خون‌بس: تفاوت میان نسخه‌ها

خون‌بس یک سازوکار سنتی و قومی برای پایان نزاع‌های برآمده از قتل، میان برخی اقوام است. در چارچوب این رسم، برای جلوگیری از انتقام‌جویی و جنگ‌های طولانی، طایفهٔ قاتل با پرداخت [[دیه|دیه‌ای]] شامل [[پول]]، زمین، اسلحه و [[ازدواج اجباری]] دختری از طایفهٔ قاتل با مردی از طایفهٔ مقتول، سعی در جبران و برقراری [[صلح]] دارد. این رسم، ریشه در نظام‌های قبیله‌ای و احساس [[همبستگی خونی]] دارد و با میانجی‌گری [[ریش‌سفید|ریش‌سفیدان]] و بزرگان اجرا می‌شود. خون‌بس از نظر اجتماعی به پایان درگیری‌ها کمک می‌کند، اما ازدواج اجباری زنان در این فرایند، پیامدهای منفی روانی و اجتماعی برای آنان دارد و از دیدگاه [[قانون]] و [[فقه اسلامی]]، با مخالفت‌های بسیاری روبرو می‌شود.

 

خون‌صلح، نوعی رفتار عرفی رایج در قالب پیمان‌نامه و عقد قرارداد میان خانوادهٔ قاتل و مقتول با هدف صرف‌نظرکردن از قصاص قاتل است. این رسم میان برخی طوایف، ایلات و عشایر که دارای روابط خویشاوندی متعدد هستند، اجرا می‌شود. کارکرد آیین خون‌صلح، پیشگیری از حوادث احتمالی و ناهنجاری‌های اجتماعی در میان افراد یک جامعه است.

واژهٔ خون‌بس از دو کلمهٔ خون و «بس» ترکیب شده و در لغت به‌معنی قطع خون، کافی‌بودن خون و قطع جریان خونی است که راه افتاده است.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/خون+بست دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه خون‌بست.]</ref> این واژه مترادف واژگانی چون خون‌صلح، خون‌بری و خون‌بها است<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf . خان‌محمدی و احسانی، «مطالعه انسان‌شناختی پدیده «خون‌بس»، در منطقه صیدون خوزستان»، 1397ش، ص141.]</ref> و در میان عرب‌ها به فصل معروف است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/245189/خون‌بس . حاجی‌زاده، «خون‌بس»، وب‌سایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>  

خون‌بس در اصطلاح، سازوکار عرفی و قانونی اجتماعی<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html . غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص159.]</ref> و نوعی روش غیررسمی کیفری<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1167232/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%B5%D9%84%D8%AD-%D9%85%D8% . رضوی فرد و همکاران، «بررسی آثار ترمیمی اجرای مراسم خون صلح؛ مطالعه موردی استان کرمانشاه»، 1395ش، ص217.]</ref> میان خویشاوندان و افراد [[خانواده]] است<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/711877/خون-صلح . «خون صلح»، خبرگزاری میزان.]</ref> که موجب دریافت دیه و گذشت از قصاص قتل می‌شود و شکاف اجتماعی به‌وجود آمده را ترمیم می‌کند.<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html . غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص162.]</ref> در برخی سنت‌ها، پس از درگیری که منجر به قتل می‌شود، زنانی از طایفهٔ قاتل به عقد مردانی از طایفهٔ مقتول درمی‌آیند. به [[زن|زنی]] که در این فرایند، وسیلهٔ خون‌بس می‌شود، فَصیله می‌گویند. سنت قومی خون‌بس، سبب فامیل‌شدن دو خانوادهٔ متخاصم و مانع انتقام‌جویی‌ها در آینده می‌شود.<ref>[https://www.isna.ir/news/99060201729/ناگفته-هایی-درباره-آیین-خون-بس «ناگفته‌هایی دربارۀ آیین خون‌بس»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>

پیش از اسلام، معمولاً قاتل با مجازات قصاص روبرو می‌شد و این حکم هم در جامعهٔ عرب و هم در ایران، غلبه داشت و گذشت از مجازات قاتل، کمتر رخ می‌داد؛<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/245189/خون‌بس حاجی‌زاده، «خون‌بس»، وب‌سایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> اما بر اساس روایت‌های شفاهی، رسم خون‌صلح از اوایل ورود دین اسلام به ایران، میان برخی اقوام و طوایف رواج یافت و تاکنون ادامه دارد.<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html . غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص162.]</ref>

در برخی جوامع سنتی، واکنش‌ها به قتل یکی از اعضای قبیله، بسیار پردامنه بود<ref>رید، انسان در عصر توحش، ۱۳۶۳ش، ص۳۳۹.</ref> و [[جنگ]] و نزاع میان قبیلهٔ فرد کشته‌شده با قبیلهٔ قاتل، آن‌قدر ادامه می‌یافت تا قاتل، [[قصاص]] می‌شد یا طایفه او با پرداخت [[دیه]]، رضایت طایفه مقتول را به‌دست می‌آوردند.<ref>زیدان، تاریخ تمدن اسلام، ۱۳۶۹ش، ص۹۱۸.</ref> در این جوامع، حق خون‌داری از [[پدر]] به [[فرزند]] و نیز به خویشاوندان انتقال می‌یافت.<ref>شهبازی، ایل ناشناخته: پژوهشی در کوه‌نشینان سرخی فارس، ۱۳۶۶ش، ص۱۵۹؛ مستوفی، تاریخ گزیده، ۱۳۳۹ش، ص۴۹۰.</ref> راهکار این جوامع برای کوتاه‌کردن دورهٔ نزاع، رسم خون‌بس بوده است.<ref>ماسوری، «خی‌صل»، نامه انسان‌شناسی، ۱۳۸۲ش، ص۷۴.</ref> در این رسم، شخص مجرم یا [[خانواده]] یا اعضای طایفهٔ او این نوع دیه را برای دوری از قصاص و وقوع قتلی دیگر، می‌پرداختند. به باور برخی محققان، پیشینهٔ این رسم به دورهٔ زندگی قبیله‌ای انسان‌ها می‌رسد<ref>[http://journal.asi.org.ir/ ماسوری، «خی‌صُل»، مجلۀ نامۀ انسان‌شناسی، ۱۳۸۲ش، ص74.]</ref> و در منابع کهن به مصادیقی از سنت خون‌بس در [[ایران باستان]]<ref>[https://www.irna.ir/news/83908100/پرونده-ای-به-نام-قربانیان-آیین-خون-بس وائلی‌زاده، «پرونده‌ای به‌نام قربانیان آیین خون‌بس»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> و در قانون‌نامهٔ حمورابی و آشور اشاره شده است.<ref>بادامچی، آغاز قانون‌گذاری، تاریخ حقوق بین‌النهرین باستان، تهران، ۱۳۸۲ ش، ص34.</ref> برای رسم خون‌بس به شکلی که امروزه اجرا می‌شود، پیشینه‌ای تا حدود ۸۰۰ سال در [[لرستان]]، شناسایی شده است.<ref>[https://lorestan.iqna.ir/fa/news/3859806/رسمی-که-برای-رضای-خدا-نیست-عروسانی-که-قربانی-می‌شوند «رسمی که برای رضای خدا نیست/ عروسانی که قربانی می‌شوند»، خبرگزاری بین‌المللی قرآن.]</ref>

بیشتر مناطقی که دارای نظام‌های قبیله‌ای و عشیره‌ای هستند در قلمرو آیین خون‌صلح قرار دارند. در این جوامع به‌دلیل هم‌بستگی خونی افراد، ایجاد مشکل و آسیب‌رساندن به یک خانواده، ضربه‌زدن به کل قوم قلمداد می‌شود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/245189/خون‌بس . حاجی‌زاده، «خون‌بس»، وب‌سایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> خون‌صلح به‌عنوان یکی از آیین‌ها و سنت‌های اصیل میان برخی از اقوام مانند کردهای [[کرمانشاه]]<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1167232/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%B5%D9%84%D8%AD-%D9%85%D8% . رضوی فرد و همکاران، «بررسی آثار ترمیمی اجرای مراسم خون صلح؛ مطالعه موردی استان کرمانشاه»، 1395ش، ص217.]</ref> و ایلام، عرب‌ها، لرها و بختیاری‌های استان لرستان، [[خوزستان]]،<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/711877/خون-صلح . «خون صلح»، خبرگزاری میزان.]</ref> کهگیلویه و بویراحمد و چهارمحال و بختیاری رواج دارد.<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html . غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص163.]</ref> این آیین در کشورهای پاکستان، افغانستان، ترکیه و عراق نیز دیده می‌شود.<ref>[https://abadis.ir/fatofa/خون-بس/ . «خون‌بس»، وب‌سایت دانشنامه عمومی.]</ref> خون‌بس میان بیشتر اقوام و عشایر ایران مانند [[ایل قشقایی|قشقایی]]، [[ایل بختیاری|بختیاری]]، [[قوم لر|لر]]، لک، [[قوم کرد|کرد]]، [[قوم ترکمن|ترکمن]]، [[قوم بلوچ|بلوچ]]، [[قوم عرب|عرب]]<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/245189/خون‌بس#c0098bc4a-7795-4fd5-ab74-903b2225ea64 حاجی‌زاده، «خون‌بس»، وب‌سایت دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> و نیز در [[افغانستان]] با تفاوت‌هایی در شیوهٔ اجرای آن، رایج است.<ref>[https://www.ariananews.af/fa/نیمه-خاموش-عرف-بد-دادن-دختران-در-افغانس/ «نیمۀ خاموش: عرف بد دادن دختران در افغانستان»، آریانانیوز.]</ref>

برخی استان‌های کشور، برای ثبت خون‌بس در فهرست آثار ناملموس تلاش کرده‌اند؛ اما تعدادی از زنان [[خوزستان|خوزستانی]] در [[فضای مجازی]] با هشتگ‌های #من_فصیله_نمی‌شوم و #من_خون‌بس_نمی‌شوم، به ثبت این رسم در فهرست [[آثار ناملموس]] اعتراض کردند. برخی از مؤسسه‌های مردم‌نهاد نیز از [[قوه قضاییه|قوهٔ قضاییه]] درخواست کردند که بر اساس [[قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران]]، از حقوق شرعی و قانونی زنان حمایت شود.<ref>[https://www.irna.ir/news/83908100/پرونده-ای-به-نام-قربانیان-آیین-خون-بس وائلی‌زاده، «پرونده‌ای به نام قربانیان آیین خون‌بس»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>

در نظام‌های قبیله‌ای احساس همبستگی خونی و اجتماعی بسیار قوی است و آسیب رساندن به یک عضو قبیله ضربه‌زدن به کل قبیله تلقی می‌شود و همهٔ افراد قبیله که خود را خویشاوند خونی یکدیگر می‌دانند، مکلف‌اند در مجازات کسانی که خون یکی از خویشاوندان آنها را بر زمین ریخته، یا به او آسیب رسانده است، مشارکت کنند و انتقام بگیرند. برخی قبایل برای پرهیز از خون‌ریزی بیشتر، اصول و سازوکارهای معمول در جامعه را به کار می‌بندند<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/245189/خون‌بس#c0098bc4a-7795-4fd5-ab74-903b2225ea64 حاجی‌زاده، «خون‌بس»، وب‌سایت دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> و خون‌بس یکی از این سازوکارهای عرفی است.<ref>[http://journal.asi.org.ir/ ماسوری، «خی‌صُل»، مجلۀ نامۀ انسان‌شناسی، ۱۳۸۲ش، ص74.]</ref> در میان ایلات و طوایف، نزاع‌های برآمده از [[قتل عمد]]، [[قتل غیرعمد]] و نقص عضو، با رسم خون‌بس فیصله داده می‌شوند.<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf خان‌محمدی و احسانی، «مطالعۀ انسان‌شناختی پدیدۀ خون‌بس در منطقۀ صیدون خوزستان»، 1397ش، ص149-152.]</ref>

خون‌صلح از جمله آیین‌های عرفی در جامعه است که پیش از اسلام نیز وجود داشت؛ اما با ظهور اسلام و با تمسک به قوانین اسلامی در این آیین تحولاتی ایجاد شد. آیین خون‌صلح به‌دلایلی مانند اصلاح ذات‌البین، گسترش فرهنگ صلح‌جویی و بخشش، افزایش وحدت خانوادگی و اجتماعی، احترام به بزرگان خیراندیش با مبانی و دستورات دین اسلام، هم‌خوانی و سازگاری دارد؛ اما برخی از شرایط آن مانند پرداخت‌های اجباری مبالغ سنگین و [[ازدواج‌ اجباری|ازدواج اجباری]] دختران به‌عنوان دیه و خسارات، مورد نهی اسلام است.<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf . خان‌محمدی و احسانی، «مطالعه انسان‌شناختی پدیده «خون‌بس»، در منطقه صیدون خوزستان»، 1397ش، ص165.]</ref>

آیین خون‌صلح برای رفع اختلاف برآمده از جرم قتل عمد یا غیرعمد میان خانواده‌ها،<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1167232/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%B5%D9%84%D8%AD-%D9%85%D8% . رضوی فرد و همکاران، «بررسی آثار ترمیمی اجرای مراسم خون صلح؛ مطالعه موردی استان کرمانشاه»، 1395ش، ص217.]</ref> در جوامع دارای آداب و رسوم طایفه‌ای یا تعصبات قومی و اعتقاد به اجرای عدالت خصوصی در کنار عدالت عمومی، رواج دارد.<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/711877/خون-صلح . «خون صلح»، خبرگزاری میزان.]</ref> در این اجتماعات به‌دلیل پیوندهای عمیق خانوادگی، وقوع یک قتل می‌تواند آغازگر وقوع جرایم متعدد و استمرار آن باشد. در این وضعیت، اجرای آیین خون‌صلح، گزینهٔ کارآمدی برای کاهش وقایع پسینی در خانواده و جامعه است.<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html . غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص159.]</ref> آیین خون‌صلح نوعی پیمان میان ایل و طایفه‌ای بزرگ بوده و فقط یک مراسم آشتی‌کنان عادی بین دو فرد یا دو خانواده نیست.<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/711877/خون-صلح . «خون صلح»، خبرگزاری میزان.]</ref>

 

 

* '''زنان:''' زنان، از کنشگران اصلی رسم خون‌بس محسوب می‌شوند و نقشی فعال دارند؛ مانند تدارکات، [[عزاداری]]، همراهی با مردان در جلسات صلح و در نهایت یکی از مفاد توافق‌نامهٔ صلح، ازدواج دختری از یک طایفه با مردی از طایفهٔ دیگر است.<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf خان‌محمدی و احسانی، «مطالعۀ انسان‌شناختی پدیدۀ خون‌بس در منطقۀ صیدون خوزستان»، 1397ش، ص157.]</ref>

آیین برگزاری خون‌بس، با کنش‌های جمعی و توأم با ابراز احساسات مانند عزاداری و تسلیت به خانوادهٔ متوفی، گریه کردن زنان و مردان، شلیک تفنگ و ابراز پشیمانی و درخواست گذشت است که سبب فروکش کردن کینه‌های درونی افراد می‌شود.<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf خان‌محمدی و احسانی، «مطالعۀ انسان‌شناختی پدیدۀ خون‌بس در منطقۀ صیدون خوزستان»، 1397ش، ص158-159.]</ref>

در گذشته، قاتل دست‌بسته یا همراه با [[قرآن]] و شمشیر به‌دست، نزد خانوادهٔ مقتول می‌رفت. در مجلسی که ریش‌سفیدان دو طرف حضور داشتند، یکی از ریش‌سفیدان طایفهٔ قاتل به صاحب خون پیشنهاد می‌کرد که میان [[قرآن]] و شمشیر به‌عنوان نماد صلح و [[انتقام]]، یکی را برگزیند؛ شأن قرآن و جایگاه والای بزرگان طایفه، خانوادهٔ مقتول را ناگزیر از چشم‌پوشی از انتقام و رضایت‌دادن به خون‌بس می‌کرد.<ref>بهمن‌بیگی، عرف و عادت در عشایر فارس، تهران، ۱۳۲۴ش، ص35.</ref>

ریش‌سفیدان برای پایان دادن به دعواهای خونین بین دو قوم، دختری از طایفه قاتل به طایفه مقتول می‌دادند.<ref>[https://www.isna.ir/news/99060201729/ناگفته-هایی-درباره-آیین-خون-بس اکرمی، «ناگفته‌هایی درباره آیین خون‌بس»، سایت ایسنا.]</ref> اگر سن دختر کم بود، اقوام صبر می‌کردند تا به [[سن بلوغ]] برسد و به عقد مردی از طایفهٔ مقتول درآید.<ref>تیموری، «خین صالح و کالات»، ۱۳۸۱ش، ص۸۱.</ref> گاهی با توجه به میزان جرم یا طبقهٔ اجتماعی قاتل و مقتول، تا چهار دختر به طایفه مقتول داده می‌شد.<ref>جانب‌الهی، «نکاتی از نقش پنهان زن در گستره پنج قرن تاریخ عشایر بلوچ»، ۱۳۶۹ش، ص۴۷–۴۸.</ref> این دختران [[جهیزیه]]، [[مهریه]] و [[مراسم عروسی|جشن عروسی]] نداشتند و خانوادهٔ قاتل به خانوادهٔ دختر [[شیربها]] نیز نمی‌داد<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/245189/خون‌بس#c0098bc4a-7795-4fd5-ab74-903b2225ea64 حاجی‌زاده، «خون‌بس»، وب‌سایت دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> و این دختران از جایگاه پایینی در طایفه برخوردار می‌شدند.<ref>[https://lorestan.iqna.ir/fa/news/3859806/رسمی-که-برای-رضای-خدا-نیست-عروسانی-که-قربانی-می‌شوند «رسمی که برای رضای خدا نیست/ عروسانی که قربانی می‌شوند»، خبرگزاری بین‌المللی قرآن.]</ref> علاوه بر [[دختر]]، دیه‌ای شامل [[پول]]،<ref>تیموری، «خین صالح و کالات»، ۱۳۸۱ش، ص۷۹.</ref> اسلحه ضارب و زمین نیز داده می‌شد.<ref>حنیف، شناخت ایل بیرانوند، ۱۳۷۷ش، ص۱۳۳.</ref> عشایر [[قوم بلوچ|بلوچ]] به این خون‌بها «[[بِجار]]»<ref>برقعی، سازمان سیاسی حکومت محلی بنت، ۱۳۳۶ش، ص۲۰۴.</ref> و در لرستان به آن [[تاسو]] می‌گویند.<ref>امرایی، «با عشایر لرستان از نزاع تا انتقام و صلح»، ۱۳۷۵ش، ص۱۴۸.</ref> امروزه خون‌بها بیشتر شامل پول، اسلحه و زمین می‌شود.<ref>[https://www.isna.ir/news/99060201729/ناگفته-هایی-درباره-آیین-خون-بس اکرمی، «ناگفته‌هایی درباره آیین خون‌بس»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>

در عشایر لر و لک، پیش از برگزاری مراسم خون‌بس خانوادهٔ قاتل چند رأس [[گوسفند]]، مقداری [[برنج]]، [[قند]] و [[چای]] و [[سیگار]] توسط سلمانی یا حمامی محل، برای پذیرایی به خانهٔ مقتول می‌فرستد. گاهی موضوع خون‌بس را به احترام مقتول و [[خانواده]] و طایفهٔ وی تا پس از مراسم چهلم یا حتی سالگرد مقتول عقب می‌اندازند و مطرح نمی‌کنند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/245189/خون‌بس#c0098bc4a-7795-4fd5-ab74-903b2225ea64 حاجی‌زاده، «خون‌بس»، وب‌سایت دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref>

میان عشایر عرب‌زبان، هنگامی که قتلی صورت می‌گرفت، خانوادهٔ قاتل از خانوادهٔ مقتول فرصت می‌گرفتند؛ در این مدت خانوادهٔ قاتل مصونیت داشت. در پایان فرصت، اگر دو خانواده به توافق نمی‌رسیدند، میان دو عشیره جنگ می‌شد؛ اما اگر به توافق می‌رسیدند، خانوادهٔ فصل‌دهنده پرچمی را که نماد پرچم [[حضرت ابوالفضل]] است، به چوب می‌بست.<ref>عزیزی، قبایل و عشایر عرب خوزستان، ۱۳۷۳ش، ص۱۱۵.</ref>

== پیامدها ==

خون‌بس دارای آثار مثبت و منفی اجتماعی است؛ این رسم برای طوایف و نظام ایلی از نظر اجتماعی سبب تقویت همبستگی و اتحاد خویشاوندی می‌شود و از طرف دیگر اختلافات در درون ایل به آسانی و با توافق از بین می‌رود؛ اما به لحاظ جایگاه اجتماعی زن، یک پدیدهٔ ضدزن انگاشته می‌شود و اکثر زنان خون‌بس از اجرای این رسم، احساس نارضایتی دارند. برچسب خوردن در میان ایل، بزرگ‌ترین داغی است که زنان خون‌بس ازآن رنج می‌برند.<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf خان‌محمدی و احسانی، «مطالعۀ انسان‌شناختی پدیدۀ خون‌بس در منطقۀ صیدون خوزستان»، 1397ش، ص163-164.]</ref> رسم خون‌بس، برای زنانی که از این طریق ازدواج می‌کنند، ممکن است آسیب‌های روانی مانند [[افسردگی]]، ناراحتی اعصاب، انواع [[خودکشی]]، ناامیدی و ناراضی بودن از زندگی را به‌همراه داشته باشد. برخی از زنان خون‌بس، معتقدند که آنها قربانی اهداف نظام ایلی شده‌اند و بعد از ازدواج در میان مردم، نوعی برچسب به آنها زده می‌شود و احساس خوش‌بختی نمی‌کنند.<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf خان‌محمدی و احسانی، «مطالعۀ انسان‌شناختی پدیدۀ خون‌بس در منطقۀ صیدون خوزستان»، 1397ش، ص162.]</ref>

یکی از چالش‌های اصلی در آیین خون‌بس شکل‌گیری ازدواج‌هایی است که در آنها رضایت کامل طرفین وجود ندارد و در برخی موارد به [[ازدواج‌ اجباری|ازدواج اجباری]] می‌انجامد<ref>[https://www.faryad.ir/news/ihwffwyhw-%D9%86%D8%A7%DA%AF%D9%81%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86--%D8%AE%D9%88%D9%86%E2%80%8C%D8%A8%D8%B3- «ناگفته‌هایی درباره آیین خون‌بس»، پایگاه خبری تحلیلی فریاد.]</ref> و از نظر فقهی و قانونی فاقد اعتبار دانسته شده است.<ref>[https://civilica.com/doc/1479215/ توفیق و نادری اناری،«ماهیت فقهی – حقوقی ازدواج تحمیلی و اجباری در حقوق داخلی و اسناد بین المللی»، 1400ش]</ref> [[سید علی خامنه‌ای]] نیز دادن دختر از یک قبیله به قبیله‌ای دیگر برای حل اختلافات، بدون کسب رضایت او، را خلاف شرع دانسته است.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/545879/نظر-صریح-رهبر-انقلاب-درباره-رسم-خون-بس «نظر صریح رهبر انقلاب دربارۀ رسم خون‌بس»، همشهری آنلاین.]</ref>

کارشناسان معتقدند در شرایط وقوع جرائم خاصی مانند قتل، استفاده از آداب و رسوم رایج در میان این اقوام یکی از بهترین گزینه‌ها برای کاهش اختلافات و نزاع خانوادگی و اجتماعی است. آیین خون‌صلح نیز از جمله این رسوم رایج در میان برخی اقوام است که کارکردهای متعددی دارد:<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html . غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص160.]</ref>

 

# بازگشت فرد خاطی به زندگی عادی: از مهم‌ترین کارکردهای این آیین پذیرش قاتل در جامعه است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1167232/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%B5%D9%84%D8%AD-%D9%85%D8% . رضوی فرد و همکاران، «بررسی آثار ترمیمی اجرای مراسم خون صلح؛ مطالعه موردی استان کرمانشاه»، 1395ش، ص217.]</ref> در این آیین به‌دلیل اظهار پشیمانی و درخواست جبران خطا، قاتل مجازات نشده<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1710828/%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%A8%D8%B3-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%B3%D9%86%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%DA% . نامیان و همکاران، «خون‌بس در فرهنگ سنتی ایران: تحلیل کارکردگرایانه از منظر دورگیم»، 1399ش، ص107 .]</ref> و با مداخلهٔ بزرگان و ریش‌سفیدان طوایف و خانواده‌های قاتل و مقتول، جرم او با شیوه‌های دیگری جبران می‌شود. بخشش قاتل، سبب پذیرش جمعی وی شده و او می‌تواند به زندگی عادی خود در جامعه ادامه دهد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1167232/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%B5%D9%84%D8%AD-%D9%85%D8% . رضوی فرد و همکاران، «بررسی آثار ترمیمی اجرای مراسم خون صلح؛ مطالعه موردی استان کرمانشاه»، 1395ش، ص217.]</ref>

# ترمیم و احیای روابط در جامعه: خون‌صلح نوعی تجدید رسوم اصیل و حسنهٔ بومی و نماد همبستگی قومی، دینی و محیطی میان افراد یک جامعه است.<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf . خان‌محمدی و احسانی، «مطالعه انسان‌شناختی پدیده «خون‌بس»، در منطقه صیدون خوزستان»، 1397ش، ص163.]</ref> کارشناسان معتقدند در قوانین مدنی، رعایت حقوق و عدالت ترمیمی در جامعه از مهم‌ترین جلوه‌های مدنیت است. آیین خون صلح به‌عنوان یک پدیدهٔ اجتماعی، معرف این نوع از مدنیت بوده و در میان طوایف و عشایر کارکرد ترمیمی دارد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1710828/%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%A8%D8%B3-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%B3%D9%86%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%DA% . نامیان و همکاران، «خون‌بس در فرهنگ سنتی ایران: تحلیل کارکردگرایانه از منظر دورگیم»، 1399ش، ص 108.]</ref> ماهیت این رسم به‌گونه‌ای است که بدون ایجاد خشونت و درگیری برای انتقام میان خانوادهٔ قاتل و مقتول، با اجرای خون‌صلح به ترمیم جامعه آسیب‌دیده کمک‌کرده<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf . خان‌محمدی و احسانی، «مطالعه انسان‌شناختی پدیده «خون‌بس»، در منطقه صیدون خوزستان»، 1397ش، ص144.]</ref> و عامل اصلی در جلوگیری از وقوع جرم است.<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html . غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص181 و 159.]</ref>

# حفظ نظم عمومی جامعه: برخلاف حقوق ترمیمی در جوامع مدرن که هدف آن اصلاح فرد و بازگرداندن مجرم به بدنهٔ اصلی جامعه است در آیین خون‌صلح علاوه بر فرد، حفظ جامعه و ایجاد نظم و انسجام عمومی، هدف اصلی است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1710828/%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%A8%D8%B3-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%B3%D9%86%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%DA% . نامیان و همکاران، «خون‌بس در فرهنگ سنتی ایران: تحلیل کارکردگرایانه از منظر دورگیم»، 1399ش، ص 108.]</ref>

# پیشگیری از جرم و کاهش ناهنجاری‌های اجتماعی: جرم قتل در میان طوایف، خاستگاه دعواها و درگیری‌های خانوادگی طایفگی بوده و ضررهای جانی و مالی بی‌شمار و خسارت‌های جبران‌ناپذیر روحی و معنوی را برای شخص خاطی و اطرافیان او به‌دنبال دارد.<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/711877/خون-صلح . «خون صلح»، خبرگزاری میزان.]</ref> اما آیین خون‌صلح کاملاً از این پیامدها جلوگیری می‌کند.

# کاهش هزینه‌های دادرسی و مجازات: امروزه خون‌صلح به‌معنای عفو کامل قاتل نیست و رسیدگی به جنبهٔ عمومی قتل توسط دستگاه کیفری اجرا می‌شود؛ اما اجرای این رسم سبب کاهش تعداد جلسات دادگاه و کوتاه‌شدن مسیر دادرسی و کاهش هزینه‌های آن می‌شود.<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html . غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص181.]</ref>

 

# گسترش فرهنگ عفو و بخشش: ترویج آیین خون‌صلح به‌عنوان یک سنت قدیمی کارآمد در حل و فصل منازعات اجتماعی، نقش مؤثری در افزایش و ترغیب افراد به عفو و بخشش دارد. در مواقعی که قتل غیرعمد بوده، این آیین مانع بسیاری از آسیب‌های خانوادگی، روحی و جسمی است که در پی قصاص بر خانوادهٔ شخص خاطی وارد شده و در برخی موارد اسباب انحلال زندگی بسیاری از خانواده‌ها را فراهم می‌کند. همچنین در پی وقوع قتل بسیاری از اقوام قاتل و مقتول با یکدیگر درگیر شده و ممکن است این میزان درگیری منجر به مهاجرت برخی خانواده‌ها از منطقهٔ زندگی خود شود.<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/711877/خون-صلح . «خون صلح»، خبرگزاری میزان.]</ref>

# ترمیم خسارت وارده بر خانوادهٔ مقتول و افزایش حس مسئولیت‌پذیری در قاتل: برگزاری آیین خون‌صلح سبب ترمیم یا جبران خسارت‌های مادی، معنوی و روحی وارده بر خانوادهٔ مقتول می‌شود. در این شرایط قاتل که خود را مدیون بخشش اولیای دم می‌داند با مسؤولیت‌پذیریِ آگاهانه‌ای نسبت به آنها در پی جبران خطای خود بوده و تمامی آثار ناشی از قتل را می‌پذیرد. این امر سبب می‌شود تا خانوادهٔ مقتول، اقوام قاتل را به‌عنوان شریک غم خود بپذیرند<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html . غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص174.]</ref> و در پی آن آتش خشم و کینهٔ آنها فروکش کرده و آرامش و صلح به دو طرف برگردد.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/3838921/آرامش-دو-طایفه-در-لرستان-با-آیین-خون-صلح . «آرامش دو طایفه در لرستان با آیین خون صلح»، خبرگزاری صدا و سیما.]</ref>

# از دیگر کارکردهای این آیین وحدت ایلی، گسترش جمعیت و خانواده و حفظ انسجام در روابط میان ریش‌سفیدان و بزرگ‌ترهای یک قوم با سایر افراد خصوصاً جوانان است.<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf . خان‌محمدی و احسانی، «مطالعه انسان‌شناختی پدیده «خون‌بس»، در منطقه صیدون خوزستان»، 1397ش، ص140.]</ref>

== آثارشناسی ==

[[خون‌بس (فیلم)|فیلم سینمایی خون‌بس]] به نویسندگی و کارگردانی [[ناصر غلامرضایی]] در سال ۱۳۶۹ش به این موضوع پرداخته است.<ref>[https://moshakhasat.ir/movie/فیلم-خون-بس «فیلم خون‌بس»، وب‌سایت مشخصات.]</ref>

* «آرامش دو طایفه در لرستان با آیین خون‌صلح»، خبرگزاری صدا و سیما، تاریخ درج مطلب: ۱۴ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.

* اکرمی، زهرا، «ناگفته‌هایی دربارهٔ آیین خون‌بس»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۳ شهریور ۱۳۹۹ش.

* رضوی فرد، بهزاد و همکاران، «بررسی آثار ترمیمی اجرای مراسم خون‌صلح؛ مطالعه موردی استان کرمانشاه»، حقوقی دادگستری، شماره ۹۴، ۱۳۹۵ش.

* شهبازی، عبدالله، ایل ناشناخته: پژوهشی در کوه‌نشینان سرخی فارس، تهران، نشرنی، ۱۳۶۶ش.

* ماسوری، «خی‌صل»، نامه انسان‌شناسی، شماره ۳، ۱۳۸۲ش.