مجلس شورای ملی: تفاوت میان نسخه‌ها

{{درشت|'''مجلس شورای ملی'''}}؛ نخستین کانون قانون‌گذاری مدرن و نهاد برآمده از جنبش مشروطه در ایران.

== ساختمان مجلس شورای ملی ==

نهاد قانون‌گذاری کشور از آغاز مشروطیت تا پیش از [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب سال ۱۳۵۷ش]] در محوطهٔ تاریخی میدان بهارستان تهران مستقر بود. نخستین دورهٔ مجلس شورای ملی در سال ۱۲۸۵ش در کاخ سپهسالار تشکیل شد که پیش از آن به میرزا حسین‌خان سپهسالار تعلق داشت و به‌عنوان اولین پایگاه رسمی مشروطه برگزیده شد. با توسعهٔ ساختار اداری و تشکیل مجلس سنا در سال ۱۳۲۸ش، ساختمان مدرن دیگری در همین مجموعه طراحی شد که در دهه‌های پایانی حکومت پهلوی به محل اصلی برگزاری جلسات تبدیل شد؛ این مجموعهٔ پانزده هکتاری پس از انقلاب اسلامی نیز اصالت سیاسی خود را حفظ کرد و با احداث ساختمان هرمی‌شکل جدید، به‌عنوان محل استقرار مجلس شورای اسلامی مورد استفاده قرار گرفت.<ref>[https://farsnews.ir/politics/1480493520000031896/از-عمارت-قدیمی-تا-هرم-بلند-بهارستان?lang=en «از عمارت قدیمی تا هرم بلند بهارستان»، خبرگزاری فارس.]</ref>

== رویدادهای مهم تاریخی ==

[[به توپ بستن مجلس]] و استبداد صغیر در [[جمادی‌الاول]] ۱۳۲۶ق رخ داد که در جریان آن، [[محمدعلی‌شاه]] به بهانهٔ سوءقصد به خود با همراهی کلنل لیاخوف [[عمارت بهارستان|ساختمان بهارستان]] را به توپ بست؛ این حادثه منجر به تعطیلی موقت مجلس، شهادت برخی از مشروطه‌خواهان و آغاز دورهٔ [[استبداد صغیر]] شد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/popup/fa/system/contentprint/12849 «به توپ بستن مجلس شورای ملی به فرمان محمدعلی شاه قاجار»، مرکز دائره‌المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> در این دوره، محمدعلی‌شاه برای بازگرداندن قدرت مطلقهٔ خود تلاش کرد، اما این اقدام با مقاومت مسلحانه در [[تبریز]]، قیام‌های شهری در [[اصفهان]] و [[گیلان]] و حرکت قشون مشروطه‌خواهان به‌سمت پایتخت مواجه شد که در نهایت به [[فتح تهران]] و بازگشت مشروطیت در سال ۱۳۲۷ق انجامید.<ref>[https://tarikh.inoor.ir/fa/event/page/1K992H/به_توپ_بستن_مجلس_شورای_ملی «به توپ بستن مجلس شورای ملی»، پایگاه جامع تاریخ.]</ref>

== افراد تأثیرگذار ==

مظفرالدین‌شاه با امضای فرمان تأسیس، مشروعیت این نهاد را پذیرفت، اما جانشین او محمدعلی‌شاه، رویکرد تقابل نظامی را برگزید که با ایستادگی چهره‌های نامداری چون میرزا جهانگیرخان صوراسرافیل و سید محمد طباطبایی روبه‌رو شد. در دوران پهلوی اول، رضاشاه ابتدا از مجرای مجلس پنجم و با یاری حامیانی چون سید محمد تدین سلطنت خود را تثبیت کرد<ref>پهلوی، مأموریت برای وطنم، 1345ش، ص۵۳؛

گلشاییان، گذشته‌ها و اندیشه‌های زندگی یا خاطرات من، 1377ش، ج1، ص422.</ref> اما به‌مرور با حذف فراکسیون‌های مستقل و منتقدانی چون [[سید حسن مدرس]]، کارکرد نظارتی پارلمان را به سود ارادهٔ ملوکانه تضعیف کرد.<ref>مدرسی، مرد روزگاران، مدرس شهید نابغه ملی ایران، 1374ش، ص۳۳۴- 3۳۵.</ref> این رابطه در دورهٔ [[محمدرضاشاه]] به دو نیمه تقسیم شد؛ در ۱۲ سال نخست، به‌دلیل ضعف دربار، مجلس با حضور نخبگانی چون محمد مصدق و ابوالقاسم کاشانی به کانون اصلی تصمیم‌گیری ملی تبدیل شد<ref>مهدوی‌نیا، نخست‌وزیران ایران، زندگی سیاسی عبدالحسین هژیر، 1373ش، ص۳۰۶.</ref> اما از دههٔ ۱۳۴۰ش به بعد، با تثبیت قدرت شاه و ظهور سیستم تک‌حزبی، مجلس بار دیگر به نهادی همسو با تصمیمات دربار تبدیل شد.<ref>امیرعلایی، چند خاطره سیاسی، 1370ش، ص۷۷.</ref>

* لغو قانون تقویم شاهنشاهی، انحلال اداری ساواک و تصویب لایحه محاکمه وزرای اسبق جهت همراهی با افکار عمومی.<ref>خوشزاد، آخرین مجلس مشروطه؛ دوره بیست و چهارم مجلس شورای ملی و انقلاب اسلامی، 1390ش، ص۲۹۲–۲۹۶.</ref>

|}

== پانویس ==