حمید گلزار (بحث | مشارکتها) زدن لینک داخلی |
|||
| (۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات مفهوم | |||
| تصویر =بدخشان.jpg | |||
| زیرنویس تصویر =شهر فیضآباد مرکز ولایت بدخشان افغانستان | |||
|image_alt=شهر فیضآباد مرکز ولایت بدخشان افغانستان | |||
| فایل پادکست =بدخشان14041018.ogg | |||
| حجم فایلپادکست =3/45 | |||
| تاریخ پادکست =18-10-1404 | |||
| زیرنویس عنوان = | |||
| عنوان اصلی = | |||
| عنوان انگلیسی = | |||
| عنوان عربی = | |||
| عنوان علمی = | |||
| شاخه علمی = | |||
| نوع مفهوم = | |||
| معنای اصطلاحی = | |||
| حوزه کاربرد = | |||
| گستره جغرافیایی = | |||
| منشأ تاریخی = | |||
| نخستین کاربرد = | |||
| ریشه واژه = | |||
| مرتبط با = | |||
| اهمیت = | |||
| مبدع = | |||
| مروج = | |||
| مقدس برای = | |||
| مورد احترام = | |||
| آثار مرتبط = | |||
}} | |||
{{درشت|'''بدخشان؛'''}} منطقهای تاریخی با طبیعت بکر، معادن غنی و تنوع فرهنگی و زبانی کمنظیر در فلات پامیر. | {{درشت|'''بدخشان؛'''}} منطقهای تاریخی با طبیعت بکر، معادن غنی و تنوع فرهنگی و زبانی کمنظیر در فلات پامیر. | ||
ولایت بدخشان، واقع در شمالشرق [[افغانستان]] با مرکزیت فیضآباد، منطقهای با پیشینهای کهن است که تاریخ آن به [[دوران باستان]] و [[تمدن هپتالی]] پیوند خورده و در دورههای اسلامی تحت حکومتهای محلی مستقل و سپس تابعیت امپراتوریهایی چون [[غزنویان]] و [[تیموریان]] قرار داشته است. این ولایت کوهستانی با مساحت حدود ۴۴٬۸۳۶ کیلومتر مربع و جمعیتی نزدیک به ۱٫۰۴ میلیون نفر، از ۲۸ [[ولسوالی]] تشکیل شده و بهدلیل تنوع قومی و زبانی به | ولایت بدخشان، واقع در شمالشرق [[افغانستان]] با مرکزیت فیضآباد، منطقهای با پیشینهای کهن است که تاریخ آن به [[دوران باستان]] و [[تمدن هپتالی]] پیوند خورده و در دورههای اسلامی تحت حکومتهای محلی مستقل و سپس تابعیت امپراتوریهایی چون [[غزنویان]] و [[تیموریان]] قرار داشته است. این ولایت کوهستانی با مساحت حدود ۴۴٬۸۳۶ کیلومتر مربع و جمعیتی نزدیک به ۱٫۰۴ میلیون نفر، از ۲۸ [[ولسوالی]] تشکیل شده و بهدلیل تنوع قومی و زبانی به موزۀ زبانها شهرت دارد. [[اقتصاد]] آن مبتنی بر [[کشاورزی]]، [[دامداری]]، [[صنایع دستی]] مانند [[چپندوزی]] و معادن غنی از جمله [[لاجورد]] و [[طلا]] است. بدخشان همچنین دارای جاذبههای طبیعی بینظیری مانند پارک ملی در ولسوالی واخان و فرهنگ غنی با آدابورسوم خاص [[نوروز]] و پوشش سنتی رنگارنگ است. در [[تاجیکستان]] نیز استان خودگردان بدخشان کوهستانی (GBAO) بخش دیگری از این سرزمین تاریخی را تشکیل میدهد. بدخشان در [[ادبیات فارسی]]، بهویژه بهخاطر [[لعل|لعلهای]] گرانبهایش، نمادین شده است. | ||
==تاریخچه بدخشان== | ==تاریخچه بدخشان== | ||
| خط ۱۶۶: | خط ۱۹۳: | ||
==فرهنگ در ولایت بدخشان== | ==فرهنگ در ولایت بدخشان== | ||
===دین و مذهب=== | ===دین و مذهب=== | ||
در بدخشان [[شیعه|مذهب شیعه]] شامل اسماعیلیه و دوازدهامامی و [[مذهب حنفیه]] رواج دارد؛ اما بیشتر تاجیکهای بدخشان پیرو مذهب اسماعیلیه هستند.<ref>ابوالمعالی، بیان الادیان، 1376ش، ج۱، ص۷۲.</ref> تصوف بهویژه طریقتهای [[نقشبندیه]] و [[قادریه]] نیز از دیرباز در بدخشان پیروانی داشته و همچنان در [[سبک زندگی]] مردم نقش دارد.<ref>[https://8am.media/favorites-of-badakhshan-youth-to-mysticism-and-sufism-sufism-would-be-the-roots-of-extremism/ «علاقهمندی جوانان بدخشان به عرفان و تصوف»، وبسایت روزنامه ۸ صبح.]</ref> | در بدخشان [[شیعه|مذهب شیعه]] شامل اسماعیلیه و دوازدهامامی و [[مذهب حنفیه]] رواج دارد؛ اما بیشتر تاجیکهای بدخشان پیرو مذهب اسماعیلیه هستند.<ref>ابوالمعالی، بیان الادیان، 1376ش، ج۱، ص۷۲.</ref> [[تصوف]] بهویژه طریقتهای [[نقشبندیه]] و [[قادریه]] نیز از دیرباز در بدخشان پیروانی داشته و همچنان در [[سبک زندگی]] مردم نقش دارد.<ref>[https://8am.media/favorites-of-badakhshan-youth-to-mysticism-and-sufism-sufism-would-be-the-roots-of-extremism/ «علاقهمندی جوانان بدخشان به عرفان و تصوف»، وبسایت روزنامه ۸ صبح.]</ref> | ||
===زبان و ادبیات=== | ===زبان و ادبیات=== | ||
| خط ۱۷۵: | خط ۲۰۲: | ||
===عیدهای اسلامی=== | ===عیدهای اسلامی=== | ||
[[ | [[عید فطر]] و قربان در ولایت بدخشان با شور و شکوه برگزار میشود. هر دو [[عید اسلامی]] با ادای [[نماز عید]] و پوشیدن لباسهای نو آغاز میشوند؛ در روز عید فطر، رسم دیدوبازدید از بزرگان فامیل، [[زیارت قبور]] و اهدای [[عیدی]] به کودکان و نوجوانان رایج است. همچنین، [[عید قربان]] با تأکید بر [[قربانی کردن|قربانیکردن]] و توزیع گوشت بین نیازمندان، گرامی داشته میشود.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=nuaiWNVjDgc «عید قربان، بازار مواشی بدخشان، قیمت گوسفند، گاو و بز»، وبسایت یوتیوب.]</ref> | ||
===ازدواج=== | ===ازدواج=== | ||
| خط ۱۹۲: | خط ۲۱۹: | ||
===آموزش=== | ===آموزش=== | ||
[[پرونده:بدخشان۲.jpg|جایگزین=مکتبی در ولسوالی کشم بدخشان|بندانگشتی|مکتبی در ولسوالی کشم بدخشان]] | [[پرونده:بدخشان۲.jpg|جایگزین=مکتبی در ولسوالی کشم بدخشان|بندانگشتی|مکتبی در ولسوالی کشم بدخشان]] | ||
بر اساس گزارش رسانهها در ۱۳۹۱ش ولایت بدخشان بیش از ۶۴۰ باب مکتب ابتدائیه، متوسطه و لیسه داشت که بیش از ۳۲۸ هزار شاگرد، شامل ۱۵۰ هزار [[دختر]]، در آن مشغول به تحصیل بودند و توسط حدود ۱۰ هزار معلم از جمله ۳ هزار [[معلم زن]]، تدریس میشدند.<ref>[https://pajhwok.com/fa/2015/04/25/معارف-بدخشان-در-سردرگمی-مطلق-قرار-دارد/ «معارف بدخشان در سردرگمی مطلق قرار دارد»، خبرگزاری پژواک.]</ref> با تسلط مجدد [[طالبان]]، [[آموزش و پروش]] در ولایت بدخشان به سمت آموزش دینی سوق داده شده است. این تغییر، ضمن تأکید بر تفکیک کامل جنسیتی در محیطهای آموزشی، دسترسی دختران بالاتر از صنف ششم به مکتب را بهشدت محدود کرده و بر کیفیت زندگی و آیندهٔ تحصیلی آنان تأثیر منفی گذاشته است. علاوهبر این، نگرانیها دربارهٔ کادر معلمین افزایش یافته و تأکید بر بهکارگیری طلاب علوم دینی در امر آموزش، افزایش یافته است.<ref>[https://8am.media/fa/changing-the-curriculum-taliban-converted-25-schools-in-takhar-and-badakhshan-into-schools/ «تغییر نصاب معارف؛ طالبان ۲۵ مکتب را در تخار و بدخشان به مدرسه تبدیل کردند»، وبسایت روزنامۀ 8 صبح.]</ref> | بر اساس گزارش رسانهها در ۱۳۹۱ش ولایت بدخشان بیش از ۶۴۰ باب مکتب ابتدائیه، متوسطه و لیسه داشت که بیش از ۳۲۸ هزار شاگرد، شامل ۱۵۰ هزار [[دختر]]، در آن مشغول به تحصیل بودند و توسط حدود ۱۰ هزار معلم از جمله ۳ هزار [[معلم زن]]، تدریس میشدند.<ref>[https://pajhwok.com/fa/2015/04/25/معارف-بدخشان-در-سردرگمی-مطلق-قرار-دارد/ «معارف بدخشان در سردرگمی مطلق قرار دارد»، خبرگزاری پژواک.]</ref> با تسلط مجدد [[طالبان]]، [[آموزشوپرورش در افغانستان|آموزش و پروش]] در ولایت بدخشان به سمت [[آموزش علوم دینی در افغانستان|آموزش علوم دینی]] سوق داده شده است. این تغییر، ضمن تأکید بر تفکیک کامل جنسیتی در محیطهای آموزشی، دسترسی دختران بالاتر از صنف ششم به مکتب را بهشدت محدود کرده و بر کیفیت زندگی و آیندهٔ تحصیلی آنان تأثیر منفی گذاشته است. علاوهبر این، نگرانیها دربارهٔ کادر معلمین افزایش یافته و تأکید بر بهکارگیری طلاب علوم دینی در امر آموزش، افزایش یافته است.<ref>[https://8am.media/fa/changing-the-curriculum-taliban-converted-25-schools-in-takhar-and-badakhshan-into-schools/ «تغییر نصاب معارف؛ طالبان ۲۵ مکتب را در تخار و بدخشان به مدرسه تبدیل کردند»، وبسایت روزنامۀ 8 صبح.]</ref> | ||
دانشگاه بدخشان در ۱۳۷۷ش در شهر فیضآباد تأسیس شد. این دانشگاه دارای ۹ دانشکده شامل دانشکده اقتصاد، ادبیات، علوم اجتماعی، تعلیم و تربیه، زراعت، حقوق، شرعیات، کامپیوتر ساینس، مهندسی و ۲۶ گروه علمی شامل گروه ریاضی، فیزیک، کیمیا، بیولوژی، دری، عربی، پشتو، ژورنالیزم، انگلیسی، مالداری، باغداری، جنگلات و منابع طبیعی، اگرانومی، امورمالی و بانکی، اداره و مدیریت، فقه و قانون، تعلیمات اسلامی، جغرافیه، تاریخ، جامعهشناسی، قضا، اداره و دیپلوماسی، تکنالوژی معلوماتی، دیتابیس سیستم، مهندسی و جیولوژی (زمینشناسی) و معدن است. این دانشگاه، همچنین، دارای یک مجلهٔ علمیپژوهشی است که در آن پژوهشهای کادرهای علمی به نشر میرسد. در این دانشگاه بیش از پنج هزار دانشجوی دختر و پسر مصروف تحصیل هستند که ۶۶ درصد آن را پسران و ۳۴ درصد آن را دختران تشکیل میدهند.<ref>[https://mohe.gov.af/sites/default/files/2020-10/اندبوک.pdf «کتلاک دانشگاهها و موسسات تحصیلات عالی دولتی»، وبسایت وزارت تحصیلات عالی افغانستان، ص۲۹.]</ref> | دانشگاه بدخشان در ۱۳۷۷ش در شهر فیضآباد تأسیس شد. این دانشگاه دارای ۹ دانشکده شامل دانشکده اقتصاد، ادبیات، علوم اجتماعی، تعلیم و تربیه، زراعت، حقوق، شرعیات، کامپیوتر ساینس، مهندسی و ۲۶ گروه علمی شامل گروه ریاضی، فیزیک، کیمیا، بیولوژی، دری، عربی، پشتو، ژورنالیزم، انگلیسی، مالداری، باغداری، جنگلات و منابع طبیعی، اگرانومی، امورمالی و بانکی، اداره و مدیریت، فقه و قانون، تعلیمات اسلامی، جغرافیه، تاریخ، جامعهشناسی، قضا، اداره و دیپلوماسی، تکنالوژی معلوماتی، دیتابیس سیستم، مهندسی و جیولوژی (زمینشناسی) و معدن است. این دانشگاه، همچنین، دارای یک مجلهٔ علمیپژوهشی است که در آن پژوهشهای کادرهای علمی به نشر میرسد. در این دانشگاه بیش از پنج هزار دانشجوی دختر و پسر مصروف تحصیل هستند که ۶۶ درصد آن را پسران و ۳۴ درصد آن را دختران تشکیل میدهند.<ref>[https://mohe.gov.af/sites/default/files/2020-10/اندبوک.pdf «کتلاک دانشگاهها و موسسات تحصیلات عالی دولتی»، وبسایت وزارت تحصیلات عالی افغانستان، ص۲۹.]</ref> | ||
