بی‌بی مریم بختیاری: تفاوت میان نسخه‌ها

'''{{درشت|بی‌بی مریم بختیاری؛}}''' زن مبارز و فعال ایل بختیاری در نهضت مشروطه.

== ازدواج و فرزندان ==

بی‌بی‌ مریم دو بار [[ازدواج]] کرد. نخستین ازدواج او در حالی انجام شد که تنها چهل روز داشت و پدرش او را به عقد علی‌قلی‌خان چهارلنگ که حدود ۲۵ سال داشت، درآورد و سرانجام در پانزده‌سالگی به خانهٔ او رفت. این ازدواج که با میل بی‌بی‌ مریم همراه نبود، به صلاح‌دید پدرش و با هدف مهار قیام محمدعلی‌خان چهارلنگ علیه [[قاجاریه|حکومت قاجار]] و جلب همراهی ایل محمودصالح چهارلنگ صورت گرفت. این پیوند چهار سال و شش ماه به طول انجامید و حاصل آن سه پسر به نام‌های محمدعلی‌خان، علی‌مردان‌خان و سهراب‌خان بود.<ref>[https://www.alef.ir/news/3980627037.html «بی‌بی مریم را بیشتر بشناسیم»، پایگاه خبری الف.]</ref> علی‌مردان‌خان بختیاری، فرزند دوم بی‌بی مریم از مبارزان سرشناس تاریخ معاصر ایران بود که به دستور [[رضاشاه]] کشته شد.<ref>[https://www.karnamehjonoob.ir/1404/04/بی-بی-مریم-بختیاری؛-زنی-که-مشروطه-را-فری/ رضایی مالمیر، «بی‌بی مریم بختیاری؛ زنی که مشروطه را فریاد زد»، وب‌سایت کارنامه جنوب.]</ref>

== تحصیلات ==

بی‌بی‌ مریم زنی باسواد و روشنفکر بود و از معدود [[زنان]] زمان خویش بود، که سواد خواندن و نوشتن داشت و حوادث عصر خویش را می‌نوشت.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/910215/بی-بی-مریم-بختیاری-سردار-مشروطه-خواه بهبهانی، «بی‌بی مریم بختیاری سردار مشروطه خواه»، 1389ش، ص64.]</ref> کتاب «خاطرات سردار مریم»، سال‌ها بعداز درگذشتش منتشر شد که در آن دربارهٔ دوران کودکی و نوجوانی، شرح زندگی و حوادث سیاسی تا پایان دوره مشروطیت را نوشته است.<ref>[https://www.gisoom.com/book/11072804/کتاب-خاطرات-سردار-مریم-بختیاری-از-کودکی-تا-آغاز-انقلاب-مشروطه/ «خاطرات سردار مریم بختیاری از کودکی تا آغاز انقلاب مشروطه»، وب‌سایت گیسوم.]</ref>

=== نقش‌آفرینی در نهضت مشروطه ===

او در دشوارترین شرایط زندگی عشایری، مهارت‌های رزمی همچون تیراندازی و سوارکاری را آموخت و این توانایی‌ها را در مبارزات آزادی‌خواهانه به کار گرفت.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/910215/بی-بی-مریم-بختیاری-سردار-مشروطه-خواه بهبهانی، «بی‌بی مریم بختیاری سردار مشروطه خواه»، 1389ش، ص64.]</ref> پس‌از [[به‌توپ بستن مجلس شورای ملی]] به فرمان [[محمدعلی‌شاه]]، شماری از مشروطه‌خواهان دستگیر و گروهی نیز ناگزیر به فرار شدند. در چنین فضایی، جنبش‌های مردمی در نقاط مختلف کشور شکل گرفت. بختیاری‌ها در [[اصفهان]] قدرت را به دست گرفتند و راهی [[تهران]] شدند. هم‌زمان، در [[رشت]] [[محمدولی‌خان تنکابنی]] و در [[تبریز]] [[ستارخان]] و [[باقرخان]] مسیری مشابه را در پیش گرفتند. بی‌بی مریم بختیاری نیز باور داشت تا زمانی که قاجاریان بر [[ایران]] فرمانروایی می‌کنند، پیشرفتی حاصل نخواهد شد. ازاین‌رو، با تشویق برادران خود و ایراد سخنرانی حماسی، سربازان بختیاری را به حرکت به‌سوی تهران واداشت. در منابع آمده است که او در آن سخنرانی تأکید کرد که اگر سربازان بختیاری در این راه کشته شوند، زنان بختیاری ادامه‌دهندهٔ راه آنان خواهند بود.<ref>[https://www.irna.ir/news/84198192/%D9%BE%DA%98%D9%88%D9%87%D8%B4%DA%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%A8%DB%8C-%D8%A8%DB%8C-%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D8%A8%D8%AE%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D9%86%D8%AA-%D9%88-%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%86%DB%8C%D8%AA%D9%87-%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%B1%D9%87%D9%85-%D8%A2%D9%85%DB%8C%D8%AE%D8%AA زارعی، «پژوهشگر تاریخ: بی‌بی مریم بختیاری سنت و مدرنیته را درهم آمیخت»، خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران.]</ref>

== سال‌های پایانی زندگی و درگذشت ==

در سال ۱۳۱۳ش، علی‌مردان‌خان، فرزند بی‌بی مریم بختیاری، در سن ۴۲ سالگی به دستور رضاخان تیرباران شد. بی‌بی مریم که دوران کهولت خود را در [[اصفهان]]<ref>[https://www.iribnews.ir/00DWMn «سردار بی‌بی مریم خاتون ایلخان بختیاری کیست؟»، خبرگزاری صداوسیما.]</ref> می‌گذراند، با شنیدن خبر اعدام پسرش، به‌شدت اندوهگین و افسرده شد و براساس آداب‌ورسوم ایل بختیاری، گیسوان خود را کوتاه کرد. وی سه سال پس‌از این واقعه، در سال ۱۳۱۶ش و در ۶۳ سالگی، دار فانی را وداع گفت. پیکر او در [[قبرستان تخت فولاد|آرامستان تخت‌فولاد]] اصفهان، در تکیه میرفندرسکی، به خاک سپرده شد.<ref>[https://www.karnamehjonoob.ir/1404/04/بی-بی-مریم-بختیاری؛-زنی-که-مشروطه-را-فری/ «بی‌بی مریم بختیاری؛ زنی که مشروطه را فریاد زد»، وب‌سایت کارنامه جنوب.]</ref> عمارت او در چهارراه قصر، ابتدای خیابان شیخ بهایی طبق وصیت خودش، به ادارهٔ فرهنگ اهدا شد و بعدها مدرسهٔ رودابه در آن مکان ساخته شد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/922448/دلاور-زن-عصر-مشروطه-که-خانه‌اش-پناهگاه-بزرگان-مشروطه‌خواه-بود «دلاور زن عصر مشروطه که خانه‌اش پناهگاه بزرگان مشروطه‌خواه بود»، وب‌سایت تابناک.]</ref>

== یادمان‌ها ==

* در تالار مطالعات زنان [[سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران]]، سردیس بی‌بی مریم بختیاری نصب شده است. این سردیس در مراسمی در تیرماه ۱۳۹۷ش رونمایی شد.<ref>[https://www.ibna.ir/news/262797/رونمایی-از-سردیس-بی-بی-مریم-بختیاری-سردار-آزادگی-در-تاریخ-معاصر «رونمایی از سردیس بی‌بی مریم بختیاری سردار آزادگی در تاریخ معاصر»، خبرگزاری ایبنا.]</ref>

* تندیس بی‌بی مریم بختیاری در ضلع شمال غربی [[دریاچه شهدای خلیج فارس]]، در مجموعه فرهنگی تاراز تهران نصب شده است.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/700059/بی-بی-مریم-در-گذر-فرهنگی-تاراز «بی‌بی مریم در گذر فرهنگی تاراز»، همشهری آنلاین.]</ref>