جز ویکی سازی و تمیزکاری |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (یک نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط یک کاربر دیگر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
<big>'''تنفیذ حکم؛'''</big> تأیید حکم ریاستجمهوری اسلامی ایران توسط ولی فقیه. | <big>'''تنفیذ حکم؛'''</big> تأیید حکم ریاستجمهوری اسلامی ایران توسط ولی فقیه. | ||
| خط ۶: | خط ۵: | ||
واژۀ تنفيذ از نظام حقوقی و فقهی اسلام وارد فرهنگ سیاسی شده و معئای آن در زبان عربی «به اجـرا درآوردن» است.<ref>بستانی، فرهنگ ابجدي، 1375ش، ص925؛ قرشي، قاموس قرآن، 1371 ج7، ص91. </ref> در لغتنامههاي فارسي نیز تنفيذ بهمعناي تأييدكردن و يا امضاكردن حكم یا فرماني از سوي مقامات عاليرتبه كشور،<ref>دهخدا، لغتنامه، 1385ش، ج1، ص788؛ انوری، فرهنگ بزرگ سخن، 1386ش، ص1924.</ref> اجرا كردن و اسـتوار كردن<ref>معـين، فرهنگ فارسی، 1388ش، ج1، ص1153.</ref> آمده است. تنفیذ در اصطلاح فقهی و حقوقی، بهمعنای اعتباربخشی و تأیید عمل حقوقی قابل ابطال نیز بهکار رفته است.<ref>جمعی از پژوهشگران، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهلبیت، 1392-1395ش، ج2، ص643.</ref> در ادبیات نظام [[مردمسالاری دینی]]، عبارت «تنفیذ حکم ریاستجمهوری» بهمعنای دادن اجازۀ دخالت و إعمال قدرت به رییسجمهور در چارچوب مشخصشده توسط شرع و قانون اساسی و از سوی ولی فقیه است و بر مبنای این اجازه، اقدامات رییسجمهور اعتبار شرعی و قانونی پیدا میکند. <ref>غمامی، حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، 1390ش، ص207.</ref> | واژۀ تنفيذ از نظام حقوقی و فقهی اسلام وارد فرهنگ سیاسی شده و معئای آن در زبان عربی «به اجـرا درآوردن» است.<ref>بستانی، فرهنگ ابجدي، 1375ش، ص925؛ قرشي، قاموس قرآن، 1371 ج7، ص91. </ref> در لغتنامههاي فارسي نیز تنفيذ بهمعناي تأييدكردن و يا امضاكردن حكم یا فرماني از سوي مقامات عاليرتبه كشور،<ref>دهخدا، لغتنامه، 1385ش، ج1، ص788؛ انوری، فرهنگ بزرگ سخن، 1386ش، ص1924.</ref> اجرا كردن و اسـتوار كردن<ref>معـين، فرهنگ فارسی، 1388ش، ج1، ص1153.</ref> آمده است. تنفیذ در اصطلاح فقهی و حقوقی، بهمعنای اعتباربخشی و تأیید عمل حقوقی قابل ابطال نیز بهکار رفته است.<ref>جمعی از پژوهشگران، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهلبیت، 1392-1395ش، ج2، ص643.</ref> در ادبیات نظام [[مردمسالاری دینی]]، عبارت «تنفیذ حکم ریاستجمهوری» بهمعنای دادن اجازۀ دخالت و إعمال قدرت به رییسجمهور در چارچوب مشخصشده توسط شرع و قانون اساسی و از سوی ولی فقیه است و بر مبنای این اجازه، اقدامات رییسجمهور اعتبار شرعی و قانونی پیدا میکند. <ref>غمامی، حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، 1390ش، ص207.</ref> | ||
==تاریخچه== | ==تاریخچه== | ||
پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی]] در ۱۳۵۷ش و استقرار نظام مردمسالاری دینی در ایران، تنفیذ حکم رئیسجمهور توسط ولی فقیه در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، وارد شد و بهعنوان یک آیین فرهنگی، سیاسی و مذهبی در سبک زندگی ایرانیان جای گرفت. تا سال 1400ش مراسم تنفیذ حکم ریاستجمهوری 8 رییسجمهور در 12 دورۀ انتخابات ریاستجمهوری، برگزار شد. توسط [[امام خمینی]]، بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران، حکم ریاستجمهوری سید ابوالحسن بنیصدر، [[محمدعلی رجایی]] و [[سید علی خامنهای]] تنفیذ شد و توسط آیتالله خامنهای، دومین [[رهبر جمهوری اسلامی ایران]]، حکم ریاستجمهوری اکبر هاشمی رفسنجانی، سیدمحمد خاتمی، محمود احمدینژاد، حسن روحانی و [[سید ابراهیم رئیسی]]، تنفیذ شد.<ref> [https://www.irna.ir/news/84424726/%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%AA%D9%86%D9%81%DB%8C%D8%B0-%D8%AD%DA%A9%D9%85-%D9%87%D8%B4%D8%AA-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C «مروری بر تنفیذ حکم هشت رئیسجمهوری»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> [[امام خمینی]] در ۱۵ بهمن ۱۳۵۸ش هنگام برگزاری مراسم نخستین تنفیذ حکم ریاستجمهوری با بیان حکمت و بنیادهای دینی تنفیذ حکم در فلسفۀ سیاسی اسلام، مشروعیت «رأی ملت» را منوط به نصب «فقیه جامعالشرایط» دانست و این نصب و تنفیذ را مشروط به «عدم تخلف رئیسجمهور از احکام مقدسۀ اسلام و تبعیت از قانون اساسی» اعلام کرد.<ref>امام خمینی، صحیفۀ امام، 1378ش، ج12، ص139.</ref> | پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی]] در ۱۳۵۷ش و استقرار نظام مردمسالاری دینی در ایران، تنفیذ حکم رئیسجمهور توسط ولی فقیه در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، وارد شد و بهعنوان یک آیین فرهنگی، سیاسی و مذهبی در سبک زندگی ایرانیان جای گرفت. تا سال 1400ش مراسم تنفیذ حکم ریاستجمهوری 8 رییسجمهور در 12 دورۀ انتخابات ریاستجمهوری، برگزار شد. توسط [[امام خمینی]]، بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران، حکم ریاستجمهوری سید ابوالحسن بنیصدر، [[محمدعلی رجایی]] و [[سید علی خامنهای]] تنفیذ شد و توسط آیتالله خامنهای، دومین [[رهبر جمهوری اسلامی ایران]]، حکم ریاستجمهوری اکبر هاشمی رفسنجانی، سیدمحمد خاتمی، محمود احمدینژاد، حسن روحانی و [[سید ابراهیم رئیسی]]، تنفیذ شد.<ref> [https://www.irna.ir/news/84424726/%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%AA%D9%86%D9%81%DB%8C%D8%B0-%D8%AD%DA%A9%D9%85-%D9%87%D8%B4%D8%AA-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C «مروری بر تنفیذ حکم هشت رئیسجمهوری»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> [[امام خمینی]] در ۱۵ بهمن ۱۳۵۸ش هنگام برگزاری مراسم نخستین تنفیذ حکم ریاستجمهوری با بیان حکمت و بنیادهای دینی تنفیذ حکم در فلسفۀ سیاسی اسلام، مشروعیت «رأی ملت» را منوط به نصب «فقیه جامعالشرایط» دانست و این نصب و تنفیذ را مشروط به «عدم تخلف رئیسجمهور از احکام مقدسۀ اسلام و تبعیت از قانون اساسی» اعلام کرد.<ref>امام خمینی، صحیفۀ امام، 1378ش، ج12، ص139.</ref> | ||
| خط ۱۶: | خط ۱۴: | ||
#تنفیذ حکم ریاستجمهوری توسط ولی فقیه، اعطای مشروعیت برای حاکمیت رییسجمهور بر امور اجرایی کشور است. تنفیذ حکم، بخشی از یک سازوکار پیچیده و مهم است که به زندگی فردی، خانوادگی، اجتماعی و مادی و معنوی مردم ارتباط پیدا میکند و به کنش آنها معنا میدهد.<ref>«[https://farsi.khamenei.ir/others-note?id=23396 چرا تنفیذ حکم ریاستجمهوری از وظایف رهبری است؟»، وبسایت دیگران.]</ref> | #تنفیذ حکم ریاستجمهوری توسط ولی فقیه، اعطای مشروعیت برای حاکمیت رییسجمهور بر امور اجرایی کشور است. تنفیذ حکم، بخشی از یک سازوکار پیچیده و مهم است که به زندگی فردی، خانوادگی، اجتماعی و مادی و معنوی مردم ارتباط پیدا میکند و به کنش آنها معنا میدهد.<ref>«[https://farsi.khamenei.ir/others-note?id=23396 چرا تنفیذ حکم ریاستجمهوری از وظایف رهبری است؟»، وبسایت دیگران.]</ref> | ||
==تنفیذ حکم در سیرۀ معصومان== | ==تنفیذ حکم در سیرۀ معصومان== | ||
تنفیذ بهصورت اصطلاحی که امروزه در تنفیذ حکم ریاستجمهوری به کار میرود، در صدر اسلام و قبل از آن نبوده است؛ اما پیامبر اسلام بهعنوان آورندۀ [[دین]] کامل و سبک زندگی دینی، کارگزاران امور جامعه را تعیین و نصب میکرد. برای مثال، پیامبر اسلام معاذ بن جبل را بعد از جنگ حنین و انجام عمره، بهعنوان مأمور تعلیم قرآن و تبلیغ آیین اسلام در شهر مکه منصوب کرد.<ref>ابنهشام، عبدالملک بن هشام، السیرة النوبیه، بیروت، دارالمعرفه، بیتا، ج 4, ص 143.</ref> [[امام علی]] نیز علاوهبر سامانبخشیدن به امور فرهنگی، دینی و اقتصادی جامعه، استانداران و کارگزاران حکومت را نصب میکرد. برای مثال وی «عثمان بن حنیف» را به بصره، عمار بن شهاب را به کوفه، عبیدالله بن عباس را به یمن، قیس بن سعد را به مصر وسهل بن حنیف را به شام اعزام<ref>طبری، تاریخ طبری، 1387ق، ج5، ص161. </ref> و محمد بن ابیبکر و مالک اشتر نخعی را یکی پس از دیگری به فرمانداری مصر منصوب کرد و در ضمن تنفیذ حکم آنها، یادآور شد که روح اسلام و سبک زندگی اسلامی را در جامعۀ تحت حاکمیت خود، پیاده کنند.<ref>طبری، تاریخ طبری، ۱۳۸۷ق، ج۵، ص۹۵؛ [https://www.mashreghnews.ir/news/1253790/%D8%AA%D9%86%D9%81%DB%8C%D8%B0-%D8%AD%DA%A9%D9%85-%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AD%D8%A7%DA%A9%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9 «تنفیذ حکم ریاستجمهوری به حاکمیت مشروعیت میبخشد»، خبرگزاری مشرق؛] [https://www.mehrnews.com/news/5271560/%D8%AA%D9%86%D9%81%DB%8C%D8%B0-%D8%AD%DA%A9%D9%85-%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AD%D8%A7%DA%A9%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9%85 «تنفیذ حکم ریاستجمهوری به حاکمیت مشروعیت میبخشد»، خبرگزاری مهر.]</ref> | تنفیذ بهصورت اصطلاحی که امروزه در تنفیذ حکم ریاستجمهوری به کار میرود، در صدر اسلام و قبل از آن نبوده است؛ اما پیامبر اسلام بهعنوان آورندۀ [[دین]] کامل و سبک زندگی دینی، کارگزاران امور جامعه را تعیین و نصب میکرد. برای مثال، پیامبر اسلام معاذ بن جبل را بعد از جنگ حنین و انجام عمره، بهعنوان مأمور تعلیم قرآن و تبلیغ آیین اسلام در شهر مکه منصوب کرد.<ref>ابنهشام، عبدالملک بن هشام، السیرة النوبیه، بیروت، دارالمعرفه، بیتا، ج 4, ص 143.</ref> [[امام علی]] نیز علاوهبر سامانبخشیدن به امور فرهنگی، دینی و اقتصادی جامعه، استانداران و کارگزاران حکومت را نصب میکرد. برای مثال وی «عثمان بن حنیف» را به بصره، عمار بن شهاب را به کوفه، عبیدالله بن عباس را به یمن، قیس بن سعد را به مصر وسهل بن حنیف را به شام اعزام<ref>طبری، تاریخ طبری، 1387ق، ج5، ص161. </ref> و محمد بن ابیبکر و مالک اشتر نخعی را یکی پس از دیگری به فرمانداری مصر منصوب کرد و در ضمن تنفیذ حکم آنها، یادآور شد که روح اسلام و سبک زندگی اسلامی را در جامعۀ تحت حاکمیت خود، پیاده کنند.<ref>طبری، تاریخ طبری، ۱۳۸۷ق، ج۵، ص۹۵؛ [https://www.mashreghnews.ir/news/1253790/%D8%AA%D9%86%D9%81%DB%8C%D8%B0-%D8%AD%DA%A9%D9%85-%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AD%D8%A7%DA%A9%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9 «تنفیذ حکم ریاستجمهوری به حاکمیت مشروعیت میبخشد»، خبرگزاری مشرق؛] [https://www.mehrnews.com/news/5271560/%D8%AA%D9%86%D9%81%DB%8C%D8%B0-%D8%AD%DA%A9%D9%85-%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AD%D8%A7%DA%A9%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9%85 «تنفیذ حکم ریاستجمهوری به حاکمیت مشروعیت میبخشد»، خبرگزاری مهر.]</ref> | ||
==آیین تنفیذ حکم== | ==آیین تنفیذ حکم== | ||
آیین تنفیذ حکم، نماد مردمسالاری دینی است که روح حاکمیت و مشروعیت الهی را در تصمیمها و مدیریت عمومی جامعه نشان میدهد. این آیین بعد از هر دوره انتخابات ریاستجمهوری، در یک جلسۀ باشکوه فرهنگی، مذهبی و سیاسی و با حضور مقامات عالیرتبۀ کشوری و لشکری و مهمانان خارجی، با عنوان «مراسم تنفیذ حکم ریاستجمهوری» برگزار و صلاحیت ریاستجمهوری به فرد منتخب مردم، از سوی ولی فقیه اعطا میشود.<ref> [https://www.mehrnews.com/news/5271560/%D8%AA%D9%86%D9%81%DB%8C%D8%B0-%D8%AD%DA%A9%D9%85-%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AD%D8%A7%DA%A9%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9%85 «تنفیذ حکم ریاستجمهوری به حاکمیت مشروعیت میبخشد»، خبرگزاری مهر.]</ref> این مراسم بهصورت معمول با سخنرانی مقام رهبری و بیان مفاد حکم مورد امضای ریاستجمهوری همراه است که رهنمودهای کلی در جهت ارتقای خطمشی و راهبردهای دولت برای خدمتگزاری را در پی دارد و با انجام تشریفات ویژه، رئیسجمهور منتخب مردم، وجاهت شرعی و قانونی مییابد. <ref> غمامی و کدخدامرادی، «تحلیل فقهی و حقوقی مبانی، ماهیت و اعتبار تنفیذ حکم رئیسجمهور با تأکید بر رویکرد قانونگذار اساسی»، 1397ش، ص7؛ [https://www.mehrnews.com/news/5271560/%D8%AA%D9%86%D9%81%DB%8C%D8%B0-%D8%AD%DA%A9%D9%85-%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AD%D8%A7%DA%A9%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9%85 «تنفیذ حکم ریاستجمهوری به حاکمیت مشروعیت میبخشد»، خبرگزاری مهر.]</ref> | آیین تنفیذ حکم، نماد [[مردمسالاری دینی]] است که روح حاکمیت و مشروعیت الهی را در تصمیمها و مدیریت عمومی جامعه نشان میدهد. این آیین بعد از هر دوره انتخابات ریاستجمهوری، در یک جلسۀ باشکوه فرهنگی، مذهبی و سیاسی و با حضور مقامات عالیرتبۀ کشوری و لشکری و مهمانان خارجی، با عنوان «مراسم تنفیذ حکم ریاستجمهوری» برگزار و صلاحیت ریاستجمهوری به فرد منتخب مردم، از سوی ولی فقیه اعطا میشود.<ref> [https://www.mehrnews.com/news/5271560/%D8%AA%D9%86%D9%81%DB%8C%D8%B0-%D8%AD%DA%A9%D9%85-%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AD%D8%A7%DA%A9%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9%85 «تنفیذ حکم ریاستجمهوری به حاکمیت مشروعیت میبخشد»، خبرگزاری مهر.]</ref> این مراسم بهصورت معمول با سخنرانی مقام رهبری و بیان مفاد حکم مورد امضای ریاستجمهوری همراه است که رهنمودهای کلی در جهت ارتقای خطمشی و راهبردهای دولت برای خدمتگزاری را در پی دارد و با انجام تشریفات ویژه، رئیسجمهور منتخب مردم، وجاهت شرعی و قانونی مییابد. <ref> غمامی و کدخدامرادی، «تحلیل فقهی و حقوقی مبانی، ماهیت و اعتبار تنفیذ حکم رئیسجمهور با تأکید بر رویکرد قانونگذار اساسی»، 1397ش، ص7؛ [https://www.mehrnews.com/news/5271560/%D8%AA%D9%86%D9%81%DB%8C%D8%B0-%D8%AD%DA%A9%D9%85-%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AD%D8%A7%DA%A9%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9%85 «تنفیذ حکم ریاستجمهوری به حاکمیت مشروعیت میبخشد»، خبرگزاری مهر.]</ref> | ||
==گسترۀ تنفیذ حکم== | ==گسترۀ تنفیذ حکم== | ||
در نظام مردمسالاری دینی تنفیذ حکم، مشروط به شرايطي است كه در صورت ازدستدادن آنها، مشروعیت رییسجمهور زایل میشود: | در نظام مردمسالاری دینی تنفیذ حکم، مشروط به شرايطي است كه در صورت ازدستدادن آنها، مشروعیت رییسجمهور زایل میشود: | ||
