تسبیح: تفاوت میان نسخه‌ها

== معرفی ==

== تاریخچه ==

=== در سنت مسیحی ===

در سنت مسیحی، استفاده از تسبیح برای تکرار اذکار، به‌ویژه میان مسیحیان نستوریِ شرق و برخی گروه‌های کاتولیک رواج یافت. در مقابل، بسیاری از فرقه‌های پروتستان با استناد به رویکردهای کلامی خود، استفاده از تسبیح را نپذیرفته و آن را نوعی بدعت یا عملی فاقد پشتوانهٔ دینی دانسته‌اند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/248202/داستان-پیدایش-تسبیح-و-اقسام-ان علایی، «''داستان'' ''پیدایش'' ''تسبیح'' ''و'' ''اقسام'' ''آن»، 1343ش، ص29-30.'']</ref>

== انواع تسبیح ==

در کشورهای اسلامی، تسبیح‌ها گاهی بسیار گران‌بها ساخته شده<ref>شهری، تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم، ج5، ۱۳۷۸ش، ص190.</ref> و با سنگ‌های جواهر، مزین می‌شوند. تسبیح نقره شیرازی ازجمله تسبیح‌های معروف ایرانی بود که بزرگان و بازرگانان در دست می‌گرفتند.<ref>ثابت، «واژگان و اصطلاحات نقره‌کاران شیرازی»، ۱۳۸۸ش، ص۱۹.</ref> همچنین نوعی تسبیح به نام خرمهره وجود داشت که بیشتر توسط لوطی‌ها و داش‌مشتی‌ها استفاده می‌شد و دارای ۳۳ دانه از جنس چوب، یشم، [[عقیق]] و مانند آن بود.<ref>شهری، تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم، ج5، ۱۳۷۸ش، ص190.</ref>

تسبیح‌ها از نظر تعداد دانه‌ها به انواع گوناگونی تقسیم می‌شوند:

* '''چهاریکه''': تسبیحی ۲۴ یا ۲۵ دانه‌ای که کاربرد آن بیشتر جنبهٔ تفننی داشته و جنس دانه‌های آن از کائوچو یا چوب است.

* '''تسبیح ۱۰۰ دانه''': این نوع، تسبیح رایج میان مردم است. هر تسبیح ۱۰۰ دانه، به جز شیخک‌های آن، باید ۹۹ دانه داشته باشد که توسط شیخک‌ها به سه دستهٔ ۳۳تایی تقسیم می‌شوند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/239649/تسبیح احمدی، «تسبیح»، وب‌سایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref>

== اجزای تسبیح ==

یک تسبیح کامل دارای اجزای زیر است:

# '''سَره''': دانه‌ای به اندازه هسته [[خرما]] که هر دو سر نخ تسبیح از سوراخ طولی آن گذشته و به منگوله‌ها متصل می‌شوند.

== کاربردها ==

تسبیح افزون‌بر کاربرد اصلی خود برای شمارش اذکار و اوراد، در برخی کشورها جنبهٔ تفننی‌_نمایشی نیز یافته است. گاهی تسبیح از مواد و سنگ‌های قیمتی مانند سندلوس ساخته می‌شود و برای آن خواصی بیان شده است.<ref>[https://silver110.ir/blog/sandeloos-stone/ «تاریخچه سنگ سندلوس بررسی خواص و انواع رنگ‌های آن+تشخیص اصالت»، وب‌سایت سیلور110.]</ref> در [[فرهنگ]] عمومی، استفاده از تسبیح صرفاً برای چرخاندن و سرگرمی، مذموم شمرده شده است. امروزه استفاده از تسبیح در محافل و ملاقات‌های سیاسی نیز رایج است و بیشتر برای تمرکز ذهن به کار می‌رود. در این گونه ملاقات‌ها، نوع تسبیح و نحوهٔ به دست گرفتن آن ممکن است حامل معنا و پیام باشد. برخی رواج تسبیح در محافل سیاسی را ناشی از ورود روحانیون به عرصهٔ سیاست و تقلید از فرهنگ مخصوص علما می‌دانند.<ref>[https://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-10/90165-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1%D8%AF-%D8%AA%D8%B3%D8%A8%DB%8C%D8%AD-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D9%88%D9%86 «کاربرد تسبیح برای سیاسیون ایران»، خبرگزاری ایلنا.]</ref>  

== تسبیح در فرهنگ ایرانیان ==

تسبیح در میان مردم ایران، به‌ویژه زنان، در مجالس به‌صورت گروهی و با عنوان سفرهٔ [[ختم صلوات]] و با آداب و تشریفات خاصی انجام می‌شود.<ref>[https://www.niksalehi.com/din-andishe/نحوه-برگزاری-مجلس-ختم-صلوات.html «نحوه برگزاری مجلس ختم صلوات» وبسایت نیکی صالحی.]</ref> تسبیح در افسانه‌ها، امثال و حِکم، شعر و نثر فارسی نیز حضوری پررنگ دارد. در لرستان، به تسبیح‌های ساخته‌شده از [[تربت امام حسین|تربت]] کربلا سوگند یاد می‌شود.<ref>عسکری عالم، فرهنگ عامهٔ لرستان، ج2، ۱۳۸۷ش، ص131.</ref> مردم اراک در [[امامزاده|امامزاده‌ها]] برای حاجت‌روایی، نذر تسبیح می‌کنند. بدین ترتیب که فرد پس‌از رسیدن به حاجت خود، تعدادی تسبیح خریده، آن‌ها را در [[مسجد جمکران]] تبرک کرده و سپس میان مردم توزیع می‌کند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/359378/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D9%88-%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%88%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DA%A9 پویا، «بررسی باورهای مردم‌شناختی امامزاده عبدالله و آمنه‌خاتون شهر اراک»، ۱۳۸۷ش، ص۸۶.]</ref>  

== در ادبیات فارسی ==

در ادبیات داستانی ایرانیان نیز واژۀ تسبیح بسیار پرکاربرد بوده است. افسانه‌های محلی بسیاری، در این‌باره وجود دارد، مانند افسانه مردم آذربایجان، که در آن شاهزاده به‌کمک تسبیح خود، دختر یتیمی را پیدا کرده و با او [[ازدواج]] می‌کند.<ref>کوهی، افسانه‌های دیار شهریار، ۱۳۸۵ش، ص۱۲۳–۱۲۶.</ref> [[ضرب‌المثل|امثال]] و حکم ایرانیان نیز از این واژه بی‌بهره نبوده است. از آن جمله می‌توان به ضرب‌المثل‌های «کار به استخاره شد، تسبیح ملا پاره شد» کنایه از بدبیاری؛ «مثل مهر و تسبیح» کنایه از وفور هر چیز؛<ref>شاملو، کتاب کوچه، ۱۳۸7ش، ص۳۱۳.</ref> «کربلا من بودم، تو از مهر و تسبیح آن‌جا خبر داری؟»؛<ref>ذوالفقاری، فرهنگ بزرگ ضرب‌المثل‌های فارسی، ج2، ۱۳۸۸ش، ص1379 و 1420.</ref> «تسبیح هزاردانه در دست مپیچ» کنایه از زهدفروشی و ریا؛<ref>بهمنیار، داستان‌نامهٔ بهمنیاری، ۱۳۶۹ش، ص۱۴۱.</ref> «تسبیح آب کشیدن» کنایه از [[ریا]]؛ «تسبیح انداز» کنایه از سخت‌گیر<ref>پرچمی، پس‌کوچه‌های فرهنگ، ۱۳۸۲ش، ص۱۳۹.</ref> و «تسبیح دستتم» نیز کنایه از اظهار کوچکی است.<ref>اکرامی، مردم‌شناسی اصطلاحات خودمانی، ۱۳۸۴ش، ص۱۴۶.</ref>

{{پایان منابع}}