews.ir/fa/news/279492/ترامپ-به-دیپلماسی-و-مردم-آمریکا-خیانت-کرد «ترامپ به دیپلماسی و مردم آمریکا خیانت کرد»، نور نیوز.]</ref> | ||
| خط ۱۳۵: | خط ۱۳۶: | ||
* توقف جنگ در همه جبههها از جمله علیه مقاومت اسلامی لبنان.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1154702/ترامپ-پیشنهاد-10-بندی-ایران-مبنای-مذاکرات-صلح-خواهد-بود-خلاصه-طرح-10-ماده-ای-ایران «ترامپ : پیشنهاد ۱۰ بندی ایران مبنای مذاکرات صلح خواهد بود+ خلاصه طرح 10 ماده ای ایران»، وبسایت عصر ایران.]</ref> | * توقف جنگ در همه جبههها از جمله علیه مقاومت اسلامی لبنان.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1154702/ترامپ-پیشنهاد-10-بندی-ایران-مبنای-مذاکرات-صلح-خواهد-بود-خلاصه-طرح-10-ماده-ای-ایران «ترامپ : پیشنهاد ۱۰ بندی ایران مبنای مذاکرات صلح خواهد بود+ خلاصه طرح 10 ماده ای ایران»، وبسایت عصر ایران.]</ref> | ||
در [[۲۲ فروردین]] ۱۴۰۵ش هیئت جمهوری اسلامی ایران، شامل [[محمد باقر قالیباف]]، سید عباس عراقچی و علی باقری کنی و هیئت آمریکایی شامل جی دی ونس، استیو ویتکاف و جرد کوشنر، در اسلامآباد پاکستان بهصورت | در [[۲۲ فروردین]] ۱۴۰۵ش هیئت جمهوری اسلامی ایران، شامل [[محمد باقر قالیباف]]، سید عباس عراقچی و علی باقری کنی و هیئت آمریکایی شامل جی دی ونس، استیو ویتکاف و جرد کوشنر، در اسلامآباد پاکستان بهصورت مستقیم مذاکره کردند.<ref>[https://nournews.ir/fa/news/309221/مذاکرات-اسلام-آباد-پایان-یافت-؛-زیاده-خواهی-آمریکا-مانع-دست-یابی-به-توافق-شد «مذاکرات اسلامآباد پایان یافت؛ زیادهخواهی آمریکا مانع دست یابی به توافق شد»، وبسایت نورنیوز.]</ref> این مذاکرات از ظهر روز شنبه ۲۲ فروردین تا بامداد یکشنبه [[۲۳ فروردین]] ۱۴۰۵ش ادامه یافت اما بهدلیل آنچه رسانهها زیادهخواهی هیئت آمریکایی خواندند، به نتیجه نرسید و هیئتهای دو طرف به کشورهای خود برگشتند.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1155367/مذاکرات-ایران-و-آمریکا-در-پاکستان «مذاکرات ایران و آمریکا در پاکستان»، وبسایت عصر ایران.]</ref> پس از آن نیز تلاشهای میانجیها قطع نشد و در نهایت ایران و آمریکا یاداشت تفاهمنامه حاوی چهار ماده بین توسط روئسای دو کشور به صورت الکترونیکی امضا شد.<ref>[https://farsnews.ir/akramsharifi/1781730955834519039/یادداشت-تفاهم-اسلام-آباد-توسط-ترامپ-و-پزشکیان-امضا-شد «یادداشت تفاهم اسلامآباد توسط ترامپ و پزشکیان امضا شد»، خبرگزاری مهر.]</ref> | ||
== تقویم مذاکرات هستهای ایران و آمریکا == | == تقویم مذاکرات هستهای ایران و آمریکا == | ||
| خط ۱۶۲: | خط ۱۶۳: | ||
|۱۳۵۳ش | |۱۳۵۳ش | ||
|تاسیس [[سازمان انرژی اتمی]] | |تاسیس [[سازمان انرژی اتمی]] | ||
|بنیانگذاری سازمان توسط [[محمدرضا شاه | |بنیانگذاری سازمان توسط [[محمدرضا شاه]] و اعلام برنامهٔ ساخت ۲۳ نیروگاه هستهای. | ||
|- | |- | ||
|۱۹۷۹م | |۱۹۷۹م | ||
|۱۳۵۸ش | |۱۳۵۸ش | ||
|توقف فعالیتها | |توقف فعالیتها | ||
|پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران | |پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران]] و توقف پروژهها توسط غرب؛ مخالفت اولیهٔ دولت انقلابی با نیروگاههای هستهای. | ||
|- | |- | ||
|۲۰۰۲م | |۲۰۰۲م | ||
|۱۳۸۱ش | |۱۳۸۱ش | ||
|افشاگری مجاهدین خلق | |افشاگری [[سازمان مجاهدین خلق ایران|مجاهدین خلق]] | ||
|ادعای ساخت تأسیسات مخفی در [[نطنز]] و [[اراک]] و آغاز بحران هستهای در سطح بینالمللی. | |ادعای ساخت تأسیسات مخفی در [[نطنز]] و [[اراک]] و آغاز بحران هستهای در سطح بینالمللی. | ||
|- | |- | ||
| خط ۲۵۲: | خط ۲۵۳: | ||
|۱۳۹۵ش | |۱۳۹۵ش | ||
|چالشهای پسابرجام | |چالشهای پسابرجام | ||
|ادعای سیف مبنی بر دستاورد «تقریباً هیچ»؛ موضع آیتالله خامنهای دربارهٔ آتشزدن برجام در صورت نقض. | |ادعای سیف مبنی بر دستاورد «تقریباً هیچ»؛ موضع [[سید علی خامنهای|آیتالله خامنهای]] دربارهٔ آتشزدن برجام در صورت نقض. | ||
|- | |- | ||
|۲۰۱۷م | |۲۰۱۷م | ||
| خط ۳۲۵: | خط ۳۲۶: | ||
|- | |- | ||
|۲۰۲۶م | |۲۰۲۶م | ||
| | |۱۹ فروردین ۱۴۰۵ش | ||
|آتشبس ۲ هفتهای بعد از ۴۰ روز جنگ آمریکا و اسراییل علیه ایران | |آتشبس ۲ هفتهای بعد از ۴۰ روز جنگ آمریکا و اسراییل علیه ایران | ||
|با وساطت شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، آتشبس ۲ هفتهای برقرار شد<ref name=":3">[https://parsi.euronews.com/2026/04/08/us-iran-2-week-ceasefire-begins-trump-victory-claim-negotiable-proposal-2026 «آغاز آتشبس دو هفتهای آمریکا و ایران؛ ترامپ: به همه اهداف جنگ رسیدیم، پیشنهاد ایران قابل مذاکره است»، وبسایت یورو نیوز.]</ref> و هیئتهای جمهوری اسلامی ایران و آمریکا در اسلامآباد مذاکرات را آغاز کردند اما بهگفته مقامات ایرانی بهدلیل نادیدهگرفتن حقوق ایران از سوی هیئت آمریکایی موفقیتآمیز نبود.<ref name=":4">[https://www.asriran.com/fa/news/1155367/مذاکرات-ایران-و-آمریکا-در-پاکستان «مذاکرات ایران و آمریکا در پاکستان»، وبسایت عصر ایران.]</ref> | |با وساطت شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، آتشبس ۲ هفتهای برقرار شد<ref name=":3">[https://parsi.euronews.com/2026/04/08/us-iran-2-week-ceasefire-begins-trump-victory-claim-negotiable-proposal-2026 «آغاز آتشبس دو هفتهای آمریکا و ایران؛ ترامپ: به همه اهداف جنگ رسیدیم، پیشنهاد ایران قابل مذاکره است»، وبسایت یورو نیوز.]</ref> و هیئتهای جمهوری اسلامی ایران و آمریکا در اسلامآباد مذاکرات را آغاز کردند اما بهگفته مقامات ایرانی بهدلیل نادیدهگرفتن حقوق ایران از سوی هیئت آمریکایی موفقیتآمیز نبود.<ref name=":4">[https://www.asriran.com/fa/news/1155367/مذاکرات-ایران-و-آمریکا-در-پاکستان «مذاکرات ایران و آمریکا در پاکستان»، وبسایت عصر ایران.]</ref> | ||
|- | |- | ||
| | |۲۰۲۶م | ||
| | |۲۸ خرداد ۱۴۰۵ش | ||
|امضای یادداشت تفاهم بین ایران و آمریکا | |[[تفاهمنامه اسلامآباد|امضای یادداشت تفاهم بین ایران و آمریکا]] | ||
|امضای متن یادداشت تفاهم در | |امضای متن یادداشت تفاهم در ۱۴ بند، بهصورت دیجیتال و غیرحضوری توسط مسعود پزشکان رئیسجمهور جمهوری اسلامی ایران و دونالد ترامپ رئیسجمهور ایالات متحده آمریکا.<ref>[https://farsnews.ir/akramsharifi/1781730955834519039/یادداشت-تفاهم-اسلام-آباد-توسط-ترامپ-و-پزشکیان-امضا-شد «یادداشت تفاهم اسلامآباد توسط ترامپ و پزشکیان امضا شد»، خبرگزاری مهر.]</ref> | ||
|} | |} | ||
| خط ۴۱۹: | خط ۴۲۰: | ||
* '''رژیم صهیونیستی:''' حمایت همهجانبه [[آمریکا]] از [[رژیم صهیونیستی]] در تضاد با اصل ثابت سیاست خارجی ایران یعنی حمایت از آرمان [[فلسطین]] قرار دارد. نفوذ و نقش مخرب این رژیم در ساختار قدرت آمریکا نیز از موانع جدی است. | * '''رژیم صهیونیستی:''' حمایت همهجانبه [[آمریکا]] از [[رژیم صهیونیستی]] در تضاد با اصل ثابت سیاست خارجی ایران یعنی حمایت از آرمان [[فلسطین]] قرار دارد. نفوذ و نقش مخرب این رژیم در ساختار قدرت آمریکا نیز از موانع جدی است. | ||
* '''مداخلات بازیگران منطقهای و فرامنطقهای:''' بازیگران متعدد موافق و مخالف توافق، بهطور مستقیم و غیرمستقیم در روند مذاکرات مداخله میکنند. مدیریت این مداخلات برای جلوگیری از تکرار تجربههای گذشته که توافقات را برهم زده، ضروری است. | * '''مداخلات بازیگران منطقهای و فرامنطقهای:''' بازیگران متعدد موافق و مخالف توافق، بهطور مستقیم و غیرمستقیم در روند مذاکرات مداخله میکنند. مدیریت این مداخلات برای جلوگیری از تکرار تجربههای گذشته که توافقات را برهم زده، ضروری است. | ||
* '''بیاعتمادی عمیق ایران به آمریکا:''' سابقهٔ نامطلوب آمریکا در پایبندی به تعهدات، استفاده از عملیات روانی و اعمال فشار همزمان با مذاکره، بیاعتمادی عمیقی در ایران ایجاد کرده که تغییر این رویکرد برای دستیابی به توافقی پایدار الزامی است.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/11/19/3511941?ref=shahrekhabar «مذاکرات ایران و آمریکا؛ رویکردها و چالشهای پیشِرو»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> | * '''بیاعتمادی عمیق ایران به آمریکا:''' به نظر تحلیلگران سابقهٔ نامطلوب آمریکا در پایبندی به تعهدات، استفاده از عملیات روانی و اعمال فشار همزمان با مذاکره، بیاعتمادی عمیقی در ایران ایجاد کرده که تغییر این رویکرد برای دستیابی به توافقی پایدار الزامی است.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/11/19/3511941?ref=shahrekhabar «مذاکرات ایران و آمریکا؛ رویکردها و چالشهای پیشِرو»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
| خط ۴۶۹: | خط ۴۷۰: | ||
* «نگاهی به تاریخچه مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم ایران و آمریکا از سال ۱۹۷۹»، مدیست نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۱ آوریل ۲۰۲۵م. | * «نگاهی به تاریخچه مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم ایران و آمریکا از سال ۱۹۷۹»، مدیست نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۱ آوریل ۲۰۲۵م. | ||
* «وزیر خارجه عمان: مذاکرات ایران و آمریکا دوستانه بود / از همکاری شان برای رسیدن به صلح سپاسگزارم»، وبسایت تحلیلی-خبری عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۲۳ فروردین ۱۴۰۴ش. | * «وزیر خارجه عمان: مذاکرات ایران و آمریکا دوستانه بود / از همکاری شان برای رسیدن به صلح سپاسگزارم»، وبسایت تحلیلی-خبری عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۲۳ فروردین ۱۴۰۴ش. | ||
* «یادداشت تفاهم اسلامآباد توسط ترامپ و پزشکیان امضا شد»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: | * «یادداشت تفاهم اسلامآباد توسط ترامپ و پزشکیان امضا شد»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۸ خرداد ۱۴۰۵ش. | ||
* «۵ تاریخ مهم در مذاکرات مستقیم ایران و آمریکا | هدیه خاص رئیسجمهور آمریکا برای سران سه قوه»، همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۰ فروردین ۱۴۰۴ش. | * «۵ تاریخ مهم در مذاکرات مستقیم ایران و آمریکا | هدیه خاص رئیسجمهور آمریکا برای سران سه قوه»، همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۰ فروردین ۱۴۰۴ش. | ||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||
