|
|
| خط ۱: |
خط ۱: |
| <big>'''سید اسماعیل بلخی؛'''</big> روحانی و شاعر انقلابی و از پیشگامان نهضت ضد استبداد در افغانستان.
| | #تغییر_مسیر [[شیعیان افغانستان]] |
| | |
| سید اسماعیل بلخی، از روحانیون مبارز و از پیشگامان نهضت اسلامی بود که شعر حماسی را در افغانستان بنیانگذاری کرد. او، با فعالیتهای سیاسی، علمی، [[تبلیغ دینی|تبلیغی]]، مبارزه علیه نظام استبدادی و تلاش برای تحقق عدالت و مساوات در جامعه، از خود یک چهرۀ ماندگار ساخت.
| |
| ==کودکی تا جوانی==
| |
| سید اسماعیل بلخی، فرزند سید محمد در سال 1299ش، در یک خانوادۀ مذهبی در بلخاب از توابع ولایت [[سرپل]] بهدنیا آمد. بلخی، مادر خود را در سن کودکی در سال ۱۳۰۰ش از دست داد و در سال ۱۳۰۴ش، همراه خانواده، به [[مشهد]] [[مهاجرت]] کرد. او تحصیلات ابتدایی را نزد پدر آغاز و سپس وارد [[حوزه علمیه مشهد|حوزۀ علمیۀ مشهد]] شده و در مدرسه عباسقلی خان مشغول تحصیل شد.<ref>یادواره علامه شهید سید اسماعیل بلخی، 1368ش، ج1، ص27.</ref> بلخی، دروس منطق، [[فقه اسلامی]] و اصول فقه، [[تفسیر قرآن]]، فلسفه و عرفان را از ادیب نشا بوری، آقابزرگ تهرانی، مدرس یزدی، غروی اصفهانی فراگرفت. او، برای ادامۀ تحصیل عازم نجف شد و در مدرسۀ علمیۀ [[آخوند خراسانی]] ساکن و از محضر مراجع بهنام نجف همچون [[ضیاءالدین عراقی]]، [[ابوالحسن اصفهانی]]، [[سید محسن حکیم]] و [[حسین آلکاشف الغظاء]] بهره برد. بلخی، در سال 1317ش، وارد حوزۀ علمیة قم شد و از دروس مراجعی همچون [[سید حسین طباطبایی بروجردی|سید حسین بروجردی]]، [[شیخ عباس قمی]]، [[سید محمد حسین طباطبایی]]، [[سید محمدتقی خوانساری]] و [[سید روحالله خمینی]] بهرهمند شد. وی، در کنار دروس علوم دینی به حفظ قرآن کریم، [[نهجالبلاغه]]، نهجالفصاحه و [[صحیفه سجادیه]] نیز پرداخت.<ref>«[https://fa.wikishia.net/view/ سید اسماعیل بلخی»، ویکی شیعه].</ref>
| |
| ==جایگاه اجتماعی==
| |
| بلخی، در میان مردم افغانستان محبوب و معروف است. هنگام سفر به شهرها مورد استقبال عموم مردم قرار میگرفت. وی، نهتنها در افغانستان، بلکه در میان علما و طلاب علوم دینی در [[نجف]]، [[قم]] و مشهد از جایگاهی بالای برخوردار بود. او، در سال 1347ش، پس از آزادی از زندان، عازم نجف، قم و مشهد شد. با ورد به نجف مورد استقبال علما و طلاب نجف قرار گرفت. با آمدن به قم و مشهد نیز از طرف علما و طلاب حوزۀ علمیۀ قم مورد استقبال و توجه خاصی قرار گرفت. هنگام برکشت به افغانستان، مردم شیعه و سنی در هرات و کابل، به استقبال او، آمدند.<ref> ناصری، مشاهیر تشیع در افغانستان، 1379ش، ج2، ص47.؛ «[https://www.payam-aftab.com/ زندگینامه علامه شهید سید اسماعیل بلخی» خبرگزاری پیام آفتاب].</ref> شرکت هزاران تن زن و مرد، از اقشار، اقوام و مذاهب مختلف در [[تشییع جنازه]] و [[خاکسپاری]] بلخی، نشان از جایگاهی اجتماعی او در میان مردم است.<ref>[https://af.shafaqna.com/ نگاهی به زندگی علامه شهید بلخی، بنیانگذار انقلاب اسلامی افغانستان» شفقنا افغانستان.]</ref>
| |
| | |
| ==سیرۀ عملی – اخلاقی==
| |
| سید اسماعیل، انسانی وارسته و بیآلایش بود. با لباس کهنه و غذای ساده و اندک زندگی میکرد. انسان سخاوتمند و بخشنده بود. از جمعآوری سرمایه و اموال برای خود پرهیز میکرد.<ref>[https://af.shafaqna.com/ نگاهی به زندگی علامه شهید بلخی، بنیانگذار انقلاب اسلامی افغانستان» شفقنا افغانستان].</ref>
| |
| ==دیدگاهها==
| |
| بلخی، به صلح و دوستی میان مسلمانان باور داشت و از تعصب مذهبی، قومی و محلی سخت متنفر و آن را عامل اختلاف و نفاق در جامعه میدانست.<ref>«ن[https://fa.wikishia.net/view/%D8%AA%D8%B9%D8%B5%D8%A8 گاهی به زندگی علامه شهید بلخی، بنیانگذار انقلاب اسلامی افغانستان» شفقنا افغانستان].</ref> او، معتقد به جمهوریت و شرکت تمام اقوام در نظام سیاسی کشور بود.<ref>«[https://fa.wikifeqh.ir/ سید اسماعیل بلخی»، ویکی فقه].</ref> از نگاه او، تنها راه پایان دادن به ظلم و استبداد، مبارزۀ مسلحانه و خون بود. بلخی، معتقد به صلح و وحدت میان بشریت بود.<ref>بلخی، دیوان علامه سید اسماعیل بلخی 1397ش، ص10.</ref>
| |
| ==فعالیتها==
| |
| ===سیاسی===
| |
| بلخی فعالیتهای سیاسی خود را از ایران آغاز کرد. در سال 1312ش، در محکومیت [[واقعه کشف حجاب]]، در [[مسجد گوهرشاد]] مشهد سخنرانی و مردم را به مبارزه علیه رضاشاه دعوت کرد. وی، بعد از سخنرانی مورد تعقیب حکومت قرار گرفته و مجبور شد تا بههمراه پدر و بهصورت مخفیانه، مشهد را بهقصد [[هرات]] ترک کند. او، در مرداد 1314ش، در مسجد جامع شهر هرات و در جمع [[شیعه]] و سنی به ایراد خطابه پرداخت و سیاستهای رضاشاه و کشف حجاب زنان را محکوم کرد. تأسیس حزب ارشاد (اتحاد) در هرات در سال 1317ش، با همکاری گروهی از چهرههای سیاسی، علمی، نظامی و فرهنگی چون خواجه محمد نعیم، محمد اسلم غزنوی، و [[ابراهیم گاوسوار|محمدابراهیم گاو سوار]] از دیگر فعالیتهای سیاسی بلخی است.<ref>خسروشاهی، نهضتهای اسلامی در افغانستان، 1370ش، ج1، ص124.</ref> هدف اصلی از تأسیس حزب، سرنگونی حکومت استبدادی و تشکیل حکومت اسلامی بود.<ref>[https://fa.wikishia.net/view/ «سید اسماعیل بلخی»، ویکی شیعه].</ref> بلخی، از همۀ مسلمانان دفاع و ظلم علیه آنها را محکوم میکرد. وی، در سال 1327ش، در مسجد پل خشتی کابل، بر ضد اسرائیل سخنرانی و مردم را برای کمک به مسلمانان [[اشغال سرزمین فلسطین|فلسطینی]] تشویق کرد.<ref>[https://fa.wikifeqh.ir/ سید اسماعیل بلخی»، ویکی فقه.]</ref>
| |
| ===فرهنگی===
| |
| سید اسماعیل بلخی در [[کابل]] با همکاری تعدادی از جوانان تحصیلکرده و فعال، انجمن «شعاع میوند» را تأسیس کردند تا در امور فرهنگی و ورزشی فعالیت کنند. اعضای این انجمن ضمن برگزاری جلسات [[دعا]] به مسائل سیاسی و اجتماعی کشور نیز میپرداختند.<ref>بلخی، علامه سید اسماعیل بلخی دیوان، 1397ش، ص9.</ref>
| |
| ===تبلیغی===
| |
| سید اسماعیل، خطیبی توانا بود، او، در ماههای [[ماه محرم|محرم]]، [[ماه صفر|صفر]]، [[رمضان]] و در تعطیلات تابستان به [[تبلیغ دینی|تبلیغ]] میرفت. بلخی، مسائل اعتقادی، سیاسی و اجتماعی جامعه و جهان اسلام را در قالب اشعار و بهصورتی بسیار جذاب برای مردم بیان میکرد.<ref>«[https://fa.wikishia.net/view/ سید اسماعیل بلخی»، ویکی شیعه].</ref> او به اکثر مناطق افغانستان همچون مزار شریف از توابع [[بلخ]]، [[بامیان]]، یکهاولنگ، کابل، [[قندهار]] و هرات سفر کرده و در [[مساجد]] و اماکن عمومی به روشنگری میپرداخت و مردم را به عدالتخواهی تشویق میکرد.<ref>بلخی، دیوان علامه سید اسماعیل بلخی ، 1397ش، ص8.</ref>
| |
| ==آثار==
| |
| از بلخی در شعر، فلسفه، علوم قرآنی، آثاری همچون فلسفة الاحکام فی نصرة الاسلام و طب از نگاه قرآن بجا مانده است. دیوان اشعار او مهمترین اثری است که چند هزار بیت شعر در قالب غزل، قصیده، مثنوی، مخمس، مسدس، مسمط، ترکیببند و ترجیعبند در آن سروده و پنج هزار بیت آن موجود است. او، بنیانگذار شعر حماسی در افغانستان است.<ref>«[https://fa.wikishia.net/view/ سید اسماعیل بلخی»، ویکی شیعه].</ref>
| |
| ==بلخی از نگاه اندیشمندان==
| |
| به اعتقاد [[امام خمینی]]، بلخی یک انسان انقلابی بود که همه خوبیها در او جمع شده است.<ref>«[https://www.yjc.news/ ماجرای ملاقات تاریخی علامة بلخی با امام خمینی در نجف»، باشگاه خبرنگاران جوان].</ref> ناصر مکارم شیرازی، بلخی را عالم مجاهد، روشنفکر، سیاستمدار برجسته و آگاه به زمان میدانست.<ref>ناصری، مشاهیر تشیع در افغانستان، 1379ش، ج2، ص34.</ref> به اعتقاد [[میرغلاممحمد غبار|میرغلام محمد غبار]]، بلخی یک روحانی وطنپرست، فاضل و آگاه به زمان و دلسوز مردم بود.<ref>«[https://fa.wikishia.net/index.php?title=%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%BA%D9%84%D8%A7%D9%85_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%BA%D8%A8%D8%A7%D8%B1&action=edit&redlink=1 سید اسماعیل بلخی»، ویکی شیعه].</ref>
| |
| ==زندان==
| |
| با افشا شدن اسرار حزب ارشاد (اتحاد) در سال 1329ش، بلخی بههمراه یازده تن از اعضای حزب زندانی شدند. وی، مدت چهارده سال از عمرخود را در زندان پلچرخی کابل سپری کرد. بلخی در دوسال اول زندان، مورد شدیدترین شکنجههای جسمی و روحی قرار گرفت. وی، در اینمدت هیچگونه حق ارتباط با خانوادۀ خود را نداشت. سرانجام درسال 1343ش از زندان آزاد و به فعالیتهای خود دو باره ادامه داد.<ref>«[https://fa.wikishia.net/view/ سید اسماعیل بلخی»، ویکی شیعه؛] دیوان علامه سید اسماعیل بلخی، 1397، ص10-13.</ref>
| |
| ==درگذشت==
| |
| بلخی، پس عمری تلاش در راستای تبلیغ دین و معارف اهلبیت، مبارزه علیه ظلم و استبداد، زندان و تبعید سرانجام در 23 تیر 1347ش در گذشت.<ref>ناصری، مشاهیر تشیع در افغانستان، 1379ش، ج2، ص56.</ref> پیکر او، پس از تشییع باشکوه، در دامنۀ کوه «افشار»، نظرگاه حضرت ابوالفضل به خاک سپرده شد.<ref>«ن[https://af.shafaqna.com/ گاهی به زندگی علامه شهید بلخی، بنیانگذار انقلاب اسلامی افغانستان» شفقنا افغانستان.]</ref>
| |
| ==پانویس==
| |
| {{پانویس}}
| |
| | |
| ==منابع==
| |
| *بلخی، سید اسماعیل، دیوان علامه سید اسماعیل بلخی، با مقدمة شکوفه اکبر زاده کابل، بنیاد اندیشه، چ1، 1397ش.
| |
| *خسروشاهی، هادی، نهضتهای اسلامی در افغانستان، تهران، 1370ش.
| |
| *«سید اسماعیل بلخی»، ویکی شیعه، تاریخ بازدید:18 آذر1401ش.
| |
| *«سید اسماعیل بلخی»، ویکی فقه، تاریخ بازدید:18 آذر1401ش.
| |
| *«ماجرای ملاقات تاریخی علامة بلخی با امام خمینی در نجف»، باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ بازدید:18 آذر1401ش.
| |
| *ناصری، عبدالمجید، مشاهیر تشیع در افغانستان، قم، مؤسسة امام خمینی، چ1، 1379ش.
| |
| *«نگاهی به زندگی علامه شهید بلخی، بنیانگذار انقلاب اسلامی افغانستان» شفقنا افغانستان، تاریخ بازدید:18 آذر1401ش.
| |
| *یادواره علامه شهید سید اسماعیل بلخی، تهران، 1368ش.
| |
