جز حمید فاضل صفحهٔ پیش‌نویس:زمینه‌سازی ظهور امام مهدی را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به زمینه‌سازی ظهور امام مهدی منتقل کرد
جز ویکی سازی
 
(۳ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
{{جعبه اطلاعات مفهوم
| تصویر            =  زمینه‌سازی ظهور امام مهدی.png
| زیرنویس تصویر    =  دیوارنگاره ضدآمریکایی میدان ولیعصر تهران در نیمه شعبان، ۱۵ بهمن ۱۴۰۴ش
| image_alt        =دیوارنگاره ضدآمریکایی میدان ولیعصر تهران
| فایل پادکست      = 
| حجم فایلپادکست    = 
| تاریخ پادکست      = 
| زیرنویس عنوان    = 
| عنوان اصلی        =
| عنوان انگلیسی    =
| عنوان عربی        =
| عنوان علمی        =
| شاخه علمی        =
| نوع مفهوم        =
| معنای اصطلاحی      =
| حوزه کاربرد      =
| گستره جغرافیایی  =
| منشأ تاریخی      =
| نخستین کاربرد    =
| ریشه واژه        =
| مرتبط با          =
| اهمیت            =
| مبدع              =
| مروج              =
| مقدس برای        =
| مورد احترام      =
| آثار مرتبط        =
}}
'''{{درشت|زمینه‌سازی ظهور امام مهدی؛}}''' فراهم‌آوری مقدمات، اسباب و آمادگی‌های فردی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی برای تحقق حکومت جهانی امام مهدی.
'''{{درشت|زمینه‌سازی ظهور امام مهدی؛}}''' فراهم‌آوری مقدمات، اسباب و آمادگی‌های فردی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی برای تحقق حکومت جهانی امام مهدی.


خط ۴: خط ۳۴:


== مفهوم‌شناسی ==
== مفهوم‌شناسی ==
زمینه‌سازی به معنای مهیا ساختن و ایجاد مقدمات و اسباب و علل [[ظهور]] به‌گونه‌ای که شرایط تحقق ظهور و خارج شدن امام مهدی از عالم غیب، مهیا و هموار باشد تا حضرت مهدی بتواند حرکت خود را آغاز و حاکمیت جهانی‌اش را تحقق بخشد.<ref>[https://search.isc.ac/dl/search/defaultta.aspx?DTC=8&DC=468079 پورسید آقایی، «زمینه‌سازی ظهور»، ۱۳۸۸ش، ص۲۰]؛ [https://ensani.ir/fa/article/318157/زمینه-سازی-ظهور-چیستی-و-چگونگی آیتی، «زمینه‌سازی ظهور؛ چیستی و چگونگی»، ۱۳۹۰ش، ص۲۰-۲۱.]</ref> همچنین زمینه‌سازی ظهور به تلاش در جهت تربیت خود و دیگران و اهتمام به امور مسلمین، تعریف شده است.<ref>جهان‌کهن، ویژگی‌های اساسی اخلاق زمینه‌ساز فردی ظهور امام زمان، ۱۳۹۳ش، ص۳۵.</ref>
زمینه‌سازی به معنای مهیا ساختن و ایجاد مقدمات و اسباب و علل [[ظهور]] به‌گونه‌ای که شرایط تحقق ظهور و خارج شدن [[امام مهدی]] از عالم غیب، مهیا و هموار باشد تا حضرت مهدی بتواند حرکت خود را آغاز و حاکمیت جهانی‌اش را تحقق بخشد.<ref>[https://search.isc.ac/dl/search/defaultta.aspx?DTC=8&DC=468079 پورسید آقایی، «زمینه‌سازی ظهور»، ۱۳۸۸ش، ص۲۰]؛ [https://ensani.ir/fa/article/318157/زمینه-سازی-ظهور-چیستی-و-چگونگی آیتی، «زمینه‌سازی ظهور؛ چیستی و چگونگی»، ۱۳۹۰ش، ص۲۰-۲۱.]</ref> همچنین زمینه‌سازی ظهور به تلاش در جهت تربیت خود و دیگران و اهتمام به امور مسلمین، تعریف شده است.<ref>جهان‌کهن، ویژگی‌های اساسی اخلاق زمینه‌ساز فردی ظهور امام زمان، ۱۳۹۳ش، ص۳۵.</ref>


== مراتب زمینه‌سازی ظهور ==
== مراتب زمینه‌سازی ظهور ==
خط ۱۰: خط ۴۰:


== دیدگاه‌ها دربارهٔ زمینه‌سازی ظهور ==
== دیدگاه‌ها دربارهٔ زمینه‌سازی ظهور ==
[[پرونده:زمینه‌سازی ظهور امام مهدی۱.jpg|جایگزین=شیخ محمود حلبی مؤسس انجمن حجتیه و حاجی عابدزاده|بندانگشتی|آقای شیخ محمود حلبی مؤسس انجمن حجتیه سخنرانی می‌کند و حاجی عابدزاده کنار وی دیده می شود.]]
دیدگاه‌ها در مورد زمینه‌سازی ظهور با استفاده از آیات و روایات عبارتند از:
دیدگاه‌ها در مورد زمینه‌سازی ظهور با استفاده از آیات و روایات عبارتند از:
* '''نظاره‌گر:''' گروهی، ظهور را وابسته به ارادهٔ خدا دانسته و معتقدند که انسان‌ها صرفاً نظاره‌گر هستند. این نگرش بیشتر در میان برخی گروه‌های صوفی‌مسلک<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1760339/شیوه-های-ارتباطی-خداوند-با-انسان-تحلیلی-از-دیدگاه-صوفیه-درباره-ولی-پنداری-خود-و-امکان-مخاطبه-مستقیم-با-خداوند امداد، «شیوه‌های ارتباطی خداوند با انسان؛ تحلیلی از دیدگاه صوفیه دربارۀ ولیّ‌پنداری خود و امکان مخاطبۀ مستقیم با خداوند»، ۱۴۰۰ش، ص۱۱۴-۱۱۶.]</ref> و جریان‌های اخباری‌گر افراطی دیده می‌شود که با تأکید بر جبرگرایی، هرگونه تلاش برای تعجیل ظهور را بی‌نتیجه یا دخالت در مشیت الهی می‌دانند.<ref>[https://jis.ut.ac.ir/article_89829.html بوذری‌نژاد و ایران‌پور، «پیامدهای سیاسی و اجتماعی ظهور اخباری‌گری در دوره صفویه»، ۱۴۰۱ش، ص۴۶.]</ref> سید روح‌الله خمینی منتقد این رویکرد است.<ref>[https://www.qudsonline.ir/news/411754/انتظار-در-اندیشه-امام-خمینی «انتظار در اندیشه امام خمینی»، وب‌سایت قدس.]</ref> در [[ایران در دوران صفویه|دوره صفویه]]، رویکرد صوفی‌وار حاکمان به ترویج انتظار منفعلانه انجامید و حتی برخی عالمان مانند علامه مجلسی به تطبیق روایات بر پادشاهان صفوی پرداختند، هرچند این تطبیق‌ها با انتقاد عالمانی مانند سیدمحمد میرلوحی مواجه شد.<ref>[https://shiastudies.com/fa/نظریه-اتصال-دولت-صفویه-با-دولت-صاحب-الز/ «نظریه اتصال دولت صفویه با دولت صاحب الزمان»، وب‌سایت مجمع جهانی شیعه‌شناسی.]</ref>
* '''نظاره‌گر:''' گروهی، ظهور را وابسته به ارادهٔ خدا دانسته و معتقدند که انسان‌ها صرفاً نظاره‌گر هستند. این نگرش بیشتر در میان برخی گروه‌های صوفی‌مسلک<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1760339/شیوه-های-ارتباطی-خداوند-با-انسان-تحلیلی-از-دیدگاه-صوفیه-درباره-ولی-پنداری-خود-و-امکان-مخاطبه-مستقیم-با-خداوند امداد، «شیوه‌های ارتباطی خداوند با انسان؛ تحلیلی از دیدگاه صوفیه دربارۀ ولیّ‌پنداری خود و امکان مخاطبۀ مستقیم با خداوند»، ۱۴۰۰ش، ص۱۱۴-۱۱۶.]</ref> و جریان‌های اخباری‌گر افراطی دیده می‌شود که با تأکید بر جبرگرایی، هرگونه تلاش برای تعجیل ظهور را بی‌نتیجه یا دخالت در مشیت الهی می‌دانند.<ref>[https://jis.ut.ac.ir/article_89829.html بوذری‌نژاد و ایران‌پور، «پیامدهای سیاسی و اجتماعی ظهور اخباری‌گری در دوره صفویه»، ۱۴۰۱ش، ص۴۶.]</ref> سید روح‌الله خمینی منتقد این رویکرد است.<ref>[https://www.qudsonline.ir/news/411754/انتظار-در-اندیشه-امام-خمینی «انتظار در اندیشه امام خمینی»، وب‌سایت قدس.]</ref> در [[ایران در دوران صفویه|دوره صفویه]]، رویکرد صوفی‌وار حاکمان به ترویج انتظار منفعلانه انجامید و حتی برخی عالمان مانند علامه مجلسی به تطبیق روایات بر پادشاهان صفوی پرداختند، هرچند این تطبیق‌ها با انتقاد عالمانی مانند سیدمحمد میرلوحی مواجه شد.<ref>[https://shiastudies.com/fa/نظریه-اتصال-دولت-صفویه-با-دولت-صاحب-الز/ «نظریه اتصال دولت صفویه با دولت صاحب الزمان»، وب‌سایت مجمع جهانی شیعه‌شناسی.]</ref>
* '''پذیرش ظلم:''' برخی دیگر، معتقدند برای تحقق ظهور، دنیا باید پر از ظلم و ستم و گناه شود. مهم‌ترین مصداق آن انجمن حجتیه است که با استناد به برخی روایات، تشکیل هرگونه حکومت در عصر غیبت را انسداد باب مهدویت می‌دانست. مطهری این نوع برداشت را با آموزه‌های قرآنی و اسلام ناسازگار می‌دانست.<ref>مطهری، قیام و انقلاب مهدی، ۱۴۰۲ش، ص۵۸–۵۹.</ref>
* '''پذیرش ظلم:''' برخی دیگر، معتقدند برای تحقق ظهور، دنیا باید پر از ظلم و ستم و گناه شود. مهم‌ترین مصداق آن انجمن حجتیه است که با استناد به برخی روایات، تشکیل هرگونه حکومت در عصر غیبت را انسداد باب مهدویت می‌دانست. مطهری این نوع برداشت را با آموزه‌های قرآنی و اسلام ناسازگار می‌دانست.<ref>مطهری، قیام و انقلاب مهدی، ۱۴۰۲ش، ص۵۸–۵۹.</ref>
* '''رفع علل غیبت:''' در دیدگاهی دیگر، باید علل غیبت را شناخت و پس‌از آن تکلیف جامعه برطرف کردن علل غیبت است. براساس این دیدگاه به‌جای زمینه‌سازی باید علل غیبت برطرف شود. این دیدگاه بیشتر میان پژوهشگران و عالمانی مطرح است که ریشه‌یابی علل غیبت را وظیفهٔ اصلی منتظران می‌دانند. براساس این نگرش که ریشه در روایات دارد، مهم‌ترین علل غیبت، کمبود یاران باایمان و کوتاهی مردم در انجام وظایف دینی است.<ref>[https://www.mahdimag.ir/article_192648.html کاظمی شیخ شبانی، «نقش کمبود یاران در آغاز غیبت امام دوازدهم»، ۱۴۰۲ش، ص۳۴.]</ref> ازاین‌رو، وظیفهٔ جامعه، شناسایی و برطرف‌سازی این موانع، مانند تربیت یاران وفادار و اصلاح رفتار فردی و اجتماعی است تا ظرفیت پذیرش امام زمان فراهم شود.<ref>[https://whoisimammahdi.com/grounding-for-emergence/ «مهم‌ترین عوامل در زمینه‌سازی ظهور و برطرف کردن موانع آن کدامند؟»، وب‌سایت امام مهدی کیست؟.]</ref> از نگاه این رویکرد، زمینه‌سازی ظهور، انجام دادن رفتارها و رسیدن به ظرفیت‌هایی است که زمینه را برای ظهور فراهم می‌کند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/318157/زمینه-سازی-ظهور-چیستی-و-چگونگی آیتی، «زمینه‌سازی ظهور؛ چیستی و چگونگی»، ۱۳۹۰ش، ص۲۱.]</ref>
* '''رفع علل غیبت:''' در دیدگاهی دیگر، باید علل غیبت را شناخت و پس‌از آن تکلیف جامعه برطرف کردن علل غیبت است. براساس این دیدگاه به‌جای زمینه‌سازی باید علل غیبت برطرف شود. این دیدگاه بیشتر میان پژوهشگران و عالمانی مطرح است که ریشه‌یابی علل غیبت را وظیفهٔ اصلی منتظران می‌دانند. براساس این نگرش که ریشه در روایات دارد، مهم‌ترین علل غیبت، کمبود یاران باایمان و کوتاهی مردم در انجام وظایف دینی است.<ref>[https://www.mahdimag.ir/article_192648.html کاظمی شیخ شبانی، «نقش کمبود یاران در آغاز غیبت امام دوازدهم»، ۱۴۰۲ش، ص۳۴.]</ref> ازاین‌رو، وظیفهٔ جامعه، شناسایی و برطرف‌سازی این موانع، مانند تربیت یاران وفادار و اصلاح رفتار فردی و اجتماعی است تا ظرفیت پذیرش امام زمان فراهم شود.<ref>[https://whoisimammahdi.com/grounding-for-emergence/ «مهم‌ترین عوامل در زمینه‌سازی ظهور و برطرف کردن موانع آن کدامند؟»، وب‌سایت امام مهدی کیست؟.]</ref> از نگاه این رویکرد، زمینه‌سازی ظهور، انجام دادن رفتارها و رسیدن به ظرفیت‌هایی است که زمینه را برای ظهور فراهم می‌کند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/318157/زمینه-سازی-ظهور-چیستی-و-چگونگی آیتی، «زمینه‌سازی ظهور؛ چیستی و چگونگی»، ۱۳۹۰ش، ص۲۱.]</ref>
* '''نقش‌آفرینی مردم:''' طبق این دیدگاه مردم می‌توانند با [[دعا]]، در زمینه‌سازی و تعجیل ظهور نقش‌آفرینی کنند. وجود امام و آشکار شدن وی، از رحمت‌های الهی شمرده شده که همراه با لیاقت و شایستگی، نصیب مردم می‌شود.<ref>جهان‌کهن، ویژگی‌های اساسی اخلاق زمینه‌ساز فردی ظهور امام زمان، ۱۳۹۳ش، ص۳۶–۳۸.</ref> این دیدگاه، مهم‌ترین نمود خود را در [[انقلاب اسلامی ایران]] نشان داده است که [[سید روح‌الله خمینی]] آن را نقطه شروع انقلاب بزرگ جهان اسلام به پرچم‌داری [[امام مهدی]] معرفی کرد.<ref>خمینی، صحیفه نور، ۱۳۷۹ش، ج۲۱، ص۱۰۸؛ [https://iqna.ir/fa/news/4331873/انقلاب-اسلامی-نقطه-آغاز-زمینه‌سازی-ظهور-امام-زمانعج شیرمردی، «انقلاب اسلامی، نقطه آغاز زمینه‌سازی ظهور امام زمان»، خبرگزاری ایکنا.]</ref> همچنین [[هیئت مذهبی|هیئت‌های مذهبی]] با برگزاری آیین‌هایی مانند دعای ندبه و عهد<ref>[https://iqna.ir/fa/news/4331873/انقلاب-اسلامی-نقطه-آغاز-زمینه‌سازی-ظهور-امام-زمانعج عبدی‌پور، «تأثیرهای اجتماعی اعتقاد به مهدویت از دیدگاه جامعه‌شناسی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref> و خواست جمعی برای تعجیل ظهور، از مصادیق این رویکرد هستند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/358049/نقش-مردم-در-تعجیل-ظهور صمدی، «نقش مردم در تعجیل ظهور »، ۱۳۸۶ش، ص۶۲-۶۳.]</ref>
* [[پرونده:زمینه‌سازی ظهور امام مهدی۲.jpg|جایگزین=پیاده‌روی منتظران ظهور از حرم حضرت معصومه تا مسجد جمکران|بندانگشتی|پیاده‌روی منتظران ظهور از حرم حضرت معصومه تا مسجد جمکران در روز عید غدیر]]'''نقش‌آفرینی مردم:''' طبق این دیدگاه مردم می‌توانند با [[دعا]]، در زمینه‌سازی و تعجیل ظهور نقش‌آفرینی کنند. وجود امام و آشکار شدن وی، از رحمت‌های الهی شمرده شده که همراه با لیاقت و شایستگی، نصیب مردم می‌شود.<ref>جهان‌کهن، ویژگی‌های اساسی اخلاق زمینه‌ساز فردی ظهور امام زمان، ۱۳۹۳ش، ص۳۶–۳۸.</ref> این دیدگاه، مهم‌ترین نمود خود را در [[انقلاب اسلامی ایران]] نشان داده است که [[سید روح‌الله خمینی]] آن را نقطه شروع انقلاب بزرگ جهان اسلام به پرچم‌داری [[امام مهدی]] معرفی کرد.<ref>خمینی، صحیفه نور، ۱۳۷۹ش، ج۲۱، ص۱۰۸؛ [https://iqna.ir/fa/news/4331873/انقلاب-اسلامی-نقطه-آغاز-زمینه‌سازی-ظهور-امام-زمانعج شیرمردی، «انقلاب اسلامی، نقطه آغاز زمینه‌سازی ظهور امام زمان»، خبرگزاری ایکنا.]</ref> همچنین [[هیئت مذهبی|هیئت‌های مذهبی]] با برگزاری آیین‌هایی مانند دعای ندبه و عهد<ref>[https://iqna.ir/fa/news/4331873/انقلاب-اسلامی-نقطه-آغاز-زمینه‌سازی-ظهور-امام-زمانعج عبدی‌پور، «تأثیرهای اجتماعی اعتقاد به مهدویت از دیدگاه جامعه‌شناسی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref> و خواست جمعی برای تعجیل ظهور، از مصادیق این رویکرد هستند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/358049/نقش-مردم-در-تعجیل-ظهور صمدی، «نقش مردم در تعجیل ظهور »، ۱۳۸۶ش، ص۶۲-۶۳.]</ref>


== زمینه‌سازی ظهور در اندیشه شیعه ==
== زمینه‌سازی ظهور در اندیشه شیعه ==
خط ۲۰: خط ۵۱:


=== ابعاد آمادگی‌ها برای ظهور ===
=== ابعاد آمادگی‌ها برای ظهور ===
[[پرونده:زمینه‌سازی ظهور امام مهدی۳.jpg|جایگزین= پیاده‌روی جشن نیمه شعبان - امضای «عهدنامه‌ای با مهدی، جان ایران»|بندانگشتی|مشارکت شرکت‌کنندگان در پیاده‌روی جشن نیمه شعبان در امضای «عهدنامه‌ای با مهدی، جان ایران».]]
آمادگی‌های ضروری برای زمینه‌سازی ظهور را می‌توان در سه بعد اصلی شناسایی کرد:<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3301/5654/55400/زمینه-سازی-ظهور-حضرت-ولی-عصر-علیه-السلام فاکر میبدی، «زمینه‌سازی ظهور حضرت ولی عصر»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>
آمادگی‌های ضروری برای زمینه‌سازی ظهور را می‌توان در سه بعد اصلی شناسایی کرد:<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3301/5654/55400/زمینه-سازی-ظهور-حضرت-ولی-عصر-علیه-السلام فاکر میبدی، «زمینه‌سازی ظهور حضرت ولی عصر»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>


خط ۳۲: خط ۶۴:
در منابع روایی شیعه و اهل‌سنت،<ref>نعمانی، الغیبه، ۱۳۹۷ق، ص۲۷۳؛ ابن‌ماجه، سنن ابن‌ماجه، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۱۳۶۸.</ref> از سه گروه از ایرانیان به‌عنوان نخستین زمینه‌سازان ظهور یاد شده است.<ref>[http://mahdi313.com/fa/contents/103 «قیام گروهی از مشرق زمین»، وب‌سایت مهدویت؛] [https://www.tebyan.net/news/207928/قیام-گروهی-از-مشرق-زمین «قیام گروهی از مشرق زمین»، وب‌سایت تبیان.]</ref> براساس این روایات، یکی از این گروه‌ها نهضتی است که از ناحیهٔ مشرق‌زمین برمی‌خیزد و دارندهٔ آن با پرچم‌های سیاه همراه است.<ref>امانی، سنن جاهلی عرب و روش برخورد قرآن کریم، ۱۳۹۷ش، ص۲۵۶.</ref> قیام این گروه برای یاری امام مهدی در سال ظهور رخ می‌دهد. البته این روایات در منابع اهل‌سنت درج شده است،<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/857862/حدیث-شناسی-تاملی-در-روایت-های-علایم-ظهور-1 صادقی، «تأملی در روایت‌های علائم ظهور»، ۱۳۸۲ش، ص۳۲۲.]</ref> و علمای شیعه، ازجمله محمدباقر مجلسی، به این دسته از روایات توجه چندانی نکرده‌اند.<ref>جاودانی عادل فخار، بررسی سندی و متنی نقش ایرانیان در زمینه‌سازی ظهور، ۱۴۰۱ش، ص۳۹.</ref>
در منابع روایی شیعه و اهل‌سنت،<ref>نعمانی، الغیبه، ۱۳۹۷ق، ص۲۷۳؛ ابن‌ماجه، سنن ابن‌ماجه، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۱۳۶۸.</ref> از سه گروه از ایرانیان به‌عنوان نخستین زمینه‌سازان ظهور یاد شده است.<ref>[http://mahdi313.com/fa/contents/103 «قیام گروهی از مشرق زمین»، وب‌سایت مهدویت؛] [https://www.tebyan.net/news/207928/قیام-گروهی-از-مشرق-زمین «قیام گروهی از مشرق زمین»، وب‌سایت تبیان.]</ref> براساس این روایات، یکی از این گروه‌ها نهضتی است که از ناحیهٔ مشرق‌زمین برمی‌خیزد و دارندهٔ آن با پرچم‌های سیاه همراه است.<ref>امانی، سنن جاهلی عرب و روش برخورد قرآن کریم، ۱۳۹۷ش، ص۲۵۶.</ref> قیام این گروه برای یاری امام مهدی در سال ظهور رخ می‌دهد. البته این روایات در منابع اهل‌سنت درج شده است،<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/857862/حدیث-شناسی-تاملی-در-روایت-های-علایم-ظهور-1 صادقی، «تأملی در روایت‌های علائم ظهور»، ۱۳۸۲ش، ص۳۲۲.]</ref> و علمای شیعه، ازجمله محمدباقر مجلسی، به این دسته از روایات توجه چندانی نکرده‌اند.<ref>جاودانی عادل فخار، بررسی سندی و متنی نقش ایرانیان در زمینه‌سازی ظهور، ۱۴۰۱ش، ص۳۹.</ref>


در منابع روایی شیعه، از خروج سید خراسانی با پرچم سیاه<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1319561/سید-خراسانی-بررسی-روایات-ویژگی-ها-و-جایگاه-او-در-عصر-ظهور «سید خراسانی؛ بررسی روایات، ویژگی‌ها و جایگاه او در عصر ظهور»، خبرگزاری رسمی حوزه.]</ref> در کنار نشانه‌های دیگری همچون صیحهٔ آسمانی، قتل نفس زکیه، خروج سفیانی و خسف بیداء، به‌عنوان نشانه‌های حتمی ظهور یاد شده است<ref>نعمانی، الغیبه، ۱۳۹۷ق، ص۲۹۰.</ref> که از مشرق‌زمین قیام خواهد کرد.<ref>ابن‌طاووس، التشریف بالمنن، ۱۴۱۶ق، ص۱۲۰.</ref> همچنین در برخی روایات به قیام یمانی‌ها در سال ظهور و هم‌زمان با خروج سفیانی در شام، و نیز نهضتی علیه یهودیان در عراق اشاره شده است.<ref>کورانی، عصر ظهور، ۱۳۹۴ش، ص۶۷۶.</ref>
در منابع روایی [[شیعه]]، از خروج سید خراسانی با پرچم سیاه<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1319561/سید-خراسانی-بررسی-روایات-ویژگی-ها-و-جایگاه-او-در-عصر-ظهور «سید خراسانی؛ بررسی روایات، ویژگی‌ها و جایگاه او در عصر ظهور»، خبرگزاری رسمی حوزه.]</ref> در کنار نشانه‌های دیگری همچون صیحهٔ آسمانی، قتل نفس زکیه، خروج سفیانی و خسف بیداء، به‌عنوان نشانه‌های حتمی ظهور یاد شده است<ref>نعمانی، الغیبه، ۱۳۹۷ق، ص۲۹۰.</ref> که از مشرق‌زمین قیام خواهد کرد.<ref>ابن‌طاووس، التشریف بالمنن، ۱۴۱۶ق، ص۱۲۰.</ref> همچنین در برخی روایات به قیام یمانی‌ها در سال ظهور و هم‌زمان با خروج سفیانی در شام، و نیز نهضتی علیه یهودیان در عراق اشاره شده است.<ref>کورانی، عصر ظهور، ۱۳۹۴ش، ص۶۷۶.</ref>


در روایات دیگر، به نقش مهم مردمان شهرهایی چون قم، خراسان، جیلان (گیلان)، سجستان (سیستان)، اصفهان، طبرستان و طالقان در تشکیل حکومت امام مهدی اشاره شده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1388653/نقش-ایرانیان-در-عصر-ظهور پور سیدآقایی و مافی، «نقش ایرانیان در عصر ظهور»، ۱۳۹۷ش، ص۲۰.]</ref>
در روایات دیگر، به نقش مهم مردمان شهرهایی چون [[قم]]، [[خراسان]]، جیلان ([[گیلان]])، سجستان ([[سیستان ایران|سیستان]][[اصفهان]]، طبرستان و [[طالقان]] در تشکیل حکومت [[امام مهدی]] اشاره شده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1388653/نقش-ایرانیان-در-عصر-ظهور پور سیدآقایی و مافی، «نقش ایرانیان در عصر ظهور»، ۱۳۹۷ش، ص۲۰.]</ref>


== تطبیق‌های تاریخی زمینه‌سازان ظهور ==
== تطبیق‌های تاریخی زمینه‌سازان ظهور ==
خط ۴۶: خط ۷۸:


== نقش اقشار مختلف در زمینه‌سازی ظهور ==
== نقش اقشار مختلف در زمینه‌سازی ظهور ==
[[پرونده:زمینه‌سازی ظهور امام مهدی۴.jpg|جایگزین=مسیر پیاده‌روی زائران نیمه‌شعبان به‌سوی مسجد جمکران|بندانگشتی|مادری به همراه دخترانش در مسیر پیاده‌روی زائران نیمه‌شعبان به‌سوی مسجد جمکران، ۲۵ بهمن ۱۴۰۳ش]]
براساس دیدگاه زمینه‌سازی، فراهم کردن مقدمات ظهور امام مهدی، وظیفه‌ای همگانی است که همهٔ اقشار جامعه را در بر می‌گیرد.<ref>[https://hawzah.net/fa/Discussion/View/44729/نقش-عالمان-دین-در-زمینه-سازی-ظهور «نقش عالمان دین در زمینه‌سازی ظهور»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref> عموم مردم با انجام تکالیف دینی، خودسازی فردی و کوشش برای اصلاح رفتار اجتماعی، سهمی اساسی در این مسیر ایفا می‌کنند. شیخ مفید، نبود همدلی و وفاداری را مهم‌ترین مانع ظهور دانسته است.<ref>[https://whoisimammahdi.com/grounding-for-emergence/ «مهم‌ترین عوامل در زمینه‌سازی ظهور و برطرف کردن موانع آن کدامند؟»، وب‌سایت امام مهدی کیست؟.]</ref> حکومت نیز در فراهم‌آوری مقدمات ظهور نقش دارد.<ref>[https://hawzah.net/fa/Question/View/63281/تاثیر-حکومت-اسلامی-در-زمینه-سازی-ظهور?CID=709 «تأثیر حکومت اسلامی در زمینه‌سازی ظهور»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref> براساس برخی روایات، پیش‌از ظهور، حکومتی عادل و اسلامی وجود خواهد داشت که زمینه را برای قیام جهانی آن امام مهیا می‌سازد.<ref>[https://whoisimammahdi.com/grounding-for-emergence/ «مهم‌ترین عوامل در زمینه‌سازی ظهور و برطرف کردن موانع آن کدامند؟»، وب‌سایت امام مهدی کیست؟.]</ref> عالمان دین با گسترش معارف دینی و تربیت نسلی مؤمن،<ref>[https://hawzah.net/fa/Discussion/View/44729/نقش-عالمان-دین-در-زمینه-سازی-ظهور «نقش عالمان دین در زمینه‌سازی ظهور»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref> از دیگر زمینه‌سازان ظهور هستند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1027537/نقش-معلم-در-زمینه-سازی-ظهوری-و-تحقق-جامعه-مهدوی سرمدی و همکاران، «نقش معلم در زمینه‌سازی ظهوری و تحقق جامعه مهدوی»، ۱۳۹۲ش، ص۷۰.]</ref> از این منظر، انقلاب اسلامی به رهبری سید روح‌الله خمینی، مسیر تشکیل حکومت دینی را به‌عنوان مقدمه‌ای برای حکومت جهانی حضرت مهدی هموار ساخت.<ref>[https://iqna.ir/fa/news/4061726/نهضت-امام-خمینیره-نقطه-عطف-حرکت-علما-در-زمینه‌سازی-ظهور-بود «نهضت امام خمینی نقطه عطف حرکت علما در زمینه‌سازی ظهور بود»، خبرگزاری ایکنا.]</ref> روشنفکران دینی هم با روشنگری در برابر انحرافات فکری، نقشی کلیدی در زمینه‌سازی ظهور ایفا می‌کنند.<ref>[https://iqna.ir/fa/news/4063125/نقش-دانشگاه‌-و-نخبگان-در-زمینه‌سازی-ظهور «نقش دانشگاه و نخبگان در زمینه‌سازی ظهور»، خبرگزاری ایکنا.]</ref> نخبگان با افشای توطئه‌های دشمنان علیه مهدویت، با وارونه‌سازی چهرهٔ منجی موعود، مقابله می‌کنند.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/87638/نقش-مقاومت-اسلامی-در-زمینه-سازی-ظهور-آخرین-منجی صالحی، «نقش مقاومت اسلامی در زمینه‌سازی ظهور آخرین منجی»، همشهری آنلاین.]</ref><ref>[https://www.ayandehroshan.ir/article/826/نقش-معل-م-زمینه-سازی-ظهور-تحقق-جامعه-مهدوی سرمدی و همکاران، «نقش معلّم در زمینه‌سازی ظهور و تحقق جامعه مهدوی»، وب‌سایت مؤسسه آینده روشن بشریت.]</ref>
براساس دیدگاه زمینه‌سازی، فراهم کردن مقدمات ظهور امام مهدی، وظیفه‌ای همگانی است که همهٔ اقشار جامعه را در بر می‌گیرد.<ref>[https://hawzah.net/fa/Discussion/View/44729/نقش-عالمان-دین-در-زمینه-سازی-ظهور «نقش عالمان دین در زمینه‌سازی ظهور»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref> عموم مردم با انجام تکالیف دینی، خودسازی فردی و کوشش برای اصلاح رفتار اجتماعی، سهمی اساسی در این مسیر ایفا می‌کنند. شیخ مفید، نبود همدلی و وفاداری را مهم‌ترین مانع ظهور دانسته است.<ref>[https://whoisimammahdi.com/grounding-for-emergence/ «مهم‌ترین عوامل در زمینه‌سازی ظهور و برطرف کردن موانع آن کدامند؟»، وب‌سایت امام مهدی کیست؟.]</ref> حکومت نیز در فراهم‌آوری مقدمات ظهور نقش دارد.<ref>[https://hawzah.net/fa/Question/View/63281/تاثیر-حکومت-اسلامی-در-زمینه-سازی-ظهور?CID=709 «تأثیر حکومت اسلامی در زمینه‌سازی ظهور»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref> براساس برخی روایات، پیش‌از ظهور، حکومتی عادل و اسلامی وجود خواهد داشت که زمینه را برای قیام جهانی آن امام مهیا می‌سازد.<ref>[https://whoisimammahdi.com/grounding-for-emergence/ «مهم‌ترین عوامل در زمینه‌سازی ظهور و برطرف کردن موانع آن کدامند؟»، وب‌سایت امام مهدی کیست؟.]</ref> عالمان دین با گسترش معارف دینی و تربیت نسلی مؤمن،<ref>[https://hawzah.net/fa/Discussion/View/44729/نقش-عالمان-دین-در-زمینه-سازی-ظهور «نقش عالمان دین در زمینه‌سازی ظهور»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref> از دیگر زمینه‌سازان ظهور هستند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1027537/نقش-معلم-در-زمینه-سازی-ظهوری-و-تحقق-جامعه-مهدوی سرمدی و همکاران، «نقش معلم در زمینه‌سازی ظهوری و تحقق جامعه مهدوی»، ۱۳۹۲ش، ص۷۰.]</ref> از این منظر، انقلاب اسلامی به رهبری سید روح‌الله خمینی، مسیر تشکیل حکومت دینی را به‌عنوان مقدمه‌ای برای حکومت جهانی حضرت مهدی هموار ساخت.<ref>[https://iqna.ir/fa/news/4061726/نهضت-امام-خمینیره-نقطه-عطف-حرکت-علما-در-زمینه‌سازی-ظهور-بود «نهضت امام خمینی نقطه عطف حرکت علما در زمینه‌سازی ظهور بود»، خبرگزاری ایکنا.]</ref> روشنفکران دینی هم با روشنگری در برابر انحرافات فکری، نقشی کلیدی در زمینه‌سازی ظهور ایفا می‌کنند.<ref>[https://iqna.ir/fa/news/4063125/نقش-دانشگاه‌-و-نخبگان-در-زمینه‌سازی-ظهور «نقش دانشگاه و نخبگان در زمینه‌سازی ظهور»، خبرگزاری ایکنا.]</ref> نخبگان با افشای توطئه‌های دشمنان علیه مهدویت، با وارونه‌سازی چهرهٔ منجی موعود، مقابله می‌کنند.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/87638/نقش-مقاومت-اسلامی-در-زمینه-سازی-ظهور-آخرین-منجی صالحی، «نقش مقاومت اسلامی در زمینه‌سازی ظهور آخرین منجی»، همشهری آنلاین.]</ref><ref>[https://www.ayandehroshan.ir/article/826/نقش-معل-م-زمینه-سازی-ظهور-تحقق-جامعه-مهدوی سرمدی و همکاران، «نقش معلّم در زمینه‌سازی ظهور و تحقق جامعه مهدوی»، وب‌سایت مؤسسه آینده روشن بشریت.]</ref>
 
[[پرونده:زمینه‌سازی ظهور امام مهدی۵.jpg|جایگزین=گروه سرود در مسجد جمکران|بندانگشتی|اجرای یک گروه سرود در مسجد جمکران قبل از برگزاری دعای کمیل، ۱۴ خرداد ۱۴۰۵ش]]
[[زن در خانواده|زنان در خانواده]]<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/2987734/نقش-بی-بدیل-زنان-در-زمینه-سازی-ظهور-امام-زمان-عج «نقش بی‌بدیل زنان در زمینه‌سازی ظهور امام زمان»، خبرگزاری صداوسیما.]</ref> از طریق [[تربیت فرزند|تربیت فرزندان]] و پشتیانی از همسر<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/857881/نقش-زن-در-زمینه-سازی-ظهور هاشمی، «نقش زن در زمینه‌سازی ظهور»، ۱۳۸۶ش، ص۱۷۶-۱۸۰]؛ [https://www.ensani.ir/fa/article/432800/نقش-زنان-در-زمینه-سازی-ظهور ماسلایه و انصاری چشمه، «نقش زنان در زمینه‌سازی ظهور»، ۱۳۹۸ش، ص۶۹.]</ref> و در اجتماع<ref>[https://www.shabestan.news/news/1751147/زنان-زمینه-ساز-ظهور-چه-ویژگی-هایی-دارند-زندگی-عفیفانه-زنان-دوره «زنان زمینه‌ساز ظهور چه ویژگی‌هایی دارند؟»، خبرگزاری شبستان.]</ref> با حفظ [[حجاب]] و [[عفت|عفاف]]<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/857881/نقش-زن-در-زمینه-سازی-ظهور هاشمی، «نقش زن در زمینه‌سازی ظهور»، ۱۳۸۶ش، ص۱۸۰-۱۸۳.]</ref> و [[مشارکت اجتماعی زن|مشارکت اجتماعی]] فعال<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/857881/نقش-زن-در-زمینه-سازی-ظهور هاشمی، «نقش زن در زمینه‌سازی ظهور»، ۱۳۸۶ش، ص۱۸۴-۱۹8.]</ref> می‌توانند در مسیر زمینه‌سازی ظهور نقش‌آفرین باشند. [[جوان|جوانان]] اما براساس روایات، اکثریت یاران امام مهدی را تشکیل می‌دهند<ref>[https://ensani.ir/fa/article/58456/جوانان-در-خدمت-مهدی-عج- اباذری، «جوانان در خدمت مهدی»، ۱۳۸۷ش.]</ref> و از آمادگی بیشتری برای تلاش در راستای زمینه‌سازی ظهور برخوردار هستند.<ref>[https://www.shabestan.news/news/1751007/وظایف-جوان-منتظر-جوانان-نقش-کلیدی-در-دولت-جوان-امام-مهدی-عج-دارند «وظایف جوان منتظر، جوانان نقش کلیدی در دولت جوان امام مهدی دارند»، خبرگزاری شبستان.]</ref> آنها با معرفت‌افزایی، ارتقای [[تاب‌آوری]]، [[مسئولیت‌پذیری]] و [[خودباوری]]،<ref>[https://jm.isca.ac.ir/article_74401.html برنجکار و سیادتی، «وظایف جوانان در جامعه منتظر»، ۱۴۰۱ش، ص۱۱۵.] [https://www.shabestan.news/news/1751007/وظایف-جوان-منتظر-جوانان-نقش-کلیدی-در-دولت-جوان-امام-مهدی-عج-دارند «وظایف جوان منتظر، جوانان نقش کلیدی در دولت جوان امام مهدی دارند»، خبرگزاری شبستان.]</ref> [[خودسازی]] و [[عدالت‌خواهی]] می‌توانند به زمینه‌سازی ظهور امام مهدی یاری برسانند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6740405/خودسازی-و-مسئولیت-پذیری-وظایف-نسل-جوان-در-مسیر-ظهور «خودسازی و مسئولیت‌پذیری؛ وظایف نسل جوان در مسیر ظهور»، خبرگزاری مهر.]</ref>
[[زن در خانواده|زنان در خانواده]]<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/2987734/نقش-بی-بدیل-زنان-در-زمینه-سازی-ظهور-امام-زمان-عج «نقش بی‌بدیل زنان در زمینه‌سازی ظهور امام زمان»، خبرگزاری صداوسیما.]</ref> از طریق [[تربیت فرزند|تربیت فرزندان]] و پشتیانی از همسر<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/857881/نقش-زن-در-زمینه-سازی-ظهور هاشمی، «نقش زن در زمینه‌سازی ظهور»، ۱۳۸۶ش، ص۱۷۶-۱۸۰]؛ [https://www.ensani.ir/fa/article/432800/نقش-زنان-در-زمینه-سازی-ظهور ماسلایه و انصاری چشمه، «نقش زنان در زمینه‌سازی ظهور»، ۱۳۹۸ش، ص۶۹.]</ref> و در اجتماع<ref>[https://www.shabestan.news/news/1751147/زنان-زمینه-ساز-ظهور-چه-ویژگی-هایی-دارند-زندگی-عفیفانه-زنان-دوره «زنان زمینه‌ساز ظهور چه ویژگی‌هایی دارند؟»، خبرگزاری شبستان.]</ref> با حفظ [[حجاب]] و [[عفت|عفاف]]<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/857881/نقش-زن-در-زمینه-سازی-ظهور هاشمی، «نقش زن در زمینه‌سازی ظهور»، ۱۳۸۶ش، ص۱۸۰-۱۸۳.]</ref> و [[مشارکت اجتماعی زن|مشارکت اجتماعی]] فعال<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/857881/نقش-زن-در-زمینه-سازی-ظهور هاشمی، «نقش زن در زمینه‌سازی ظهور»، ۱۳۸۶ش، ص۱۸۴-۱۹8.]</ref> می‌توانند در مسیر زمینه‌سازی ظهور نقش‌آفرین باشند. [[جوان|جوانان]] اما براساس روایات، اکثریت یاران امام مهدی را تشکیل می‌دهند<ref>[https://ensani.ir/fa/article/58456/جوانان-در-خدمت-مهدی-عج- اباذری، «جوانان در خدمت مهدی»، ۱۳۸۷ش.]</ref> و از آمادگی بیشتری برای تلاش در راستای زمینه‌سازی ظهور برخوردار هستند.<ref>[https://www.shabestan.news/news/1751007/وظایف-جوان-منتظر-جوانان-نقش-کلیدی-در-دولت-جوان-امام-مهدی-عج-دارند «وظایف جوان منتظر، جوانان نقش کلیدی در دولت جوان امام مهدی دارند»، خبرگزاری شبستان.]</ref> آنها با معرفت‌افزایی، ارتقای [[تاب‌آوری]]، [[مسئولیت‌پذیری]] و [[خودباوری]]،<ref>[https://jm.isca.ac.ir/article_74401.html برنجکار و سیادتی، «وظایف جوانان در جامعه منتظر»، ۱۴۰۱ش، ص۱۱۵.] [https://www.shabestan.news/news/1751007/وظایف-جوان-منتظر-جوانان-نقش-کلیدی-در-دولت-جوان-امام-مهدی-عج-دارند «وظایف جوان منتظر، جوانان نقش کلیدی در دولت جوان امام مهدی دارند»، خبرگزاری شبستان.]</ref> [[خودسازی]] و [[عدالت‌خواهی]] می‌توانند به زمینه‌سازی ظهور امام مهدی یاری برسانند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6740405/خودسازی-و-مسئولیت-پذیری-وظایف-نسل-جوان-در-مسیر-ظهور «خودسازی و مسئولیت‌پذیری؛ وظایف نسل جوان در مسیر ظهور»، خبرگزاری مهر.]</ref>