ایجاد لینک داخلی |
برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
||
| (۶ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''مدرسه دوشیزگان'''؛ اولین دبستان دخترانه بهروش جدید تعلیم و تربیت در دوران مشروطه. | '''مدرسه دوشیزگان'''؛ اولین دبستان دخترانه بهروش جدید تعلیم و تربیت در دوران مشروطه. | ||
تأسیس مدرسه دوشیزگان در دوره قاجاریه بهدلیل ترغیب زنان و دختران بهفرهنگ غربی و تغییر در سبک زندگی ایرانی | تأسیس مدرسه دوشیزگان در دوره [[قاجاریه]] بهدلیل ترغیب [[زنان]] و [[دختران]] بهفرهنگ غربی و تغییر در سبک زندگی ایرانی و اسلامی مورد مخالفت مردم و علما قرار گرفته و تعطیل شد؛ این در حالی است که مدرسه دخترانه دیگری بدون مخالفت بهفعالیت خود ادامه میداد. مدرسه دوشیزگان پس از مدتی با پذیرش برخی شرایط و ایجاد تغییرات، دوباره بازگشایی شد. | ||
==تاریخچه== | ==تاریخچه== | ||
تا قبل از عهد ناصری آموزش بهصورت سنتی و در | تا قبل از عهد ناصری آموزش بهصورت سنتی و در [[مکتبخانه]]، [[حوزه علمیه|حوزههای علمیه]] و یا تدریس خصوصی در منازل انجام میشد. در دوران [[محمدشاه قاجار]] مبلغین مسیحی اولین مدارس را در سال ۱۲۵۱ق تأسیس کردند. این مدارس دارای کلاسهای دخترانه و پسرانه بود؛ اما [[مسلمان|مسلمانان]] حق نداشتند به این مدارس وارد شوند. در دوران [[ناصرالدینشاه]] بهدلیل آشنایی جامعه ایرانی با دنیای مدرن و غرب و بنا به درخواست بنجامین، وزیر مختار آمریکا، دختران مسلمان حق ورود به مدارس آمریکایی را یافتند.<ref>[https://web.archive.org/web/20231110011147/https:/www.mazdaknameh.ir/Publish/PublishID/ArticleId/54 جلالی، «بیبی خانم استرآبادی از فعالان حقوق زنان در عصر قاجار»، وبسایت مزدکنامه.]</ref> ناصرالدینشاه برای ترغیب افراد بهمشارکت، از مدارس دخترانه مبلغان مسیحی دیدن کرد؛ اما دیدار شاه از این مدارس هم نتوانست نگرش منفی مردم به این مدارس را تغییر دهد. تلاشها برای ایجاد مدارس دخترانه ادامه داشت و در سال ۱۲۸۳ق، خانم طوبی رشدیه مدرسه پرورش را در منزل خود دایر کرد، که بعد از چهار روز به دست فراشان دولتی تعطیل شد. پس از او، در سال ۱۲۸۳ق یا ۱۲۸۴ق [[بیبی خانم استرآبادی]] مدرسه دوشیزگان را افتتاح کرد.<ref>[https://sedayemoallem.ir/%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA/item/22844-%DA%AF%D8%B0%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%B3-%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D رادی مراغهای، «گذری بر تأسیس مدارس دخترانه در ایران و مخالفان آنان»، وبسایت صدای معلم.]</ref> بیبیخانم استرآبادی مقدمات معلمی را در مدرسه آمریکاییها فراگرفته بود. همچنین وی به جهت موقعیت مادر خود که ملاباجی<ref>کلمه ملاباجی از ترکیب دو واژه ملا + باجی شکل گرفته است. ملا بهمعنای باسواد و باجی مخفف آبجی یا همان خواهر بود. ترکیب این واژه را برای معلم مکتب دختران به کار میبردند؛ [https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AC%DB%8C دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه ملاباجی].</ref> دربار شاه بود، از سطح سواد و آگاهی اجتماعی خوبی برخوردار بود.<ref>[https://article.tebyan.net/213266/%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D9%87-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87 «اولین مدارس دخترانه»، وبسایت تبیان.]</ref> | ||
==موقعیت و شرایط مدرسه دوشیزگان== | ==موقعیت و شرایط مدرسه دوشیزگان== | ||
مدرسه دوشیزگان در خانه [[بیبی خانم استرآبادی]] نزدیک دروازه قدیم محمدیه، بازارچه حاجی محمدحسن تأسیس شد. <ref>[https://article.tebyan.net/213266/%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D9%87-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87 «اولین مدارس دخترانه»، وبسایت تبیان.]</ref> مدرسه حیاطی بزرگ با اتاقهای متعدد <ref>[https://meidaan.com/archive/14710 علیاصغری، «مدرسه دوشیزگان کجاست»، وبسایت میدان.]</ref> و سه کلاس داشت و مسئولیت آموزش دختران با خود | مدرسه دوشیزگان در خانه [[بیبی خانم استرآبادی]] نزدیک دروازه قدیم محمدیه، بازارچه حاجی محمدحسن تأسیس شد. <ref>[https://article.tebyan.net/213266/%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D9%87-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87 «اولین مدارس دخترانه»، وبسایت تبیان.]</ref> مدرسه حیاطی بزرگ با اتاقهای متعدد <ref>[https://meidaan.com/archive/14710 علیاصغری، «مدرسه دوشیزگان کجاست»، وبسایت میدان.]</ref> و سه کلاس داشت و مسئولیت آموزش دختران با خود بیبیخانم استرآبادی و دو دخترش مولود و [[خدیجه افضل وزیری]] بود. <ref>[https://article.tebyan.net/213266/%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D9%87-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87 «اولین مدارس دخترانه»، وبسایت تبیان.]</ref> امکانات و لوازم مورد نیاز برای مدرسه تهیه شده بود. تمام معلمان حاضر در مدرسه خانم بوده و هیچ مردی به جز دربان به این مدرسه رفتوآمد نداشت. به شاگردان بیبضاعت در پرداخت شهریه تخفیف داده میشد <ref>[https://meidaan.com/archive/14710 علیاصغری، «مدرسه دوشیزگان کجاست»، وبسایت میدان.]</ref> و سن شاگردان از هفت تا دوازده سال بود. <ref>[https://vista.ir/w/a/16/bwvxa/%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D9%87-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87 توکل، «اولین مدرسه دخترانه«، خبرگزاری ویستا.]</ref> | ||
==دروس مدرسه دوشیزگان== | ==دروس مدرسه دوشیزگان== | ||
در مدرسه دوشیزگان دروسی از قبیل نخستنامه، مشق قلم، تاریخ ایران، قرائت، کتاب طباخی، قانون، مذهب، جغرافیا و علم حساب تدریس میشد. علاوه بر این دروس، هنرهای دستی مانند کاموادوزی، زریدوزی، [[خامهدوزی]] و [[خیاطی]] نیز به دختران آموزش داده میشد.<ref>[https://meidaan.com/archive/14710 علیاصغری، «مدرسه دوشیزگان کجاست»، وبسایت میدان.]</ref> | در مدرسه دوشیزگان دروسی از قبیل نخستنامه، مشق قلم، تاریخ ایران، قرائت، کتاب طباخی، قانون، مذهب، جغرافیا و علم حساب تدریس میشد. علاوه بر این دروس، [[صنایع دستی|هنرهای دستی]] مانند کاموادوزی، زریدوزی، [[خامهدوزی]] و [[خیاطی]] نیز به دختران آموزش داده میشد.<ref>[https://meidaan.com/archive/14710 علیاصغری، «مدرسه دوشیزگان کجاست»، وبسایت میدان.]</ref> | ||
==تعلیم و تربیت غربی در پوشش آموزش== | ==تعلیم و تربیت غربی در پوشش آموزش== | ||
علما در برخورد با برپایی مدارس دخترانه به شیوه و محتوای آموزشی آنها توجه داشتند. همزمان با مخالفت علما با مدرسه دوشیزگان و تلاش علما برای تعطیلی آن برخی مدارس دیگر مانند مدرسه خانم | علما در برخورد با برپایی مدارس دخترانه به شیوه و محتوای آموزشی آنها توجه داشتند. همزمان با مخالفت علما با مدرسه دوشیزگان و تلاش علما برای تعطیلی آن برخی مدارس دیگر مانند مدرسه [[طوبی آزموده|خانم آزموده]]، سالیان سال به کار خود بدون هیچ مشکلی ادامه میدهند. عملکرد [[بیبیخانم استرآبادی]] در مخالفت علما با مدرسه دوشیزگان بیتأثیر نبوده است. بیبی خانم زنی منورالفکر، تحصیلکرده و تربیتیافته فضای غیردینی قفقاز بود و سعی داشت تربیت دختران را بر مبنای تعلیم و تربیت جوامع غربی انجام دهد. از جمله کارهایی که بیبی خانم انجام میداد، برگزاری مهمانیهای آخر هفته و دعوت زنان به کشیدن قلیان و نوشیدن قهوه و صحبت در مورد موضوعات سیاسی بهخصوص منافع دولت [[نهضت مشروطه|مشروطه]] بود. این قبیل اقدامات از دید عموم مردم و علما پنهان نمیماند. <ref>https://ensani.ir/fa/article/110440/%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%85-%D8%AA%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%B3-%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87 آزموده، «پیشگام تأسیس مدارس جدید دخترانه»، وبسایت پروتال جامع علوم انسانی.</ref> | ||
سابقه تأسیس مدارس دخترانه توسط میسیونرهای مذهبی در ایران که عمدتاً با اهداف تبلیغی و تبشیری در پوشش علمآموزی دنبال میشد، یکی از عوامل بدبینی علما به تأسیس مدارس دخترانه بود. همچنین تمامی مدارس به سبک اروپایی اداره میشد که هیچ سنخیتی بافرهنگ دینی ایرانیان در زمان قاجار نداشت.<ref>[https://www.sid.ir/paper/177558/fa</ref> ،<ref>جلالی، بررسی نقش زنان در تأسیس مدارس جدید و آموزش دختران در دوره مشروطیت، 1389ش، ص49.</ref> این مدارس در گرایش زنان و دختران ایرانی به اصول، فرهنگ و مبانی غرب زمینهسازی میکردند.<ref>[http://tarikhe-moaser.blogfa.com/post/196 «اولین مدارس دخترانه در ایران»، وبسایت تاریخ معاصر.]</ref> | سابقه تأسیس مدارس دخترانه توسط میسیونرهای مذهبی در ایران که عمدتاً با اهداف تبلیغی و تبشیری در پوشش علمآموزی دنبال میشد، یکی از عوامل بدبینی علما به تأسیس مدارس دخترانه بود. همچنین تمامی مدارس به سبک اروپایی اداره میشد که هیچ سنخیتی بافرهنگ دینی ایرانیان در زمان [[سلطنت قاجاریه|قاجار]] نداشت.<ref>[https://www.sid.ir/paper/177558/fa</ref> ،<ref>جلالی، بررسی نقش زنان در تأسیس مدارس جدید و آموزش دختران در دوره مشروطیت، 1389ش، ص49.</ref> این مدارس در گرایش زنان و دختران ایرانی به اصول، فرهنگ و مبانی غرب زمینهسازی میکردند.<ref>[http://tarikhe-moaser.blogfa.com/post/196 «اولین مدارس دخترانه در ایران»، وبسایت تاریخ معاصر.]</ref> | ||
==مخالفت علما با رویکرد مدرسه دوشیزگان== | ==مخالفت علما با رویکرد مدرسه دوشیزگان== | ||
پس از تشکیل و شروع به کار مدرسه دوشیزگان علمای وقت آن زمان مانند شیخ فضلالله نوری و سیدعلی شوشتری جهت اعتراض به تأسیس این مدرسه در حرم حضرت عبدالعظیم متحصن شدند و تکفیرنامهای که در آن آورده شده بود «وای به حال مملکتی که در آن مدارس دخترانه تشکیل شود» صادر شد. مخالفتها ادامه پیدا کرد و صحبت از تخریب مدرسه به میان آمد. [[ | پس از تشکیل و شروع به کار مدرسه دوشیزگان علمای وقت آن زمان مانند [[شیخ فضلالله نوری]] و سیدعلی شوشتری جهت اعتراض به تأسیس این مدرسه در [[حرم حضرت عبدالعظیم]] متحصن شدند و تکفیرنامهای که در آن آورده شده بود «وای به حال مملکتی که در آن مدارس دخترانه تشکیل شود» صادر شد. مخالفتها ادامه پیدا کرد و صحبت از تخریب مدرسه به میان آمد. [[بیبیخانم استرآبادی]] به صنیعالدوله وزیر فرهنگ شکایت کرد؛ اما در نهایت به جهت جلوگیری از آشوب مملکت وزیر فرهنگ دستور به تعطیلی مدرسه داد. <ref>[https://portals.nlai.ir/zanan/index.php?title=%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D9%87_%D8%AF%D9%88%D8%B4%DB%8C%D8%B2%DA%AF%D8%A7%D9%86&oldid=12319 «مدرسه دوشیزگان»، دانشنامه الکترونیکی زنان.]</ref> | ||
==مواجهه وزیر فرهنگ با مدرسه دوشیزگان== | ==مواجهه وزیر فرهنگ با مدرسه دوشیزگان== | ||
پس از فشارهای اجتماعی و دستور وزیر فرهنگ بر تعطیلی، مدرسه دوشیزگان در اواسط ربیعالاول | پس از فشارهای اجتماعی و دستور وزیر فرهنگ بر تعطیلی، مدرسه دوشیزگان در اواسط [[ربیعالاول]] ۱۳۲۵ق تعطیل شد؛ اما این تعطیلی زمان زیادی طول نکشید. [[بیبیخانم استرآبادی]] با انتشار مقالات در روزنامهها مشروطهخواهان را به حمایت از بازگشایی مدارس وادار کرد. بعد از به توپ بستن مجلس و تغییر فضای اجتماعی، بیبی خانم بار دیگر درخواست بازگشایی مدرسه را به وزیر وقت معارف صنیعالدوله مطرح کرد. این بار تقاضای او بهشرط اینکه عنوان دوشیزه را از تابلوی مدرسه حذف و سن پذیرش را به چهار تا شش سال اختصاص دهد، موافقت شد.<ref>[https://www.598.ir/fa/news/168036/%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D9%87-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%86%D9%87-%DA%A9%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8 «اولین مدرسه دخترانه را در ایران چه کسی تأسیس کرد»، پایگاه تحلیلی خبری 598.]</ref> | ||
مدرسه در سال | مدرسه در سال ۱۲۸۷ش بازگشایی شد. در همین سال وزارت معارف، آزمونی برای تأیید یادگیری دانشآموزان برگزار کرد که موفق ارزیابی شد. بیبی خانم در محله پاچنار منزلی را اجاره و مدرسه را به آنجا منتقل کرد. در محله جدید کلاسهای اکابر برای بزرگسالان نیز تشکیل شد. پس از چند سال مدرسه دوشیزگان تعطیل و دختر بیبی خانم به نام مولود افضلوزیری مدرسه پرورش دوشیزگان را در سال ۱۲۸۹ش تأسیس کرد.<ref>[https://www.javanonline.ir/fa/news/753657/%D8%AA%D8%A7%D8%B3%D9%8A%D8%B3-%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%B4%D9%8A%D9%88%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%86%DA%AF%D9%8A صادقی، «تأسیس مدارس دخترانه به شیوه فرنگی»، وبسایت جوان آنلاین.]</ref> | ||
ساختمان اولیه مدرسه دوشیزگان که منزل بیبی خانم وزیری بود، هم اکنون وجود ندارد و از آن محله تنها نشان سردر دروازه ناصرالدین شاهی (دروازه محمدیه) باقی مانده است. <ref>[https://meidaan.com/archive/14710 علیاصغری، «مدرسه دوشیزگان کجاست»، وبسایت میدان.]</ref> | ساختمان اولیه مدرسه دوشیزگان که منزل بیبی خانم وزیری بود، هم اکنون وجود ندارد و از آن محله تنها نشان سردر دروازه ناصرالدین شاهی (دروازه محمدیه) باقی مانده است. <ref>[https://meidaan.com/archive/14710 علیاصغری، «مدرسه دوشیزگان کجاست»، وبسایت میدان.]</ref> | ||
==جستارهای وابسته== | ==جستارهای وابسته== | ||
*[[بیبیخانم استرآبادی]] | *[[بیبیخانم استرآبادی]] | ||
