بلوغ زودرس: تفاوت میان نسخهها
زهرا غلامی (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
زهرا غلامی (بحث | مشارکتها) |
||
| (یک نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات مفهوم | {{جعبه اطلاعات مفهوم | ||
| تصویر =[[پرونده:بلوغ-زودرس.jpg|بندانگشتی|348x348px]] | | تصویر =[[پرونده:بلوغ-زودرس.jpg|بندانگشتی|348x348px]] | ||
| زیرنویس تصویر = | | زیرنویس تصویر = | ||
| image_alt = | | image_alt = | ||
| فایل پادکست =بلوغ زودرس.ogg | | فایل پادکست =بلوغ زودرس.ogg | ||
| حجم فایلپادکست = | | حجم فایلپادکست =۲/۹۳ | ||
| تاریخ پادکست = | | تاریخ پادکست =۱۱-۱-۱۴۰۵ | ||
| زیرنویس عنوان = | | زیرنویس عنوان = | ||
| عنوان اصلی = | |||
| عنوان انگلیسی = | |||
| عنوان عربی = | |||
| عنوان علمی = | |||
| شاخه علمی = | |||
| نوع مفهوم = | |||
| معنای اصطلاحی = | |||
| حوزه کاربرد = | |||
| گستره جغرافیایی = | |||
| منشأ تاریخی = | |||
| نخستین کاربرد = | |||
| ریشه واژه = | |||
| مرتبط با = | |||
| اهمیت = | |||
| مبدع = | |||
| مروج = | |||
| مقدس برای = | |||
| مورد احترام = | |||
| آثار مرتبط = | |||
}} | |||
{{درشت|'''بلوغ زودرس'''}}؛ تجربه زودهنگام و غیرطبیعی بلوغ جنسی در کودکان. | |||
| | بلوغ زودرس (pubertas praecox)، نوعی اختلال و بیماری در فرایند رشد طبیعی کودکان است که باعث میشود [[دختر|دختران]] و [[پسر|پسران]] بهنحوِ غیرطبیعی و زودتر از موعد به [[بلوغ (انسان)|بلوغ]] جنسی برسند و گرایش به جنس مخالف در آنها پدیدار شود. بلوغ زودهنگام تبعات منفی فراوانی دارد و نوعی بیماری به حساب میآید. | ||
| | |||
| | |||
== مفهومشناسی == | |||
بلوغ، فرایند تکامل جسمی و عبور از کودکی به بزرگسالی است. آغاز این فرایند همزمان با افزایش جهش در ترشح هورمونهای جنسی است.<ref>[https://doctoreto.com/blog/sexual-maturation-of-girls/ خرمآبادی، «نکاتی که باید درباره بلوغ جنسی دختران بدانید»، وبسایت دکترتو.]</ref> بلوغ زودرس به ایجاد ویژگیهای ثانویهٔ جنسی و بروز علائم بلوغ قبلاز ۸ سالگی در دختران و قبلاز ۹ سالگی در پسران اطلاق میشود.<ref>[https://tumj.tums.ac.ir/article-1-1266-fa.html مویری و ربانی، «انواع بلوغ زودرس و علل زمینهای آن و لزوم درمان بیمارستان امام»، وبسایت مجلۀ دانشکدۀ پزشکی دانشگاه علوم پزشکی دانشگاه تهران.]</ref> در فرایند بلوغ زودرس، مغز فرایند بلوغ را با تولید هورمون آزادکنندهٔ گنادوتروپین آغاز میکند که این هورمون بعداز رسیدن به غدهٔ هیپوفیز، باعث تولید بیشتر هورمون در تخمدان و بیضه میشود.<ref>[https://urologykarami.com/بلوغ-زودرس-چیست؟-علایم،-دلایل،-تشخیص-و/ کرمی، «بلوغ زودرس چیست؟ علائم، دلایل، تشخیص و درمان»، وبسایت ارولوژی کرمی.]</ref> | |||
< | |||
== بلوغ زودرس در ایران و جهان == | |||
طبق نظر محققان، سن بلوغ انسان در بازههای زمانی مختلف در نوسان بوده است. سن بلوغ در برهههایی از تاریخ، روند افزایشی و در مقاطعی سیر کاهشی داشته است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5135594/زنگ-خطر-بلوغ-زودرس «زنگ خطر بلوغ زودرس»، خبرگزاری مهر.]</ref> روند کاهشی سن بلوغ از سال ۱۹۲۰م آغاز شده است<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-سایت-خوان-62/3513958-علت-کاهش-سن-بلوغ-در-ایران-دنیا-چیست «علت کاهش سن بلوغ در ایران و جهان چیست؟»، وبسایت دنیای اقتصاد.]</ref> و از دههٔ ۱۹۷۰ میلادی به بعد، به ازای هر دهه، سن بلوغ حداقل سه ماه کاهش داشته است. دختران در جهان در مقایسه با ۴۰ سال قبل، حداقل یک سال زودتر بالغ میشوند.<ref>[https://www.bartarinha.ir/بخش-اخبار-روز-20/1268092-سن-بلوغ-در-ایران-کاهش-یافت «سن بلوغ در ایران کاهش یافت»، پایگاه خبری برترینها.]</ref> تخمین زده شده که در سطح جهانی، حداقل ۱ در ۵۰۰۰ تا ۱ در ۱۰۰۰۰ نفر از کودکان مبتلا به بلوغ زودرس میشوند. در این میان میزان ابتلا در دختران، بسیار بیشتر از پسران است. در دو دههٔ اخیر، تعداد قابل توجهی بلوغ زودرس ثبت شده است. بنابر گزارش ادارهٔ سلامت جوانان ایران، سن بلوغ دختران ایرانی از ۱۳٫۸ به ۱۲٫۶۵ رسیده است و در سالهای اخیر ابتلا به بلوغ زودرس میان کودکان ایرانی افزایش یافته است.<ref>[https://journal.ut.ac.ir/article_56207_0.html صداقتزادگان و امیدوار، «بررسی تأثیر عوامل اجتماعی و بلوغ زودرس بر جامعهپذیری دختران (مطالعۀ موردی: دختران دورۀ راهنمایی شهر شیراز)»، 1394ش، ص530.]</ref> | |||
==بلوغ زودرس در ایران و جهان== | |||
طبق نظر محققان، سن بلوغ انسان در بازههای زمانی مختلف در نوسان بوده است. سن بلوغ در برهههایی از تاریخ، روند افزایشی و در مقاطعی سیر کاهشی داشته است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5135594/ | |||
== انواع بلوغ زودرس == | == انواع بلوغ زودرس == | ||
بلوغ زودرس به دو نوع اصلی مرکزی و محیطی تقسیم میشود: | بلوغ زودرس به دو نوع اصلی مرکزی و محیطی تقسیم میشود: | ||
* بلوغ زودرس مرکزی، ریشهٔ مغزی دارد. از مهمترین علل آن میتوان به تومورهای مغزی، آسیبهای تروماتیک مغز و پرتودرمانی ناحیهٔ سر اشاره کرد. این نوع بلوغ موجب افزایش ترشح هورمونهای تخمدان، بیضهها و غدد آدرنال میشود.<ref>[https://drdr.ir/mag/early-puberty-in-girls/ «بلوغ زودرس دختران چیست و چرا رخ میدهد؟»، وبسایت دکتر دکتر.]</ref> | * بلوغ زودرس مرکزی، ریشهٔ مغزی دارد. از مهمترین علل آن میتوان به تومورهای مغزی، آسیبهای تروماتیک مغز و پرتودرمانی ناحیهٔ سر اشاره کرد. این نوع بلوغ موجب افزایش ترشح هورمونهای تخمدان، بیضهها و غدد آدرنال میشود.<ref>[https://drdr.ir/mag/early-puberty-in-girls/ «بلوغ زودرس دختران چیست و چرا رخ میدهد؟»، وبسایت دکتر دکتر.]</ref> | ||
* بلوغ زودرس | * بلوغ زودرس محیطی، ریشهٔ مغزی ندارد و ناشی از اختلال در غدد محیطی بدن مانند غدد فوقکلیوی، غدهٔ هیپوفیز، تخمدانها یا بیضهها است.<ref>[https://urologykarami.com/بلوغ-زودرس-چیست؟-علایم،-دلایل،-تشخیص-و/ کرمی، «بلوغ زودرس چیست؟ علائم، دلایل، تشخیص و درمان»، وبسایت ارولوژی کرمی.]</ref> این اختلالات موجب ترشح زودهنگام و بیش از حد استروژن و تستوسترون شده و در نتیجه، نشانههای بلوغ را بدون فعالشدن محور مرکزی مغزی به وجود میآورند.<ref>[https://iranlab.net/بلوغ-زودرس/ «پیشگیری، تشخیص و درمان بلوغ زودرس دختر و پسر»، وبسایت آزمایشگاه پاتوبیولوژی ایران.]</ref> | ||
==عوامل بلوغ زودرس== | == عوامل بلوغ زودرس == | ||
عوامل متعددی همچون محیط جغرافیایی، ژنتیک، ترکیب چربی بدن، رژیم غذایی، وراثت و جنسیت در تعیین سن شروع بلوغ نقش دارند.<ref>[https://sid.ir/paper/957484/fa آزادی و دیگران، «تجربۀ زیستۀ دختران از بلوغ زودرس: مطالعۀ کیفی»، 1399ش، ص67.]</ref> همچنین برخی اختلالات مانند عفونتها، مشکلات هورمونی، تومورها، ناهنجاریهای مغزی یا صدمات جسمی نیز میتوانند موجب بلوغ زودرس شوند.<ref>[https://www.roshdmag.ir/fa/article/25943/ | عوامل متعددی همچون محیط جغرافیایی، ژنتیک، ترکیب چربی بدن، رژیم غذایی، وراثت و جنسیت در تعیین سن شروع بلوغ نقش دارند.<ref>[https://sid.ir/paper/957484/fa آزادی و دیگران، «تجربۀ زیستۀ دختران از بلوغ زودرس: مطالعۀ کیفی»، 1399ش، ص67.]</ref> همچنین برخی اختلالات مانند عفونتها، مشکلات هورمونی، تومورها، ناهنجاریهای مغزی یا صدمات جسمی نیز میتوانند موجب بلوغ زودرس شوند.<ref>[https://www.roshdmag.ir/fa/article/25943/بچه-ا-ی-با-حرف-های-گنده-گنده عطایی، «بچهای با حرفهای گنده گنده»، وبسایت دفتر انتشارات و فناوری آموزشی.]</ref> عواملی نیز مانند حضور طولانیمدت والدین خارج از خانه، مشکلات خانوادگی، دسترسی بدون نظارت کودکان به اینترنت و فضای مجازی، ورود شبکههای ماهوارهای، ریختن قبح مسائل جنسی در جامعه،<ref>[http://imencms.ir/Article/25040/کاهش-نظارت-خانواده-وبلوغ-زودرس-فرزندان#homePage «کاهش نظارت خانواده و بلوغ زودرس فرزندان»، وبسایت پورتال ایمن.]</ref> شوخی جنسی والدین در حضور کودکان، همنشینی با دوستان بزرگتر و حضور بیش از حد کودکان در جمع بزرگسالان، ازجمله عواملی هستند که به رشد هورمونی و بروز بلوغ زودرس در کودکان دامن میزنند. وراثت، [[چاقی]] و [[جنسیت]] نیز از دیگر عوامل وقوع بلوغ زودرس هستند.<ref>رامجردزاده و حکیمزاده، «بلوغ زودرس»، ماهنامهٔ الکترونیکی سیب.</ref> | ||
براساس پژوهشها، شیوع بلوغ زودرس در دختران حدود پنجبرابر پسران است<ref>[https://www.niloulab.com/ArticleDetail/133/ | براساس پژوهشها، شیوع بلوغ زودرس در دختران حدود پنجبرابر پسران است<ref>[https://www.niloulab.com/ArticleDetail/133/بلوغ-زودرس «بلوغ زودرس»، وبسایت آزمایشگاه نیلو.]</ref> و استرس و اضطراب نقش قابلتوجهی در ایجاد این اختلال در دختران دارد.<ref>[http://imencms.ir/Article/25040/کاهش-نظارت-خانواده-وبلوغ-زودرس-فرزندان#homePage «کاهش نظارت خانواده و بلوغ زودرس فرزندان»، وبسایت پورتال ایمن.]</ref> | ||
== علائم و تشخیص بلوغ زودرس == | == علائم و تشخیص بلوغ زودرس == | ||
علائم بلوغ زودرس در پسران رشد سریع قد، رشد آلت تناسلی، رشد مو در زیر بغل و ناحیه آلت تناسلی<ref>[https://iranlab.net/ | علائم بلوغ زودرس در پسران رشد سریع قد، رشد آلت تناسلی، رشد مو در زیر بغل و ناحیه آلت تناسلی<ref>[https://iranlab.net/بلوغ-زودرس/ «پیشگیری، تشخیص و درمان بلوغ زودرس دختر و پسر»، وبسایت آزمایشگاه پاتوبیولوژی ایران.]</ref> و در دختران [[قاعدگی]]، آکنه، رشد سینهها و رشد مو در ناحیهٔ آلت تناسلی است.<ref>[https://drdr.ir/mag/early-puberty-in-girls/ «بلوغ زودرس دختران چیست و چرا رخ میدهد؟»، وبسایت مجلۀ اینترنتی دکتردکتر.]</ref> از طریق آزمایش خون، رادیوگرافی استخوانهای دستوپا، معاینه، تحلیل تاریخچهٔ خانوادگی، ام.آر.آی مغزی و آزمایش تیروئید میتوان بلوغ زودرس را تشخیص داد.<ref>[https://mom.ir/blog/Women-and-men-health/Early-Maturity بابکانراد، «بلوغ زودرس»، وبسایت مجلۀ اینترنتی مرکز مام.]</ref> | ||
==عوارض بلوغ زودرس== | == عوارض بلوغ زودرس == | ||
بلوغ زودرس پیامدهای منفی گستردهای در ابعاد جسمی، روانی و اجتماعی برای کودکان به همراه دارد. در بعد جسمی، این اختلال میتواند موجب کوتاهی قد،<ref>[https://mom.ir/blog/Women-and-men-health/Early-Maturity بابکانراد، «بلوغ زودرس»، وبسایت مجلۀ اینترنتی مرکز مام.]</ref> ضعف عمومی بدن، اختلال در خواب،<ref>نجفی علمی، «فناوری و تربیت: فناوری اطلاعات و تأثیر آن بر بلوغ زودرس آسیبها، راهکارها»، 1389ش، ص46.</ref> توقف رشد عقلی و جسمی و حتی افزایش خطر ابتلا به برخی سرطانها در بزرگسالی شود.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/892268/ | بلوغ زودرس پیامدهای منفی گستردهای در ابعاد جسمی، روانی و اجتماعی برای کودکان به همراه دارد. در بعد جسمی، این اختلال میتواند موجب کوتاهی قد،<ref>[https://mom.ir/blog/Women-and-men-health/Early-Maturity بابکانراد، «بلوغ زودرس»، وبسایت مجلۀ اینترنتی مرکز مام.]</ref> ضعف عمومی بدن، اختلال در خواب،<ref>نجفی علمی، «فناوری و تربیت: فناوری اطلاعات و تأثیر آن بر بلوغ زودرس آسیبها، راهکارها»، 1389ش، ص46.</ref> توقف رشد عقلی و جسمی و حتی افزایش خطر ابتلا به برخی سرطانها در بزرگسالی شود.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/892268/بلوغ-زودرس-عامل-افزایش-این-سرطان-در-زنان-جوان «بلوغ زودرس عامل افزایش این سرطان در زنان جوان»، همشهری آنلاین.]</ref> در بعد روانی و رفتاری، کودکان مبتلا به بلوغ زودرس با مشکلاتی چون اضطراب، وسواس، ضعف روحیه، اختلال فکری و نیز گرایش به خودارضایی و بیبندوباری مواجه میشوند. در سطح اجتماعی نیز این کودکان اغلب با دشواریهایی در تحصیل و مدرسه روبرو شده و ممکن است بهسمت بزهکاری و ناهنجاریهای رفتاری سوق یابند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/101373/بلوغ-زودرس قایمی، «بلوغ زودرس»، 1364ش، ص893.]</ref> | ||
==پیشگیری از بلوغ زودرس== | == پیشگیری از بلوغ زودرس == | ||
پیشگیری، نقش محوری در مقابله با بلوغ زودرس ایفا میکند؛ بهگونهای که حدود ۹۰درصد راهکارهای مقابله با این پدیده بر تدابیر پیشگیرانه و تنها ۱۰درصد بر روشهای درمانی استوار است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/336721/بررسی-پدیده-بلوغ-زودرس علوی لنگرودی، «بررسی پدیدۀ بلوغ زودرس»، 1381ش، ص192.]</ref> ایجاد روابط خانوادگی محبتآمیز و عاطفی،<ref>[http://imencms.ir/Article/25040/کاهش-نظارت-خانواده-وبلوغ-زودرس-فرزندان#homePage «کاهش نظارت خانواده و بلوغ زودرس فرزندان»، وبسایت پورتال ایمن.]</ref> رعایت حریم شخصی میان والدین و فرزندان، انتخاب مدرسه و دوستان مناسب و همسن برای کودکان، محدود کردن دسترسی به فضای مجازی و تلویزیون، رعایت اصول اخلاق جنسی در خانواده، پرهیز از شوخیهای رکیک و بوسیدن بیش از حد فرزندان، توجه به پوشش مناسب و خودداری از آرایش کودکان باعث پیشگیری از بلوغ زودرس در کودکان هستند.<ref>[https://farsnews.ir/Life_Fars/1701882000000641380/چه-کنیم-فرزندمان-دچار-بلوغ-جنسی-زودرس-نشود «چه کنیم فرزندمان دچار بلوغ جنسی زودرس نشود؟»، خبرگزاری فارس.]</ref> تغذیهٔ مناسب، جلوگیری از چاقی مفرط کودکان و کاهش مصرف مواد غذایی کنسروی حاوی مواد نگهدارنده نیز ازجمله اقدامات پیشگیرانه از ابتلای کودکان به بلوغ زودرس معرفی شدهاند.<ref>[https://www.beytoote.com/baby/hygienebaby/precocious4-puberty5.html «بلوغ زودرس چیست؟+دلایل بلوغ زودرس»، وبسایت بیتوته.]</ref> | |||
==درمان بلوغ زودرس== | == درمان بلوغ زودرس == | ||
بعد از ابتلا درصورتیکه کودکِ بیمار، مبتلا به بیماری زمینهای دیگری نباشد، با تزریق دارویی چون لوپرولید تکامل به تأخیر میافتد؛ اما با توجه به علت بروز، ممکن است در برخی مواقع نیاز به جراحی مغز باشد.<ref>[https://drdr.ir/mag/early-puberty-in-girls/ «بلوغ زودرس دختران چیست و چرا رخ میدهد؟»، وبسایت مجله اینترنتی دکتر دکتر.]</ref> | بعد از ابتلا درصورتیکه کودکِ بیمار، مبتلا به بیماری زمینهای دیگری نباشد، با تزریق دارویی چون لوپرولید تکامل به تأخیر میافتد؛ اما با توجه به علت بروز، ممکن است در برخی مواقع نیاز به جراحی مغز باشد.<ref>[https://drdr.ir/mag/early-puberty-in-girls/ «بلوغ زودرس دختران چیست و چرا رخ میدهد؟»، وبسایت مجله اینترنتی دکتر دکتر.]</ref> | ||
==پانویس== | == پانویس == | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
==منابع== | == منابع == | ||
{{آغاز منابع}} | {{آغاز منابع}} | ||
* آزادی، اسما و دیگران، «تجربهٔ زیستهٔ دختران از بلوغ زودرس: مطالعهٔ کیفی»، فصلنامهٔ اندیشه و رفتار، دورهٔ پانزدهم، شمارهٔ ۵۷، پاییز ۱۳۹۹ش. | * آزادی، اسما و دیگران، «تجربهٔ زیستهٔ دختران از بلوغ زودرس: مطالعهٔ کیفی»، فصلنامهٔ اندیشه و رفتار، دورهٔ پانزدهم، شمارهٔ ۵۷، پاییز ۱۳۹۹ش. | ||
* بابکانراد، المیرا، «بلوغ زودرس»، وبسایت مجلهٔ اینترنتی مرکز مام، تاریخ بازدید: ۱۸ اسفند ۱۴۰۱ش. | * بابکانراد، المیرا، «بلوغ زودرس»، وبسایت مجلهٔ اینترنتی مرکز مام، تاریخ بازدید: ۱۸ اسفند ۱۴۰۱ش. | ||
* «بلوغ زودرس»، وبسایت آزمایشگاه نیلو، تاریخ درج مطلب: ۴ اردیبهشت ۱۴۰۱ش. | * «بلوغ زودرس»، وبسایت آزمایشگاه نیلو، تاریخ درج مطلب: ۴ اردیبهشت ۱۴۰۱ش. | ||
* «بلوغ زودرس چیست؟+دلایل بلوغ زودرس»، وبسایت بیتوته، تاریخ بازدید: ۱۸ اسفند ۱۴۰۱ش. | * «بلوغ زودرس چیست؟ +دلایل بلوغ زودرس»، وبسایت بیتوته، تاریخ بازدید: ۱۸ اسفند ۱۴۰۱ش. | ||
* «بلوغ زودرس دختران چیست و چرا رخ میدهد؟»، وبسایت دکتر دکتر، آخرین بهروزرسانی: | * «بلوغ زودرس دختران چیست و چرا رخ میدهد؟»، وبسایت دکتر دکتر، آخرین بهروزرسانی: ۱۴ تیر ۱۴۰۵ش. | ||
* «بلوغ زودرس عامل افزایش این سرطان در زنان جوان»، همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: | * «بلوغ زودرس عامل افزایش این سرطان در زنان جوان»، همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۳۰ مهر ۱۴۰۳ش. | ||
* «پیشگیری، تشخیص و درمان بلوغ زودرس دختر و پسر»، وبسایت آزمایشگاه پاتوبیولوژی ایران، تاریخ بازدید: ۱۷ اسفند ۱۴۰۱ش. | * «پیشگیری، تشخیص و درمان بلوغ زودرس دختر و پسر»، وبسایت آزمایشگاه پاتوبیولوژی ایران، تاریخ بازدید: ۱۷ اسفند ۱۴۰۱ش. | ||
* «چه کنیم فرزندمان دچار بلوغ جنسی زودرس نشود؟»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: | * «چه کنیم فرزندمان دچار بلوغ جنسی زودرس نشود؟»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۱۵ آذر ۱۴۰۲ش. | ||
* خرمآبادی، فاطمه، «نکاتی که باید | * خرمآبادی، فاطمه، «نکاتی که باید دربارهٔ بلوغ جنسی دختران بدانید»، وبسایت دکترتو، آخرین بهروزرسانی: ۱۶ اردیبهشت ۱۴۰۵ش. | ||
* رامجردزاده، زینب و حکیمزاده، افسون، «بلوغ زودرس»، ماهنامهٔ الکترونیکی سیب، فروردین و اردیبهشت ۱۳۹۹ش. | * رامجردزاده، زینب و حکیمزاده، افسون، «بلوغ زودرس»، ماهنامهٔ الکترونیکی سیب، فروردین و اردیبهشت ۱۳۹۹ش. | ||
* «سن بلوغ در ایران کاهش یافت»، پایگاه خبری برترینها، تاریخ درج مطلب: ۲۴ آذر ۱۴۰۱ش. | * «سن بلوغ در ایران کاهش یافت»، پایگاه خبری برترینها، تاریخ درج مطلب: ۲۴ آذر ۱۴۰۱ش. | ||
* صداقتزادگان، شهناز و امیدوار، پوران، «بررسی تأثیر عوامل اجتماعی و بلوغ زودرس بر جامعهپذیری دختران (مطالعهٔ موردی: دختران دورهٔ راهنمایی شهر شیراز)»، فصلنامهٔ مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، دورهٔ ۴، شمارهٔ ۳، پاییز ۱۳۹۴ش. | * صداقتزادگان، شهناز و امیدوار، پوران، «بررسی تأثیر عوامل اجتماعی و بلوغ زودرس بر جامعهپذیری دختران (مطالعهٔ موردی: دختران دورهٔ راهنمایی شهر شیراز)»، فصلنامهٔ مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، دورهٔ ۴، شمارهٔ ۳، پاییز ۱۳۹۴ش. | ||
* عطایی، فاطمه، «بچهای با حرفهای گنده گنده»، وبسایت دفتر انتشارات و فناوری آموزشی، تاریخ درج مطلب: | * عطایی، فاطمه، «بچهای با حرفهای گنده گنده»، وبسایت دفتر انتشارات و فناوری آموزشی، تاریخ درج مطلب: ۹ فروردین ۱۴۰۰ش. | ||
* «علت کاهش سن بلوغ در ایران و جهان چیست؟»، وبسایت دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۲۳ فروردین ۱۳۹۸ش. | * «علت کاهش سن بلوغ در ایران و جهان چیست؟»، وبسایت دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۲۳ فروردین ۱۳۹۸ش. | ||
* علوی لنگرودی، سید کاظم، «بررسی پدیدهٔ بلوغ زودرس»، کاوشنامهٔ زبان و ادبیات فارسی، شمارهٔ ۵ و ۶، پاییز و زمستان ۱۳۸۱ش. | * علوی لنگرودی، سید کاظم، «بررسی پدیدهٔ بلوغ زودرس»، کاوشنامهٔ زبان و ادبیات فارسی، شمارهٔ ۵ و ۶، پاییز و زمستان ۱۳۸۱ش. | ||
نسخهٔ کنونی تا ۱۵ تیر ۱۴۰۵، ساعت ۱۳:۳۸
 | |
پادکست مقاله | 🡇
|
بلوغ زودرس؛ تجربه زودهنگام و غیرطبیعی بلوغ جنسی در کودکان.
بلوغ زودرس (pubertas praecox)، نوعی اختلال و بیماری در فرایند رشد طبیعی کودکان است که باعث میشود دختران و پسران بهنحوِ غیرطبیعی و زودتر از موعد به بلوغ جنسی برسند و گرایش به جنس مخالف در آنها پدیدار شود. بلوغ زودهنگام تبعات منفی فراوانی دارد و نوعی بیماری به حساب میآید.
مفهومشناسی
بلوغ، فرایند تکامل جسمی و عبور از کودکی به بزرگسالی است. آغاز این فرایند همزمان با افزایش جهش در ترشح هورمونهای جنسی است.[۱] بلوغ زودرس به ایجاد ویژگیهای ثانویهٔ جنسی و بروز علائم بلوغ قبلاز ۸ سالگی در دختران و قبلاز ۹ سالگی در پسران اطلاق میشود.[۲] در فرایند بلوغ زودرس، مغز فرایند بلوغ را با تولید هورمون آزادکنندهٔ گنادوتروپین آغاز میکند که این هورمون بعداز رسیدن به غدهٔ هیپوفیز، باعث تولید بیشتر هورمون در تخمدان و بیضه میشود.[۳]
بلوغ زودرس در ایران و جهان
طبق نظر محققان، سن بلوغ انسان در بازههای زمانی مختلف در نوسان بوده است. سن بلوغ در برهههایی از تاریخ، روند افزایشی و در مقاطعی سیر کاهشی داشته است.[۴] روند کاهشی سن بلوغ از سال ۱۹۲۰م آغاز شده است[۵] و از دههٔ ۱۹۷۰ میلادی به بعد، به ازای هر دهه، سن بلوغ حداقل سه ماه کاهش داشته است. دختران در جهان در مقایسه با ۴۰ سال قبل، حداقل یک سال زودتر بالغ میشوند.[۶] تخمین زده شده که در سطح جهانی، حداقل ۱ در ۵۰۰۰ تا ۱ در ۱۰۰۰۰ نفر از کودکان مبتلا به بلوغ زودرس میشوند. در این میان میزان ابتلا در دختران، بسیار بیشتر از پسران است. در دو دههٔ اخیر، تعداد قابل توجهی بلوغ زودرس ثبت شده است. بنابر گزارش ادارهٔ سلامت جوانان ایران، سن بلوغ دختران ایرانی از ۱۳٫۸ به ۱۲٫۶۵ رسیده است و در سالهای اخیر ابتلا به بلوغ زودرس میان کودکان ایرانی افزایش یافته است.[۷]
انواع بلوغ زودرس
بلوغ زودرس به دو نوع اصلی مرکزی و محیطی تقسیم میشود:
- بلوغ زودرس مرکزی، ریشهٔ مغزی دارد. از مهمترین علل آن میتوان به تومورهای مغزی، آسیبهای تروماتیک مغز و پرتودرمانی ناحیهٔ سر اشاره کرد. این نوع بلوغ موجب افزایش ترشح هورمونهای تخمدان، بیضهها و غدد آدرنال میشود.[۸]
- بلوغ زودرس محیطی، ریشهٔ مغزی ندارد و ناشی از اختلال در غدد محیطی بدن مانند غدد فوقکلیوی، غدهٔ هیپوفیز، تخمدانها یا بیضهها است.[۹] این اختلالات موجب ترشح زودهنگام و بیش از حد استروژن و تستوسترون شده و در نتیجه، نشانههای بلوغ را بدون فعالشدن محور مرکزی مغزی به وجود میآورند.[۱۰]
عوامل بلوغ زودرس
عوامل متعددی همچون محیط جغرافیایی، ژنتیک، ترکیب چربی بدن، رژیم غذایی، وراثت و جنسیت در تعیین سن شروع بلوغ نقش دارند.[۱۱] همچنین برخی اختلالات مانند عفونتها، مشکلات هورمونی، تومورها، ناهنجاریهای مغزی یا صدمات جسمی نیز میتوانند موجب بلوغ زودرس شوند.[۱۲] عواملی نیز مانند حضور طولانیمدت والدین خارج از خانه، مشکلات خانوادگی، دسترسی بدون نظارت کودکان به اینترنت و فضای مجازی، ورود شبکههای ماهوارهای، ریختن قبح مسائل جنسی در جامعه،[۱۳] شوخی جنسی والدین در حضور کودکان، همنشینی با دوستان بزرگتر و حضور بیش از حد کودکان در جمع بزرگسالان، ازجمله عواملی هستند که به رشد هورمونی و بروز بلوغ زودرس در کودکان دامن میزنند. وراثت، چاقی و جنسیت نیز از دیگر عوامل وقوع بلوغ زودرس هستند.[۱۴]
براساس پژوهشها، شیوع بلوغ زودرس در دختران حدود پنجبرابر پسران است[۱۵] و استرس و اضطراب نقش قابلتوجهی در ایجاد این اختلال در دختران دارد.[۱۶]
علائم و تشخیص بلوغ زودرس
علائم بلوغ زودرس در پسران رشد سریع قد، رشد آلت تناسلی، رشد مو در زیر بغل و ناحیه آلت تناسلی[۱۷] و در دختران قاعدگی، آکنه، رشد سینهها و رشد مو در ناحیهٔ آلت تناسلی است.[۱۸] از طریق آزمایش خون، رادیوگرافی استخوانهای دستوپا، معاینه، تحلیل تاریخچهٔ خانوادگی، ام.آر.آی مغزی و آزمایش تیروئید میتوان بلوغ زودرس را تشخیص داد.[۱۹]
عوارض بلوغ زودرس
بلوغ زودرس پیامدهای منفی گستردهای در ابعاد جسمی، روانی و اجتماعی برای کودکان به همراه دارد. در بعد جسمی، این اختلال میتواند موجب کوتاهی قد،[۲۰] ضعف عمومی بدن، اختلال در خواب،[۲۱] توقف رشد عقلی و جسمی و حتی افزایش خطر ابتلا به برخی سرطانها در بزرگسالی شود.[۲۲] در بعد روانی و رفتاری، کودکان مبتلا به بلوغ زودرس با مشکلاتی چون اضطراب، وسواس، ضعف روحیه، اختلال فکری و نیز گرایش به خودارضایی و بیبندوباری مواجه میشوند. در سطح اجتماعی نیز این کودکان اغلب با دشواریهایی در تحصیل و مدرسه روبرو شده و ممکن است بهسمت بزهکاری و ناهنجاریهای رفتاری سوق یابند.[۲۳]
پیشگیری از بلوغ زودرس
پیشگیری، نقش محوری در مقابله با بلوغ زودرس ایفا میکند؛ بهگونهای که حدود ۹۰درصد راهکارهای مقابله با این پدیده بر تدابیر پیشگیرانه و تنها ۱۰درصد بر روشهای درمانی استوار است.[۲۴] ایجاد روابط خانوادگی محبتآمیز و عاطفی،[۲۵] رعایت حریم شخصی میان والدین و فرزندان، انتخاب مدرسه و دوستان مناسب و همسن برای کودکان، محدود کردن دسترسی به فضای مجازی و تلویزیون، رعایت اصول اخلاق جنسی در خانواده، پرهیز از شوخیهای رکیک و بوسیدن بیش از حد فرزندان، توجه به پوشش مناسب و خودداری از آرایش کودکان باعث پیشگیری از بلوغ زودرس در کودکان هستند.[۲۶] تغذیهٔ مناسب، جلوگیری از چاقی مفرط کودکان و کاهش مصرف مواد غذایی کنسروی حاوی مواد نگهدارنده نیز ازجمله اقدامات پیشگیرانه از ابتلای کودکان به بلوغ زودرس معرفی شدهاند.[۲۷]
درمان بلوغ زودرس
بعد از ابتلا درصورتیکه کودکِ بیمار، مبتلا به بیماری زمینهای دیگری نباشد، با تزریق دارویی چون لوپرولید تکامل به تأخیر میافتد؛ اما با توجه به علت بروز، ممکن است در برخی مواقع نیاز به جراحی مغز باشد.[۲۸]
پانویس
- ↑ خرمآبادی، «نکاتی که باید درباره بلوغ جنسی دختران بدانید»، وبسایت دکترتو.
- ↑ مویری و ربانی، «انواع بلوغ زودرس و علل زمینهای آن و لزوم درمان بیمارستان امام»، وبسایت مجلۀ دانشکدۀ پزشکی دانشگاه علوم پزشکی دانشگاه تهران.
- ↑ کرمی، «بلوغ زودرس چیست؟ علائم، دلایل، تشخیص و درمان»، وبسایت ارولوژی کرمی.
- ↑ «زنگ خطر بلوغ زودرس»، خبرگزاری مهر.
- ↑ «علت کاهش سن بلوغ در ایران و جهان چیست؟»، وبسایت دنیای اقتصاد.
- ↑ «سن بلوغ در ایران کاهش یافت»، پایگاه خبری برترینها.
- ↑ صداقتزادگان و امیدوار، «بررسی تأثیر عوامل اجتماعی و بلوغ زودرس بر جامعهپذیری دختران (مطالعۀ موردی: دختران دورۀ راهنمایی شهر شیراز)»، 1394ش، ص530.
- ↑ «بلوغ زودرس دختران چیست و چرا رخ میدهد؟»، وبسایت دکتر دکتر.
- ↑ کرمی، «بلوغ زودرس چیست؟ علائم، دلایل، تشخیص و درمان»، وبسایت ارولوژی کرمی.
- ↑ «پیشگیری، تشخیص و درمان بلوغ زودرس دختر و پسر»، وبسایت آزمایشگاه پاتوبیولوژی ایران.
- ↑ آزادی و دیگران، «تجربۀ زیستۀ دختران از بلوغ زودرس: مطالعۀ کیفی»، 1399ش، ص67.
- ↑ عطایی، «بچهای با حرفهای گنده گنده»، وبسایت دفتر انتشارات و فناوری آموزشی.
- ↑ «کاهش نظارت خانواده و بلوغ زودرس فرزندان»، وبسایت پورتال ایمن.
- ↑ رامجردزاده و حکیمزاده، «بلوغ زودرس»، ماهنامهٔ الکترونیکی سیب.
- ↑ «بلوغ زودرس»، وبسایت آزمایشگاه نیلو.
- ↑ «کاهش نظارت خانواده و بلوغ زودرس فرزندان»، وبسایت پورتال ایمن.
- ↑ «پیشگیری، تشخیص و درمان بلوغ زودرس دختر و پسر»، وبسایت آزمایشگاه پاتوبیولوژی ایران.
- ↑ «بلوغ زودرس دختران چیست و چرا رخ میدهد؟»، وبسایت مجلۀ اینترنتی دکتردکتر.
- ↑ بابکانراد، «بلوغ زودرس»، وبسایت مجلۀ اینترنتی مرکز مام.
- ↑ بابکانراد، «بلوغ زودرس»، وبسایت مجلۀ اینترنتی مرکز مام.
- ↑ نجفی علمی، «فناوری و تربیت: فناوری اطلاعات و تأثیر آن بر بلوغ زودرس آسیبها، راهکارها»، 1389ش، ص46.
- ↑ «بلوغ زودرس عامل افزایش این سرطان در زنان جوان»، همشهری آنلاین.
- ↑ قایمی، «بلوغ زودرس»، 1364ش، ص893.
- ↑ علوی لنگرودی، «بررسی پدیدۀ بلوغ زودرس»، 1381ش، ص192.
- ↑ «کاهش نظارت خانواده و بلوغ زودرس فرزندان»، وبسایت پورتال ایمن.
- ↑ «چه کنیم فرزندمان دچار بلوغ جنسی زودرس نشود؟»، خبرگزاری فارس.
- ↑ «بلوغ زودرس چیست؟+دلایل بلوغ زودرس»، وبسایت بیتوته.
- ↑ «بلوغ زودرس دختران چیست و چرا رخ میدهد؟»، وبسایت مجله اینترنتی دکتر دکتر.
منابع
- آزادی، اسما و دیگران، «تجربهٔ زیستهٔ دختران از بلوغ زودرس: مطالعهٔ کیفی»، فصلنامهٔ اندیشه و رفتار، دورهٔ پانزدهم، شمارهٔ ۵۷، پاییز ۱۳۹۹ش.
- بابکانراد، المیرا، «بلوغ زودرس»، وبسایت مجلهٔ اینترنتی مرکز مام، تاریخ بازدید: ۱۸ اسفند ۱۴۰۱ش.
- «بلوغ زودرس»، وبسایت آزمایشگاه نیلو، تاریخ درج مطلب: ۴ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.
- «بلوغ زودرس چیست؟ +دلایل بلوغ زودرس»، وبسایت بیتوته، تاریخ بازدید: ۱۸ اسفند ۱۴۰۱ش.
- «بلوغ زودرس دختران چیست و چرا رخ میدهد؟»، وبسایت دکتر دکتر، آخرین بهروزرسانی: ۱۴ تیر ۱۴۰۵ش.
- «بلوغ زودرس عامل افزایش این سرطان در زنان جوان»، همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۳۰ مهر ۱۴۰۳ش.
- «پیشگیری، تشخیص و درمان بلوغ زودرس دختر و پسر»، وبسایت آزمایشگاه پاتوبیولوژی ایران، تاریخ بازدید: ۱۷ اسفند ۱۴۰۱ش.
- «چه کنیم فرزندمان دچار بلوغ جنسی زودرس نشود؟»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۱۵ آذر ۱۴۰۲ش.
- خرمآبادی، فاطمه، «نکاتی که باید دربارهٔ بلوغ جنسی دختران بدانید»، وبسایت دکترتو، آخرین بهروزرسانی: ۱۶ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
- رامجردزاده، زینب و حکیمزاده، افسون، «بلوغ زودرس»، ماهنامهٔ الکترونیکی سیب، فروردین و اردیبهشت ۱۳۹۹ش.
- «سن بلوغ در ایران کاهش یافت»، پایگاه خبری برترینها، تاریخ درج مطلب: ۲۴ آذر ۱۴۰۱ش.
- صداقتزادگان، شهناز و امیدوار، پوران، «بررسی تأثیر عوامل اجتماعی و بلوغ زودرس بر جامعهپذیری دختران (مطالعهٔ موردی: دختران دورهٔ راهنمایی شهر شیراز)»، فصلنامهٔ مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، دورهٔ ۴، شمارهٔ ۳، پاییز ۱۳۹۴ش.
- عطایی، فاطمه، «بچهای با حرفهای گنده گنده»، وبسایت دفتر انتشارات و فناوری آموزشی، تاریخ درج مطلب: ۹ فروردین ۱۴۰۰ش.
- «علت کاهش سن بلوغ در ایران و جهان چیست؟»، وبسایت دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۲۳ فروردین ۱۳۹۸ش.
- علوی لنگرودی، سید کاظم، «بررسی پدیدهٔ بلوغ زودرس»، کاوشنامهٔ زبان و ادبیات فارسی، شمارهٔ ۵ و ۶، پاییز و زمستان ۱۳۸۱ش.
- قایمی، علی، «بلوغ زودرس»، مجلهٔ پیوند، شمارهٔ ۷۳، آبان ۱۳۶۴ش.
- کرمی، علیاکبر، «بلوغ زودرس چیست؟ علائم، دلایل، تشخیص و درمان»، وبسایت ارولوژی کریمی، تاریخ درج مطلب: ۱۷ مرداد ۱۴۰۱ش.
- مویری، حشمت و ربانی، علی، «انواع بلوغ زودرس و علل زمینهای آن و لزوم درمان بیمارستان امام»، مجلهٔ دانشکدهٔ پزشکی دانشگاه علوم پزشکی دانشگاه تهران، سال ۶۰، شمارهٔ ۲، تابستان ۱۳۸۱ش.
- نجفی علمی، محمود، «فناوری و تربیت: فناوری اطلاعات و تأثیر آن بر بلوغ زودرس آسیبها، راهکارها»، مجلهٔ پیوند، شمارهٔ ۳۶۶ و ۳۶۷، فروردین و اردیبهشت ۱۳۸۹ش.