ایجاد لینک داخلی |
برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
||
| (۲ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{درشت|'''موسیقی سیستانی؛'''}} آوازخوانی و نوازندگی رایج در سیستان. | {{درشت|'''موسیقی سیستانی؛'''}} آوازخوانی و نوازندگی رایج در سیستان. | ||
| خط ۹: | خط ۷: | ||
==پیشینه موسقی سیستانی== | ==پیشینه موسقی سیستانی== | ||
پلاک گلی بهدست آمده از [[شهر سوخته]] که روی آن نوازندهای در حال نواختن «چنگ افقی راستگوشه» ترسیم شده<ref>[https://anthropologyandculture.com/نخستین-نشانه-از-چنگ-افقی-راست-گوشه-بر-رو/ مشهدیفرا، «نخستین نشانه از چنگ افقی راست گوشه بر روی پلاک گلی شهر سوخته»، وبسایت انسانشناسی و فرهنگ.]</ref> و همچنین کتیبهای که گروه نوازندگان [[رباب]] را کنار هم نشان میدهد، نشانگر استفاده از آلات موسیقی در فرهنگ این شهر است.<ref>[https://www.irna.ir/news/80983637/رباب-سازی-به-قدمت-تمدن-ایران-زمین «رباب سازی به قدمت تمدن ایران زمین»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> تحقیقات نشان میدهد که قدمت «قیچک» سیستانی به دورهٔ [[ساسانیان]] میرسد که نمونهٔ آن در طاقبستان به دیوار حکاکی شده است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/2527604/ÙÙاÛÛ-Ú©Ù-از-بÛ-Ù
ÙرÛ-Ùا-رÙج-Ù
Û-برد-Ù
ÙسÛÙÛ-سÛØ³Ø جهانتاب، «نوایی که از بیمهریها رنج میبرد/ موسیقی سیستان در دست فراموشی»، خبرگزاری مهر.]</ref> | |||
پلاک گلی بهدست آمده از شهر سوخته که روی آن نوازندهای در حال نواختن «چنگ افقی راستگوشه» ترسیم شده<ref>[https://anthropologyandculture.com/نخستین-نشانه-از-چنگ-افقی-راست-گوشه-بر-رو/ مشهدیفرا، «نخستین نشانه از چنگ افقی راست گوشه بر روی پلاک گلی شهر سوخته»، وبسایت انسانشناسی و فرهنگ.]</ref> و همچنین کتیبهای که گروه نوازندگان [[رباب]] را کنار هم نشان میدهد، نشانگر استفاده از آلات موسیقی در فرهنگ این شهر است.<ref>[https://www.irna.ir/news/80983637/رباب-سازی-به-قدمت-تمدن-ایران-زمین «رباب سازی به قدمت تمدن ایران زمین»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> تحقیقات نشان میدهد که قدمت «قیچک» سیستانی به دورهٔ [[ساسانیان]] میرسد که نمونهٔ آن در طاقبستان به دیوار حکاکی شده است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/2527604/ÙÙاÛÛ-Ú©Ù-از-بÛ-Ù
ÙرÛ-Ùا-رÙج-Ù
Û-برد-Ù
ÙسÛÙÛ-سÛØ³Ø جهانتاب، «نوایی که از بیمهریها رنج میبرد/ موسیقی سیستان در دست فراموشی»، خبرگزاری مهر.]</ref> | |||
آیینهای زیادی مانند [[آشار|حشر]]، [[جشن]] گندم، [[نوروز]]، [[سیزدهبهدر|سیزدهبدر]] در سیستان امروزی رایج است که با موسیقی خاص همراه است و ریشهٔ آن به سیستان تاریخی بازمیگردد.<ref>[https://www.chht-sb.ir/fa/newsview/452 ابراهیمی، «نگاهی به موسیقی استان سیستان و بلوچستان»، وبسایت ادارۀ کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان سیستان و بلوچستان.]</ref> برخی از این آیینها با ورود [[اسلام]] در سیستان، تحت تأثیر فرهنگ اسلامی قرار گرفته و با ترانههایی با ذکر نام [[حضرت محمد|پیامبر]] و [[امام علی|علی]] همراه شده است.<ref>[https://www.beytoote.com/art/city-country/resurrection-ceremony-sistan.html «آشنایی با مراسم حشر در سیستان»، وبسایت بیتوته.]</ref> | آیینهای زیادی مانند [[آشار|حشر]]، [[جشن]] گندم، [[نوروز]]، [[سیزدهبهدر|سیزدهبدر]] در سیستان امروزی رایج است که با موسیقی خاص همراه است و ریشهٔ آن به سیستان تاریخی بازمیگردد.<ref>[https://www.chht-sb.ir/fa/newsview/452 ابراهیمی، «نگاهی به موسیقی استان سیستان و بلوچستان»، وبسایت ادارۀ کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان سیستان و بلوچستان.]</ref> برخی از این آیینها با ورود [[اسلام]] در سیستان، تحت تأثیر فرهنگ اسلامی قرار گرفته و با ترانههایی با ذکر نام [[حضرت محمد|پیامبر]] و [[امام علی|علی]] همراه شده است.<ref>[https://www.beytoote.com/art/city-country/resurrection-ceremony-sistan.html «آشنایی با مراسم حشر در سیستان»، وبسایت بیتوته.]</ref> | ||
| خط ۳۴: | خط ۳۱: | ||
==ابزار موسیقی سیستانی== | ==ابزار موسیقی سیستانی== | ||
آلات موسیقی سنتی سیستانی دستساز است که توسط هنرمندان از چوب درختان و دیگر مواد اولیهٔ بومی ساخته میشود. عمدهترین ابزار موسیقی سنتی سیستان عبارت است: | آلات موسیقی سنتی سیستانی دستساز است که توسط هنرمندان از چوب درختان و دیگر مواد اولیهٔ بومی ساخته میشود. عمدهترین ابزار موسیقی سنتی سیستان عبارت است: | ||
*'''قیچک:''' سازی آرشهای است که در طبقهبندی جهانی در طبقهٔ سیمیها قرار دارد. قیچک سیستان از نظر ظاهری و روش نواختن با قیچک [[بلوچ|بلوچی]] فرق دارد. قیچک سیستانی با دو ساز ضربی همراهی میشود. این ساز بیشتر در مراسم خوشی و جشنها نواخته میشود. این ساز در موسیقی سنتی مناطق مرکزی و شمال افغانستان نیز رایج است.<ref>قاسمی، موسیقی اصیل هزاره، 1396ش، ص15-18.</ref> قیچک در دوران باستان از جمجمهٔ اسب ساخته میشده و همراه کاروانهای بزرگ تجارتی، قیچکنواز به نوازندگی میپرداخته است.<ref>[https://www.abbasrajabi.com/blog/آشنایی-با-ساز-قیچک زابلی، «آشنایی با ساز قیچک»، وبلاگ عباس رجبی.]</ref> | *'''قیچک:''' سازی آرشهای است که در طبقهبندی جهانی در طبقهٔ سیمیها قرار دارد. قیچک سیستان از نظر ظاهری و روش نواختن با قیچک [[بلوچ|بلوچی]] فرق دارد. قیچک سیستانی با دو ساز ضربی همراهی میشود. این ساز بیشتر در مراسم خوشی و جشنها نواخته میشود. این ساز در موسیقی سنتی مناطق مرکزی و شمال افغانستان نیز رایج است.<ref>قاسمی، موسیقی اصیل هزاره، 1396ش، ص15-18.</ref> قیچک در دوران باستان از جمجمهٔ اسب ساخته میشده و همراه کاروانهای بزرگ تجارتی، قیچکنواز به نوازندگی میپرداخته است.<ref>[https://www.abbasrajabi.com/blog/آشنایی-با-ساز-قیچک زابلی، «آشنایی با ساز قیچک»، وبلاگ عباس رجبی.]</ref> | ||
| خط ۴۰: | خط ۳۶: | ||
در برخی ترانهها دهل با قیچک همراهی میشود. نوازندگان گاهی در دایرهٔ رقصندگان و گاهی بیرون از دایرهٔ آنها با حرکتهای جالب و گاهی در کنارهای میایستند و اجرا میکنند. دهل و سرنا در مراسم کشتیکجگردان که از بازیهای سنتی سیستان است نیز برای آگاهی مردم و در همراهی بازیگران نواخته میشود. | در برخی ترانهها دهل با قیچک همراهی میشود. نوازندگان گاهی در دایرهٔ رقصندگان و گاهی بیرون از دایرهٔ آنها با حرکتهای جالب و گاهی در کنارهای میایستند و اجرا میکنند. دهل و سرنا در مراسم کشتیکجگردان که از بازیهای سنتی سیستان است نیز برای آگاهی مردم و در همراهی بازیگران نواخته میشود. | ||
*قاشقک: ساز کوبهای است که از ورق آهن یا آلومینیوم با چکشکاری زیاد درست میشود. هرچند عنوان قاشقک با شکل ظاهری آن همخوانی ندارد، اما در هنگام نواختن تقریباً صدای برخورد دو قاشق فلزی را تداعی میکند. نوازندگان برای نواختن این ساز از دو جفت قاشقک استفاده میکند که هر جفت را در یک دست بهوسیلهٔ چیزی به انگشتان میبندند.<ref>[http://zabax.blogfa.com/tag/سازهای-موسیقی-سیستان «قاشقک ساز کوبهای سیستان»، وبلاگ زارایا.]</ref> | *قاشقک: ساز کوبهای است که از ورق آهن یا آلومینیوم با چکشکاری زیاد درست میشود. هرچند عنوان قاشقک با شکل ظاهری آن همخوانی ندارد، اما در هنگام نواختن تقریباً صدای برخورد دو قاشق فلزی را تداعی میکند. نوازندگان برای نواختن این ساز از دو جفت قاشقک استفاده میکند که هر جفت را در یک دست بهوسیلهٔ چیزی به انگشتان میبندند.<ref>[http://zabax.blogfa.com/tag/سازهای-موسیقی-سیستان «قاشقک ساز کوبهای سیستان»، وبلاگ زارایا.]</ref> | ||
* | *'''رباب:''' این ساز آراشهای که در فارسی «رواوه» نامیده میشود، از دسته، گوشیهای سیم و کاسه تشکیل شده و پیشینهٔ تاریخی آن به [[شهر سوخته]] بر میگردد که در اشکال سفالی و لوحهای کشفشده از این شهر دیده میشود. | ||
نام این ساز در اشعار شعرای فارسیزبان چون [[حافظ]]، [[ناصر خسرو | نام این ساز در اشعار شعرای فارسیزبان چون [[حافظ]]، [[ناصر خسرو]]، [[مولانا]] و [[نظامی گنجوی]] دیده میشود. این ساز در قرن ۱۶م توسط «نتنخان» که در [[بدخشان]] افغانستان میزیسته، بازطراحی شده است. این ساز امروزه علاوه بر [[سیستان]] و بلوچستان، در مناطق غربی پاکستان، افغانستان و بخشی از تاجیکستان نیز رایج است. این ساز بهصورت گروهنوازی و تکنوازی همراه با دیگر سازها از جمله قیچک نواخته میشود.<ref>[https://www.irna.ir/news/80983637/رباب-سازی-به-قدمت-تمدن-ایران-زمین «رباب سازی به قدمت تمدن ایران زمین»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> | ||
*'''دایره:''' از ابزار موسیقی کوبهای است که به آن دف نیز گفته میشود توسط زنان سیستانی ساخته میشود و کاربرد نسبتاً عمومی دارد. زنان بیشتر در مراسم عروسی و [[ختنهسوران]] از آن استفاده میکنند.<ref>[http://zabax.blogfa.com/post/249/دایره-(دف)-؛-همدم-زنان-سیستانی «دایره (دف) همدم زنان سیستانی»، وبلاگ زارایا.]</ref> [[دایره (ساز)|دایره]] در مناطق مرکزی افغانستان کاربرد زیاد دارد. طبق روایات در دورهٔ آریاییها در جشن [[نوروز]] و زمان تحویل سال نواخته میشده است.<ref>قاسمی، موسیقی اصیل هزاره، 1396ش، ص15-18.</ref> | *'''دایره:''' از ابزار موسیقی کوبهای است که به آن دف نیز گفته میشود توسط زنان سیستانی ساخته میشود و کاربرد نسبتاً عمومی دارد. زنان بیشتر در مراسم عروسی و [[ختنهسوران]] از آن استفاده میکنند.<ref>[http://zabax.blogfa.com/post/249/دایره-(دف)-؛-همدم-زنان-سیستانی «دایره (دف) همدم زنان سیستانی»، وبلاگ زارایا.]</ref> [[دایره (ساز)|دایره]] در مناطق مرکزی افغانستان کاربرد زیاد دارد. طبق روایات در دورهٔ آریاییها در جشن [[نوروز]] و زمان تحویل سال نواخته میشده است.<ref>قاسمی، موسیقی اصیل هزاره، 1396ش، ص15-18.</ref> | ||
| خط ۱۱۱: | خط ۱۰۷: | ||
===لوبتک=== | ===لوبتک=== | ||
نمایش ریتمیک بدون کلام همراه با دایره و حرکات موزون در سیستان تاریخی رایج بوده؛ اما امروزه به فراموشی سپرده شده است.<ref>[https://www.isna.ir/news/sistan-61549/نگاهی-به-موسیقی-سیستان «نگاهی به موسیقی سیستان»، خبرگزاری دانشجویان ایران ایسنا.]</ref> | نمایش ریتمیک بدون کلام همراه با دایره و حرکات موزون در سیستان تاریخی رایج بوده؛ اما امروزه به فراموشی سپرده شده است.<ref>[https://www.isna.ir/news/sistan-61549/نگاهی-به-موسیقی-سیستان «نگاهی به موسیقی سیستان»، خبرگزاری دانشجویان ایران ایسنا.]</ref> | ||
