حسین صبوری (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
جز ویکی سازی |
||
| (۲ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۴۵: | خط ۴۵: | ||
==آداب و شرایط تفسیر== | ==آداب و شرایط تفسیر== | ||
با هدف کاهش خطای مفسر، مجموعهای از آداب و شرایط برای تفسیر، تعیین شده است.<ref>الحکیم، تفسیر سورة الحمد، 1420ق، ص32.</ref> این چارهجویی، ریشه در روایاتی دارد که از تفسیر قرآن بدون علم،<ref>البحرانی، البرهان فی تفسیر القرآن، 1415ق، ج1، ص39-47.</ref> و بدون آگاهی از ناسخ و منسوخ، عام و خاص، مطلق و مقید<ref>البحرانی، البرهان فی تفسیر القرآن ، 1415ق، ج1، ص39-47.</ref> و بدون مراجعه به روایات<ref>البحرانی، البرهان فی تفسیر القرآن ، 1415ق، ج1، ص39-47.</ref> نهی کردهاند. از جمله این آداب و شرایط میتوان به شرایط نفسی و شرایط علمی، که خود شامل علم لغت، علم صرف و نحو، علوم بلاغی (معانی، بیان، بدیع)، علوم | با هدف کاهش خطای مفسر، مجموعهای از آداب و شرایط برای تفسیر، تعیین شده است.<ref>الحکیم، تفسیر سورة الحمد، 1420ق، ص32.</ref> این چارهجویی، ریشه در روایاتی دارد که از تفسیر قرآن بدون علم،<ref>البحرانی، البرهان فی تفسیر القرآن، 1415ق، ج1، ص39-47.</ref> و بدون آگاهی از ناسخ و منسوخ، عام و خاص، مطلق و مقید<ref>البحرانی، البرهان فی تفسیر القرآن ، 1415ق، ج1، ص39-47.</ref> و بدون مراجعه به روایات<ref>البحرانی، البرهان فی تفسیر القرآن ، 1415ق، ج1، ص39-47.</ref> نهی کردهاند. از جمله این آداب و شرایط میتوان به شرایط نفسی و شرایط علمی، که خود شامل علم لغت، علم صرف و نحو، علوم بلاغی (معانی، بیان، بدیع)، [[علوم قرآن]]، [[علوم حدیث]]، [[فقه اسلامی|فقه]] و [[اصول فقه]] میشود، اشاره کرد.<ref>الزرکشی، البرهان فیعلوم القرآن، 1376ق، ج2، صص153-156 و 173-174.</ref> | ||
استفاده از منابع معتبر و مراعات قواعد تفسیر<ref>السبت، قواعد التفسیر، ج1، 1421ق، ص36-38.</ref> از دیگر شرایط ضروری برای تفسیر است. | استفاده از منابع معتبر و مراعات قواعد تفسیر<ref>السبت، قواعد التفسیر، ج1، 1421ق، ص36-38.</ref> از دیگر شرایط ضروری برای تفسیر است. | ||
==منابع و ابزارهای تفسیر== | ==منابع و ابزارهای تفسیر== | ||
منابع تفسیر، مجموعهای از معلومات عقلی، نقلی و تجربی است که با آیات قرآن مرتبطاند و برای فهم مقصود خداوند، بهعنوان دلیل آورده میشوند. منابع نقلی عبارتاند از: قرآن، روایات، لغت و تاریخ. منابع عقلی نیز شامل بدیهیات و مقدمات عقلی قطعی است. منابع علمی نیز شامل علوم تجربی و انسانی است.<ref>انصاری، تفسیرشناسی: مبانی، منابع، قواعد، روشها وگرایشها، 1396ش، ص92.</ref> این منابع را زرکشی با عنوان «مآخذ تفسیر»<ref>الزرکشی، البرهان فیعلومالقرآن، 1376ق، ج2، ص156.</ref> ذکر کرده و سیوطی آنها را در الاتقان آورده است.<ref>السیوطی، الاتقان، 1416ق، ج2، ص472-475.</ref> قرآن پژوهان معاصر نیز با عنوان مصادر<ref>علی الصغیر، المبادی العامه، 1420ق، ص59.</ref> و اصول تفسیر،<ref>الخویی، البیان، 1401ق، ص349.</ref> به این بحث پرداختهاند. | منابع تفسیر، مجموعهای از معلومات عقلی، نقلی و تجربی است که با آیات قرآن مرتبطاند و برای فهم مقصود خداوند، بهعنوان دلیل آورده میشوند. منابع نقلی عبارتاند از: قرآن، روایات، لغت و تاریخ. منابع عقلی نیز شامل بدیهیات و مقدمات عقلی قطعی است. منابع علمی نیز شامل علوم تجربی و انسانی است.<ref>انصاری، تفسیرشناسی: مبانی، منابع، قواعد، روشها وگرایشها، 1396ش، ص92.</ref> این منابع را زرکشی با عنوان «مآخذ تفسیر»<ref>الزرکشی، البرهان فیعلومالقرآن، 1376ق، ج2، ص156.</ref> ذکر کرده و سیوطی آنها را در الاتقان آورده است.<ref>السیوطی، الاتقان، 1416ق، ج2، ص472-475.</ref> قرآن پژوهان معاصر نیز با عنوان مصادر<ref>علی الصغیر، المبادی العامه، 1420ق، ص59.</ref> و اصول تفسیر،<ref>الخویی، البیان، 1401ق، ص349.</ref> به این بحث پرداختهاند. | ||
| خط ۶۱: | خط ۶۲: | ||
# علوم حدیث.<ref>انصاری، تفسیرشناسی: مبانی، منابع، قواعد، روشها وگرایشها، 1396ش، ص100-107.</ref> | # علوم حدیث.<ref>انصاری، تفسیرشناسی: مبانی، منابع، قواعد، روشها وگرایشها، 1396ش، ص100-107.</ref> | ||
==تاریخ پیدایش تفسیر== | ==تاریخ پیدایش تفسیر== | ||
پیامبر اکرم همزمان با نزول قرآن، آیاتی را که برای صحابه قابل فهم نبود، شرح میداد.<ref>ابنعاشور، التحریر والتنویر، [بیتا]، ج1، ص13. </ref> برجستهترین شاگرد مدرسۀ تفسیر در این دوره، امام علی بود.<ref>الاندسی، المحرر الوجیز، 1413ق، ج1، ص41. </ref> پس از رسول خدا، | [[حضرت محمد|پیامبر اکرم]] همزمان با نزول قرآن، آیاتی را که برای صحابه قابل فهم نبود، شرح میداد.<ref>ابنعاشور، التحریر والتنویر، [بیتا]، ج1، ص13. </ref> برجستهترین شاگرد مدرسۀ تفسیر در این دوره، [[امام علی]] بود.<ref>الاندسی، المحرر الوجیز، 1413ق، ج1، ص41. </ref> پس از رسول خدا، [[صحابه]]، تفسیر را با نقل حدیث، دنبال کردند. [[تابعان]] نیز از صحابه یا از یکدیگر نقل میکردند. این مرحله تا پایان قرن اول هجری به طول انجامید.<ref>ذهبی، التفسیر والمفسرون، 1407ق، ج1، ص 145-147.</ref> در قرن دوم هجری و با تدوین تفسیر، کمکم تفسیر از حالت نقل مأثور خارج شد.<ref>معرفت، تفسیر و مفسران، 1373ش، ج2، ص9-11.</ref> [[امامان شیعه]] در این دوران، بیشترین نقش را در گسترش، تعمیق و نشر تفسیر قرآن داشتند و با ارائه روش صحیح در تفسیر قرآن<ref>العیاشی، تفسیر عیاشی، [بیتا]، ج1، ص17-18.</ref> از آسیبهای آن، جلوگیری میکردند.<ref>کلینی، الکافی، 1375ش، ج8، ص311.</ref> در سدههای اخیر با گسترش دانش و گوناگونی نیازهای بشر، تحولی بزرگ در شیوهها و سبکهای تفسیری ایجاد گردید و روشهای جدیدی در تفسیر موضوعی پدیدار شد.<ref>انصاری، تفسیرشناسی: مبانی، منابع، قواعد، روشها وگرایشها، 1396ش، ص124.</ref> [[علامه طباطبایی]] (۱۲۸۱-۱۳۶۰ش) از مفسرانی است که با روش تفسیر قرآن به قرآن و با گرایش ادبی اجتماعی، کتاب [[المیزان فی تفسیر القرآن]] را تدوین کرد.<ref>انصاری، تفسیرشناسی: مبانی، منابع، قواعد، روشها وگرایشها، 1396ش، ص127.</ref> | ||
==اقسام تفسیر== | ==اقسام تفسیر== | ||
تفسیر قرآن به دو قسم ترتیبی و موضوعی تقسیم میشود؛ تفسیر ترتیبی، شیوهای در تفسیر قرآن به ترتیب مصحف یا ترتیب نزول آیات است که از | تفسیر قرآن به دو قسم ترتیبی و موضوعی تقسیم میشود؛ تفسیر ترتیبی، شیوهای در تفسیر قرآن به ترتیب مصحف یا ترتیب نزول آیات است که از [[سوره فاتحه]] شروع و به [[سوره ناس]]، ختم میشود. نخستین تفسیر ترتیبی پیوستۀ قرآن، معانی القرآن فراء است.<ref>معرفت، تفسیر و مفسران، 1373ش، ج2، ص11.</ref> | ||
در تفسیر موضوعی، به تفسیر آیات قرآن درباره موضوعی خاص، پرداخته میشود.<ref>صدر، المدرسه القرآنیه، 1421ق، ص23.</ref> علامه طباطبایی، پیشگام تفسیر موضوعی در شرق بوده است. او در المیزان، موضوعات فراوانی را با این رویکرد، بررسی کرده است.<ref>. طباطبایی،المیزان، 1393ق، ج1، صص157-186 و 270-276؛ ج2، ص260-287؛ ج6، ص86-104.</ref> مهمترین آثار در تفسیر موضوعی، عبارتاند از: تفسیر موضوعی قرآن مجید از عبدالله جوادی | در تفسیر موضوعی، به تفسیر آیات قرآن درباره موضوعی خاص، پرداخته میشود.<ref>صدر، المدرسه القرآنیه، 1421ق، ص23.</ref> علامه طباطبایی، پیشگام تفسیر موضوعی در شرق بوده است. او در المیزان، موضوعات فراوانی را با این رویکرد، بررسی کرده است.<ref>. طباطبایی،المیزان، 1393ق، ج1، صص157-186 و 270-276؛ ج2، ص260-287؛ ج6، ص86-104.</ref> مهمترین آثار در تفسیر موضوعی، عبارتاند از: تفسیر موضوعی قرآن مجید از [[عبدالله جوادی آملی]]، مفاهیم القرآن از [[جعفر سبحانی]]، پیام قرآن از [[ناصر مکارم شیرازی]]. | ||
==روشها و گرایشها در تفسیر== | ==روشها و گرایشها در تفسیر== | ||
روش تفسیر، به چگونگی کشف و استخراج معانی و مقاصد آیات قرآن بر اساس منابع و ابزار تفسیری، گفته میشود و دو قسم است: | روش تفسیر، به چگونگی کشف و استخراج معانی و مقاصد آیات قرآن بر اساس منابع و ابزار تفسیری، گفته میشود و دو قسم است: | ||
