بدون خلاصۀ ویرایش |
برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
||
| (۵ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۴۷: | خط ۴۷: | ||
==== اختلاف نظر میان فرقههای اسلامی ==== | ==== اختلاف نظر میان فرقههای اسلامی ==== | ||
میان فرقههای مسلمان، پیروان محمد بن عبدالوهاب (سلفیان) شمارش ذکر با تسبیح را بدعت دانسته و بهجای آن از انگشتان دست استفاده میکنند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/224226/%D8%AA%D8%B3%D8%A8%DB%8C%D8%AD%D8%8C-%DB%8C%D8%A7-%D8%B3%D8%A8%D8%AD%D9%87 ابراهیمی، «تسبیح یا سبحه»، وبسایت مرکز دائرۀالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> در منابع حدیثی [[شیعه]]، روایاتی دربارهٔ منشأ پیدایش تسبیح و انتساب آن به سیرهٔ [[حضرت فاطمه]] زهرا یا استفاده از تربت حضرت حمزه وجود دارد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/248202/داستان-پیدایش-تسبیح-و-اقسام-ان علایی، «''داستان'' ''پیدایش'' ''تسبیح'' ''و'' ''اقسام'' ''آن»، 1343ش، ص29-30؛'']</ref> | میان فرقههای مسلمان، پیروان محمد بن عبدالوهاب (سلفیان) شمارش [[ذکر]] با تسبیح را بدعت دانسته و بهجای آن از انگشتان دست استفاده میکنند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/224226/%D8%AA%D8%B3%D8%A8%DB%8C%D8%AD%D8%8C-%DB%8C%D8%A7-%D8%B3%D8%A8%D8%AD%D9%87 ابراهیمی، «تسبیح یا سبحه»، وبسایت مرکز دائرۀالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> در منابع حدیثی [[شیعه]]، روایاتی دربارهٔ منشأ پیدایش تسبیح و انتساب آن به سیرهٔ [[حضرت فاطمه]] زهرا یا استفاده از تربت حضرت حمزه وجود دارد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/248202/داستان-پیدایش-تسبیح-و-اقسام-ان علایی، «''داستان'' ''پیدایش'' ''تسبیح'' ''و'' ''اقسام'' ''آن»، 1343ش، ص29-30؛'']</ref> | ||
== انواع تسبیح == | == انواع تسبیح == | ||
| خط ۵۴: | خط ۵۴: | ||
تسبیحها از نظر تعداد دانهها به انواع گوناگونی تقسیم میشوند: | تسبیحها از نظر تعداد دانهها به انواع گوناگونی تقسیم میشوند: | ||
* '''چهاریکه''': تسبیحی ۲۴ یا ۲۵ دانهای که کاربرد آن بیشتر جنبهٔ تفننی داشته و جنس دانههای آن از کائوچو یا چوب است. | * '''چهاریکه''': تسبیحی ۲۴ یا ۲۵ دانهای که کاربرد آن بیشتر جنبهٔ تفننی داشته و جنس دانههای آن از کائوچو یا چوب است. | ||
* [[پرونده:تسبیح۲.jpg|جایگزین=سید علی خامنهای در حال استفاده از تسبیح تربت ۳۴ دانهای.|بندانگشتی|[[سید علی خامنهای]] در حال استفاده از تسبیح تربت ۳۴ دانهای.]]'''تسبیح ۳۴ دانه''': گروهی از پژوهشگران این تسبیح را تسبیح اصلی میدانند، زیرا معتقدند که [[حضرت محمد|پیامبر | * [[پرونده:تسبیح۲.jpg|جایگزین=سید علی خامنهای در حال استفاده از تسبیح تربت ۳۴ دانهای.|بندانگشتی|[[سید علی خامنهای]] در حال استفاده از تسبیح تربت ۳۴ دانهای.]]'''تسبیح ۳۴ دانه''': گروهی از پژوهشگران این تسبیح را تسبیح اصلی میدانند، زیرا معتقدند که [[حضرت محمد|پیامبر اکرم]] به دخترش، [[حضرت فاطمه]] زهرا، سفارش کرد تا پساز هر نماز، ۳۴بار الله اکبر، ۳۳بار الحمدلله و ۳۳بار سبحانالله بگوید. جنس دانههای این تسبیح معمولاً از خاک است. | ||
* '''تسبیح ۱۰۰ دانه''': این نوع، تسبیح رایج میان مردم است. هر تسبیح ۱۰۰ دانه، به جز شیخکهای آن، باید ۹۹ دانه داشته باشد که توسط شیخکها به سه دستهٔ ۳۳تایی تقسیم میشوند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/239649/تسبیح احمدی، «تسبیح»، وبسایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | * '''تسبیح ۱۰۰ دانه''': این نوع، تسبیح رایج میان مردم است. هر تسبیح ۱۰۰ دانه، به جز شیخکهای آن، باید ۹۹ دانه داشته باشد که توسط شیخکها به سه دستهٔ ۳۳تایی تقسیم میشوند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/239649/تسبیح احمدی، «تسبیح»، وبسایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | ||
| خط ۷۹: | خط ۷۹: | ||
== تسبیح در فرهنگ ایرانیان == | == تسبیح در فرهنگ ایرانیان == | ||
[[پرونده:تسبیح۵.png|جایگزین=سفره ختم صلوات |بندانگشتی|سفره ختم صلوات ]] | [[پرونده:تسبیح۵.png|جایگزین=سفره ختم صلوات |بندانگشتی|سفره ختم صلوات ]] | ||
تسبیح در میان مردم | تسبیح در میان مردم [[ایران]]، بهویژه [[زنان]]، در مجالس بهصورت گروهی و با عنوان سفرهٔ [[ختم صلوات]] و با آداب و تشریفات خاصی انجام میشود.<ref>[https://www.niksalehi.com/din-andishe/نحوه-برگزاری-مجلس-ختم-صلوات.html «نحوه برگزاری مجلس ختم صلوات» وبسایت نیکی صالحی.]</ref> تسبیح در [[افسانه]]ها، امثال و حِکم، شعر و نثر فارسی نیز حضوری پررنگ دارد. در [[لرستان]]، به تسبیحهای ساختهشده از [[تربت امام حسین]]، [[سوگند]] یاد میشود.<ref>عسکری عالم، فرهنگ عامهٔ لرستان، ج2، ۱۳۸۷ش، ص131.</ref> مردم [[اراک]] در [[امامزاده|امامزادهها]] برای حاجتروایی، نذر تسبیح میکنند. بدین ترتیب که فرد پساز رسیدن به حاجت خود، تعدادی تسبیح خریده، آنها را در [[مسجد جمکران]] تبرک کرده و سپس میان مردم توزیع میکند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/359378/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D9%88-%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%88%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DA%A9 پویا، «بررسی باورهای مردمشناختی امامزاده عبدالله و آمنهخاتون شهر اراک»، ۱۳۸۷ش، ص۸۶.]</ref> | ||
در برخی نقاط ایران، اگر روی غذای نذری شکلی همچون تسبیح نقش ببندد، آن را نشانهٔ نظرکردهٔ ائمه و برآورده شدن مراد میدانند.<ref>شکورزاده، عقاید و رسوم مردم خراسان، ۱۳۶۳ش، ص۳۹ و ۶۳.</ref> پارهشدن ناگهانی بند تسبیح در باور عامه نشانهٔ حاجتروایی انگاشته میشود.<ref>شکورزاده، عقاید و رسوم مردم خراسان، ۱۳۶۳ش، ص631.</ref> مردم [[سیرجان]] برای شفای بیمار، بالای سر او نشسته و درحالیکه یک دست بر سر بیمار میگذارند، با دست دیگر تسبیح میگردانند و ذکر میگویند.<ref>مؤید محسنی، فرهنگ عامیانهٔ سیرجان، ۱۳۸۶ش، ص۳۲۴ و ۳۱۹.</ref> به بیماران مبتلا به تنگینفس یا تپش قلب، سفارش میشود که تسبیح کهربایی به دست گرفته و دعا بخوانند.<ref>Massé, Croyances et coutumes persanes, 1938, V.II, P335.</ref> تسبیحهای ساختهشده از خاک کربلا نزد مردم ایران ارزش ویژهای دارد و آن را در جانماز<ref>Aubin, La Perse d’aujourd’hui, 1908, P387.</ref> و [[سفره نذری|سفرههای نذری]] خود قرار میدهند.<ref>کریمی فروتقه، «نگاهی به سفرههای نذری در مزارات کاشمر»، ۱۳۸۶ش، ص۱۰۷؛ برزویی، آیینها و باورهای مذهبی مردم لرستان، ۱۳۸۴ش، ص۱۰۰.</ref> همچنین نقش حکشدهٔ تسبیح بر سنگ مزار درگذشتگان، نشان از جایگاه والای آن در فرهنگ عامه دارد.<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/232153/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%88-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%88-%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A2%D9%86%D9%87%D8%A7 پورکریم، «نقشونگارهای عامیانهٔ ایران و اهمیت گردآوری و بررسی آنها»، ۱۳۵۳ش، ص۲۶؛] [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/170022/%D9%87%D9%86%D8%B1-%D9%BE%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DB%8C%DA%A9-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%87%D9%86%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%AC%D8%B3%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%87 عناصری، «پایگاه هنرهای تجسمی در باورهای عامه»، ۱۳۶۱ش، ص۱۲۸.]</ref> | در برخی نقاط ایران، اگر روی غذای نذری شکلی همچون تسبیح نقش ببندد، آن را نشانهٔ نظرکردهٔ ائمه و برآورده شدن مراد میدانند.<ref>شکورزاده، عقاید و رسوم مردم خراسان، ۱۳۶۳ش، ص۳۹ و ۶۳.</ref> پارهشدن ناگهانی بند تسبیح در باور عامه نشانهٔ حاجتروایی انگاشته میشود.<ref>شکورزاده، عقاید و رسوم مردم خراسان، ۱۳۶۳ش، ص631.</ref> مردم [[سیرجان]] برای شفای بیمار، بالای سر او نشسته و درحالیکه یک دست بر سر بیمار میگذارند، با دست دیگر تسبیح میگردانند و [[ذکر]] میگویند.<ref>مؤید محسنی، فرهنگ عامیانهٔ سیرجان، ۱۳۸۶ش، ص۳۲۴ و ۳۱۹.</ref> به بیماران مبتلا به تنگینفس یا تپش قلب، سفارش میشود که تسبیح کهربایی به دست گرفته و دعا بخوانند.<ref>Massé, Croyances et coutumes persanes, 1938, V.II, P335.</ref> تسبیحهای ساختهشده از خاک کربلا نزد مردم ایران ارزش ویژهای دارد و آن را در جانماز<ref>Aubin, La Perse d’aujourd’hui, 1908, P387.</ref> و [[سفره نذری|سفرههای نذری]] خود قرار میدهند.<ref>کریمی فروتقه، «نگاهی به سفرههای نذری در مزارات کاشمر»، ۱۳۸۶ش، ص۱۰۷؛ برزویی، آیینها و باورهای مذهبی مردم لرستان، ۱۳۸۴ش، ص۱۰۰.</ref> همچنین نقش حکشدهٔ تسبیح بر سنگ مزار درگذشتگان، نشان از جایگاه والای آن در فرهنگ عامه دارد.<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/232153/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%88-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%88-%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A2%D9%86%D9%87%D8%A7 پورکریم، «نقشونگارهای عامیانهٔ ایران و اهمیت گردآوری و بررسی آنها»، ۱۳۵۳ش، ص۲۶؛] [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/170022/%D9%87%D9%86%D8%B1-%D9%BE%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DB%8C%DA%A9-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%87%D9%86%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%AC%D8%B3%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%87 عناصری، «پایگاه هنرهای تجسمی در باورهای عامه»، ۱۳۶۱ش، ص۱۲۸.]</ref> | ||
== استخاره با تسبیح == | == استخاره با تسبیح == | ||
استخاره با تسبیح، روشی رایج میان شیعیان برای طلب خیر و تشخیص مصلحت در تصمیمگیریها است که شیوههای گوناگونی برای آن ذکر شده است. در یکی از شیوههای منسوب به [[امام مهدی]]، فرد پساز فرستادن سه | [[استخاره]] با تسبیح، روشی رایج میان [[شیعه|شیعیان]] برای طلب خیر و تشخیص مصلحت در تصمیمگیریها است که شیوههای گوناگونی برای آن ذکر شده است. در یکی از شیوههای منسوب به [[امام مهدی]]، فرد پساز فرستادن سه [[صلوات]]، بخشی از تسبیح را جدا کرده و مهرهها را دوتادوتا جدا میکند؛ باقیماندن یک مهره به معنای امر به انجام کار و باقیماندن دو مهره، نشانه نهی از آن است. در شیوهای دیگر که به [[امام جعفر صادق]] منسوب است، پساز قرائت [[سوره حمد]]، سه بار [[سوره توحید]] و پانزده صلوات، دعای ویژهای خوانده میشود؛ سپس فرد بخشی از تسبیح را جدا کرده و مهرهها را سه دسته میکند: با اولی «سُبحانَ الله»، با دومی «الحمدلله» و با سومی «لا إله إلا الله» میگوید. در این روش، نتیجه نهایی براساس تکرار این اذکار و مهره باقیمانده تعیین میشود، بهطوری که «الحمدلله» نشانۀ امر، «لا إله إلا الله» نشانۀ نهی، و «سُبحان الله» نشانه مخیر بودن میان انجام و ترک کار دانسته شده است.<ref>[https://old.makarem.ir/main.aspx?reader=1&pid=61829&lid=0&mid=12353 «استخاره با تسبیح»، پایگاه اطلاعرسانی دفتر آیتالله مکارم شیرازی.]</ref> | ||
استخاره، بیشتر با تسبیح ۱۰۰ دانه انجام میشود. در فرهنگ عامیانه برای [[استخاره]] با تسبیح، ابتدا سورهای از [[قرآن]] خوانده میشود و سپس با دو دست، بخشی از دانههای تسبیح را جدا میکنند. پساز آن از سمت راست، دانههای تسبیح را یکییکی به نام آدم، حوا و ابلیس میشمرند. اگر آخرین دانه به نام آدم بیفتد، انجام آن کار خوب؛ اگر به نام حوا بیفتد، انجام آن کار میانه و اگر به نام ابلیس بیفتد، انجام آن کار، بد دانسته میشود.<ref>مرادی، فرهنگ عامهٔ خطهٔ تویسرکان، ج1، ۱۳۷۵ش، ص42.</ref> برخی، از واژههای خیر و شر برای شمارش دانههای تسبیح استفاده میکردند. در صورتیکه آخرین دانه به واژۀ خیر ختم میشد، انجام آن کار خوب بود و برعکس.<ref>همایونی، فرهنگ مردم سروستان، ۱۳۴۸ش، ص۳۷۱.</ref> | استخاره، بیشتر با تسبیح ۱۰۰ دانه انجام میشود. در فرهنگ عامیانه برای [[استخاره]] با تسبیح، ابتدا سورهای از [[قرآن]] خوانده میشود و سپس با دو دست، بخشی از دانههای تسبیح را جدا میکنند. پساز آن از سمت راست، دانههای تسبیح را یکییکی به نام آدم، حوا و ابلیس میشمرند. اگر آخرین دانه به نام آدم بیفتد، انجام آن کار خوب؛ اگر به نام حوا بیفتد، انجام آن کار میانه و اگر به نام ابلیس بیفتد، انجام آن کار، بد دانسته میشود.<ref>مرادی، فرهنگ عامهٔ خطهٔ تویسرکان، ج1، ۱۳۷۵ش، ص42.</ref> برخی، از واژههای خیر و شر برای شمارش دانههای تسبیح استفاده میکردند. در صورتیکه آخرین دانه به واژۀ خیر ختم میشد، انجام آن کار خوب بود و برعکس.<ref>همایونی، فرهنگ مردم سروستان، ۱۳۴۸ش، ص۳۷۱.</ref> | ||
