جز ویکی سازی و تمیزکاری |
جز ویکی سازی |
||
| (۵ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱۲۹: | خط ۱۲۹: | ||
#'''قوشاق''' یا '''تورمهشال'''؛ کمربندی بهشکل شال است. | #'''قوشاق''' یا '''تورمهشال'''؛ کمربندی بهشکل شال است. | ||
#'''چأکمن'''؛ بالاپوشی بلندتر از کتهای کنونی که از کُرک [[شتر]] تهیه شده است. | #'''چأکمن'''؛ بالاپوشی بلندتر از کتهای کنونی که از کُرک [[شتر]] تهیه شده است. | ||
#'''اوچمک''' یا '''سیلکمه'''؛ پوستینی از پوست برهٔ قرهگل (برهٔ ۵–۶ ماهه) و پوست گوسفند است که در هوای سرد استفاده میشود. | #'''اوچمک''' یا '''سیلکمه'''؛ پوستینی از پوست برهٔ [[کلاه قرهگل|قرهگل]] (برهٔ ۵–۶ ماهه) و پوست گوسفند است که در هوای سرد استفاده میشود. | ||
#'''کوینک'''؛ پیراهنی ساده و فاقد یقه بوده یا یقهای کوتاه، مدور و بدون دکمه، با آستینهایی بلند که بهجای دکمه، بندهایی در آن به کار میرود. این یقه با سوزندوزیهای مفصلی تزئین میشود و سر آستین آن نیز گلدوزی شده است. | #'''کوینک'''؛ پیراهنی ساده و فاقد یقه بوده یا یقهای کوتاه، مدور و بدون دکمه، با آستینهایی بلند که بهجای دکمه، بندهایی در آن به کار میرود. این یقه با سوزندوزیهای مفصلی تزئین میشود و سر آستین آن نیز گلدوزی شده است. | ||
#'''جولبار'''؛ شلوار مردانه گشادی که از رشتههای پنبهایِ لیفهایشکل تشکیل شده است. | #'''جولبار'''؛ شلوار مردانه گشادی که از رشتههای پنبهایِ لیفهایشکل تشکیل شده است. | ||
| خط ۱۸۲: | خط ۱۸۲: | ||
[[پرونده:12314825 476.jpg|جایگزین=آیین یا رمضان|بندانگشتی|یا رمضان" سنت پسندیده ترکمنها در شب چهاردهم ماه رمضان]]در قوم ترکمن، ماه رمضان به '''اراز آی''' مشهور است. چند روز قبل از فرارسیدن آن، ترکمنها گوسفند و بز قربانی میکنند و گوشت آن را بین فقرا و همسایهها تقسیم میکنند یا با آن غذایی پخته و مهمانی میدهند که به آن '''اللهیلی''' میگویند. آیین '''یا رمضان''' از آداب قابلتوجه و مرسوم میان ترکمنها است که هرساله در شب چهاردهم ماه رمضان اجرا میشود. در این رسم، اشعاری در ستایش [[رمضان|ماه رمضان]]، اعمال و برکات آن و توجه به خداوند خوانده میشود. در این شب، گروههای مختلف سِنی در بیرون [[مسجد]] جمع میشوند. سپس این جمعیت به در خانههای مردم رفته و سرخوان شروع به خواندن ابیاتی دربارهٔ فضیلت ماه رمضان و [[دعا]] برای اهل آن خانه میکند. پس از اتمام هر بند شعر، اعضای گروه یکصدا '''آللاو''' (ترکیب مخففی از عبارت «الله» و «هو») میخوانند و او را همراهی میکنند. اشعار خواندهشده در این آیین، جزوی از ادبیات شفاهی ترکمنها است. در کنار سرخوان و همخوانها، فرد یا افرادی مسئولیت دریافت [[صدقه|صدقات]] و [[نذر|نذورات]] را از صاحبان خانهها بر عهده دارند. در گذشته این نذورات بیشتر [[برنج]]، گندم و قند بود؛ اما امروزه بیشتر [[پول]] میدهند و این کار تا پاسی از شب ادامه دارد.<ref>[https://www.ibna.ir/news/334451/یارمضان-جلوه-ای-از-نوع-دوستی-قوم-ترکمن ««یا رمضان» جلوهای از نوع دوستی قوم ترکمن»، خبرگزاری ایبنا.]</ref> | [[پرونده:12314825 476.jpg|جایگزین=آیین یا رمضان|بندانگشتی|یا رمضان" سنت پسندیده ترکمنها در شب چهاردهم ماه رمضان]]در قوم ترکمن، ماه رمضان به '''اراز آی''' مشهور است. چند روز قبل از فرارسیدن آن، ترکمنها گوسفند و بز قربانی میکنند و گوشت آن را بین فقرا و همسایهها تقسیم میکنند یا با آن غذایی پخته و مهمانی میدهند که به آن '''اللهیلی''' میگویند. آیین '''یا رمضان''' از آداب قابلتوجه و مرسوم میان ترکمنها است که هرساله در شب چهاردهم ماه رمضان اجرا میشود. در این رسم، اشعاری در ستایش [[رمضان|ماه رمضان]]، اعمال و برکات آن و توجه به خداوند خوانده میشود. در این شب، گروههای مختلف سِنی در بیرون [[مسجد]] جمع میشوند. سپس این جمعیت به در خانههای مردم رفته و سرخوان شروع به خواندن ابیاتی دربارهٔ فضیلت ماه رمضان و [[دعا]] برای اهل آن خانه میکند. پس از اتمام هر بند شعر، اعضای گروه یکصدا '''آللاو''' (ترکیب مخففی از عبارت «الله» و «هو») میخوانند و او را همراهی میکنند. اشعار خواندهشده در این آیین، جزوی از ادبیات شفاهی ترکمنها است. در کنار سرخوان و همخوانها، فرد یا افرادی مسئولیت دریافت [[صدقه|صدقات]] و [[نذر|نذورات]] را از صاحبان خانهها بر عهده دارند. در گذشته این نذورات بیشتر [[برنج]]، گندم و قند بود؛ اما امروزه بیشتر [[پول]] میدهند و این کار تا پاسی از شب ادامه دارد.<ref>[https://www.ibna.ir/news/334451/یارمضان-جلوه-ای-از-نوع-دوستی-قوم-ترکمن ««یا رمضان» جلوهای از نوع دوستی قوم ترکمن»، خبرگزاری ایبنا.]</ref> | ||
====رسم آققویون یا آق آش==== | ====رسم آققویون یا آق آش==== | ||
[[پرونده:10220564 424.jpg|جایگزین=آئین آق قوین|بندانگشتی|آئین آق قوین جشن ۶۳ سالگی ترکمنها]]آقآش جشنی به مناسبت ۶۳ سالگی، یعنی همسن شدن با [[حضرت محمد|پیامبر | [[پرونده:10220564 424.jpg|جایگزین=آئین آق قوین|بندانگشتی|آئین آق قوین جشن ۶۳ سالگی ترکمنها]]آقآش جشنی به مناسبت ۶۳ سالگی، یعنی همسن شدن با [[حضرت محمد|پیامبر اکرم]] و از آیینهای سنتی و دیرینه ترکمنها است. این آیین با نامهای آقآش یا آققویون شناخته میشود و نشاندهنده عشق و ارادت ترکمنها به [[حضرت محمد|پیامبر]] و [[دین]] اسلام است. آققویون بهمعنای گوسفند سفید است و به این اشاره دارد که برای [[قربانی کردن]]، از گوسفند سفید استفاده میشود. این آیین نمادی از احترام به [[سالمندان]] است و در گذشته رواج بیشتری داشته است. در سالهای اخیر نیز با رسیدن هر فرد ترکمن به سن ۶۳ سالگی، این جشن در نقاط مختلف گلستان برگزار میشود. این [[جشن]] نمادی از رفتار شایسته و دوری از بدیها و تیرگیها است. در گذشته این جشن با مراسم خاصی برگزار میشد؛ مردان ترکمنی که به این سن میرسیدند، با ذبح گوسفندی سفید، [[ولیمه]] میدادند و غذاهایی به رنگ سفید طبخ میکردند. برگزاری این جشن نوعی خوشیمنی و کار نیک تلقی میشد. امروزه این آیین در برخی مناطق هوتن، برخی روستاهای گمیشتپه و برخی روستاهای شمال آققلا دیده میشود.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/918733/آق-آش-جشن-63-سالگی-ترکمن-رو-به-فراموشی «آق آش؛ جشن 63 سالگی ترکمن رو به فراموشی»، خبرگزاری مهر.]</ref> | ||
====رسم آب و نمک==== | ====رسم آب و نمک==== | ||
| خط ۲۱۰: | خط ۲۱۰: | ||
===باورها=== | ===باورها=== | ||
====ماه شعبان==== | ====ماه شعبان==== | ||
از منظر ترکمنها، ماههای [[رجب | از منظر ترکمنها، ماههای [[رجب]]، [[شعبان]] و [[رمضان]] بهعنوان زمانهای اوج [[عبادت]] و بندگی [[مسلمان|مسلمانان]] در پیشگاه خداوند محسوب میشوند. یکی از باورهای ترکمنها دربارهٔ ماه شعبان، وجود شب [[نیمه شعبان|برائت]] یا برات در این ماه پربرکت است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1555350/تاثیر-عوامل-فرهنگی-اجتماعی-قوم-ترکمن-بر-امنیت-ملی-جمهوری-اسلامی-ایران?q=قوم%20ترکمن&score=274877907000.0&rownumber=16 عموزادخلیلی و رشیدی، «تأثیر عامل فرهنگی-اجتماعی قوم ترکمن بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران»، 1397ش، ص53.]</ref> | ||
====زیارت امام رضا==== | ====زیارت امام رضا==== | ||
[[پرونده:169106837.jpg|جایگزین=ترکمنها در زیارت امام رضا|بندانگشتی|بانوان ترکمنهای شمال ایران در زیارت امام رضا | [[پرونده:169106837.jpg|جایگزین=ترکمنها در زیارت امام رضا|بندانگشتی|بانوان ترکمنهای شمال ایران در [[زیارت امام رضا]]]]ترکمنهای شمال ایران ارادت ویژهای به [[امام رضا]] دارند و سالانه چندین بار به [[زیارت امام رضا]] میروند. بسیاری از ترکمنها زیارت امام رضا را قبل از سفر [[حج]] انجام میدهند. یکی دیگر از رسوم مذهبی ترکمنها اختصاص دادن بخشی از درآمد کشاورزی خود به زیارت امام رضا است. آنها این عمل را مبارک دانسته و معتقدند که باعث افزایش رزق و روزی خواهد شد. نزد اهلسنت و علمای آنها، زیارت عملی مستحب و یادآور آخرت است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1555350/تاثیر-عوامل-فرهنگی-اجتماعی-قوم-ترکمن-بر-امنیت-ملی-جمهوری-اسلامی-ایران?q=قوم%20ترکمن&score=274877907000.0&rownumber=16 عموزادخلیلی و رشیدی، «تأثیر عامل فرهنگی-اجتماعی قوم ترکمن بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران»، 1397ش، ص54.]</ref> | ||
===خرافات=== | ===خرافات=== | ||
| خط ۲۲۹: | خط ۲۳۰: | ||
در گذشته، ترکمنها عمدتاً کوچنشین بودند و زندگی اجتماعی-اقتصادی آنها با ییلاق و قشلاق و اولویت دامپروری نسبت به کشاورزی مشخص میشد؛ اما تحولات سیاسی باعث تغییر الگوی اقتصادی آنها از دامپروری به کشاورزی شد. موضوع مالکیت زمین و اهمیت کشاورزی، موجب گرایش به اسکان دائمی شد. پیش از آن، کشاورزی به روش سنتی و در مقیاس کوچک و برای رفع نیازهای محلی انجام میشد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1800189/جلوه-های-فرهنگ-عامه-قوم-ترکمن-در-رمان-یورت?q=قوم%20ترکمن&score=274877907000.0&rownumber=4 دستپیشه و دیگران، «جلوههای فرهنگ عامۀ قوم ترکمن در رمان یورت»، 1400ش، ص54.]</ref> | در گذشته، ترکمنها عمدتاً کوچنشین بودند و زندگی اجتماعی-اقتصادی آنها با ییلاق و قشلاق و اولویت دامپروری نسبت به کشاورزی مشخص میشد؛ اما تحولات سیاسی باعث تغییر الگوی اقتصادی آنها از دامپروری به کشاورزی شد. موضوع مالکیت زمین و اهمیت کشاورزی، موجب گرایش به اسکان دائمی شد. پیش از آن، کشاورزی به روش سنتی و در مقیاس کوچک و برای رفع نیازهای محلی انجام میشد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1800189/جلوه-های-فرهنگ-عامه-قوم-ترکمن-در-رمان-یورت?q=قوم%20ترکمن&score=274877907000.0&rownumber=4 دستپیشه و دیگران، «جلوههای فرهنگ عامۀ قوم ترکمن در رمان یورت»، 1400ش، ص54.]</ref> | ||
در دورهٔ پهلوی، ترکمنها تحت فشارهای شدید اقتصادی و اجتماعی بهدلیل غصب زمینهای کشاورزی توسط افراد بانفوذ دربار قرار گرفتند که منجر به تشدید برخوردهای اجتماعی و قومی و مداخله گروههای مارکسیستی در منطقه گرگان و گنبد شد. پس از | در دورهٔ پهلوی، ترکمنها تحت فشارهای شدید اقتصادی و اجتماعی بهدلیل غصب زمینهای کشاورزی توسط افراد بانفوذ دربار قرار گرفتند که منجر به تشدید برخوردهای اجتماعی و قومی و مداخله گروههای مارکسیستی در منطقه گرگان و گنبد شد. پس از [[انقلاب اسلامی ایران]]، به فرمان [[امام خمینی]] در سال ۱۳۵۹ش، هیئتهای واگذاری زمین مأمور تقسیم اراضی و حل اختلافات مربوط به مالکیت زمینها در سراسر ایران شدند و حدود ۸۸۸۷ هکتار زمین در دشت گرگان از طریق این هیئتها به ترکمنها واگذار شد. پس از انقلاب، کشاورزی به یکی از مهمترین بخشها در ساختار اقتصادی ترکمنها تبدیل شد. گندم و [[پنبه]] از مهمترین محصولات کشت شده در این مناطق هستند و میزان تولید آنها بر اقتصاد و معیشت مردم تأثیرگذار است. گندم بهصورت دیمی در گنبد، آققلا، کلاله، گمیشان و مراوهتپه کشت میشود. [[استان گلستان]] حدود ۱۰درصد گندم کشور را تولید میکند و بیش از نیمی از گندم تولیدی این استان در مناطق ترکمننشین بهدست میآید. ترکمنصحرا بهدلیل کشت زیاد پنبه در گذشته بهعنوان مرکز طلای سفید ایران شناخته میشد. سالانه در سی هزار هکتار از زمینهای استان گلستان، پنبه کشت میشود که مرکز آن مناطق ترکمننشین است.<ref>[https://governanceschool.ir/fa/download/141/شاخص-های-حکمرانی-خوب-اقوام-از-بعد-اقتصادی-با-تاکید-بر-قوم-ترکمن عموزادۀ خلیلی و دیگران، «شاخصهای حکمرانی خوب اقوام از بعد اقتصادی با تأکید بر قوم ترکمن»، 1398ش، ص13-14.]</ref> | ||
===دامپروری=== | ===دامپروری=== | ||
[[پرونده:81605233-6447905.jpg|جایگزین=دامپروری در ترکمن|بندانگشتی|چوپانی بانوی ترکمنی]]منطقه ترکمنصحرا با برخورداری از مراتع وسیع و مرغوب و اقلیم مساعد، بهعنوان یکی از مراکز اصلی دامپروری و تولید دام در کشور شناخته میشود. عشایر ترکمن از دیرباز به این حرفه مشغول بودهاند و نقش مهمی در تولید گوشت قرمز دارند. استان گلستان ۳درصد از کل تولید گوشت قرمز کشور را به خود اختصاص داده است که حدود ۲۵درصد از این میزان مازاد بر نیاز استان بوده و بهصورت زنده به سایر مناطق صادر میشود. با گذشت زمان و محدود شدن مراتع، دامداری سنتی جای خود را به شیوههای صنعتی و مدرن داد. این تغییر رویکرد، با اصلاح نژاد دامها همراه بود و در نتیجه، میزان تولید گوشت و [[شیر]] در این واحدها افزایش یافت.<ref>[https://governanceschool.ir/fa/download/141/شاخص-های-حکمرانی-خوب-اقوام-از-بعد-اقتصادی-با-تاکید-بر-قوم-ترکمن عموزادۀ خلیلی و دیگران، «شاخصهای حکمرانی خوب اقوام از بعد اقتصادی با تأکید بر قوم ترکمن»، 1398ش، ص14.]</ref> | [[پرونده:81605233-6447905.jpg|جایگزین=دامپروری در ترکمن|بندانگشتی|چوپانی بانوی ترکمنی]]منطقه ترکمنصحرا با برخورداری از مراتع وسیع و مرغوب و اقلیم مساعد، بهعنوان یکی از مراکز اصلی دامپروری و تولید دام در کشور شناخته میشود. عشایر ترکمن از دیرباز به این حرفه مشغول بودهاند و نقش مهمی در تولید گوشت قرمز دارند. استان گلستان ۳درصد از کل تولید گوشت قرمز کشور را به خود اختصاص داده است که حدود ۲۵درصد از این میزان مازاد بر نیاز استان بوده و بهصورت زنده به سایر مناطق صادر میشود. با گذشت زمان و محدود شدن مراتع، دامداری سنتی جای خود را به شیوههای صنعتی و مدرن داد. این تغییر رویکرد، با اصلاح نژاد دامها همراه بود و در نتیجه، میزان تولید گوشت و [[شیر]] در این واحدها افزایش یافت.<ref>[https://governanceschool.ir/fa/download/141/شاخص-های-حکمرانی-خوب-اقوام-از-بعد-اقتصادی-با-تاکید-بر-قوم-ترکمن عموزادۀ خلیلی و دیگران، «شاخصهای حکمرانی خوب اقوام از بعد اقتصادی با تأکید بر قوم ترکمن»، 1398ش، ص14.]</ref> | ||
====پرورش اسب==== | ====پرورش اسب==== | ||
اسب ترکمن، یک نژاد اصیل و ارزشمند بوده و در [[ | اسب ترکمن، یک نژاد اصیل و ارزشمند بوده و در [[استان گلستان]] از اهمیت ویژهای میان ترکمنها برخوردار است. این نژاد اسب بهدلیل جثه مناسب و ویژگیهای منحصربهفرد، مورد توجه است. دولت اجازه صادرات را به مالکان اسب ترکمن نمیدهد و مهمترین دلیل آن را حفظ نژاد اعلام میکند. صنعت پرورش اسب، صنعتی اشتغالزا بوده و به ازای هر چهار رأس اسب، یک فرصت شغلی ایجاد میشود.<ref>[https://governanceschool.ir/fa/download/141/شاخص-های-حکمرانی-خوب-اقوام-از-بعد-اقتصادی-با-تاکید-بر-قوم-ترکمن عموزادۀ خلیلی و دیگران، «شاخصهای حکمرانی خوب اقوام از بعد اقتصادی با تأکید بر قوم ترکمن»، 1398ش، ص15.]</ref> | ||
===صنایعدستی=== | ===صنایعدستی=== | ||
