تسبیح: تفاوت میان نسخه‌ها

== معرفی ==

== تاریخچه ==

=== در سنت مسیحی ===

در سنت مسیحی، استفاده از تسبیح برای تکرار اذکار، به‌ویژه میان مسیحیان نستوریِ شرق و برخی گروه‌های کاتولیک رواج یافت. در مقابل، بسیاری از فرقه‌های پروتستان با استناد به رویکردهای کلامی خود، استفاده از تسبیح را نپذیرفته و آن را نوعی بدعت یا عملی فاقد پشتوانهٔ دینی دانسته‌اند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/248202/داستان-پیدایش-تسبیح-و-اقسام-ان علایی، «''داستان'' ''پیدایش'' ''تسبیح'' ''و'' ''اقسام'' ''آن»، 1343ش، ص29-30.'']</ref>

برخی معتقدند تسبیح از مسیحیت به جهان اسلام وارد شده و نخستین‌بار مسیحیان تسبیح‌های طویلی را که از انتهای آن صلیب آویزان می‌کردند، به گردن می‌آویختند. برخی مستشرقان نیز ورود تسبیح به جهان اسلام را متأثر از فرهنگ هندو و بودایی می‌دانند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/224226/%D8%AA%D8%B3%D8%A8%DB%8C%D8%AD%D8%8C-%DB%8C%D8%A7-%D8%B3%D8%A8%D8%AD%D9%87 ابراهیمی، «تسبیح یا سبحه»، وب‌سایت مرکز دائرۀالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> بااین‌حال، این ابزار به‌مرور زمان جایگاه خود را در مناسک عبادی مسلمانان تثبیت کرد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/248202/داستان-پیدایش-تسبیح-و-اقسام-ان علایی، «''داستان'' ''پیدایش'' ''تسبیح'' ''و'' ''اقسام'' ''آن»، 1343ش، ص29-30.'']</ref>

== انواع تسبیح ==

تسبیح‌ها از نظر تعداد دانه‌ها به انواع گوناگونی تقسیم می‌شوند:

* '''چهاریکه''': تسبیحی ۲۴ یا ۲۵ دانه‌ای که کاربرد آن بیشتر جنبهٔ تفننی داشته و جنس دانه‌های آن از کائوچو یا چوب است.

* '''تسبیح ۱۰۰ دانه''': این نوع، تسبیح رایج میان مردم است. هر تسبیح ۱۰۰ دانه، به جز شیخک‌های آن، باید ۹۹ دانه داشته باشد که توسط شیخک‌ها به سه دستهٔ ۳۳تایی تقسیم می‌شوند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/239649/تسبیح احمدی، «تسبیح»، وب‌سایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref>

== اجزای تسبیح ==

یک تسبیح کامل دارای اجزای زیر است:

# '''سَره''': دانه‌ای به اندازه هسته [[خرما]] که هر دو سر نخ تسبیح از سوراخ طولی آن گذشته و به منگوله‌ها متصل می‌شوند.

# '''شیخک''': دانه‌هایی که نخ تسبیح از وسط آن‌ها گذشته و تعداد دانه‌های اصلی تسبیح را به ۳ قسمت تقسیم می‌کنند.

# '''منگوله''': این قسمت از تسبیح، بیش‌تر از جنس نخ قیطان، نخ‌های ابریشمی زرتاب یا نقره‌تاب است.

== کاربردها ==

در برخی نقاط ایران، اگر روی غذای نذری شکلی همچون تسبیح نقش ببندد، آن را نشانهٔ نظرکردهٔ ائمه و برآورده شدن مراد می‌دانند.<ref>شکورزاده، عقاید و رسوم مردم خراسان، ۱۳۶۳ش، ص۳۹ و ۶۳.</ref> پاره‌شدن ناگهانی بند تسبیح در باور عامه نشانهٔ حاجت‌روایی انگاشته می‌شود.<ref>شکورزاده، عقاید و رسوم مردم خراسان، ۱۳۶۳ش، ص631.</ref> مردم [[سیرجان]] برای شفای بیمار، بالای سر او نشسته و درحالی‌که یک دست بر سر بیمار می‌گذارند، با دست دیگر تسبیح می‌گردانند و ذکر می‌گویند.<ref>مؤید محسنی، فرهنگ عامیانهٔ سیرجان، ۱۳۸۶ش، ص۳۲۴ و ۳۱۹.</ref> به بیماران مبتلا به تنگی‌نفس یا تپش قلب، سفارش می‌شود که تسبیح کهربایی به دست گرفته و دعا بخوانند.<ref>Massé, Croyances et coutumes persanes, 1938, V.II, P335.</ref> تسبیح‌های ساخته‌شده از خاک کربلا نزد مردم ایران ارزش ویژه‌ای دارد و آن را در جانماز<ref>Aubin, La Perse d’aujourd’hui, 1908, P387.</ref> و [[سفره نذری|سفره‌های نذری]] خود قرار می‌دهند.<ref>کریمی فروتقه، «نگاهی به سفره‌های نذری در مزارات کاشمر»، ۱۳۸۶ش، ص۱۰۷؛ برزویی، آیین‌ها و باورهای مذهبی مردم لرستان، ۱۳۸۴ش، ص۱۰۰.</ref> همچنین نقش حک‌شدهٔ تسبیح بر سنگ مزار درگذشتگان، نشان از جایگاه والای آن در فرهنگ عامه دارد.<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/232153/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%88-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%88-%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A2%D9%86%D9%87%D8%A7 پورکریم، «نقش‌ونگارهای عامیانهٔ ایران و اهمیت گردآوری و بررسی آن‌ها»، ۱۳۵۳ش، ص۲۶؛] [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/170022/%D9%87%D9%86%D8%B1-%D9%BE%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DB%8C%DA%A9-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%87%D9%86%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%AC%D8%B3%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%87 عناصری، «پایگاه هنرهای تجسمی در باورهای عامه»، ۱۳۶۱ش، ص۱۲۸.]</ref>

== استخاره با تسبیح ==

استخاره، بیش‌تر با تسبیح ۱۰۰ دانه انجام می‌شود. در فرهنگ عامیانه برای [[استخاره]] با تسبیح، ابتدا سوره‌ای از [[قرآن]] خوانده می‌شود و سپس با دو دست، بخشی از دانه‌های تسبیح را جدا می‌کنند. پس‌از آن از سمت راست، دانه‌های تسبیح را یکی‌یکی به‌ نام آدم، حوا و ابلیس می‌شمرند. اگر آخرین دانه به‌ نام آدم بیفتد، انجام آن کار خوب؛ اگر به‌ نام حوا بیفتد، انجام آن کار میانه و اگر به‌ نام ابلیس بیفتد، انجام آن کار، بد دانسته می‌شود.<ref>مرادی، فرهنگ عامهٔ خطهٔ تویسرکان، ج1، ۱۳۷۵ش، ص42.</ref> برخی، از واژه‌های خیر و شر برای شمارش دانه‌های تسبیح استفاده می‌کردند. در صورتی‌که آخرین دانه به واژۀ خیر ختم می‌شد، انجام آن کار خوب بود و برعکس.<ref>همایونی، فرهنگ مردم سروستان، ۱۳۴۸ش، ص۳۷۱.</ref>

== در ادبیات فارسی ==

== پانویس ==

{{پایان منابع}}