محمداسحاق فیاض: تفاوت میان نسخه‌ها

محمداسحاق فیاض، فرزند محمدرضا در ۱۳۰۹ش در ولسوالی جاغوری ولایت غزنی افغانستان، در خانواده‌ای مذهبی دیده به جهان گشود.<ref>ناصری، مشاهیر تشیع در افغانستان، 1379ش، ج1، ص131.</ref> خاندان وی از قوم هزاره و اصالتاً از مردم و قریۀ «شیرداغ» در ولسوالی مالستان هستند. پدر وی از زادگاه خود به قریه «صوبه» در جاغوری مهاجرت کرد و در آنجا ساکن شد.<ref>نجفی، «آشنایی با زندگی، شخصیت علمی و آثار حضرت آیت الله العظمی فیاض مالستانی (مدظله العالی)»، 1392ش، ص154.</ref>  او خواندن و نوشتن را در پنج‌سالگی از مکتب‌خانۀ زادگاه خود آغاز و دروس مقدماتی علوم دینی را در مدرسۀ علمیۀ اُوتقُول جاغوری، نزد قربان‌علی وحیدی و رمضان‌علی شریفی فراگرفت.<ref>ناصری، مشاهیر تشیع در افغانستان، 1379ش، ج1، ص131.</ref>

فیاض، برای ادامۀ تحصیل عازم [[ایران]] و [[عراق]] شد. او، مدت یک‌سال در [[مشهد]] تحصیل کرد و سپس به عراق رفت. دروس حوزوی را در [[نجف]] از محضر اساتیدی همچون محمد علی مدرس افغانی، اسدالله مدنی، علی آقا فلسفی و مجتبی لنکرانی آموخت. فیاض، از سن ۲۰ سالگی به‌مدت ۱۵ سال در درس خارج سید ابوالقاسم خویی شرکت کرد. او، در این دوره، از شاگردان برجسۀ خویی بود و در شورای استفتای او نیز فعالیت می‌کرد.<ref>[https://www.noorsoft.org/fa/Mostabser/View/ «زندگی‌نامة محمد اسحاق فیاض»، سایت مرکز تحقیقات کامپیوتری نور].</ref>

فیاض، از شهرت علمی پرهیز می‌کرد. او در زمان حیات خویی حاضر نشد اعلام مرجعیت و توضیح المسائل خود را چاپ و منتشر کند.<ref>[https://fa.wikishia.net/view/ «محمد اسحاق فیاض»، ویکی شیعه.]</ref>  بعد از درگذشت خویی نیز از پذیرش مرجعیت و نشر توضیح المسائل خودداری و مردم را به تقلید از [[آیت‌الله سیستانی]] سفارش می‌کرد.<ref>ناصری، مشاهیر تشیع در افغانستان، 1379ش، ج1، ص133</ref>  وی با واگذاری تدبیر امور سیاسی عراق به سید علی سیستانی، تقویت جایگاه وی را برای حفظ کیان شیعه ضروری می‌دانست. هر از چندگاهی به ملاقات وی می‌رفت.<ref>[https://mobahesat.ir/2626 فتحی، «اندیشه سیاسی اجتماعی آیت‌الله‌العظمی شیخ محمداسحاق فیاض»، وب‌سایت مباحثات.]</ref> فیاض، خوش‌برخورد و نسبت به [[سید|سادات]] بسیار متواضع بود و توجه خاصی به [[توسل]] به [[اهل‌بیت]] داشت.<ref> [http://pajoohe.ir/ صادقی، «محمد اسحاق فیاض»، دانشنامه پژوهه پژوهشگاه باقرالعلوم.]</ref>

فیاض، جایگاه علمی بالایی نزد مراجع [[قم]] و [[نجف]] داشت. وی، از افراد فعال و مورداطمینان آیت‌الله خویی بود. در شورای استفتاء مسئول استفتاءات او، و در امور حج نمایندۀ تام‌الاختیار و در سفرهای دور و نزدیک، همواره در کنار خویی بود. فیاض در میان علما و طلاب [[حوزه علمیه|حوزه‌های علمیه]] نیز شناخته‌ شده بود. او، از هم‌دوره‌های مراجعی همچون [[سید محمدباقر صد]]<nowiki/>ر، [[آقا جواد تبریزی]]، [[وحید خراسانی]] و [[سید علی سیستانی]] بود.<ref>ناصری، مشاهیر تشیع در افغانستان، 1379ش، ج1، ص131؛ [https://fa.wikishia.net/view/ «محمد اسحاق فیاض»، ویکی شیعه].</ref>   

* سیاسی: فیاض از سقوط [[صدام حسین]] و تشکیل حکومت موقت در [[عراق]]، از تدوین [[قانون اساسی]]، شرکت مردم در همه‌پرسی آن حمایت کرد. در اولین انتخابات پارلمانی از ائتلاف گروهای شیعی عراق حمایت و از فساد در حکومت و توجه نکردن دولت به نیازهای عامۀ مردم انتقاد ‌کرد.<ref>[https://hawzah.net/fa/Mostabser/View/63731/ «فیاض محمد اسحاق»، پایگاه اطلاع رسانی حوزه.]</ref>  فیاض نسبت به مسائل و تحولات افغانستان نیز بی‌توجه نبوده، [[عملیات انتحاری|عملیات‌های انتحاری]] در افغانستان، همچون ا[[شهدای دانایی|نفجار مرکز آموزشی سیدالشهدا]] در کابل را محکوم و از کوتاهی حکومت نسبت به تأمین امنیت شهروندان انتقاد کرده است.<ref>[http://shiastudies.com/fa/65273 «پیام آیت الله فیاض درپی حادثه تروریستی کابل»، مجمع جهانی شیعه شناسی.]</ref>

* اجتماعی: تأسیس بنیاد خیریه و توزیع [[پول]]، مواد سوختی و غذایی موردنیاز همچون [[آرد]]، [[برنج]]، [[روغن]] و شکر میان مردم و خانواده‌های فقیر، در هرات، کابل، مزار شریف، [[بامیان]]، غزنی،<ref>[https://www.shia-news.com/ کمک به خانوده‌های نیاز مند توسط بنیاد خیریة آیت الله فیاض »، شیعه نیوز؛ شبکه تمدن.]</ref>  ساخت و تعمیر شفاخانه (بیمارستان) و کلینیک (درمانگاه) در مناطق متعدد و محروم [[افغانستان]]، همچون شفاخانۀ 70 بسترخاتم المرسلین غزنی و شفاخانة علی‌ابن ابیطالب انگوری بخشی از فعالیت‌های اجتماعی محمد اسحاق فیاض است.<ref> [https://www.avapress.com/fa/news/129898/ «ساخت شفاخانة 70بستر حضرت خاتم المرسلین غزنی توسط آیت الله اسحاق فیاض»، خبرگزاری صدای افغان (آوا]).</ref>

* فرهنگی: تأسیس حوزۀ علمیة امام صادق در کویتة پاکستان و [[مسجد|مسجدی]] در شهر کراچی ازجمله فعالیت‌های فرهنگی محمد اسحاق فیاض است.<ref>[http://pajoohe.ir/ صادقی، «محمد اسحاق فیاض»، دانشنامه پژوهه پژوهشگاه باقرالعلوم].</ref>

'''مراجع تقلید شیعه:''' [[سید علی سیستانی]]، [[حسین وحید خراسانی]]، [[ناصر مکارم شیرازی]]، بشیر نجفی، سید جواد گلپایگانی و سید محمدباقر گلپایگانی (بیت محمدرضا گلپایگانی)، عبدالله جوادی آملی، سید موسی شبیری زنجانی، جعفر سبحانی، حسین نوری همدانی،<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/5815360/%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%B3%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%AC%D8%B9-%D8%B9%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%AF%D8%B1%D9%BE%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D9%84-%D8%A2%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B8%D9%85%DB%8C-%D9%81%DB%8C%D8%A7%D8%B6 «پیام‌های تسلیت مراجع عظام درپی ارتحال آیت الله العظمی فیاض»، خبرگزاری صدا و سیما.]</ref> یدالله دوزدوزانی،<ref>[https://fa.shafaqna.com/news/2279955/ «پیام های تسلیت درپی رحلت حضرت آیت الله فیاض»، وب‌سایت شفقنا.]</ref> حسین مظاهری،<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1391296/%D8%AA%D8%B3%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D8%A2%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B8%D9%85%DB%8C-%D9%85%D8%B8%D8%A7%D9%87%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D9%84-%D8%A2%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B8%D9%85%DB%8C-%D9%81%DB%8C%D8%A7%D8%B6#:~:text=%D8%A8%D9%90%D8%B3%D9%92%D9%85%D9%90%20%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87%D9%90%20%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%91%D9%8E%D8%AD%D9%92%D9%85%D9%86%D9%90%20%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%91%D9%8E%D8%AD%DB «تسلیت آیت‌الله‌العظمی مظاهری در پی ارتحال آیت‌الله‌العظمی فیاض» خبرگزاری رسمی حوزه.]</ref>محمدباقر فاضلی بهسودی،<ref>[https://fa.abna24.com/news/1823221/%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%A2%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D9%81%D8%A7%D8%B6%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D9%87%D8%B3%D9%88%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%D9%BE%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA-%D8%A2%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D9%81%DB%8C%D8%A7%D8%B6 «پیام آیت الله فاضلی بهسودی درپی درگذشت آیت الله العظمی فیاض»، خبرگزاری ابنا.]</ref>  محمدباقر موحدی نجفی،<ref>[https://web.eitaa.com/#@movahedinajafi12 «پیام تسلیت مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی موحدی نجفی «مدظله» در پی ارتحال مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی فیاض»، کانال ایتایی دفتر محمد باقر موحد نجفی.]</ref> غلام‌عباس واعظ‌زاده بهسودی<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=CQoJiIEcoqU «پیام ماندگار‌ آیتالله واعظ‌زاده بهسودی درباره شخصیت آیت‌الله فیاض(ره)در مراسم عروسی دسته‌جمعی ۸۷ زوج»، وب‌سایت یوتیوب.]</ref> و محمد یعقوبی،<ref>[https://iqna.ir/fa/amp/news/4356441 «آیت‌الله یعقوبی ارتحال آیت‌الله فیاض را تسلیت گفت»، خبرگزاری ایکنا.]</ref> با صدور پیام‌هایی، فیاض را از ارکان حوزه نجف، فقیهی نوپرداز و عالمی ربانی خواندند و فقدان او را ثلمه‌ای جبران‌ناپذیر برای جهان تشیع توصیف کردند.<ref>[https://fa.shafaqna.com/news/2279955/ «پیام های تسلیت درپی رحلت حضرت آیت الله فیاض»، وب‌سایت شفقنا.]</ref>

'''عراق:''' دولت عراق ۳ روز عزای عمومی اعلام کرد و نزار آمیدی رئیس‌جمهور و علی الزیدی نخست‌وزیر عراق با صدور پیام‌هایی جداگانه، درگذشت وی را تسلیت گفتند.<ref>[https://www.khabarfoori.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-59/3220417-%D8%A2%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D9%81%DB%8C%D8%A7%D8%B6-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%B9%D8%B2%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 «در پی درگذشت مرجع تشیع آیت‌الله شیخ محمد اسحاق فیاض در عراق، دولت این کشور، سه روز عزای عمومی اعلام کرد.» وب‌سایت خبر فوری.]</ref>سید عمار حکیم  رئیس سابق مجلس اعلای اسلامی عراق، مقتدی صدر رهبر جریان ملی شیعیان عراق، هیبت حلبوسی، رئیس مجلس نمایندگان عراق، فائق زیدان رئیس شورای عالی قضایی، نیچیروان بارزانی رئیس اقلیم کردستان، عدنان فیحان الدلیمی نایب رئیس اول مجلس نمایندگان عراق، دیوان وقف شیعی عراق، ائتلاف آبادانی و توسعۀ عراق، سازمان ملل متحد در عراق (یونامی)،<ref>[https://www.irib-news.ir/fa/news/5814669/%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%B3%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D9%84-%D8%A2%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B8%D9%85%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D9%82-%D9%81%DB%8C%D8%A7%D8%B6 «ارسال پیام‌های تسلیت در پی ارتحال آیت‌الله العظمی محمد اسحاق فیاض»، خبرگزاری صدا و سما.]</ref> سفارت عربستان در عراق<ref>[https://mdeast.news/2026/06/04/%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D9%84-%D8%A2%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%A7%D9%84%D9%81%DB%8C%D8%A7%D8%B6-%D8%B1%D8%A7-%D8%AA%D8%B3%D9%84%DB%8C/ «عربستان ارتحال آیت الله الفیاض را تسلیت گفت»، وب‌سایت مد ایست.]</ref> و کلیسای کلدانی عراق ضمن ابراز همدردی، فیاض را نماد علم، اعتدال، صلح و همزیستی مسالمت‌آمیز خواندند و خدمات او به حوزه نجف و امت اسلامی را ستودند.<ref>[https://www.irib-news.ir/fa/news/5814669/%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%B3%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D9%84-%D8%A2%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B8%D9%85%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D9%82-%D9%81%DB%8C%D8%A7%D8%B6 «ارسال پیام‌های تسلیت در پی ارتحال آیت‌الله العظمی محمد اسحاق فیاض»، خبرگزاری صدا و سما.]</ref>

'''جمهوری اسلامی ایران:''' [[سید مجتبی خامنه‌ای]] رهبر انقلاب اسلامی ایران،<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/5821846/%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%AA%D8%B3%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D8%B8%D9%85-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D9%84-%D8%A2%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D9%81%DB%8C%D8%A7%D8%B6 «پیام تسلیت رهبر معظم انقلاب در پی ارتحال آیت‌الله فیاض»، خبرگزاری صدا و سیما.]</ref> [[مسعود پزشکیان]] رئیس‌جمهور جمهوری اسلامی ایران، محمدرضا عارف معاون اول رئیس‌جمهور، محمدباقر قالیباف رئیس مجلس شورای اسلامی، سید عباس عراقچی وزیر امور خارجه، سید محمد خاتمی رئیس جمهور پیشین،<ref>[https://fa.shafaqna.com/news/2279955/ «پیام های تسلیت درپی رحلت حضرت آیت الله فیاض»، وب‌سایت شفقنا.]</ref> غلام‌حسین محسنی اژه‌ای رئیس قوه قضائیه،<ref>[https://www.isna.ir/news/1405031609026/%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%AA%D8%B3%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D9%82%D9%88%D9%87-%D9%82%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D9%84-%D8%A2%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B8%D9%85%DB%8C-%D9%81%DB%8C%D8%A7%D8%B6 «پیام تسلیت رئیس قوه قضاییه در پی ارتحال آیت‌الله العظمی فیاض»، خبرگزاری ایسنا.] </ref> سید حسن خمینی، مصطفی اشرفی شاهرودی، علی‌رضا اعرافی رئیس حوزه‌های علمیه، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، مؤسسه امام خویی لندن، مجمع اسلامی جهانی لندن و مهدی هادوی تهرانی نیز در پیام‌های جداگانه، بر نقش فیاض در تقویت وحدت اسلامی، پاسخگویی به مسائل مستحدثه و تربیت شاگردان برجسته تأکید کردند و فقدان او را ضایعه‌ای بزرگ برای حوزه‌های علمیه و جهان اسلام دانستند.<ref>[https://fa.shafaqna.com/news/2279955/ «پیام های تسلیت درپی رحلت حضرت آیت الله فیاض»، وب‌سایت شفقنا.]</ref>

پیکر محمداسحاق فیاض پس از تشییع در شهرهای کاظمین، کربلا و حرم امام علی، با حضور علما، نمایندگان مراجع تقلید شیعه و جمعی از شخصیت‌های دینی و سیاسی در ۱۶ خرداد ۱۴۰۵ ش در نجف، به خاک سپرده شد.<ref>[https://iqna.ir/fa/news/4356547/%D9%BE%DB%8C%DA%A9%D8%B1-%D8%A2%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D9%81%DB%8C%D8%A7%D8%B6-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D8%AC%D9%81-%D8%A7%D8%B4%D8%B1%D9%81-%D8%AA%D8%B4%DB%8C%DB%8C%D8%B9-%D8%B4%D8%AF «پیکر آیت‌الله فیاض در نجف اشرف تشییع شد»، خبرگزاری ایکنا.]</ref>

*  «زندگی‌نامة محمد اسحاق فیاض»، سایت مرکز تحقیقات کامپیوتری نور، تاریخ بازدید: 23 آذر1401ش.

* ناصری، عبدالمجید، مشاهیر تشیع در افغانستان، قم، مؤسسة امام خمینی، چ1، 1379ش.