جز ویکی سازی و تمیزکاری |
جز ویکی سازی و تمیزکاری |
||
| (۵ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۴۴: | خط ۴۴: | ||
==ادلهٔ امامت جعفر بن محمد== | ==ادلهٔ امامت جعفر بن محمد== | ||
وی یکی از ۱۲ امامی است که [[پیامبر اکرم]] بر امامتش تصریح کرده است.<ref>مفید، الإختصاص، ۱۴۱۳ق، ص۲۱۱؛ طبرسی، إعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص396-۳۹۷؛ جُندی، الإمام جعفر الصادق، تحقیق احمد جاسم المالکی، 1427ق، ص303.</ref> همچنین بنابر روایت جابر بن عبدالله انصاری، نامش در لوحی که پیامبر از جانب جبرائیل به [[حضرت فاطمه|فاطمه]] داده بود، ذکر شده است که امامِ پس از [[امام باقر | وی یکی از ۱۲ امامی است که [[پیامبر اکرم]] بر امامتش تصریح کرده است.<ref>مفید، الإختصاص، ۱۴۱۳ق، ص۲۱۱؛ طبرسی، إعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص396-۳۹۷؛ جُندی، الإمام جعفر الصادق، تحقیق احمد جاسم المالکی، 1427ق، ص303.</ref> همچنین بنابر روایت جابر بن عبدالله انصاری، نامش در لوحی که پیامبر از جانب جبرائیل به [[حضرت فاطمه|فاطمه]] داده بود، ذکر شده است که امامِ پس از [[امام باقر|محمد بن علی]]، فرزندش، جعفر بن محمد است.<ref>مفید، الإرشاد، 1399ق، ص272؛ منتظرالقائم، تاریخ امامت، 1384ش، ص176.</ref> همچنین، در صحیفهای که نزد اُمّسَلَمه بوده است، نیز، نام یکایک امامان شیعه ذکر شده و یادآوری شده است که علم و سلاح هر یک از امامان، به امام بعدی به ارث گذاشته شده است.<ref>مفید، الإرشاد، 1399ق، ص275؛ جُندی، الإمام جعفر الصادق، تحقیق احمد جاسم المالکی، 1427ق، ص303.</ref> | ||
در حدیث «أوصیائی الإثنیعشر»<ref>قندوزی حنفی، ینابیع المودّة، جزء3، ص11.</ref> نیز، اشاره به امامت جعفر بن محمد دارد.<ref>منتظرالقائم، تاریخ امامت، 1384ش، ص176.</ref> پدرش [[ | در حدیث «أوصیائی الإثنیعشر»<ref>قندوزی حنفی، ینابیع المودّة، جزء3، ص11.</ref> نیز، اشاره به امامت جعفر بن محمد دارد.<ref>منتظرالقائم، تاریخ امامت، 1384ش، ص176.</ref> پدرش [[امام باقر]] نیز بر امامتش تصریح کرده است.<ref>مسعودی، إثبات الوصیة، 1362ش، ص342-343؛ مفید، الإرشاد، 1399ق، ص271؛ کمپانی، حضرت صادق (ع)، 1352ش، ص9.</ref> روایات در باب امامت امام صادق، در کتابهای «الکافی – کتاب الحجۀ»، «إثبات الوصیۀ»، «الإرشاد»، «کشف الغُمّۀ فی معرفۀ الأئمۀ – ج۲، ص۱۶۷–۱۷۳» و «إثبات الهُداۀ» آمده است.<ref>جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، 1387ش، ص326.</ref> | ||
==سبک زندگی جعفر بن محمد== | ==سبک زندگی جعفر بن محمد== | ||
| خط ۷۱: | خط ۷۱: | ||
زمانهٔ او، مصادف با انقلابهای فکری و سیاسی بود، که اکثرشان برای [[اسلام]] و مسلمین تهدید محسوب میشدند. غُلاۀ، زنادقه، متصوفه و فقیهان قیاسی (کسانی که در استنباطات خود رو به قیاس میآوردند)، در زمرهٔ آنها بودند. غالب این جریانات و جنبشهای فکری – سیاسی، در دهه دوم تا پنجم قرن دوم هجری ظهور کردند.<ref>مطهری، سیری در سیرهٔ ائمّه اطهار، 1383ش، ص121، 126 و 130.</ref> در این دوره، علوم حدیث، کلام، تاریخ، [[تفسیر قرآن|تفسیر]]، قرائت، [[فقه اسلامی|فقه]]،<ref>منتظرالقائم، تاریخ امامت، 1384ش، ص190.</ref> طب، فلسفه، نجوم و ریاضیات،<ref>عبدالرحمان، سیرهٔ اهل بیت، ص358.</ref> پدید آمده و شکوفا شدند. | زمانهٔ او، مصادف با انقلابهای فکری و سیاسی بود، که اکثرشان برای [[اسلام]] و مسلمین تهدید محسوب میشدند. غُلاۀ، زنادقه، متصوفه و فقیهان قیاسی (کسانی که در استنباطات خود رو به قیاس میآوردند)، در زمرهٔ آنها بودند. غالب این جریانات و جنبشهای فکری – سیاسی، در دهه دوم تا پنجم قرن دوم هجری ظهور کردند.<ref>مطهری، سیری در سیرهٔ ائمّه اطهار، 1383ش، ص121، 126 و 130.</ref> در این دوره، علوم حدیث، کلام، تاریخ، [[تفسیر قرآن|تفسیر]]، قرائت، [[فقه اسلامی|فقه]]،<ref>منتظرالقائم، تاریخ امامت، 1384ش، ص190.</ref> طب، فلسفه، نجوم و ریاضیات،<ref>عبدالرحمان، سیرهٔ اهل بیت، ص358.</ref> پدید آمده و شکوفا شدند. | ||
در دوران امام صادق، به واسطهٔ اختلافات سیاسی گسترده که دولت امویان را رو به افول برده بود و نیز نهضتهای فکری و فرهنگی، زمینهای فراهم شده بود که خلفای اموی و عباسی، بر امام صادق تمرکز نداشته باشند و او را آزاد گذاشته بودند.<ref>عبدالرحمان، سیرهٔ اهل بیت، ص358.</ref> امام با استفاده از این شرایط با آسودگی خاطر، نهضت علمی را که [[ | در دوران امام صادق، به واسطهٔ اختلافات سیاسی گسترده که دولت امویان را رو به افول برده بود و نیز نهضتهای فکری و فرهنگی، زمینهای فراهم شده بود که خلفای اموی و عباسی، بر امام صادق تمرکز نداشته باشند و او را آزاد گذاشته بودند.<ref>عبدالرحمان، سیرهٔ اهل بیت، ص358.</ref> امام با استفاده از این شرایط با آسودگی خاطر، نهضت علمی را که [[امام باقر]] آغاز کرده بود، استمرار بخشید<ref>معروف حسنی، زندگی دوازده امام، ترجمه محمد مقدس، 1389ش، ج2، ص244-245؛ عبدالرحمان، سیرهٔ اهل بیت، ص360.</ref> که حاصل آن، [[تربیت]] بیش از چهارهزار دانشمند در عرصههای مختلف، بود.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۵۴؛ مطهری، سیری در سیرهٔ ائمّه اطهار، 1383ش، ص121-122؛ جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، 1387ش، ص329؛ عبدالرحمان، سیرهٔ اهل بیت، ص360؛ منتظرالقائم، تاریخ امامت، 1384ش، ص187 و 189.</ref> | ||
همچنین، دوران بنیعباس همراه با حرّیّت فکری و آزادی عقیده بود<ref>مطهری، سیری در سیرهٔ ائمّه اطهار، 1383ش، ص126؛ عبدالرحمان، سیرهٔ اهل بیت، ص358.</ref> و به واسطهٔ نهضت ترجمه و خیزشهای علمی و دینی، در بین مردم شور و نشاط علمی ایجاد شده بود،<ref>مطهری، سیری در سیرهٔ ائمّه اطهار، 1383ش، ص126-130.</ref> که ناشی از محیط صددرصد مذهبیِ آن روزِ جامعهٔ اسلامی، تشویق [[قرآن]] و [[حضرت محمد|پیامبر]] به علماندوزی، تعلُّم، تفکر و تعقُّل،<ref>مطهری، سیری در سیرهٔ ائمّه اطهار، 1383ش، ص140؛ عبدالرحمان، سیرهٔ اهل بیت، ص358.</ref> اختلاط [[مسلمانان]] با سایر فرهنگها و نژادهای ایرانی، مصری و سوری، که سابقهٔ فکری و علمی داشتند،<ref>مطهری، سیری در سیرهٔ ائمّه اطهار، 1383ش، ص127، 140و141؛ عبدالرحمان، سیرهٔ اهل بیت، ص359.</ref> مطرح شدن مسألهٔ «جهان وطنی» و تبدیل مرزهای جغرافیایی به مرزهای اعتقادی و زیستِ مسالمتآمیز مسلمانان از هر تیره و نژاد در کنار همدیگر،<ref>مطهری، سیری در سیرهٔ ائمّه اطهار، 1383ش، ص141.</ref> برخورد تساهلی و تسامحی در مقولات دینی با غیرمسلمانان و اهل کتاب،<ref>مطهری، سیری در سیرهٔ ائمّه اطهار، 1383ش، ص141؛ عبدالرحمان، سیرهٔ اهل بیت، ص359؛ پیشوایی، سیرهٔ پیشوایان؛ نگرشی بر زندگانی اجتماعی، سیاسی و فرهنگی امامان معصوم، 1380ش، ص355.</ref> بود. | همچنین، دوران بنیعباس همراه با حرّیّت فکری و آزادی عقیده بود<ref>مطهری، سیری در سیرهٔ ائمّه اطهار، 1383ش، ص126؛ عبدالرحمان، سیرهٔ اهل بیت، ص358.</ref> و به واسطهٔ نهضت ترجمه و خیزشهای علمی و دینی، در بین مردم شور و نشاط علمی ایجاد شده بود،<ref>مطهری، سیری در سیرهٔ ائمّه اطهار، 1383ش، ص126-130.</ref> که ناشی از محیط صددرصد مذهبیِ آن روزِ جامعهٔ اسلامی، تشویق [[قرآن]] و [[حضرت محمد|پیامبر]] به علماندوزی، تعلُّم، تفکر و تعقُّل،<ref>مطهری، سیری در سیرهٔ ائمّه اطهار، 1383ش، ص140؛ عبدالرحمان، سیرهٔ اهل بیت، ص358.</ref> اختلاط [[مسلمانان]] با سایر فرهنگها و نژادهای ایرانی، مصری و سوری، که سابقهٔ فکری و علمی داشتند،<ref>مطهری، سیری در سیرهٔ ائمّه اطهار، 1383ش، ص127، 140و141؛ عبدالرحمان، سیرهٔ اهل بیت، ص359.</ref> مطرح شدن مسألهٔ «جهان وطنی» و تبدیل مرزهای جغرافیایی به مرزهای اعتقادی و زیستِ مسالمتآمیز مسلمانان از هر تیره و نژاد در کنار همدیگر،<ref>مطهری، سیری در سیرهٔ ائمّه اطهار، 1383ش، ص141.</ref> برخورد تساهلی و تسامحی در مقولات دینی با غیرمسلمانان و اهل کتاب،<ref>مطهری، سیری در سیرهٔ ائمّه اطهار، 1383ش، ص141؛ عبدالرحمان، سیرهٔ اهل بیت، ص359؛ پیشوایی، سیرهٔ پیشوایان؛ نگرشی بر زندگانی اجتماعی، سیاسی و فرهنگی امامان معصوم، 1380ش، ص355.</ref> بود. | ||
| خط ۹۱: | خط ۹۱: | ||
جعفر بن محمد با تمام جریانهای فکری عصر خود، از جمله مادّیّون و زَنادقه (مُلحِدانی نظیر ابن أبیالعَوجاء، ابنطالوت، ابوشاکر دیصانی، عبدالمالک بصری و ابنمُقَفَّع)،<ref>معروف حسنی، زندگی دوازده امام، ترجمه محمد مقدس، 1389ش، ج2، ص285-287.</ref> مانویان، یهودیان، مسیحیان و علمای فقهی و کلامی [[اهل سنت]]، نظیر ابوحنیفه،<ref>معروف حسنی، زندگی دوازده امام، ترجمه محمد مقدس، 1389ش، ج2، ص290.</ref> مواجهه، مناظره و برخورد داشته است.<ref>مطهری، سیری در سیرهٔ ائمّه اطهار، 1383ش، ص130؛ کمپانی، حضرت صادق (ع)، 1352ش، ص168-174؛ جُندی، الإمام جعفر الصادق، تحقیق احمد جاسم المالکی، 1427ق، ص215-220؛ منتظرالقائم، تاریخ امامت، 1384ش، ص189-190.</ref> امام صادق، مسائل فقهی، کلامی و علمی را بهصورت کلاسیک ارائه کرده و در هر زمینه، بهصورت تخصصی، شاگردانی را تربیت کرد.<ref>کمپانی، حضرت صادق (ع)، 1352ش، ص140؛ نصیری، تحلیلی از تاریخ تشیُّع و امامان، 1384ش، ص201.</ref> | جعفر بن محمد با تمام جریانهای فکری عصر خود، از جمله مادّیّون و زَنادقه (مُلحِدانی نظیر ابن أبیالعَوجاء، ابنطالوت، ابوشاکر دیصانی، عبدالمالک بصری و ابنمُقَفَّع)،<ref>معروف حسنی، زندگی دوازده امام، ترجمه محمد مقدس، 1389ش، ج2، ص285-287.</ref> مانویان، یهودیان، مسیحیان و علمای فقهی و کلامی [[اهل سنت]]، نظیر ابوحنیفه،<ref>معروف حسنی، زندگی دوازده امام، ترجمه محمد مقدس، 1389ش، ج2، ص290.</ref> مواجهه، مناظره و برخورد داشته است.<ref>مطهری، سیری در سیرهٔ ائمّه اطهار، 1383ش، ص130؛ کمپانی، حضرت صادق (ع)، 1352ش، ص168-174؛ جُندی، الإمام جعفر الصادق، تحقیق احمد جاسم المالکی، 1427ق، ص215-220؛ منتظرالقائم، تاریخ امامت، 1384ش، ص189-190.</ref> امام صادق، مسائل فقهی، کلامی و علمی را بهصورت کلاسیک ارائه کرده و در هر زمینه، بهصورت تخصصی، شاگردانی را تربیت کرد.<ref>کمپانی، حضرت صادق (ع)، 1352ش، ص140؛ نصیری، تحلیلی از تاریخ تشیُّع و امامان، 1384ش، ص201.</ref> | ||
حُمران بن أعیَن، در علم قرائت، أبان بن تغلِب، در لغت، زُرارۀ بن أعین، در فقه، مؤمن الطاق، در [[کلام]]، هُشام بن حَکَم، در [[امامت]]، هُشام بن سالم، در [[توحید]] و حمزه طیّار، در مباحث جبر و اختیار، توسط امام صادق پرورش یافتند.<ref>حکیم، پیشوایان هدایت، پیشوای مذهب، حضرت امام جعفر صادق، 1385ش، ج8، ص172-173؛ عبدالرحمان، سیرهٔ اهل بیت، ص362-363؛ نصیری، تحلیلی از تاریخ تشیُّع و امامان، 1384ش، ص201.</ref> در چنین فضایی، مکتب فقهی باقِرَین ([[ | حُمران بن أعیَن، در علم قرائت، أبان بن تغلِب، در لغت، زُرارۀ بن أعین، در فقه، مؤمن الطاق، در [[کلام]]، هُشام بن حَکَم، در [[امامت]]، هُشام بن سالم، در [[توحید]] و حمزه طیّار، در مباحث جبر و اختیار، توسط امام صادق پرورش یافتند.<ref>حکیم، پیشوایان هدایت، پیشوای مذهب، حضرت امام جعفر صادق، 1385ش، ج8، ص172-173؛ عبدالرحمان، سیرهٔ اهل بیت، ص362-363؛ نصیری، تحلیلی از تاریخ تشیُّع و امامان، 1384ش، ص201.</ref> در چنین فضایی، مکتب فقهی باقِرَین ([[امام باقر]] و امام صادق) شکل گرفت.<ref>کمپانی، حضرت صادق (ع)، 1352ش، ص138؛ منتظرالقائم، تاریخ امامت، 1384ش، ص189.</ref> حوزهٔ درس [[فقه]] جعفر بن محمد، در مدینه، از همه پررونقتر بود و امامان مذاهب چهارگانهٔ اهل سنت، بیواسطه (ابوحنیفه و مالک بن أنَس) یا باواسطه (شافعی شاگرد مالک) در شمار شاگردان امام صادق بودهاند.<ref>مطهری، سیری در سیرهٔ ائمّه اطهار، 1383ش، ص130-131.</ref> | ||
==دانشافزایی جعفر بن محمد در جامعهٔ مسلمان== | ==دانشافزایی جعفر بن محمد در جامعهٔ مسلمان== | ||
| خط ۱۲۵: | خط ۱۲۵: | ||
==مسألهٔ خلافت جعفر بن محمد== | ==مسألهٔ خلافت جعفر بن محمد== | ||
جعفر بن محمد، برای امام سه ویژگی ذکر کرده است: | جعفر بن محمد، برای امام سه ویژگی ذکر کرده است: [[پاکدامنی]]، [[صبر|بردباری]] (تا خشمش را فرو خورَد) و خوشبرخوردی با زیردستان (تا رابطهاش با آنها، چونان پدری مهربان باشد).<ref>معروف حسنی، زندگی دوازده امام، ترجمه محمد مقدس، 1389ش، ج2، ص282-283.</ref> | ||
امام صادق، در دورهای میزیست که مردم به لحاظ دینی (فسق و فجور حاکمان اموی، جنایات نسبت به بزرگان دین نظیر [[امام حسین]] و حجر بن عدی) و دنیوی (ظلم امثال حجاج بن یوسف ثقَفی) با حکومت اموی زاویه پیدا کرده بودند،<ref>مطهری، سیری در سیرهٔ ائمّه اطهار، 1383ش، ص104.</ref> اما به دلیل آن که شرایط و امکانات را برای قیامِ به حق فراهم نمیدید و خلوص نیت را در قیامکنندگان عباسی با شعار «الرضا من آل محمد» مشاهده نمیکرد،<ref>مطهری، سیری در سیرهٔ ائمّه اطهار، 1383ش، ص115؛ عبدالرحمان، سیرهٔ اهل بیت، ص367؛ نصیری، تحلیلی از تاریخ تشیُّع و امامان، 1384ش، ص199.</ref> به هیچ وجه در این قبیل اقدامات و انقلابها دخالت نکرد.<ref>مطهری، سیری در سیرهٔ ائمّه اطهار، 1383ش، ص109؛ معروف حسنی، زندگی دوازده امام، ترجمه محمد مقدس، 1389ش، ج2، ص248 و 250.</ref> | امام صادق، در دورهای میزیست که مردم به لحاظ دینی (فسق و فجور حاکمان اموی، جنایات نسبت به بزرگان دین نظیر [[امام حسین]] و حجر بن عدی) و دنیوی (ظلم امثال حجاج بن یوسف ثقَفی) با حکومت اموی زاویه پیدا کرده بودند،<ref>مطهری، سیری در سیرهٔ ائمّه اطهار، 1383ش، ص104.</ref> اما به دلیل آن که شرایط و امکانات را برای قیامِ به حق فراهم نمیدید و خلوص نیت را در قیامکنندگان عباسی با شعار «الرضا من آل محمد» مشاهده نمیکرد،<ref>مطهری، سیری در سیرهٔ ائمّه اطهار، 1383ش، ص115؛ عبدالرحمان، سیرهٔ اهل بیت، ص367؛ نصیری، تحلیلی از تاریخ تشیُّع و امامان، 1384ش، ص199.</ref> به هیچ وجه در این قبیل اقدامات و انقلابها دخالت نکرد.<ref>مطهری، سیری در سیرهٔ ائمّه اطهار، 1383ش، ص109؛ معروف حسنی، زندگی دوازده امام، ترجمه محمد مقدس، 1389ش، ج2، ص248 و 250.</ref> | ||
| خط ۱۶۲: | خط ۱۶۲: | ||
==میراث ماندگار جعفر بن محمد== | ==میراث ماندگار جعفر بن محمد== | ||
[[پرونده:امام صادق۲.jpg|جایگزین=کتاب پیشوای صادق تألیف آیتالله خامنهای|بندانگشتی|کتاب پیشوای صادق تألیف آیتالله خامنهای]] | [[پرونده:امام صادق۲.jpg|جایگزین=کتاب پیشوای صادق تألیف آیتالله خامنهای|بندانگشتی|کتاب پیشوای صادق تألیف [[سید علی خامنهای|آیتالله خامنهای]]]] | ||
*تربیتِ قریب به ۴۰۰۰ شاگرد در علوم مختلف دینی و غیردینی؛<ref>حکیم، پیشوایان هدایت، ج8، پیشوای مذهب، حضرت امام جعفر صادق، 1385ش، ص300.</ref> | *تربیتِ قریب به ۴۰۰۰ شاگرد در علوم مختلف دینی و غیردینی؛<ref>حکیم، پیشوایان هدایت، ج8، پیشوای مذهب، حضرت امام جعفر صادق، 1385ش، ص300.</ref> | ||
*صدور روایات باارزش فراوان در عرصههای فقهی، تفسیری، کلامی و اخلاقی؛<ref>جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، 1387ش، ص332؛ منتظرالقائم، تاریخ امامت، 1384ش، ص191.</ref> | *صدور روایات باارزش فراوان در عرصههای فقهی، تفسیری، کلامی و اخلاقی؛<ref>جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، 1387ش، ص332؛ منتظرالقائم، تاریخ امامت، 1384ش، ص191.</ref> | ||
| خط ۱۶۹: | خط ۱۶۹: | ||
*کتاب مصباح الشریعۀ و مفتاح الحقیقۀ در سیر و سلوک معنوی، بیان گناهان کبیره و در باب شرایع و قوانین دین؛<ref>جُندی، الإمام جعفر الصادق، تحقیق احمد جاسم المالکی، 1427ق، ص251-252.</ref> | *کتاب مصباح الشریعۀ و مفتاح الحقیقۀ در سیر و سلوک معنوی، بیان گناهان کبیره و در باب شرایع و قوانین دین؛<ref>جُندی، الإمام جعفر الصادق، تحقیق احمد جاسم المالکی، 1427ق، ص251-252.</ref> | ||
*رسائل جابر بن حیّان؛<ref>جُندی، الإمام جعفر الصادق، تحقیق احمد جاسم المالکی، 1427ق، ص252؛ منتظرالقائم، تاریخ امامت، 1384ش، ص192.</ref> | *رسائل جابر بن حیّان؛<ref>جُندی، الإمام جعفر الصادق، تحقیق احمد جاسم المالکی، 1427ق، ص252؛ منتظرالقائم، تاریخ امامت، 1384ش، ص192.</ref> | ||
*رساله در باب رفتار با مردم، به عبدالله بن نجاشی (حاکم اهواز).<ref>کمپانی، حضرت صادق (ع)، 1352ش، ص179-180.</ref> | *رساله در باب رفتار با مردم، به عبدالله بن نجاشی (حاکم [[اهواز]]).<ref>کمپانی، حضرت صادق (ع)، 1352ش، ص179-180.</ref> | ||
همچنین از جعفر بن محمد، مناظرات بسیار جالب توجهی به یادگار مانده است، که میتوان به مناظره وی با طبیب هندی در قالب حدیث «إهلیلجَه» اشاره کرد.<ref>کمپانی، حضرت صادق (ع)، 1352ش، ص185-191؛ جُندی، الإمام جعفر الصادق، تحقیق احمد جاسم المالکی، 1427ق، ص251؛ منتظرالقائم، تاریخ امامت، 1384ش، ص191.</ref> | همچنین از جعفر بن محمد، مناظرات بسیار جالب توجهی به یادگار مانده است، که میتوان به مناظره وی با طبیب هندی در قالب حدیث «إهلیلجَه» اشاره کرد.<ref>کمپانی، حضرت صادق (ع)، 1352ش، ص185-191؛ جُندی، الإمام جعفر الصادق، تحقیق احمد جاسم المالکی، 1427ق، ص251؛ منتظرالقائم، تاریخ امامت، 1384ش، ص191.</ref> | ||
