شورای امنیت سازمان ملل متحد: تفاوت میان نسخه‌ها

{{درشت|'''شورای امنیت سازمان ملل متحد'''}}؛ بازوی اجرایی سازمان ملل متحد برای مدیریت بحران‌ها و پاسداری از صلح جهانی.

== معرفی ==

=== حق وتو ===

حق وتو به امتیاز ویژه و انحصاری پنج عضو دائم شورای امنیت اطلاق می‌شود که به‌واسطهٔ آن، رأی منفی هر یک از این پنج کشور به‌تنهایی می‌تواند مانع از تصویب قطعنامه‌های ماهوی شود حتی اگر سایر اعضای شورا به آن رأی مثبت داده باشند. با این حال، رویهٔ عملی شورا مقرر کرده که غیبت عمدی اعضای دائم در جلسات یا امتناع آنها از دادن رأی، به‌عنوان رأی منفی یا همان وتو تلقی نشده و شورا آن را به‌عنوان رأی ممتنع ارادی ثبت می‌کند تا مانع از تصویب قطعنامه نشود.<ref>[https://fa.shafaqna.com/news/385764/ «وظایف و اختیارات شورای امنیت و سازمان ملل متحد مورد بررسی قرار گرفت/ بازیگران صلح و جنگ در جهان»، خبرگزاری شفقنا.]</ref>

=== مأموریت‌های حفظ صلح و فرایند استقرار نیرو ===

عملیات حفظ صلح زمانی شکل گرفت که شورا به‌دلیل اختلاف‌های سیاسی میان قدرت‌های بزرگ نتوانست اقدامات قهری پیش‌بینی‌شده در فصل هفتم منشور را به‌شکل اولیه تثبیت کند.<ref>[https://www.sid.ir/FileServer/JF/4018513942806.pdf سجادپور و آقامحمدی، «شورای امنیت، قدرت‌های بزرگ و عملیات حفظ صلح سازمان ملل متحد: چارچوب‌های مفهومی و کارکردهای عملیاتی»، 1394ش، ص162.]</ref> این مأموریت‌ها بر اساس رویهٔ عملی شورا، مواردی مانند نظارت بر آتش‌بس، اجرای توافق‌های صلح، حمایت از کمک‌های انسانی در درگیری‌های داخلی و بازسازی نهادهای حکومتی را در بر می‌گیرد که تحت هدایت ائتلاف کشورهای عضو سازمان‌دهی می‌شود.<ref>[https://www.sid.ir/FileServer/JF/4018513942806.pdf سجادپور و آقامحمدی، «شورای امنیت، قدرت‌های بزرگ و عملیات حفظ صلح سازمان ملل متحد: چارچوب‌های مفهومی و کارکردهای عملیاتی»، 1394ش، ص164-166.]</ref> فرایند استقرار این نیروها شامل رایزنی‌های اولیه با طرف‌های درگیر، ارزیابی فنی دبیرخانه، صدور قطعنامه مأموریت، استقرار نیرو، نظارت دوره‌ای، برنامه‌ریزی پشتیبانی و انتصاب فرماندهان است.<ref>[https://www.sid.ir/FileServer/JF/4018513942806.pdf سجادپور و آقامحمدی، «شورای امنیت، قدرت‌های بزرگ و عملیات حفظ صلح سازمان ملل متحد: چارچوب‌های مفهومی و کارکردهای عملیاتی»، 1394ش، ص166-168.]</ref>

=== رفتارهای گزینشی ===

بررسی‌های تاریخی نشان می‌دهد برخورد گزینشی و اعمال [[استاندارد دوگانه|استانداردهای دوگانه]] تحت تأثیر منافع اعضای دائم، از عوامل اصلی تزلزل مشروعیت شورا در [[افکار عمومی]] است.<ref>موسی‌زاده و رنجبر، «بررسی مقایسه‌ای رفتارهای دوگانهٔ شورای امنیت در قبال تحولات اخیر لیبی و بحرین»، 1393ش، ص173.</ref> از نظر منتقدان، ریشه‌های ساختاری این رویکرد به پیشینهٔ سیاسی بنیان‌گذاران اصلی شورا مانند [[ایالات متحده آمریکا|ایالات متحدهٔ آمریکا]] و [[بریتانیا]] بازمی‌گردد؛ [[مرکز اسناد انقلاب اسلامی]] با استناد به مداخلات تاریخی این دو قدرت در [[ایران]]، از جمله [[کودتای ۲۸ مرداد]] و [[واقعه طبس]]، اعطای حق وتو به اعضای دائم را عاملی در جهت نقض اصل برابری دولت‌ها و پیشبرد منافع فراملی آنها ارزیابی می‌کند.<ref>[https://irdc.ir/fa/news/31/18-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D9%86%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%88%D8%B1% «18 روایت تاریخی از خیانت‌های بنیان‌گذاران شورای امنیت»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.]</ref> در همین راستا، به تعلل تاریخی شورا در تعیین متجاوز در [[جنگ عراق علیه ایران]]، سکوت در قبال بحران سوریه و وتوهای مکرر قطعنامه‌های مربوط به [[اشغال سرزمین فلسطین|مسئلهٔ فلسطین]] اشاره می‌شود.<ref>[https://pasokh.org/fa/Question/View/11677/%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87-%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%AF%D9%8A-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%8A-%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%8A%D8%AA-%D9%88-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%84%D9%84-%DA%86%D9%8A%D8%B3%D8%AA-% «فلسفۀ وجود شورای امنیت و سازمان ملل چیست؟»، مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات، حوزۀ علمیۀ قم.]</ref>

== منابع ==

{{آغاز منابع}}

* اردبیلی، محمدعلی، حقوق بین‌الملل کیفری، تهران، میزان، ۱۳۹۳ش.

* بیدقی، باقر و دیگران، «نقش شورای امنیت سازمان ملل متحد در حفاظت از میراث فرهنگی»، پژوهش‌های حقوقی، دورهٔ ۲۳، شمارهٔ ۵۸، ۱۴۰۳ش.

* «وظایف و اختیارات شورای امنیت و سازمان ملل متحد مورد بررسی قرار گرفت/ بازیگران صلح و جنگ در جهان»، خبرگزاری شفقنا، تاریخ درج مطلب: ۶ خرداد ۱۳۹۶ش.

* هدایتی خمینی، عباس، شورای امنیت و جنگ تحمیلی عراق علیه جمهوری اسلامی ایران (تا پذیرش قطعنامه ۵۹۸ از سوی ایران)، تهران، وزارت امور خارجه، چ۲، ۱۳۷۴ش.

{{پایان منابع}}