ریا: تفاوت میان نسخه‌ها

خط ۶۶:

نقد ریا و تزویر از مضامین کلیدی در تاریخ اجتماعی و ادبی ایران، به‌ویژه از سده پنجم هجری است. پژوهشگران رواج این پدیده را با ساختارهای سیاسی استبدادی، ناامنی‌های تاریخی و ضعف نهادهای دادخواهی مرتبط دانسته‌اند؛ عواملی که منجر به شکل‌گیری الگوهای رفتاری مبتنی بر پنهان‌کاری، سازگاری ظاهری با قدرت و دوگانگی میان ظاهر و باطن برای حفظ منافع یا امنیت شده است. پس از حمله مغول و تشدید آشفتگی‌های اجتماعی، گرایش به پنهان‌کردن باورهای واقعی در لایه‌های مختلف جامعه تقویت شد که بازتاب آن در [[زبان فارسی]] به‌صورت گسترش زبان کنایی و استعاری نمود یافت. همچنین، رواج اغراق، تعارفات پیچیده و القاب مبالغه‌آمیز در زبان رسمی، به‌عنوان بازتابی از روابط قدرت و موانع شکل‌گیری شفافیت اجتماعی تعبیر شده است.<ref>[https://ensafnews.com/463542/قلمرو-ریا-در-ادبیات-محمدعلی-اسلامی-ندو/ اسلامی ندوشن، «قلمرو ریا در ادبیات»، پایگاه خبری و تحلیلی انصاف‌نیوز.]</ref>

در [[دیوان حافظ]]، مبارزه با ریا مرکزی‌ترین درون‌مایه است. او با استفاده از واژگانی چون سالوس، تزویر، ~~خرقه،~~ منافق و مدعی، لایه‌های مختلف جامعه زمان خود را نقد می‌کند. حافظ گروه‌هایی نظیر واعظان، فقیهان، صوفیان و زاهدان را که از [[دین]] برای مقاصد دنیوی بهره می‌جستند، مورد خطاب قرار داده و در برابر حاکمان ریاکار، از نماد محتسب استفاده کرده است. گستردگی این مفاهیم نشان‌گر تلاش او برای افشای تضاد میان ادعاهای دینی و کنش‌های سیاسی-اجتماعی عصر خویش است.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/20170718155836-10124-40.pdf شمشیری و همکاران، «بررسی ریا به عنوان آسیب اجتماعی در اشعار حافظ»، 1395ش، ص 92.]</ref> در یکی از اشعار [[حافظ]] چنین آمده است:<ref>حافظ، دیوان حافظ، [https://ganjoor.net/hafez/ghazal/sh199 غزل شماره 199]، در وب‌سایت گنجور.</ref>

در [[دیوان حافظ]]، مبارزه با ریا مرکزی‌ترین درون‌مایه است. او با استفاده از واژگانی چون سالوس، تزویر، [[خرقه]]، منافق و مدعی، لایه‌های مختلف جامعه زمان خود را نقد می‌کند. حافظ گروه‌هایی نظیر واعظان، فقیهان، صوفیان و زاهدان را که از [[دین]] برای مقاصد دنیوی بهره می‌جستند، مورد خطاب قرار داده و در برابر حاکمان ریاکار، از نماد محتسب استفاده کرده است. گستردگی این مفاهیم نشان‌گر تلاش او برای افشای تضاد میان ادعاهای دینی و کنش‌های سیاسی-اجتماعی عصر خویش است.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/20170718155836-10124-40.pdf شمشیری و همکاران، «بررسی ریا به عنوان آسیب اجتماعی در اشعار حافظ»، 1395ش، ص 92.]</ref> در یکی از اشعار [[حافظ]] چنین آمده است:<ref>حافظ، دیوان حافظ، [https://ganjoor.net/hafez/ghazal/sh199 غزل شماره 199]، در وب‌سایت گنجور.</ref>

{{شعر جدید|متن=واعظان کاین جلوه در محراب و منبر می‌کنند\\چون به خلوت می‌روند آن کار دیگر می‌کنند

مشکلی دارم ز دانشمند مجلس بازپرس\\توبه فرمایان چرا خود توبه کمتر می‌کنند

@@ خط ۶۶: / خط ۶۶: @@
 نقد ریا و تزویر از مضامین کلیدی در تاریخ اجتماعی و ادبی ایران، به‌ویژه از سده پنجم هجری است. پژوهشگران رواج این پدیده را با ساختارهای سیاسی استبدادی، ناامنی‌های تاریخی و ضعف نهادهای دادخواهی مرتبط دانسته‌اند؛ عواملی که منجر به شکل‌گیری الگوهای رفتاری مبتنی بر پنهان‌کاری، سازگاری ظاهری با قدرت و دوگانگی میان ظاهر و باطن برای حفظ منافع یا امنیت شده است. پس از حمله مغول و تشدید آشفتگی‌های اجتماعی، گرایش به پنهان‌کردن باورهای واقعی در لایه‌های مختلف جامعه تقویت شد که بازتاب آن در [[زبان فارسی]] به‌صورت گسترش زبان کنایی و استعاری نمود یافت. همچنین، رواج اغراق، تعارفات پیچیده و القاب مبالغه‌آمیز در زبان رسمی، به‌عنوان بازتابی از روابط قدرت و موانع شکل‌گیری شفافیت اجتماعی تعبیر شده است.<ref>[https://ensafnews.com/463542/قلمرو-ریا-در-ادبیات-محمدعلی-اسلامی-ندو/ اسلامی ندوشن، «قلمرو ریا در ادبیات»، پایگاه خبری و تحلیلی انصاف‌نیوز.]</ref>
-در [[دیوان حافظ]]، مبارزه با ریا مرکزی‌ترین درون‌مایه است. او با استفاده از واژگانی چون سالوس، تزویر، خرقه، منافق و مدعی، لایه‌های مختلف جامعه زمان خود را نقد می‌کند. حافظ گروه‌هایی نظیر واعظان، فقیهان، صوفیان و زاهدان را که از [[دین]] برای مقاصد دنیوی بهره می‌جستند، مورد خطاب قرار داده و در برابر حاکمان ریاکار، از نماد محتسب استفاده کرده است. گستردگی این مفاهیم نشان‌گر تلاش او برای افشای تضاد میان ادعاهای دینی و کنش‌های سیاسی-اجتماعی عصر خویش است.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/20170718155836-10124-40.pdf شمشیری و همکاران، «بررسی ریا به عنوان آسیب اجتماعی در اشعار حافظ»، 1395ش، ص 92.]</ref> در یکی از اشعار [[حافظ]] چنین آمده است:<ref>حافظ، دیوان حافظ، [https://ganjoor.net/hafez/ghazal/sh199 غزل شماره 199]، در وب‌سایت گنجور.</ref>
+در [[دیوان حافظ]]، مبارزه با ریا مرکزی‌ترین درون‌مایه است. او با استفاده از واژگانی چون سالوس، تزویر، [[خرقه]]، منافق و مدعی، لایه‌های مختلف جامعه زمان خود را نقد می‌کند. حافظ گروه‌هایی نظیر واعظان، فقیهان، صوفیان و زاهدان را که از [[دین]] برای مقاصد دنیوی بهره می‌جستند، مورد خطاب قرار داده و در برابر حاکمان ریاکار، از نماد محتسب استفاده کرده است. گستردگی این مفاهیم نشان‌گر تلاش او برای افشای تضاد میان ادعاهای دینی و کنش‌های سیاسی-اجتماعی عصر خویش است.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/20170718155836-10124-40.pdf شمشیری و همکاران، «بررسی ریا به عنوان آسیب اجتماعی در اشعار حافظ»، 1395ش، ص 92.]</ref> در یکی از اشعار [[حافظ]] چنین آمده است:<ref>حافظ، دیوان حافظ، [https://ganjoor.net/hafez/ghazal/sh199 غزل شماره 199]، در وب‌سایت گنجور.</ref>
 {{شعر جدید|متن=واعظان کاین جلوه در محراب و منبر می‌کنند\\چون به خلوت می‌روند آن کار دیگر می‌کنند
 مشکلی دارم ز دانشمند مجلس بازپرس\\توبه فرمایان چرا خود توبه کمتر می‌کنند