| (۳ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۲: | خط ۲: | ||
== منزلت مادری در اسلام == | == منزلت مادری در اسلام == | ||
جایگاه [[مادر]] در آموزههای [[اسلام]] از اهمیت بالایی برخوردار است و شمار زیادی از آیات [[قرآن]] و روایات به احترام و اکرام مادر پرداختهاند. [[دین]] اسلام نقش مادری را نمودی عالی از کمال زن معرفی کرده و پاداش معنوی زیادی را برای آن در نظر گرفته است.<ref name=":0">[https://www.sid.ir/fa/Journal/ViewPaper.aspx?id=254016 . نوری، «نقش مادری در آموزههای قرآنی»، 1393ش، ص7.]</ref> مادری در آموزههای اسلام، از منزلت فوقالعاده برخوردار است؛ نیکی کردن به مادر در ردیف پرستش خداوند بوده،<ref name=":1">سوره نساء، آیه 36.</ref> رضایت و خشم مادر موجب رضایت و خشم خداوند میشود.<ref name=":2">ابراهیمیپور و دیگران، شاخصهای خانواده مطلوب، 1395ش، ص550.</ref> از منظر پیامبر اسلام زن در مدت بارداری، مجاهد، عابد روزهدار و شبزندهدار محسوب شده و پس از وضع حمل پاداش عظیمی دریافت میکند و هنگامی که به فرزندش [[شیر مادر|شیر]] میدهد در برابر هر مکیدنی، از ثواب آزاد کردن بردهای از فرزندان اسماعیل برخوردار میشود و در پایان دوران شیردهی، خداوند گناهان او را میبخشد.<ref name=":3">حرعاملی، وسائلالشیعه، 1409ق، ج21، ص451.</ref> | جایگاه [[مادر]] در آموزههای [[اسلام]] از اهمیت بالایی برخوردار است و شمار زیادی از آیات [[قرآن]] و روایات به احترام و اکرام مادر پرداختهاند. [[دین]] اسلام نقش مادری را نمودی عالی از کمال زن معرفی کرده و پاداش معنوی زیادی را برای آن در نظر گرفته است.<ref name=":0">[https://www.sid.ir/fa/Journal/ViewPaper.aspx?id=254016 . نوری، «نقش مادری در آموزههای قرآنی»، 1393ش، ص7.]</ref> مادری در آموزههای اسلام، از منزلت فوقالعاده برخوردار است؛ نیکی کردن به مادر در ردیف پرستش خداوند بوده،<ref name=":1">سوره نساء، آیه 36.</ref> رضایت و خشم مادر موجب رضایت و خشم خداوند میشود.<ref name=":2">ابراهیمیپور و دیگران، شاخصهای خانواده مطلوب، 1395ش، ص550.</ref> از منظر پیامبر اسلام زن در مدت بارداری، مجاهد، عابد روزهدار و شبزندهدار محسوب شده و پس از وضع حمل پاداش عظیمی دریافت میکند و هنگامی که به فرزندش [[شیر مادر|شیر]] میدهد در برابر هر مکیدنی، از ثواب آزاد کردن بردهای از فرزندان اسماعیل برخوردار میشود و در پایان دوران شیردهی، خداوند گناهان او را میبخشد.<ref name=":3">حرعاملی، وسائلالشیعه، 1409ق، ج21، ص451.</ref> | ||
بر این اساس، بهشت در زیر پای مادران دانسته میشود.<ref>نوری، مستدرک الوسائل، 1408ق، ج15، ص182.</ref> خدمتگزاری فرزند به مادر نسبت به پدر، لازمتر است. حقّ مادر بر گردن فرزند بیشتر و وظیفه فرزند نسبت به مادر سنگینتر است. علت این ترجیح، زحمات بیشتری مادر بوده و عدل الهی ایجاب میکند که در مقابل زحمات بیشتر، حق بیشتری داشته و در مقابل تحمل ناراحتی بیشتر از ارزش بالاتری برخوردار شوند.<ref>ابراهیمیپور و دیگران، راهبردهای تحکیم خانواده، 1395ش، ص141.</ref> از منظر رسول خدا حق مادری به قدری سنگین است که اگر انسان تمام عمر، مادرش را خدمت کند معادل یک روزی که در رحم او بوده نمیشود.<ref>نوری، مستدرک الوسائل، 1408ق، ج15، ص180.</ref> | بر این اساس، بهشت در زیر پای مادران دانسته میشود.<ref>نوری، مستدرک الوسائل، 1408ق، ج15، ص182.</ref> خدمتگزاری فرزند به مادر نسبت به پدر، لازمتر است. حقّ مادر بر گردن فرزند بیشتر و وظیفه فرزند نسبت به مادر سنگینتر است. علت این ترجیح، زحمات بیشتری مادر بوده و عدل الهی ایجاب میکند که در مقابل زحمات بیشتر، حق بیشتری داشته و در مقابل تحمل ناراحتی بیشتر از ارزش بالاتری برخوردار شوند.<ref>ابراهیمیپور و دیگران، راهبردهای تحکیم خانواده، 1395ش، ص141.</ref> از منظر رسول خدا حق مادری به قدری سنگین است که اگر انسان تمام عمر، مادرش را خدمت کند معادل یک روزی که در رحم او بوده نمیشود.<ref>نوری، مستدرک الوسائل، 1408ق، ج15، ص180.</ref> | ||
دین اسلام با نگرشی کمالگرا به جایگاه و حقوق مادران و نقش مادری در دوران [[بارداری]] و [[فرزندپروری|پرورش فرزند]] پرداخته و بسیاری از نگرشهای منفی در این زمینه را نفی کرده است.<ref>. علاسوند، زن در اسلام، 1390ش، ص62.</ref> اسلام ایفای نقش مادر را با عناوینی مانند از خود گذشتگی، [[صبر]]، [[تقوا]]، [[عفت]] و [[اخلاق]] نیکو تعبیر کرده است. دین اسلام با تأیید [[اشتغال زنان]] همراه با حفظ [[کرامت]] و جایگاه ارزشمند آنها، خواستار توجه به اولویت نقش همسری و مادریِ زنان و پررنگ بودن نقش آنها<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1394/12/23/1026398/جایگاه-زنان-و-مادران-از-دیدگاه-آیت-الله-جوادی-آملی . «جایگاه زنان و مادران از دیدگاه آیتالله جوادیآملی»، وبسایت خبرگزاری تسنیم، تاریخ بازدید: 21 تیر 1401ش.]</ref> در محیط خانواده است و این بر خلاف انگارههایی است که ایفای نقش مادری را مانع پیشرفت زنان در [[تحصیل زن|تحصیل]] و کسبوکار میدانند.<ref>[http://ensani.ir/fa/article/author/197340 . بستاکچی و همکاران، «تحلیل انتقادی نظریه فمینیسم قرآنی مارگوت بدران در دایرةالمعارف قرآن»، 1398ش، ص16.]</ref> | دین اسلام با نگرشی کمالگرا به جایگاه و حقوق مادران و نقش مادری در دوران [[بارداری]] و [[فرزندپروری|پرورش فرزند]] پرداخته و بسیاری از نگرشهای منفی در این زمینه را نفی کرده است.<ref>. علاسوند، زن در اسلام، 1390ش، ص62.</ref> اسلام ایفای نقش مادر را با عناوینی مانند از خود گذشتگی، [[صبر]]، [[تقوا]]، [[عفت]] و [[اخلاق]] نیکو تعبیر کرده است. دین اسلام با تأیید [[اشتغال زنان]] همراه با حفظ [[کرامت]] و جایگاه ارزشمند آنها، خواستار توجه به اولویت نقش همسری و مادریِ زنان و پررنگ بودن نقش آنها<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1394/12/23/1026398/جایگاه-زنان-و-مادران-از-دیدگاه-آیت-الله-جوادی-آملی . «جایگاه زنان و مادران از دیدگاه آیتالله جوادیآملی»، وبسایت خبرگزاری تسنیم، تاریخ بازدید: 21 تیر 1401ش.]</ref> در محیط خانواده است و این بر خلاف انگارههایی است که ایفای نقش مادری را مانع پیشرفت زنان در [[تحصیل زن|تحصیل]] و کسبوکار میدانند.<ref>[http://ensani.ir/fa/article/author/197340 . بستاکچی و همکاران، «تحلیل انتقادی نظریه فمینیسم قرآنی مارگوت بدران در دایرةالمعارف قرآن»، 1398ش، ص16.]</ref> | ||
برخلاف فمینیستها که برای تقویت جایگاه اجتماعی زن، جایگاه مادری را تضعیف میکنند، مادرانگی در فرهنگ اصیل ایرانی، محور انسانسازی و جامعهسازی شناخته میشود و نقش مادر در انتقال ارزشهای فرهنگی و هویتی به نسل جدید و استمرار هویت و توسعهٔ فرهنگی و اجتماعی، جایگزین ندارد.<ref>[https://pubs.jz.ac.ir/article_198401_f557fc16cb1a7386dbdda5dc227a79b8.pdf طیبی و علیپور، «بازخوانی جایگاه و نقش مادر و فرهنگ مادری در تمدن نوین اسلامی متمرکز بر کدواژههای «نسائنا» و «أمالمؤمنین» در قرآن»، 1402ش، ص188.]</ref> مادر علاوه بر مراقبت جسمی از فرزند، از راه آموزش غیررسمی و الگودهی رفتاری و ایجاد پیوندهای عاطفی، ارزشها، باورها و هنجارهای اجتماعی مانند زبان مادری، مهارتهای ارتباطی، آداب معاشرت، سنتها و آیینها را به فرزند منتقل میکند و مسیر اجتماعیشدن فرزند را هموار میسازد. در فرهنگ اسلامی، این نقش با تأکید بر انتقال مفاهیم دینی، اخلاقی و سبک زندگی اسلامی، عمق و معنای بیشتری مییابد.<ref>[https://sabalanema.ir/news/69061/نقش-مادر-در-پیشرفت-فرهنگی-جامعه «نقش مادر در پیشرفت فرهنگی جامعه»، وبسایت خبری تحلیلی سبلان ما.]</ref> | برخلاف فمینیستها که برای تقویت جایگاه اجتماعی زن، جایگاه مادری را تضعیف میکنند، مادرانگی در فرهنگ اصیل ایرانی، محور انسانسازی و جامعهسازی شناخته میشود و نقش مادر در انتقال ارزشهای فرهنگی و هویتی به نسل جدید و استمرار هویت و توسعهٔ فرهنگی و اجتماعی، جایگزین ندارد.<ref>[https://pubs.jz.ac.ir/article_198401_f557fc16cb1a7386dbdda5dc227a79b8.pdf طیبی و علیپور، «بازخوانی جایگاه و نقش مادر و فرهنگ مادری در تمدن نوین اسلامی متمرکز بر کدواژههای «نسائنا» و «أمالمؤمنین» در قرآن»، 1402ش، ص188.]</ref> مادر علاوه بر مراقبت جسمی از فرزند، از راه آموزش غیررسمی و الگودهی رفتاری و ایجاد پیوندهای عاطفی، ارزشها، باورها و هنجارهای اجتماعی مانند زبان مادری، مهارتهای ارتباطی، آداب معاشرت، سنتها و آیینها را به فرزند منتقل میکند و مسیر اجتماعیشدن فرزند را هموار میسازد. در فرهنگ اسلامی، این نقش با تأکید بر انتقال مفاهیم دینی، اخلاقی و سبک زندگی اسلامی، عمق و معنای بیشتری مییابد.<ref>[https://sabalanema.ir/news/69061/نقش-مادر-در-پیشرفت-فرهنگی-جامعه «نقش مادر در پیشرفت فرهنگی جامعه»، وبسایت خبری تحلیلی سبلان ما.]</ref> | ||
مادر با ترجیح منافع و آسایش فرزندان برخواستههای خود از طریق برآوردن نیازهای مادی، حمایت عاطفی، گذشت در برابر خطاهای فرزندان و پایداری در برابر سختیهای زندگی، فضایل اخلاقی را در خانواده نهادینه میکند. در رسالهٔ حقوق [[امام سجاد]] نیز آمده است که مادر، سختیهای دوران بارداری را به جان میخرد، از شیرهٔ وجود خود به فرزند مینوشاند و با تمام توان و اعضای بدن خویش از او محافظت میکند، در حالی که از این خدمت و فداکاری خشنود است.<ref>نوری، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، 1408ق، ج15، ص201.</ref> افزون بر این، عوامل زیستی و جسمانی مرتبط با مادر ازجمله کیفیت دوران بارداری، شیردهی، تغذیه سالم و حلال، در رشد جسمی و روانی کودک نقش تعیینکنندهای دارد. این پیوستگی میان پرورش جسمی، عاطفی و معنوی در آموزههای اسلامی بهعنوان بنیان تربیت نسل صالح و متعهد معرفی شده است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/512584/نقش-مادر-در-تربیت-کودک-از-منظر-آموزه-های-اسلامی خیری و دیگران، «نقش مادر در تربیت کودک از منظر آموزههای اسلامی»، 1399ش، ص29.]</ref> | مادر با ترجیح منافع و آسایش فرزندان برخواستههای خود از طریق برآوردن نیازهای مادی، حمایت عاطفی، گذشت در برابر خطاهای فرزندان و پایداری در برابر سختیهای زندگی، فضایل اخلاقی را در خانواده نهادینه میکند. در رسالهٔ حقوق [[امام سجاد]] نیز آمده است که مادر، سختیهای دوران بارداری را به جان میخرد، از شیرهٔ وجود خود به فرزند مینوشاند و با تمام توان و اعضای بدن خویش از او محافظت میکند، در حالی که از این خدمت و فداکاری خشنود است.<ref>نوری، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، 1408ق، ج15، ص201.</ref> افزون بر این، عوامل زیستی و جسمانی مرتبط با مادر ازجمله کیفیت دوران بارداری، شیردهی، تغذیه سالم و حلال، در رشد جسمی و روانی کودک نقش تعیینکنندهای دارد. این پیوستگی میان پرورش جسمی، عاطفی و معنوی در آموزههای اسلامی بهعنوان بنیان تربیت نسل صالح و متعهد معرفی شده است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/512584/نقش-مادر-در-تربیت-کودک-از-منظر-آموزه-های-اسلامی خیری و دیگران، «نقش مادر در تربیت کودک از منظر آموزههای اسلامی»، 1399ش، ص29.]</ref> | ||
| خط ۶۸: | خط ۶۸: | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
==منابع== | ==منابع== | ||
* قرآن کریم | |||
* ابراهیمیپور، قاسم و دیگران، راهبردهای تحکیم خانواده از منظر متون دینی، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ۱۳۹۵ش. | |||
* ابراهیمیپور، قاسم و دیگران، شاخصهای خانواده مطلوب از دیدگاه اسلام، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ۱۳۹۵ش. | |||
* احسانی، محمد، «جایگاه مادر در اندیشه دینی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ بازدید: ۹ فروردین ۱۴۰۲ش. | |||
* از مادران شهدای مدافع حرم تا مادران شهدای کربلا»، وبسایت راسخون، تاریخ درج مطلب: ۷ بهمن ۱۳۹۹ش. | |||
* انصافی مهربانی، سپیده و بیگی، نفیسه، «تبیین جایگاه مادر در سبک زندگی اسلامی با تأکید بر آیات و روایات»، کنگره بینالمللی فرهنگ و اندیشه دینی، ۱۳۹۵ش. | |||
* «آدابی که پدر و مادر قبل از تولد فرزند باید رعایت کنند چیست؟»، وبسایت اسلام کوئست، تاریخ درج مطلب:۲۶ بهمن ۱۳۹۹ش، تاریخ بازدید: ۹ فروردین ۱۴۰۲ش. | |||
* بستاکچی، افشان و همکاران، «تحلیل انتقادی نظریه فمینیسم قرآنی مارگوت بدران در دایرةالمعارف قرآن»، سفینه (ویژه زن و خانواده)، شماره ۶۴، پاییز ۱۳۹۸ش. | |||
* بستان، حسین، خانواده در اسلام، ناشر: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، نوبت چاپ: دوازدهم، قم، ۱۳۹۹ش. | |||
* جایگاه زنان و مادران از دیدگاه آیتالله جوادی آملی»، وبسایت خبرگزاری تسنیم، تاریخ بازدید: ۲۱ تیر ۱۴۰۱ش. | |||
* حرعاملی، محمد بن حسن، تفصیل وسائل الشیعة، قم، مؤسسه آلالبیت، ۱۴۰۹ق. | |||
* حکمتنیا، محمود، حقوق زن و خانواده، ناشر: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، ۱۳۹۲ش. | |||
* خدامی، نرگس، مادری؛ حقوق و مسئولیتها، ناشر: دفتر مطالعات و تحقیقات زنان، قم، ۱۳۹۶ش. | |||
* خیری، یوسف و دیگران، «نقش مادر در تربیت کودک از منظر آموزههای اسلامی»، نشریهٔ مطالعات علوم اسلامی انسانی، شمارهٔ ۲۱، بهار ۱۳۹۹ش. | |||
* طیبی، ناهید و علیپور، فاطمه، «بازخوانی جایگاه و نقش مادر و فرهنگ مادری در تمدن نوین اسلامی متمرکز بر کدواژههای «نسائنا» و «أمالمؤمنین» در قرآن»، نشریهٔ مطالعات اسلامی زنان و خانواده، شمارهٔ ۱۹، پاییز و زمستان ۱۴۰۲ش. | |||
* علاسوند، فریبا، زن در اسلام، قم، نشر هاجر، ۱۳۹۰ش. | |||
* قاسمی، ابراهیم، «نخستین الگوی مادری در اسلام»، وبسایت روزنامهٔ قدس، تاریخ بازدید: ۲۰ مرداد ۱۴۰۴ش. | |||
* قومی، مرضیه فاطمه، «بررسی نقش مادری از دیدگاه اسلام و فمینیسم»، دوفصلنامه تخصصی پژوهشهای اسلامی جنسیت و خانواده، سال دوم، شماره دوم، بهار و تابستان ۱۳۹۸ش. | |||
* کارآفرین نمونه: یک زن در عین نقش مادری میتواند در تحولات جامعه اثرگذار باشد/ حجاب مانع آزادی نیست»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۴ بهمن ۱۴۰۱ش. | |||
* کنزالعمال در منابع مقاله نبود | |||
* نساجی زواره، اسماعیل، «بانوی نمونه»، وبسایت پرتال جامع علوم انسانی، تاریخ بازدید: ۲۳ مرداد ۱۴۰۴ش. | |||
* نقش مادر در پیشرفت فرهنگی جامعه»، وبسایت خبری تحلیلی سبلان ما، تاریخ درج مطلب: ۲ دی ۱۴۰۳ش. | |||
* نوری، اعظم، «نقش مادری در آموزههای قرآنی»، نشریهٔ پژوهشنامهٔ اسلامی زنان و خانواده، شمارهٔ ۲، بهار و تابستان ۱۳۹۳ش. | |||
* نوری، حسین بن محمدتقی، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، بیروت، مؤسسة آلالبیت لإحیاء التراث، ۱۴۰۸ق. | |||
* | |||
