تسبیح: تفاوت میان نسخه‌ها

[[پرونده:تسبیح۱.jpg|جایگزین=زنی در حال دعا با تسبیح مسیحی در مراسم پرستش عشای ربان|بندانگشتی|زنی در حال دعا با تسبیح مسیحی در مراسم پرستش عشای ربانی، پس از آیین افتتاحیهٔ «شب‌زنده‌داری ملی دعا برای زندگی» در کلیسای جامع ملیِ زیارتگاهِ لقاحِ مطهر، واشنگتن، ایالات متحده، ۱۹ ژانویهٔ ۲۰۲۳.]]

میان فرقه‌های مسلمان، پیروان محمد بن عبدالوهاب (سلفیان) شمارش ذکر با تسبیح را بدعت دانسته و به‌جای آن از انگشتان دست استفاده می‌کنند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/224226/%D8%AA%D8%B3%D8%A8%DB%8C%D8%AD%D8%8C-%DB%8C%D8%A7-%D8%B3%D8%A8%D8%AD%D9%87 ابراهیمی، «تسبیح یا سبحه»، وب‌سایت مرکز دائرۀالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> در منابع حدیثی [[شیعه]]، روایاتی دربارهٔ منشأ پیدایش تسبیح و انتساب آن به سیرهٔ [[حضرت فاطمه]] زهرا یا استفاده از تربت حضرت حمزه وجود دارد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/248202/داستان-پیدایش-تسبیح-و-اقسام-ان علایی، «''داستان'' ''پیدایش'' ''تسبیح'' ''و'' ''اقسام'' ''آن»، 1343ش، ص29-30؛'']</ref>

* [[پرونده:تسبیح۲.jpg|جایگزین=سید علی خامنه‌ای در حال استفاده از تسبیح تربت ۳۴ دانه‌ای.|بندانگشتی|[[سید علی خامنه‌ای]] در حال استفاده از تسبیح تربت ۳۴ دانه‌ای.]]'''تسبیح ۳۴ دانه''': گروهی از پژوهشگران این تسبیح را تسبیح اصلی می‌دانند، زیرا معتقدند که [[حضرت محمد|پیامبر اسلام]] به دخترش، حضرت فاطمه زهرا، سفارش کرد تا پس‌از هر نماز، ۳۴بار الله اکبر، ۳۳بار الحمدلله و ۳۳بار سبحان‌الله بگوید. جنس دانه‌های این تسبیح معمولاً از خاک است.

تسبیح در میان مردم ایران، به‌ویژه زنان، در مجالس به‌صورت گروهی و با عنوان سفرهٔ [[ختم صلوات]] و با آداب و تشریفات خاصی انجام می‌شود.<ref>[https://www.niksalehi.com/din-andishe/نحوه-برگزاری-مجلس-ختم-صلوات.html «نحوه برگزاری مجلس ختم صلوات» وبسایت نیکی صالحی.]</ref> تسبیح در افسانه‌ها، امثال و حِکم، شعر و نثر فارسی نیز حضوری پررنگ دارد. در لرستان، به تسبیح‌های ساخته‌شده از [[تربت امام حسین|تربت]] کربلا سوگند یاد می‌شود.<ref>عسکری عالم، فرهنگ عامهٔ لرستان، ج2، ۱۳۸۷ش، ص131.</ref> مردم اراک در [[امامزاده|امامزاده‌ها]] برای حاجت‌روایی، نذر تسبیح می‌کنند. بدین ترتیب که فرد پس‌از رسیدن به حاجت خود، تعدادی تسبیح خریده، آن‌ها را در [[مسجد جمکران]] تبرک کرده و سپس میان مردم توزیع می‌کند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/359378/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D9%88-%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%88%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DA%A9 پویا، «بررسی باورهای مردم‌شناختی امامزاده عبدالله و آمنه‌خاتون شهر اراک»، ۱۳۸۷ش، ص۸۶.]</ref>  

در برخی نقاط ایران، اگر روی غذای نذری شکلی همچون تسبیح نقش ببندد، آن را نشانهٔ نظرکردهٔ ائمه و برآورده شدن مراد می‌دانند.<ref>شکورزاده، عقاید و رسوم مردم خراسان، ۱۳۶۳ش، ص۳۹ و ۶۳.</ref> پاره‌شدن ناگهانی بند تسبیح در باور عامه نشانهٔ حاجت‌روایی انگاشته می‌شود.<ref>شکورزاده، عقاید و رسوم مردم خراسان، ۱۳۶۳ش، ص631.</ref> مردم [[سیرجان]] برای شفای بیمار، بالای سر او نشسته و درحالی‌که یک دست بر سر بیمار می‌گذارند، با دست دیگر تسبیح می‌گردانند و ذکر می‌گویند.<ref>مؤید محسنی، فرهنگ عامیانهٔ سیرجان، ۱۳۸۶ش، ص۳۲۴ و ۳۱۹.</ref> به بیماران مبتلا به تنگی‌نفس یا تپش قلب، سفارش می‌شود که تسبیح کهربایی به دست گرفته و دعا بخوانند.<ref>Massé, Croyances et coutumes persanes, 1938, V.II, P335.</ref> تسبیح‌های ساخته‌شده از خاک کربلا نزد مردم ایران ارزش ویژه‌ای دارد و آن را در جانماز<ref>Aubin, La Perse d’aujourd’hui, 1908, P387.</ref> و [[سفره نذری|سفره‌های نذری]] خود قرار می‌دهند.<ref>کریمی فروتقه، «نگاهی به سفره‌های نذری در مزارات کاشمر»، ۱۳۸۶ش، ص۱۰۷؛ برزویی، آیین‌ها و باورهای مذهبی مردم لرستان، ۱۳۸۴ش، ص۱۰۰.</ref> همچنین نقش حک‌شدهٔ تسبیح بر سنگ مزار درگذشتگان، نشان از جایگاه والای آن در فرهنگ عامه دارد.<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/232153/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%88-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%88-%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A2%D9%86%D9%87%D8%A7 پورکریم، «نقش‌ونگارهای عامیانهٔ ایران و اهمیت گردآوری و بررسی آن‌ها»، ۱۳۵۳ش، ص۲۶؛] [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/170022/%D9%87%D9%86%D8%B1-%D9%BE%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DB%8C%DA%A9-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%87%D9%86%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%AC%D8%B3%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%87 عناصری، «پایگاه هنرهای تجسمی در باورهای عامه»، ۱۳۶۱ش، ص۱۲۸.]</ref>

استخاره با تسبیح، روشی رایج میان شیعیان برای طلب خیر و تشخیص مصلحت در تصمیم‌گیری‌ها است که شیوه‌های گوناگونی برای آن ذکر شده است. در یکی از شیوه‌های منسوب به [[امام مهدی]]، فرد پس‌از فرستادن سه صلوات، بخشی از تسبیح را جدا کرده و مهره‌ها را دوتادوتا جدا می‌کند؛ باقی‌ماندن یک مهره به معنای امر به انجام کار و باقی‌ماندن دو مهره، نشانه نهی از آن است. در شیوه‌ای دیگر که به [[امام جعفر صادق|امام صادق]] منسوب است، پس‌از قرائت سوره حمد، سه بار سوره توحید و پانزده صلوات، دعای ویژه‌ای خوانده می‌شود؛ سپس فرد بخشی از تسبیح را جدا کرده و مهره‌ها را سه دسته می‌کند: با اولی «سُبحانَ الله»، با دومی «الحمدلله» و با سومی «لا إله إلا الله» می‌گوید. در این روش، نتیجه نهایی براساس تکرار این اذکار و مهره باقی‌مانده تعیین می‌شود، به‌طوری که «الحمدلله» نشانۀ امر، «لا إله إلا الله» نشانۀ نهی، و «سُبحان الله» نشانه مخیر بودن میان انجام و ترک کار دانسته شده است.<ref>[https://old.makarem.ir/main.aspx?reader=1&pid=61829&lid=0&mid=12353 «استخاره با تسبیح»، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر آیت‌الله مکارم شیرازی.]</ref>